Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế quản lý chi thường xuyên nsnn tại huyện kinh môn tỉnh hải dương

Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế phân tích quản lý chi thường xuyên NSNN tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Tran Van Van
• Người hướng dẫn: Nguyen Anh Tuan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CƠ BAN VE QUAN LÝ CHI THUONG XUYÊN NSNN CAP HUYEN TAI VIET NAM
• 1.1. Khái quát chung về chi ngân sách nhà nước
• 1.2. Khai niệm chỉ ngân sách nhà nước. Phân loại chi NSNN
• 1.3. Chi thường xuyên từ NSNN
• 1.4. Đặc điểm và nội dung của chi thường xuyên. Nguyên tắc chi thường xuyên ngân sách
• 1.5. Vai trò và các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chi thường xuyên từ NSNN
• 1.6. Quản lý chi thường xuyên NSNN
• 1.6.1. Nội dung quản lý chi thường xuyên NSNN
• 1.6.2. Nguyên tắc quản lý chi thường xuyên NSNN
• 1.6.3. Khái niệm qui trình chi NS và khác nhau giữa qui trình chi và quản lý NSNN
• 2. CHƯƠNG 2: THUC TRANG QUAN LY CHI THUONG XUYEN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN KINH MON
• 2.1. Khái quát chung về huyện Kinh môn
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên, văn hóa và xã hội. Tình hình phát triển kinh tế của Huyện Kinh môn giai đoạn 2010-2013
• 2.3. Thực trạng về chi thường xuyên và quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại huyện Kinh Môn
• 2.3.1. Thực trạng về cân đối ngân sách của Huyện Kinh Môn
• 2.3.2. Tình hình chi thường xuyên NSNN tại huyện Kinh môn
• 2.3.3. Chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Huyện Kinh Môn
• 2.3.4. Thực trạng quản lý chi thường xuyên NSNN huyện Kinh Môn
• 2.3.4.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý NSNN
• 2.3.4.2. Thực trạng bộ máy làm công tác quản lý nhà nước về ngân sách huyện Kinh Môn
• 2.4. Đánh giá về công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại huyện Kinh Môn
• 2.5. Những hạn chế
• 2.6. Nguyên nhân của hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN KINH MÔN
• 3.1. Phương hướng và mục tiêu đặt ra đối với hoàn thiện quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Huyện Kinh Môn, Hải Dương
• 3.2. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại huyện Kinh Môn
• 3.2.1. Đổi mới hệ thống ngân sách nhà nước và phân cấp ngân sách nhà nước
• 3.2.2. Đổi mới việc lập, phân bổ dự toán chi ngân sách
• 3.2.3. Cải tiến nội dung, phương thức lập và phê duyệt quyết toán chi ngân sách
• 3.2.4. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính cho hoạt động chi thường xuyên
• 3.2.5. Nâng cao năng lực quản lý, điều hành ngân sách nhà nước của cán bộ quản lý tài chính - kế toán các cấp
• 3.2.6. Thực hiện nghiêm túc việc công khai tài chính các cấp
• 3.2.7. Kiến nghị đối với Quốc hội và Chính phủ
• KẾT LUẬN
• CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Quản Lý Kinh Tế Chi Thường Xuyên NSNN Tại Huyện Kinh Môn Hải Dương

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào quản lý kinh tế, cụ thể là chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước (NSNN) tại Huyện Kinh Môn, Hải Dương. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN, góp phần phát triển kinh tế địa phương. Chi thường xuyên là một phần quan trọng trong tài chính công, phản ánh quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN để thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước.

1.1. Khái Niệm Và Vai Trò Của Chi Thường Xuyên NSNN

Chi thường xuyên từ NSNN bao gồm các khoản chi cho sự nghiệp kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội, quản lý hành chính, an ninh, quốc phòng. Nó chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi NSNN và có vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Các nhân tố ảnh hưởng đến chi thường xuyên bao gồm chính sách tài chính, quy mô ngân sách, và nhu cầu chi tiêu công.

1.2. Quản Lý Chi Thường Xuyên NSNN

Quản lý chi thường xuyên NSNN đòi hỏi sự tuân thủ các nguyên tắc quản lý ngân sách, bao gồm tính minh bạch, hiệu quả, và tiết kiệm. Quy trình quản lý chi NSNN bao gồm lập dự toán, phân bổ, thực hiện, và quyết toán. Việc quản lý hiệu quả chi thường xuyên giúp đảm bảo sử dụng nguồn lực tài chính một cách hợp lý, tránh lãng phí và thất thoát.

