Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thành phần nhóm chức và xác định hoạt tính sinh học của một số dịch chiết cây thầu dầu ricinus communis l ở đà nẵng

Nghiên cứu thành phần nhóm chức và hoạt tính sinh học của dịch chiết cây thầu dầu Ricinus Communis tại Đà Nẵng, phân tích sâu về tiềm năng ứng dụng y học.

• Tác giả: Huỳnh Linh Nhã Trúc
• Người hướng dẫn: TS. Trần Mạnh Lục
• Trường học: Đại học Đà Nẵng - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần nhóm chức và xác định hoạt tính sinh học của một số dịch chiết cây thầu dầu (Ricinus communis L.) ở Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp cử nhân sư phạm
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
• 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.8. Bố cục luận văn
• 2. NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguyên liệu, dụng cụ, hóa chất
• 2.1.1. Xử lý nguyên liệu
• 2.1.2. Thiết bị, dụng cụ, hóa chất
• 2.2. Sơ đồ quá trình thực nghiệm
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Khảo sát khối lượng cao chiết trong mỗi loại nguyên liệu
• 2.3.2. Định tính một số nhóm chất trong dịch chiết ethanol bằng ống nghiệm
• 2.3.3. Định tính một số hợp chất trong dịch chiết ethanol bằng bản mỏng
• 2.3.4. Phương pháp thử hoạt tính sinh học
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả khảo sát khối lượng cao chiết trong mỗi loại nguyên liệu
• 3.2. Kết quả định tính các nhóm chất trong dịch chiết ethanol bằng ống nghiệm
• 3.2.1. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol lá của cây thầu dầu lá to
• 3.2.2. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol lá của cây thầu dầu lá nhỏ
• 3.2.3. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol rễ của cây thầu dầu lá to
• 3.2.4. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol rễ của cây thầu dầu lá nhỏ
• 3.2.5. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol cành của cây thầu dầu lá to
• 3.2.6. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol thân của cây thầu dầu lá to
• 3.3. Kết quả định tính các nhóm chất trong dịch chiết ethanol bằng bản mỏng
• 3.3.1. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol lá của cây thầu dầu lá to
• 3.3.2. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol lá của cây thầu dầu lá nhỏ
• 3.3.3. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol rễ của cây thầu dầu lá to
• 3.3.4. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol rễ của cây thầu dầu lá nhỏ
• 3.3.5. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol cành của cây thầu dầu lá to
• 3.3.6. Định tính nhóm chất trong dịch chiết ethanol thân của cây thầu dầu lá to
• 3.4. Kết quả thử hoạt tính sinh học
• 3.4.1. Kết quả thử hoạt tính kháng khuẩn
• 3.4.2. Kết quả thử hoạt tính kháng oxy hóa
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc nghiên cứu thành phần nhóm chức và xác định hoạt tính sinh học của các dịch chiết cây thầu dầu (Ricinus communis L.) tại Đà Nẵng. Mục tiêu chính là xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của các dịch chiết từ cây thầu dầu, nhằm ứng dụng trong lĩnh vực dược liệu và y học. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, góp phần vào việc khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thực vật địa phương.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, việc nghiên cứu các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học ngày càng được quan tâm. Cây thầu dầu (Ricinus communis L.) là một loại cây dược liệu có tiềm năng lớn trong y học và công nghiệp. Tuy nhiên, các nghiên cứu về loài cây này tại Việt Nam, đặc biệt là ở Đà Nẵng, vẫn còn hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của cây thầu dầu là cần thiết.

1.2. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xác định thành phần hóa học và hoạt chất sinh học trong các dịch chiết từ cây thầu dầu. Đồng thời, khảo sát hoạt tính kháng khuẩn và hoạt tính chống oxy hóa của các dịch chiết này, từ đó mở ra hướng ứng dụng trong ngành dược liệu và y học.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích hóa học và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm để xác định thành phần và hoạt tính sinh học của các dịch chiết từ cây thầu dầu. Quá trình nghiên cứu bao gồm việc thu thập mẫu, chiết xuất, định tính các nhóm chất, và thử nghiệm hoạt tính sinh học.

2.1. Nguyên liệu và dụng cụ

Nguyên liệu chính là các bộ phận của cây thầu dầu được thu hái tại Đà Nẵng. Dụng cụ và thiết bị bao gồm bình tam giác, bản mỏng sắc ký, đèn UV, cân phân tích, và các thiết bị phòng thí nghiệm khác.

2.2. Phương pháp chiết xuất và phân tích

Các dịch chiết được tách từ các bộ phận của cây thầu dầu bằng ethanol 80°. Sau đó, các nhóm chất được định tính bằng phương pháp ống nghiệm và bản mỏng sắc ký. Hoạt tính sinh học được xác định thông qua các thử nghiệm kháng khuẩn và chống oxy hóa.

III. Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu đã xác định được các thành phần hóa học chính trong các dịch chiết từ cây thầu dầu, bao gồm các hợp chất phenolic, flavonoid, và alkaloid. Các dịch chiết cũng thể hiện hoạt tính kháng khuẩn và hoạt tính chống oxy hóa đáng kể, mở ra tiềm năng ứng dụng trong y học và dược liệu.

3.1. Thành phần hóa học

Các dịch chiết từ lá, rễ, và thân cây thầu dầu chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là các hợp chất phenolic và flavonoid. Các hợp chất này có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm dược liệu.

3.2. Hoạt tính sinh học

Các dịch chiết từ cây thầu dầu thể hiện hoạt tính kháng khuẩn mạnh đối với một số chủng vi khuẩn gây bệnh. Ngoài ra, hoạt tính chống oxy hóa của các dịch chiết cũng được ghi nhận, cho thấy tiềm năng ứng dụng trong việc bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến stress oxy hóa.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã cung cấp các thông tin khoa học quan trọng về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của các dịch chiết từ cây thầu dầu (Ricinus communis L.) tại Đà Nẵng. Kết quả nghiên cứu mở ra hướng ứng dụng tiềm năng trong ngành dược liệu và y học. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên thực vật này.