II. Thực Trạng Quản Lý Chi Thường Xuyên NSNN Tại Huyện Kinh Môn

Huyện Kinh Môn, một huyện miền núi thuộc tỉnh Hải Dương, có vị trí địa lý thuận lợi nhưng gặp nhiều khó khăn về kinh tế địa phương. Nguồn thu ngân sách huyện thấp, trong khi nhu cầu chi tiêu công lớn, đặc biệt là chi thường xuyên. Nghiên cứu chỉ ra rằng công tác quản lý chi thường xuyên tại huyện còn nhiều hạn chế, bao gồm việc sử dụng kinh phí không đúng mục đích và thiếu hiệu quả.

2.1. Thực Trạng Chi Thường Xuyên NSNN

Trong giai đoạn 2010-2013, chi thường xuyên tại Huyện Kinh Môn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi NSNN, tập trung vào các lĩnh vực giáo dục, y tế, và quản lý hành chính. Tuy nhiên, việc phân bổ và sử dụng kinh phí còn nhiều bất cập, dẫn đến lãng phí và thất thoát. Công tác quản lý chi thường xuyên chưa đáp ứng được yêu cầu hiệu quả và minh bạch.

2.2. Đánh Giá Hiệu Quả Quản Lý

Công tác quản lý chi thường xuyên tại Huyện Kinh Môn đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu nguồn lực tài chính, bộ máy quản lý chưa hiệu quả, và thiếu sự giám sát chặt chẽ. Cần có các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý, bao gồm cải tiến quy trình lập dự toán và phân bổ ngân sách.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Chi Thường Xuyên NSNN

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tại Huyện Kinh Môn, cần thực hiện các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp bao gồm đổi mới hệ thống ngân sách, cải tiến quy trình lập và phân bổ dự toán, đa dạng hóa nguồn lực tài chính, và nâng cao năng lực quản lý của cán bộ tài chính.

3.1. Đổi Mới Hệ Thống Ngân Sách

Cần đổi mới hệ thống ngân sách nhà nước theo hướng phân cấp quản lý rõ ràng, tăng cường tính tự chủ của địa phương. Việc lập dự toán và phân bổ ngân sách cần dựa trên khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý

Nâng cao năng lực quản lý của cán bộ tài chính thông qua đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn. Đồng thời, thực hiện nghiêm túc việc công khai tài chính các cấp để tăng cường sự giám sát của cộng đồng và các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nguồn lực tài chính quốc gia có hạn, việc quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, với dân số khoảng 156.886 người và diện tích tự nhiên 16.326,31 ha, hoạt động chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi NSNN. Giai đoạn 2010-2013, tổng thu ngân sách của huyện tăng trưởng trung bình khoảng 20% mỗi năm, đạt 506 tỷ đồng vào năm 2012, tuy nhiên năm 2013 giảm mạnh 25% xuống còn 402 tỷ đồng do ảnh hưởng của suy giảm kinh tế chung. Chi thường xuyên ngân sách cũng tăng theo, chiếm phần lớn trong tổng chi ngân sách địa phương, phản ánh nhu cầu duy trì bộ máy nhà nước và thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý chi thường xuyên NSNN tại huyện Kinh Môn, xác định những hạn chế, nguyên nhân và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý trong giai đoạn 2010-2013. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý ngân sách địa phương, đồng thời hỗ trợ các cấp chính quyền trong việc sử dụng nguồn lực tài chính công một cách tiết kiệm, hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ổn định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý ngân sách nhà nước và tài chính công, trong đó có:

• Lý thuyết ngân sách nhà nước: Xem ngân sách là công cụ tài chính quan trọng để nhà nước thực hiện chức năng phân phối và tái phân phối nguồn lực, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển xã hội. Ngân sách được phân thành các khoản thu và chi, trong đó chi thường xuyên phản ánh các khoản chi tiêu duy trì hoạt động bộ máy nhà nước và các nhiệm vụ thường xuyên.

• Mô hình quản lý chi ngân sách theo chu trình ngân sách: Bao gồm các giai đoạn lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách, với nguyên tắc công khai, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.