4.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu góp phần làm phong phú thêm kiến thức về thực vật học và dược tính của cây thầu dầu, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo.

4.2. Kiến nghị

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các hợp chất có hoạt tính sinh học trong cây thầu dầu, đồng thời phát triển các sản phẩm dược liệu từ loài cây này. Việc quy hoạch và canh tác cây thầu dầu cũng cần được xem xét để đảm bảo nguồn nguyên liệu bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của khoa học công nghệ đã nâng cao đời sống con người, nhưng đồng thời việc lạm dụng các sản phẩm tổng hợp hóa học nhân tạo cũng làm nảy sinh nhiều mối lo ngại về sức khỏe và môi trường. Xu hướng sử dụng các hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học ngày càng gia tăng trong y dược học, nông nghiệp và công nghiệp thực phẩm nhằm tìm kiếm các nguồn hoạt chất tự nhiên an toàn, có khả năng chữa bệnh, kháng khuẩn, chống oxy hóa và kích thích sinh trưởng.

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa với thảm thực vật phong phú, trong đó họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) là một trong những họ thực vật lớn và đa dạng (đứng thứ tư sau các họ Lan, Đậu và Lúa). Cây thầu dầu (Ricinus communis L.) thuộc chi Ricinus, phân tông Ricininae, là loài cây phát triển mạnh ở vùng nhiệt đới, có khả năng thích nghi cao và mọc hoang phổ biến tại nhiều địa phương như Hà Giang, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ và Đà Nẵng. Trong y học cổ truyền, các bộ phận của cây thầu dầu (lá, rễ, hạt, vỏ quả) đã được sử dụng để hỗ trợ điều trị phong thấp, đau nhức xương khớp, sưng đau do sang chấn, động kinh, bệnh trĩ, liệt dây thần kinh mặt hay làm thuốc nhuận tràng. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên cây thầu dầu mọc hoang dại tại khu vực quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng (đặc biệt là các phường Hòa Minh, Hòa Khánh) vẫn chưa được quy hoạch khai thác bài bản và các nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu về thành phần hóa thực vật cũng như hoạt tính sinh học của các bộ phận cây tại địa bàn này còn hạn chế.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu thành phần nhóm chức và xác định hoạt tính sinh học của một số dịch chiết cây thầu dầu (Ricinus communis L.) ở Đà Nẵng" được tác giả Huỳnh Linh Nhã Trúc thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Xác định thành phần hóa học và định tính các nhóm chức hữu cơ có trong các bộ phận khác nhau của cây thầu dầu thu hái tại Đà Nẵng bằng phương pháp hóa học trong ống nghiệm và phương pháp sắc ký lớp mỏng (TLC).
2. Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết ethanol từ các bộ phận cây thầu dầu đối với các chủng vi sinh vật chỉ thị Gram âm (Escherichia coli) và Gram dương (Bacillus subtilis).
3. Khảo sát hoạt tính kháng oxy hóa của cao chiết ethanol thông qua phương pháp bẫy gốc tự do DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Các bộ phận của cây thầu dầu (Ricinus communis L.) bao gồm lá cây thầu dầu lá to, lá cây thầu dầu lá nhỏ, rễ cây thầu dầu lá to, rễ cây thầu dầu lá nhỏ, cành cây thầu dầu lá to và thân cây thầu dầu lá to. Mẫu nguyên liệu tươi được thu hái vào tháng 8 năm 2017 tại quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.
• Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát hiệu suất thu nhận cao chiết ethanol 80°, định tính các nhóm chức (alkaloid, flavonoid, steroid/terpenoid, glycosid, lipid, phenol, sesquiterpen lacton), kiểm tra sắc ký lớp mỏng với 4 hệ dung môi giải ly và đánh giá hoạt tính kháng khuẩn, kháng oxy hóa. Các thí nghiệm được tiến hành từ tháng 8/2017 đến tháng 3/2018 tại Phòng thí nghiệm Hóa học, Phòng nghiên cứu Vi sinh thuộc Khoa Hóa học và Khoa Sinh học - Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) cùng trung tâm thí nghiệm của cán bộ hướng dẫn.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và khung phân loại thực vật

Nghiên cứu dựa trên cơ sở phân loại học thực vật và các công trình hóa học thực vật về họ Đại kích (Euphorbiaceae) nói chung và loài Ricinus communis L. nói riêng:

• Phân loại học: Giới Thực vật (Plantae), Ngành Thực vật có hoa (Angiospermae), Lớp Hai lá mầm (Eudicots), Bộ Acarina, Họ Đại kích (Euphorbiaceae), Tông Acalypheae, Phân tông Ricininae, Chi Ricinus, Loài Ricinus communis L.
• Đặc tính hóa thực vật đã được công bố: Dầu béo từ hạt thầu dầu chứa chủ yếu acid ricinoleic (khoảng 90% dưới dạng acylglycerol), acid palmitic, stearic, oleic, linoleic; protein độc ricin (ricin D gồm 493 acid amin và 23 phân tử đường, nối với nhau bởi liên kết disulfid S-S), alkaloid ricinin; vỏ quả chứa lupeol và 30-norlupan-3β-ol-20-on; lá chứa các acid hữu cơ (oxalic, citric, malic), acid amin, flavonoid (quercetin, isoquercetin), acid béo và tanin (corilagin).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Quy trình thực nghiệm được triển khai đồng bộ qua các giai đoạn:

Mẫu thầu dầu thu hái (tháng 8/2017 tại Đà Nẵng)
   ↓
Rửa sạch, phơi khô tự nhiên, xay thành bột mịn
   ↓
Chiết ngâm bằng Ethanol 80° (tỷ lệ 100g bột / 800ml dung môi, 3 lần, 20-24h/lần)
   ↓
Lọc dịch chiết, cô cạn đuổi dung môi thu cao chiết toàn phần
   ↓
Định tính thành phần & Khảo sát hoạt tính sinh học:

1. Phương pháp chiết tách và thu hồi cao chiết: Sử dụng phương pháp ngâm chiết phân đoạn lạnh lặp lại 3 lần bằng dung môi ethanol 80° (mỗi mẻ sử dụng 100g bột nguyên liệu trong 800ml dung môi, ngâm từ 20 đến 24 giờ). Gộp dịch chiết, lọc qua giấy lọc và tiến hành cô đuổi dung môi trên bếp cách thủy để thu hồi cao chiết khô, sấy đến khối lượng không đổi để tính hiệu suất phần trăm cao chiết.
2. Phương pháp định tính hóa học trong ống nghiệm:
   • Alkaloid: Hòa tan cao trong HCl, lọc lấy dịch trong và phản ứng với thuốc thử Mayer (tạo kết tủa trắng) và thuốc thử Wagner (tạo kết tủa nâu).
   • Flavonoid: Hòa tan cao trong methanol, thử phản ứng đổi màu với dung dịch $H_2SO_4$ đậm đặc (chuyển đỏ/hồng), dung dịch NaOH 1%/ethanol (chuyển vàng đến đỏ cam) và dung dịch $AlCl_3$ 1%/ethanol (chuyển xanh lục đến xanh đen).
   • Sesquiterpen lacton: Hòa tan cao trong chloroform, tác dụng với thuốc thử Tollens ($AgNO_3$ 0,1N phối hợp $NH_4OH$ 5N) tạo lớp tráng bạc hoặc kết tủa bạc kim loại đen.
   • Terpenoid - Steroid: Phản ứng Salkowski với $H_2SO_4$ đậm đặc (chuyển màu đỏ đậm/xanh tím) và phản ứng Rosenthaler với vanillin 1%/ethanol kèm HCl đậm đặc (chuyển màu xanh lục hoặc tím).
   • Lipid (Chất béo): Phản ứng với $H_2SO_4$ 50%/methanol (màu nâu đen hoặc đỏ tía) và phản ứng với thuốc thử Glucose - Anilin (màu nâu đen).
   • Glycosid: Phản ứng Keller-Killiani sử dụng hỗn hợp acid acetic - $Fe_2(SO_4)_3$ 5% kèm $H_2SO_4$ đậm đặc (xuất hiện màu xanh lục sau 1-2 phút) và phản ứng với thuốc thử Phenol - $H_2SO_4$ (xuất hiện màu nâu).
   • Hợp chất Phenol: Phản ứng với thuốc thử Bortranger (KOH 50%/methanol), dung dịch $FeCl_3$ 5%/ethanol và thuốc thử Stiasny (Formol 36% kết hợp HCl đậm đặc).
3. Phương pháp sắc ký lớp mỏng (TLC):
   • Pha tĩnh: Bản mỏng tráng sẵn Silicagel 60 $F_{254}$ kích thước $1 \times 10\text{ cm}$.
   • Pha động (dung môi giải ly): Khảo sát độc lập 4 hệ dung môi có độ phân cực tăng dần: n-hexan, Dichloromethan, Chloroform và Ethyl acetat.
   • Phát hiện vết: Soi dưới đèn tử ngoại ở bước sóng $\lambda = 254\text{ nm}$ và $\lambda = 365\text{ nm}$, tính toán hệ số lưu giữ $R_f = a/b$ (với $a$ là khoảng cách dịch chuyển của vết chất, $b$ là khoảng cách dịch chuyển của tiền tuyến dung môi).
4. Phương pháp đánh giá hoạt tính sinh học:
   • Hoạt tính kháng khuẩn: Thực hiện bằng kỹ thuật khuếch tán qua giếng thạch trên đĩa petri chứa môi trường cao thịt pepton (pH 7,0). Đục các giếng thạch đường kính 8 mm bằng ống nhôm vô trùng, tra 0,1 ml dịch chiết ethanol 80°, giữ lạnh ở 4°C trong 5-6 giờ để hoạt chất khuếch tán, sau đó ủ ấm để đo đường kính vòng kháng khuẩn đối với Escherichia coli (Gram âm) và Bacillus subtilis (Gram dương).
   • Hoạt tính kháng oxy hóa: Sử dụng phương pháp bẫy gốc tự do DPPH (1 mM trong methanol). Hòa tan mẫu thử trong DMSO 100% thành dãy nồng độ 128; 32; 8; 2; 0,5 µg/ml, ủ ở 37°C trong 30 phút, đo mật độ quang học (OD) tại bước sóng hấp thụ cực đại $\lambda = 517\text{ nm}$ trên máy đọc Biotek để tính tỷ lệ dập tắt gốc tự do (SC%) và xác định giá trị $EC_{50}$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 khái quát có hệ thống các thông tin khoa học về họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) và loài Ricinus communis L.:

• Vị trí và đặc điểm họ Euphorbiaceae: Họ Đại kích trên thế giới gồm khoảng 240 chi và 6000 loài phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới. Tại Việt Nam, họ Thầu dầu hiện biết có 75 chi, hơn 450 loài và 16 thứ (trong đó chi Oligoceras có tỷ lệ đặc hữu cao). Đa phần các loài đều có chứa nhựa mủ độc nhưng giàu hoạt chất sinh học tiềm năng.
• Thực vật học và nguồn gốc cây thầu dầu: Cây thân thảo hoặc tiểu mộc, sống dai, cao từ 2 đến 5m. Lá mọc so le dạng chân vịt xẻ 5-7 thùy, cuống dài, mép có răng cưa. Cụm hoa chùm đơn tính cùng gốc (đồng chu). Quả nang 3 ngăn có gai mềm, chứa 3 hạt hình trứng vỏ nhẵn bóng có mồng. Trọng lượng hạt từ 0,3-0,5g, chứa khoảng 45-50% dầu béo và 26% protein.
• Thành phần hóa học chính: Trình bày chi tiết các nhóm chất đã được công bố trên thế giới và Dược điển Việt Nam I gồm: acid ricinoleic trong dầu béo; protein cực độc ricin trong bã khô dầu; alkaloid ricinin trong lá và hạt; các sterol (cholesterol, stigmasterol, $\beta$-sitosterol, campesterol); flavonoid (quercetin, isoquercetin) và dẫn xuất triterpenoid trong vỏ quả (lupeol).
• Ứng dụng y học và công nghiệp: Tổng hợp các bài thuốc dân gian sử dụng lá thầu dầu tía đắp chữa bệnh trĩ, dùng rễ chữa đau nhức xương khớp và phong thấp, ứng dụng dầu thầu dầu làm thuốc nhuận tràng, làm chất phá bọt và dầu bôi trơn kỹ thuật. Đồng thời nêu rõ độc tính chết người của độc tố ricin và các phác đồ sơ cứu ngộ độc.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình chuẩn bị nguyên vật liệu, dụng cụ, danh mục hóa chất và các bước thao tác thực nghiệm:

• Nguyên liệu thực vật: Thu hái đầy đủ 6 mẫu nguyên vật liệu tại quận Liên Chiểu (tháng 8/2017) gồm lá, rễ, cành, thân của cây thầu dầu lá to và lá, rễ của cây thầu dầu lá nhỏ. Mô tả quy trình rửa sạch, sấy khô, xay bột mịn và bảo quản trong bao bì polyetylen kín.
• Trang thiết bị và hóa chất: Sử dụng cân phân tích, bình chiết nút nhám, máy đo quang phổ hấp thụ UV-Vis, buồng soi UV, tủ cấy vi sinh vô trùng, đĩa petri, máy đo Biotek cùng hệ thống 23 loại hóa chất tinh khiết đạt tiêu chuẩn kiểm nghiệm.
• Quy trình thao tác: Trình bày cụ thể từng bước chiết xuất ngâm phân đoạn, quy trình thực hiện các phản ứng màu định tính cho từng nhóm chất trong ống nghiệm, kỹ thuật chấm sắc ký bản mỏng Silicagel 60 $F_{254}$, phương pháp đục lỗ thạch 8 mm thử hoạt tính kháng khuẩn và công thức tính toán tỷ lệ dập tắt gốc tự do DPPH (SC%) ở bước sóng 517 nm.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 là phần trọng tâm với các số liệu thực nghiệm định lượng và định tính:

1. Khảo sát khối lượng cao chiết từ các bộ phận

Khảo sát hiệu suất chiết xuất từ 100g mẫu bột nguyên liệu khô bằng ethanol 80° cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về lượng hoạt chất hòa tan giữa các bộ phận:

STT	Bộ phận nguyên liệu cây thầu dầu	Khối lượng bột mẫu (g)	Khối lượng cao chiết thu được (g)	Tỷ lệ phần trăm cao chiết (%)
1	Lá cây thầu dầu lá to	100	23,80	23,80%
2	Lá cây thầu dầu lá nhỏ	100	21,77	21,77%
3	Rễ cây thầu dầu lá to	100	12,02	12,02%
4	Cành cây thầu dầu lá to	100	9,02	9,02%
5	Thân cây thầu dầu lá to	100	3,94	3,94%
6	Rễ cây thầu dầu lá nhỏ	100	3,58	3,58%

Nhận xét từ số liệu: Bộ phận lá cho hàm lượng cao chiết cao nhất (23,80% ở lá to và 21,77% ở lá nhỏ), tiếp theo là rễ cây lá to (12,02%) và cành cây lá to (9,02%). Thân cây lá to và rễ cây lá nhỏ cho hàm lượng cao chiết thấp nhất (lần lượt là 3,94% và 3,58%).

2. Kết quả định tính các nhóm chất bằng ống nghiệm

Kết quả thực hiện các phản ứng màu và phản ứng tạo tủa đặc trưng cho thấy sự phân bố các nhóm chất hữu cơ trong dịch chiết ethanol 80° như sau:

Nhóm chất hữu cơ	Lá thầu dầu lá to	Lá thầu dầu lá nhỏ	Rễ thầu dầu lá to	Rễ thầu dầu lá nhỏ	Cành thầu dầu lá to	Thân thầu dầu lá to
Alkaloid	Dương tính ($+++$)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)	Dương tính ($+$)	Âm tính ($-$)
Flavonoid	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)
Steroid / Terpenoid	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)
Glycosid	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)
Phenol	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)
Sesquiterpen lacton	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+++$)	Dương tính ($+$)	Dương tính ($+$)
Lipid (Chất béo)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)	Âm tính ($-$)

Ghi chú: $(+++)$ Phản ứng xảy ra mạnh/rõ nét; $(+)$ Phản ứng dương tính; $(-)$ Phản ứng âm tính (không có mặt hoặc dưới ngưỡng phát hiện).

3. Kết quả phân tích sắc ký lớp mỏng (TLC)

Tác giả đã tiến hành giải ly trên bản mỏng Silicagel 60 $F_{254}$ với 4 hệ dung môi đơn khác nhau và lập các bảng đo giá trị $R_f$ tương ứng (từ Bảng 3.14 đến Bảng 3.37 trong văn bản):

• Hệ dung môi n-hexan: Độ phân cực thấp, hầu hết các vết chất phân cực kém di chuyển, $R_f$ thấp.
• Hệ dung môi Dichloromethan và Chloroform: Tách vết ở mức độ trung bình đối với các phân đoạn bán phân cực.
• Hệ dung môi Ethyl acetat: Cho độ tách vết rõ nét nhất đối với các cấu tử chứa nhóm chức phân cực (phenol, flavonoid, glycosid).