• Khái niệm chi thường xuyên NSNN: Là các khoản chi không thể thiếu để duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước, bao gồm chi cho các đơn vị sự nghiệp công lập, chi quản lý hành chính, chi quốc phòng, an ninh và các khoản chi khác theo quy định pháp luật.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: ngân sách nhà nước, chi thường xuyên, quản lý ngân sách, dự toán ngân sách, hiệu quả chi tiêu công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp số liệu, so sánh và chuyên gia. Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Kinh Môn và Sở Tài chính tỉnh Hải Dương, bao gồm số liệu thu chi ngân sách giai đoạn 2010-2013. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các khoản chi thường xuyên NSNN tại huyện trong giai đoạn này. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp phi xác suất, tập trung vào các đơn vị sử dụng ngân sách chủ yếu. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả, biểu đồ và bảng biểu để minh họa xu hướng thu chi, so sánh tỷ lệ chi thường xuyên trong tổng chi ngân sách. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2013, tập trung đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của huyện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thu ngân sách không ổn định: Tổng thu NSNN tại huyện Kinh Môn tăng từ 331,846 tỷ đồng năm 2010 lên 506,167 tỷ đồng năm 2012, tương đương mức tăng khoảng 52,5% trong 2 năm. Tuy nhiên, năm 2013 giảm mạnh 25% xuống còn 402,192 tỷ đồng, phản ánh tác động tiêu cực của suy giảm kinh tế và các khó khăn trong thu ngân sách.

2. Chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách: Năm 2010, chi thường xuyên đạt 179,086 tỷ đồng, chiếm khoảng 54% tổng chi ngân sách 330,497 tỷ đồng. Đến năm 2012, chi thường xuyên tiếp tục tăng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi, cho thấy nhu cầu duy trì hoạt động bộ máy nhà nước và các nhiệm vụ thường xuyên ngày càng gia tăng.

3. Cơ cấu chi ngân sách chưa hợp lý: Chi đầu tư phát triển tuy có tăng nhưng tỷ trọng so với chi thường xuyên còn thấp, ví dụ năm 2010 chi đầu tư phát triển là 57,361 tỷ đồng, chỉ chiếm khoảng 17% tổng chi ngân sách. Điều này hạn chế khả năng phát triển hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

4. Quản lý chi thường xuyên còn nhiều hạn chế: Bộ máy quản lý chi NSNN tại huyện Kinh Môn chưa thực sự hiệu quả, công tác phối hợp thanh tra, kiểm tra còn yếu, dẫn đến tình trạng sử dụng kinh phí không đúng mục đích, gây lãng phí. Năng lực cán bộ quản lý tài chính chưa đáp ứng yêu cầu, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bao gồm điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, nguồn thu ngân sách hạn chế, trong khi nhu cầu chi thường xuyên tăng cao do yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và duy trì bộ máy nhà nước. So với các nghiên cứu tại các địa phương khác, huyện Kinh Môn có đặc thù là huyện miền núi với địa hình chia cắt, điều kiện phát triển kinh tế chưa đồng đều, ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn thu. Việc chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách là xu hướng chung của nhiều địa phương, tuy nhiên cần cân đối hợp lý để đảm bảo đầu tư phát triển. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng thu chi ngân sách qua các năm và bảng phân tích cơ cấu chi ngân sách theo từng năm để minh họa rõ hơn các biến động và tỷ trọng chi tiêu. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc nâng cao năng lực quản lý tài chính công, tăng cường kiểm tra, giám sát và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý chi thường xuyên nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới hệ thống ngân sách và phân cấp ngân sách: Cần hoàn thiện cơ chế phân cấp ngân sách phù hợp, tăng quyền tự chủ cho các đơn vị sử dụng ngân sách tại huyện Kinh Môn, đồng thời đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ của cấp trên. Mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên trong vòng 2 năm tới, do UBND huyện chủ trì phối hợp với Sở Tài chính thực hiện.

2. Cải tiến phương thức lập và phê duyệt dự toán chi ngân sách: Áp dụng phương pháp lập dự toán dựa trên kết quả đầu ra (MTEF) để phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, tránh lãng phí. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện triển khai.

3. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính cho chi thường xuyên: Khuyến khích huy động các nguồn tài chính ngoài ngân sách, như xã hội hóa dịch vụ công, hợp tác công tư để giảm áp lực ngân sách nhà nước. Thời gian thực hiện 3 năm, phối hợp với các tổ chức xã hội và doanh nghiệp địa phương.