4. Kết quả khảo sát hoạt tính sinh học

• Hoạt tính kháng khuẩn: Thử nghiệm đối với 2 chủng vi sinh vật kiểm định cho thấy dịch chiết ethanol của rễ cây thầu dầu (cả lá to và lá nhỏ) cùng dịch chiết lá và cành thể hiện khả năng ức chế tăng trưởng đối với vi khuẩn Gram dương (Bacillus subtilis) và vi khuẩn Gram âm (Escherichia coli), thể hiện qua đường kính vòng vô khuẩn tạo thành quanh giếng thạch.
• Hoạt tính kháng oxy hóa: Cao chiết ethanol 80° của các bộ phận cây thầu dầu đều có khả năng trung hòa và dập tắt gốc tự do DPPH, làm giảm mật độ quang học ở bước sóng 517 nm theo nồng độ tăng dần từ 0,5 đến 128 µg/ml.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định được định lượng hiệu suất thu hồi cao chiết toàn phần bằng ethanol 80° từ 6 bộ phận của hai loại cây thầu dầu (lá to và lá nhỏ) tại quận Liên Chiểu, Đà Nẵng; trong đó lá cây thầu dầu lá to cho lượng cao cao nhất đạt 23,80%, rễ lá to đạt 12,02%, cành lá to đạt 9,02%, thân lá to đạt 3,94% và rễ lá nhỏ đạt 3,58%.
• Xác định thành phần nhóm chức hóa thực vật: Toàn bộ các bộ phận khảo sát đều chứa flavonoid, glycosid, hợp chất phenol, steroid và sesquiterpen lacton; không phát hiện thấy chất béo tự do trong dịch chiết cồn 80°. Nhóm alkaloid chỉ xuất hiện rõ ở lá và cành của cây thầu dầu lá to.
• Xây dựng được bộ dữ liệu sắc ký lớp mỏng (hệ số $R_f$) cho từng bộ phận với 4 dung môi giải ly (n-hexan, Dichloromethan, Chloroform, Ethyl acetat).
• Chứng minh thực nghiệm dịch chiết ethanol của các bộ phận thầu dầu có khả năng ức chế vi khuẩn E. coli, B. subtilis và có hoạt tính quét gốc tự do DPPH.

Đóng góp khoa học và thực tiễn

• Bổ sung dữ liệu hóa thực vật và hoạt tính sinh học cụ thể cho loài Ricinus communis L. sinh trưởng tại điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu thành phố Đà Nẵng.
• Cung cấp quy trình chiết ngâm đơn giản, hiệu quả bằng dung môi ethanol 80° và hệ thống phép thử định tính tiêu chuẩn có thể áp dụng trong phân tích dược liệu.
• Làm cơ sở khoa học để định hướng bảo tồn, quy hoạch canh tác và khai thác nguồn dược liệu tự nhiên mọc hoang dại tại khu vực Hòa Minh, Hòa Khánh thuộc quận Liên Chiểu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Nghiên cứu chỉ dừng lại ở mức độ định tính nhận biết các nhóm chức thông qua phản ứng màu, phản ứng kết tủa và đo giá trị $R_f$ trên bản mỏng sắc ký lớp mỏng; chưa tiến hành phân lập tinh khiết từng hợp chất đơn lẻ.
• Chưa áp dụng các phương pháp phân tích phổ hiện đại (phổ hồng ngoại IR, phổ khối lượng MS, phổ cộng hưởng từ hạt nhân NMR, sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC) để xác định chính xác công thức cấu tạo phân tử của các cấu tử chính.
• Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn mới chỉ giới hạn trên 2 chủng vi khuẩn chỉ thị cơ bản (E. coli và B. subtilis), chưa mở rộng sang các chủng nấm gây bệnh (Candida albicans, Aspergillus niger) hay các chủng vi khuẩn kháng thuốc khác.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Ứng dụng phương pháp sắc ký cột (Column Chromatography) để phân tách, tinh chế các phân đoạn có hoạt tính sinh học cao từ cao chiết lá và rễ.
• Sử dụng các phương pháp phổ nghiệm hiện đại để xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được.
• Mở rộng thử nghiệm hoạt tính sinh học trên nhiều chủng vi sinh vật gây bệnh, thử nghiệm độc tính tế bào và đánh giá hoạt tính chống viêm trên mô hình in vitro và in vivo.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận tốt nghiệp này có giá trị tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên ngành Hóa học, Hóa Dược, Sư phạm Hóa học và Dược học: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình chiết xuất cao thực vật, kỹ thuật định tính nhóm chức hữu cơ bằng hệ thống thuốc thử ống nghiệm cổ điển (Mayer, Wagner, Tollens, Salkowski, Keller-Killiani, Bortranger...) và kỹ thuật chạy sắc ký lớp mỏng TLC.
• Người nghiên cứu về Hóa thực vật và Vi sinh vật học ứng dụng: Tham khảo phương pháp thử hoạt tính kháng khuẩn khuếch tán giếng thạch và quy trình đo quang phổ bẫy gốc tự do DPPH xác định $EC_{50}$.
• Các cơ sở y tế học cổ truyền và doanh nghiệp dược liệu tại Đà Nẵng: Nắm bắt dữ liệu khoa học về tiềm năng dược liệu của cây thầu dầu phân bố tại địa phương để xây dựng phương án thu hái và chế biến an toàn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nguyên liệu cây thầu dầu trong nghiên cứu được thu hái ở đâu và vào thời gian nào?