4. Nâng cao năng lực quản lý, điều hành ngân sách của cán bộ tài chính: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách nhằm nâng cao hiệu quả và minh bạch. Thời gian thực hiện liên tục, do Sở Tài chính và UBND huyện phối hợp thực hiện.

5. Thực hiện nghiêm túc công khai tài chính các cấp: Tăng cường công tác giám sát của cộng đồng và các cơ quan chức năng nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Thời gian thực hiện ngay và duy trì thường xuyên, do UBND huyện và các tổ chức xã hội giám sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý tài chính ngân sách địa phương: Giúp nâng cao hiểu biết về quản lý chi thường xuyên, áp dụng các giải pháp cải tiến quản lý ngân sách hiệu quả.

2. Các nhà hoạch định chính sách tài chính công: Cung cấp cơ sở thực tiễn và lý luận để hoàn thiện chính sách phân cấp ngân sách và quản lý chi tiêu công.

3. Giảng viên và sinh viên ngành quản lý kinh tế, tài chính công: Là tài liệu tham khảo bổ ích cho nghiên cứu và giảng dạy về quản lý ngân sách nhà nước.

4. Các tổ chức kiểm toán, thanh tra tài chính: Hỗ trợ trong việc đánh giá, giám sát và kiểm tra công tác quản lý chi ngân sách tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Chi thường xuyên ngân sách nhà nước là gì?
   Chi thường xuyên là các khoản chi tiêu duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước, bao gồm chi cho đơn vị sự nghiệp công lập, chi quản lý hành chính, quốc phòng, an ninh và các khoản chi khác theo quy định pháp luật.

2. Tại sao chi thường xuyên lại chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách địa phương?
   Do nhu cầu duy trì bộ máy nhà nước và thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội thường xuyên tăng cao, trong khi nguồn thu ngân sách hạn chế, dẫn đến chi thường xuyên chiếm phần lớn tổng chi ngân sách.

3. Những khó khăn chính trong quản lý chi thường xuyên tại huyện Kinh Môn là gì?
   Bao gồm năng lực quản lý tài chính còn hạn chế, công tác phối hợp thanh tra, kiểm tra chưa hiệu quả, sử dụng kinh phí chưa đúng mục đích, và điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên?
   Đổi mới hệ thống ngân sách, cải tiến phương thức lập dự toán, đa dạng hóa nguồn lực tài chính, nâng cao năng lực cán bộ quản lý và thực hiện công khai minh bạch tài chính là những giải pháp thiết thực.

5. Luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác không?
   Có, các kết quả và giải pháp nghiên cứu có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp để áp dụng cho các huyện, tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội tương tự nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá thực trạng quản lý chi thường xuyên NSNN tại huyện Kinh Môn giai đoạn 2010-2013, chỉ ra những điểm mạnh và hạn chế trong công tác quản lý.
• Chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách, phản ánh nhu cầu duy trì bộ máy nhà nước và các nhiệm vụ thường xuyên ngày càng tăng.
• Các hạn chế chủ yếu do điều kiện kinh tế khó khăn, năng lực quản lý còn yếu và công tác kiểm tra giám sát chưa hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp đổi mới hệ thống ngân sách, cải tiến lập dự toán, đa dạng hóa nguồn lực, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường công khai minh bạch.
• Khuyến nghị các cấp chính quyền huyện Kinh Môn triển khai thực hiện các giải pháp trong vòng 2-3 năm tới để nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Để tiếp tục phát triển nghiên cứu, cần mở rộng khảo sát thực trạng quản lý chi thường xuyên tại các huyện khác trong tỉnh Hải Dương và các tỉnh miền núi tương tự, đồng thời theo dõi đánh giá hiệu quả các giải pháp đã đề xuất. Các nhà quản lý và nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả luận văn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE CƠ BAN VE QUAN LÝ CHI THUONG XUYÊN NSNN CAP HUYEN TAI VIET NAM 1. Khái quát chung về chi ngân sách nha nước 1. Khái niệm NSNN Ngân sách nhà nước (NSNN) (state budget hay government budget) là một phạm trù kinh tế lịch sử, khách quan, ra đời, ton tại và phát triển cùng với sự ra đời, tôn tại và phát triên của Nhà nước. Theo quy định của Bộ tài chính Australia, ngân sách nhà nước cho biết dự kiến khoản thu và chi của chính phủ trong năm tai chính và cho biết những dịch vụ sẽ được thực hiện.