Mẫu nguyên liệu gồm các bộ phận lá, rễ, cành, thân của cây thầu dầu lá to và lá, rễ của cây thầu dầu lá nhỏ được thu hái tươi vào tháng 8 năm 2017 tại khu vực quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng (nơi cây mọc hoang phổ biến ở Hòa Minh và Hòa Khánh).

2. Bộ phận nào của cây thầu dầu cho hiệu suất thu hồi cao chiết ethanol 80° cao nhất và thấp nhất?

Theo kết quả khảo sát từ 100g mẫu bột khô, bộ phận lá cây thầu dầu lá to cho hiệu suất cao chiết cao nhất đạt 23,80g (23,80%), tiếp theo là lá thầu dầu lá nhỏ đạt 21,77g (21,77%). Bộ phận cho hiệu suất thấp nhất là rễ cây thầu dầu lá nhỏ với 3,58g (3,58%) và thân cây thầu dầu lá to với 3,94g (3,94%).

3. Nhóm chất alkaloid có mặt trong những bộ phận nào của cây thầu dầu theo kết quả định tính?

Nhóm chất alkaloid chỉ cho phản ứng dương tính rõ rệt đối với dịch chiết lá cây thầu dầu lá to (kết tủa nâu với thuốc thử Wagner) và dịch chiết cành của cây thầu dầu lá to. Các mẫu dịch chiết từ lá cây thầu dầu lá nhỏ, rễ thầu dầu lá to, rễ thầu dầu lá nhỏ và thân thầu dầu lá to đều cho phản ứng âm tính với thuốc thử Mayer và Wagner.

4. Nghiên cứu đã sử dụng những hệ dung môi nào để khảo sát sắc ký lớp mỏng (TLC)?

Tác giả đã sử dụng bản mỏng tráng sẵn Silicagel 60 $F_{254}$ và khảo sát độc lập 4 hệ dung môi giải ly đơn thành phần gồm: n-hexan, Dichloromethan, Chloroform và Ethyl acetat để xác định hệ số lưu giữ $R_f$ của các cấu tử trong từng dịch chiết.

5. Khóa luận đánh giá hoạt tính sinh học của dịch chiết thầu dầu trên những mô hình nào?

Khóa luận đánh giá 2 loại hoạt tính sinh học gồm:

• Hoạt tính kháng khuẩn bằng phương pháp khuếch tán qua giếng thạch (đường kính 8 mm) trên 2 chủng vi khuẩn chỉ thị là Escherichia coli (Gram âm) và Bacillus subtilis (Gram dương).
• Hoạt tính kháng oxy hóa bằng phương pháp bẫy gốc tự do DPPH đo mật độ quang học ở bước sóng $\lambda = 517\text{ nm}$ trên máy đọc Biotek với các nồng độ mẫu thử từ 0,5 đến 128 µg/ml.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Linh Nhã Trúc đã hoàn thành toàn diện việc khảo sát thành phần nhóm chức hóa thực vật và đánh giá hoạt tính sinh học của các dịch chiết ethanol 80° từ các bộ phận cây thầu dầu thu hái tại quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng. Kết quả thực nghiệm đã xác định lá cây thầu dầu lá to có hàm lượng cao chiết cao nhất (23,80%) và chứng minh sự hiện diện phong phú của các nhóm hợp chất thứ cấp có hoạt tính cao như flavonoid, steroid, phenol, glycosid và sesquiterpen lacton. Đồng thời, nghiên cứu đã khẳng định tiềm năng kháng khuẩn đối với E. coli, B. subtilis và khả năng dập tắt gốc tự do DPPH của dịch chiết, cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học thiết thực cho việc định hướng ứng dụng và khai thác nguồn dược liệu thầu dầu tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu(3 trang ) và phần kết luận, kiến nghị(1 trang), nội dung chính gồm các phần: Chƣơng 1 : Tổng quan : 13 trang (Từ trang 4 đến trang 16) Chƣơng 2: Nguyên liệu và phƣơng pháp nghiên cứu : 11 trang (Từ trang 17 đến trang 27) Chƣơng 3: Kết quả và thảo luận : 34 trang (Từ trang 28 đến trang 61) 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1. ĐẠI CƢƠNG VỀ CÂY THẦU DẦU 1. Tên gọi [7][15] Tên tiếng việt : Cây thầu dầu, cây đu đủ tía, cây đu đủ đầu. Tên tiếng anh: Castor Oil.

Tên khoa học: Ricinus communis L. Phân loại khoa học: Giới (regnum) Thực vật (Plantae) Ngành (phylum) Thực vật có hoa (Angiospermae) Lớp (class) Hai lá mầm (Eudicots) Bộ (ordo) Acarina Họ (familia) Đại kích (Euphorbiaceae) Tông (tribus) Acalypheae Phân tông (subtribus) Ricininae Chi (genus) Ricinus Loài (species) Bét 1. Họ thầu dầu (Euphorbiaceae)[1][2][8] Họ thầu dầu hay còn gọi là họ Đại kích (Euphorbiaceae) là một họ lớn của thực vật có hóa với 240 chi và khoảng 6000 loài. Họ này phân bố chủ yếu ở khu vực nhiệt đới, với phần lớn các loài tập trung trong khu vực Indonesia, Malaysia và sau đó là khu vực nhiệt đới châu Mỹ.

Tại khu vực nhiệt đới châu Phi cũng có nhiều loài, giống, thứ nhƣng không đa dạng nhƣ các khu vực kể trên. Tuy nhiên nhiều loài có trong các khu vực không nhiệt đới nhƣ Địa Trung Hải, Trung Đông, miền Nam châu Phi hay miền Nam Hoa Kỳ. Trong hệ thực vật Việt Nam, Thầu dầu đƣợc coi là họ lớn, giàu thứ tƣ sau các họ Lan (Orchidaceae), họ Đậu (Leguminosae), họ Lúa (Graminae) trong số 305 loài thực vật bậc cao có mạch. Ở Việt Nam, họ Thầu dầu hiện đã biết có 75 chi cùng khoảng trên 450 loài và 16 thứ, trong số đó có chi Noi (Oligoceras) với 131 loài (chiếm 31,58% số loài của cả họ) và 9 thứ (khoảng 56,25%) đƣợc coi là đặc hữu.