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, ngân sách nhà nước là bảng cân đối của chính phủ về nhưng khoản thu và chi dự kiến trong một năm tài chính, và thường được cơ quan lập pháp thông qua, cơ quan hành pháp phê duyệt và do Bộ tài chính chuẩn bị. Tài liệu này cho biết những khoản thu va chi dự tính của chính phủ cho năm tài chính hiện hành. Theo Điều 1- Luật NSNN được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt nam khóa XI, kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002, Ngán sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chỉ của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thấm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm dé bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Qua các khái niệm trên, hiểu theo một nghĩa chung nhất, NSNN là một kế hoạch tài chính của quốc gia bao gồm chủ yếu các khoản thu và chi của Nhà nước được mô tả dưới hình thức cân đối bằng giá tri tiền tệ.

Phần thu thể hiện các nguồn tài chính được huy động vào NSNN; phần chi thé hiện chính sách phân phối các nguồn tài chính đã huy động được dé thực hiện mục tiêu KT-XH. NSNN được lập và thực hiện cho một thời gian nhất định, thường là một năm va được Quốc hội phê chuẩn thông qua. Hiéu theo nghĩa này, ngân 8 sách nhà nước có thê tôn tại dưới 3 dạng : - Ngân sách cân băng khi nguôn thu của chính phủ băng với các khoản chi. - Ngân sách thang dự khi nguồn thu của chính phủ lớn hon các khoản chi - Ngân sách thâm hụt khi nguồn thu của chính phủ nhỏ hơn các khoản chi Tuy nhiên, NSNN cũng có thê hiểu là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước hay nguôn lực tài chính của nhà nước.

Quỹ này thé hiện lượng tiền huy động từ thu nhập quốc dân dé đáp ứng cho các khoản chi tiêu của Nhà nước, có hai mặt đó là: mặt tĩnh và mặt động. Mặt tĩnh thé hiện các nguồn tài chính được tập trung vào NSNN mà chúng ta có thể xác định được vào bất kỳ thời điểm nhất nào đó. Trong khi đó, mặt động thể hiện các quan hệ của nhà nước với các chủ thé trong nền kinh tế gắn liền với quỹ tiền tệ tập trung vào NSNN va từ NSNN phân bổ các nguồn tài chính cho thành phan, lĩnh vực, địa phương trong nên kinh tế của mỗi quốc gia. Chính vi vậy lời nói đầu của Luật NSNN năm 2002 mới viết "Dé quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan, tô chức, cá nhân trong việc quản ly và sử dụng ngân sách nhà nước, củng cé kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả ngân sách và tài sản của Nhà nước, tăng tích lũy nhăm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại;" Khi đó có thé coi NSNN là một hệ thống quan hệ kinh tế tồn tại khách quan.

Hệ thống các quan hệ kinh tế này được đặc trưng bởi quan hệ tiền tệ phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính và bằng các quan hệ kinh tế đó mà quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước được tạo lập và sử dụng. Hệ thống các quan hệ kinh tế này bao gồm: - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với khu vực doanh nghiệp. 9 - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp. - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các tầng lớp dân cư.

- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với thị trường tài chính. Như vậy đăng sau hình thức biéu hiện bên ngoài của NSNN là một loại quỹ tiền tệ của Nhà nước với các khoản thu và các khoản chỉ của nó thì NSNN lại phản ảnh các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối, thé hiện các quan hệ phân phối và các quan hệ lợi ích kinh tế gan với một chủ thé đặc biệt, đó là Nhà nước nhằm tạo lập và sử dụng nguồn tài chính quốc gia dé giải quyết các nhiệm vụ về KT-XH. Hệ thống NSNN là tổng thé các cấp ngân sách có quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chỉ của mỗi cấp ngân sách. Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, hệ thống NSNN được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức bộ máy hành chính của nhà nước.

Ở nước ta bộ máy quản lý hành chính nhà nước được tô chức 4 cấp: trung ương: tỉnh, Thành phố trực thuộc TW; quận, huyện, thị xã, Thành phố thuộc tỉnh và xã, phường, thị tran. Mỗi cấp chính quyền đều phải có ngân sách dé thực hiện các nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật và phù hợp với khả năng quản lý của cấp chính quyền đó. Quan hệ giữa các cấp ngân sách được thực hiện theo những nguyên tắc cơ bản sau: - Ngân sách TW và ngân sách mỗi cấp chính quyền được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chỉ cụ thể. - Ngân sách TW đóng vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ các địa phương chưa cân đối được ngân sách.

- Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu dé chủ động thực hiện những nhiệm vụ được giao. 10 - Nhiệm vu chi thuộc cấp ngân sách nào do cấp ngân sách đó cân đối. Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơ quan quản lý nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi thuộc chức năng của mình thì phải chuyên kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó. - Thực hiện phân chia theo tỷ lệ % đối với các khoản thu phân chia giữa ngân sách các cấp và bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới dé đảm bảo công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phương.

Tỷ lệ % phân chia các khoản thu và số bé sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới được ôn định từ 3-5 năm. Số bé sung từ ngân sách cấp trên được coi là khoản thu của ngân sách câp dưới. - Ngoài cơ chế bé sung nguồn thu và cơ chế ủy quyền không được dùng ngân sách của câp này đê chi cho nhiệm vụ của câp khác. NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai minh bạch, có sự phân công, phân cấp quản lý, gan quyền hạn với trách nhiệm, nguyên tac cân đôi.

Các nguyên tac này xuât phat từ các lý do sau: Tổ chức bộ máy hành chính của Nhà nước Việt Nam là thống nhất từ TW đến địa phương dưới sự lãnh đạo và điều hành của Quốc hội và Chính phủ. Ngân sách cấp dưới là một bộ phận không thể tách rời của ngân sách cấp trên; NSTW và NSDP hợp thành một chỉnh thê NSNN thống nhất. Nguồn tài chính quốc gia được tạo ra từ một cơ cau kinh tế thống nhất, được phân bổ trên các vùng lãnh thé của quốc gia cho nên NSNN là một thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các khoản thu, các khoản chi của Nhà nước trong một năm dé đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vu cua Nhà nước. Hệ thống tô chức và quản lý NSNN là thống nhất từ TW đến địa phương dưới sự lãnh đạo và điều hành của Quốc hội và Chính phủ.

Các cơ chế, chính sách thu chi và phương thức quản lý NSNN phải được thực hiện thống nhất do Quốc hội, Chính phủ quy định. 11 Nguyên tắc tập trung được thiết lập nhằm đảm bảo tính thong nhất trong hệ thống NSNN và tăng cường quyền lực của chính quyền TW. Tuy nhiên dé phù hợp với xu thế phát triển nền dân chủ chính trị, đi đôi với việc tăng cường tập trung quyền lực của chính quyền TW cần phải day mạnh thé chế dân chủ thông qua việc phân cấp quản lý NSNN và tăng quyền tự chủ cho các cấp ngân sách trong việc tô chức và khai thác tối đa nguồn lực của địa phương dé thúc đây sự phát triển của địa phương. Việc phân cấp mà nội dung cốt lõi của nó là sự phân quyền nhưng đồng thời phải tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chủ thể quản lý đối với NSNN.

Nguyên tắc công khai, minh bạch trong quản lý NSNN xuất phát từ xu hướng mở rộng dân chủ trong hệ thống chính trị. Người dân nộp thuế cho Nhà nước có quyền yêu cầu Chính phủ phải công khai minh bạch các khoản thu, chi của NSNN dé đánh giá mức độ hiệu quả và trách nhiệm của các cấp chính quyền Nhà nước trong việc sử dụng nguồn lực tài chính công. Và dé thực hiện nội dung này Chính phủ cũng đã có những quy định cụ thé dé công khai ngân sách các cấp. NSNN vừa đảm bảo dân chủ, công khai, minh bạch vừa phải được kiểm tra, kiểm soát theo một cơ chế được tô chức chặt chẽ, thông qua việc sử dụng có hiệu quả các công cụ kế toán, kiểm toán, thanh tra tài chính.

Tổ chức hệ thông ngân sách nhà nước Trong một quốc gia, NSNN được tô chức và quản lý theo hệ thống gồm nhiều cấp ngân sách. Có thé quan niệm hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tổ chức huy động, quan lý các nguôn thu và thực hiện nhiệm vụ chi của moi cap ngân sách. Ở hau hết các quốc gia trên thế giới, hệ thống NSNN đều được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức bộ máy quản lý hành chính nhà nước. Các quốc gia có hệ thống chính quyền Nhà nước được tô chức theo thé chế liên bang như My, Đức, Malaysia., hệ thống NSNN bao gồm: ngân sách liên bang, ngân sách tiểu bang và NSDP.

Ở các quốc gia như Trung Quốc, Pháp, Việt 12 Nam.