Phần lớn các loài và các thứ đạc hữu đều chỉ gặp phân bố rất hạn chế ở một vài địa phƣơng trong cả nƣớc. 4 Hầu nhƣ tất cả các loài trong họ Thầu dầu đều có chứa nhựa mủ và chứng thƣờng rất độc. Nhựa mủ từ Cao su (Hevea braziliensis) là nguồn nguyện liệu quan trọng trong công nghiệp. Song nói chung nhựa mủ của nhiều loài có thể gây dị ứng, gây ngƣng kết hồng cầu, gây độc đối với ngƣời và gia súc.

Tuy vậy nhựa mủ của nhiều loài là nguồn dƣợc liệu có giá trị do có chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học cao. Hiện nay, những ngiên cứu về mặt khoa học đối với các loài, các chi trong họ Thầu dầu ở Việt Nam tuy còn trong giai đoạn đầu và chƣa nhiều, nhƣng cũng đã phát hiện thêm hàng loạt các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao, trong đó có nhiều hợp chất mới có giá trị. Đáng chú ý trong số đó là hợp chất malloapelta B từ loài Ba bét (Mallotus apelta) có hoạt tính ức chế mạnh quá trình hoạt hóa yếu tố phiên mã NF – KB, có thể ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào ung thƣ ngƣời (ung thử biểu mô KB, ung thƣ màng tử cung FL, ung thƣ gan Hep-G2 và ung thƣ màng tim RD). Các hợp chất tự nhiên ở các loài, các chi thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) lần lƣợt là: Me (Phyllanthus) – 48 loài, Ba đậu (Croton) – 45 loài, Ba bét (Mallotus) – 37 loài, Chòi mòi (Antidesma) – 29 loài, các chi Cò sữa (Euphorbia), Bọt ếch (Glochidion) và Mòng lông (Trigonostemon) đều có 26 loài, Rau ngót (Sauropus) – 23 loài.

Các chi có trên 10 loài gồm : Bồ cu vẽ (Breynia), Ba soi (Macaranga), Cách hoa (Cleistanthus), Thàu táu (Aporosa), Thổ mật (Bridelia), Da gà (Actephila), Tai tƣợng (Acalypha) – 8 loài. Tới 30 chi chỉ có một loài duy nhất. Các chi có số loài đƣợc coi là đặc hữu phong phú lần lƣợt là Me rừng (Phyllanthus) – 26 loài, Ba đậu (Croton) – 19 loài, Mòng lông (Trigonostemon) – 10 loài, Rau ngót (Sauropus) – 9 loài, Bồ cu vẽ (Breynia) - 8 loài, Cách hoa (Cleistanthus) – 7 loài, Ba bét (Mallotus) – 6 loài, Bọt ếch (Glochidion) – 5 loài và Vông đỏ (Alchornea) – 4 loài. Các dạng sống gặp ở Thầu dầu (Euphorbiaceae) có thể là có hằng năm, cỏ nhiều năm, bụi, bụi trƣờn, dây leo, gỗ nhỏ hoặc gỗ lớn.

Chúng phân bố khá rộng rãi ở các hệ sinh thái khác nhau từ các vùng ven biển, ruộng vƣờn, đồng cỏ đến các thảm cây bụi và các loại hình rừng thứ sinh hoặc nguyên sinh trên núi cao. Thầu dầu Ricinus communis L., họ Đại kích (Euphorbiaceae) [10][11][12][13] Hình 1. Cây thầu dầu mọc ở vùng đất bị bỏ hoang (Thu hái tại Liên Chiểu, Đà Nẵng vào tháng 8/2017) 5 Thầu dầu Ricinus communis L., họ Đại kích (Euphorbiaceae) là thành viên duy nhất trong chi Ricinus cũng nhƣ của phân tông Ricinae. Ricinus là một từ trong tiếng La – tinh để chỉ các loài bét (thuộc bộ Acarina).

Thầu dầu Ricinus communis thƣờng đƣợc gọi với các tên gọi khác nhau nhƣ: thầu dầu, đu đủ tía, thầu dầu tía, bí ma từ. Mặc dù nó có thể có nguồn gốc từ Đông Phi, nhƣng ngày nay nó đã phổ biến trên toàn thế giới. Thầu dầu dễ thích nghi với môi trƣờng sống mới và có thể timd thấy ở các vùng đất bị bỏ hoang và gần đây đƣợc trông nhiều để làm cảnh trong công viên hay các nơi công cộng khác. Ở Việt Nam thầu dầu mọc hoang và đƣợc trồng ở nhiều tỉnh: Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Quảng Nam, Đà Nẵng.

Trồng trọt và thu hoạch: trồng bằng hạt vào tháng 12 đến tháng 1, thu hoạch vào tháng 4 đến tháng 5, mỗi hecta (ha) cho khoảng 375 – 750 kg hạt. Hàng năm trên thế giới sản xuất khoảng 40 vạn tấn thầu dầu. Hiện nay ở Liên Chiểu – Đà Nẵng, cây thầu dầu hoang mọc rất nhiều, đặc biệt là ở các vùng Hòa Minh, Hòa Khánh. Tuy nhiên việc trồng cây thầu dầu để thu hoạch thì chƣa có và cũng không có một cơ sở doanh nghiệp nào ở Đà Nẵng thu mua để sản xuất.

Hình dáng: Thầu dầu hiện diện dƣới dạng một cây thân thảo hay một tiểu mộc, nhất niên hoặc đa niên tùy theo điều kiện khí hậu vùng cây mọc. Cây sống dai, chiều cao có thể đạt từ 2 – 5m (ở một số nƣớc phần gốc có thể đạt tới 10m). Thầu dầu (Nguồn: vi.org) - Lá thầu dầu Lá mọc so le, hình chân vịt có cuống dài, không lông và có răng, lá màu xanh lá hay màu đỏ tía. Lá kèm sớm rụng, gân lá tỏa tròn.

Phiến lá chia thành 5 đến 7 thùy, một vài giống thuộc loài cây cảnh những lá mặt dƣới và cuống lá có màu đỏ. Lá của cây thầu dầu lá to Hình 1. Lá của cây thầu dầu lá nhỏ Trong lá chứa một alkaloid – chất ricinin, chất này có thể gây ngộ độc cho thú vật chăn nuôi. Trong dân gian lá thầu dầu đƣợc dùng để trị viêm mủ da, aczema, mẩn ngứa, mụt nhọt, viêm tuyến vú, viêm đau khớp, diệt dòi, giết bọ gậy.

Theo kinh nghiệm y học dân tộc cổ truyền, lá tƣơi giã đắp vào lòng bàn chân để chữa sót nhau, hoặc đem lăn vào trƣớc ngực và sau lƣng để chữa bệnh sởi không mọc. - Hoa thầu dầu Cụm hoa mọc chùm. Hoa đơn tính không cánh. Hoa đực ở phía dƣới cụm hoa.

Hoa đực có 5 lá đài và nhiều nhị phân nhánh mang một ô của bao phấn. Hoa cái có 3 lá đài và 3 noãn. Bầu thƣợng 3 ô, mỗi ô chƣa 1 noãn, ngoài có gai mềm, hoa đồng chu tức hoa đực và hoa cái trên cùng một cây, nhiều tiểu nhụy, màu vàng, đơm thánh nhƣ một cây chia nhánh; hóa cái cùng vô cánh, noãn sào có gai. Hoa thầu dầu (Nguồn: blogcaycanh.vn) - Quả và hạt thầu dầu Quả thầu dầu đƣợc tạo thành từ các nang, sắp thành bông dạng quả.

Khi chín, các nang này tách ra để lộ các hạt. Thông thƣờng các quả thầu dầu không chín hẳn cùng một lúc, tuy nhiên có thể thu hoạch hạt thầu dầu khi chúng bắt đầu chín. Khi thu hoạch nên dùng tay và nếu cần có thể tiếp tục phơi nắng để quả thầu dầu khô hẳn, sao 7 cho hạt thầu dầu tách rời khỏi các nang bao bọc. Quả khô gồm có 3 ngăn vỏ cứng, trên mỗi ngăn có một rãnh nông, khi chín nứt thành 6 mảnh.

Hạt hình trứng, có vỏ bên ngoài cứng trông giống con ve chó, hơi dẹt, dài khoảng 8 mm, rộng khoảng 6 mm, ở đầu có mồng (chính là áo hạt của noãn khổng). Mặt hạt nhẵn bóng màu nâu xám, có vân đỏ nâu hay đen, nội nhũ chứa nhiều dầu. Quả của câythầu dầu lá to Hình 1. Quả của cây thầu dầu lá nhỏ Hạt thầu dầu có kích cỡ không giống nhau phụ thuộc vào nhiều điều kiện sinh trƣởng và phát triển của cây.

Trọng lƣợng hạt thông thƣờng nằm trong khoảng từ 0,3 – 0,5 g,(trong đó vỏ và nhân chiếm khoảng 75% trọng lƣợng hạt), cho khoảng 45% dầu. Thành phần chủ yếu là xenluloza và hemixenluloza, hầu nhƣ không chứa dầu hoặc rất ít, hơn nữa vỏ đảm nhiệm chức năng bảo vệ cơ học cho quả hoặc hạt dầu nên có độ bền lớn. Thành phần: Hạt chứa 50% dầu, 26% protein trong đó có ricin là một protein độc, 0,2% ricin, ngoài ra còn có enzim lipase, vitamin, v. Công dụng:  Hạt thầu dầu giã nhỏ, chế thành thuốc cao dán để chữa viêm hạch cỏ, viêm tuyến vú, thuốc cao dán gồm nhân hạt thầu dầu kết hợp với ngũ bột tử theo tỉ lệ 98 : 2, dán vào huyệt bách hội có thể chữa sa dạ dày.

 Hạt dùng chữa sa tử cung và trực tràng, sót nhau, đẻ khó, liêt thần kinh mặt, viêm mù da, viêm hạch lao, dằm đâm vào thịt; dầu hạt trị mụn nhọt, hầu tê, đại tiện táo kết, tràng nhạt. - Dầu thầu dầu Dầu thầu dầu đƣợc tách ra từ hạt thầu dầu bằng ép cơ học hay trích ly với dung môi. Nó là chất lỏng không màu hoặc hơi vàng, rất sánh, mùi đặc biệt, vị khó chịu và buồn nôn. So với nhiều loại dầu khác thì dầu thầu dầu có độ nhớt cao nhất (khoảng 1000 cP ở nhiệt độ 20oC), trọng lƣợng riêng cao nhất : 0,956 – 0,970 ở nhiệt độ 15oC có tính tan cao nhất trong cồn và các dung môi phân cực.

Theo một số nghiên cứu thì thành phần cấu tạo của dầu gồm acylglycerol của axit ricinoleic, ngoài ra còn có các axit stearic, axit palmitic, axit oleic và các hợp chất khác. Dầu thầu dầu (Nguồn: all.biz) Dầu thầu dầu có nhiều đặc tính riêng và các thành phần rất đặc biệt nên có rát nhiều tác dụng khi sử dụng ở dạng nguyên liệu thô.