Mối Quan Hệ Giữa Đức Tin và Lý Trí Trong Triết Học Tây Âu Trung Cổ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa đức tin và lý trí trong triết học tây âu trung cổ luận văn ths triết hoc 60 22 90, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Đức Tin Và Lý Trí Trong Triết Học Tây Âu Trung Cổ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Đức Tin Và Lý Trí

Trong triết học Tây Âu Trung Cổ, mối quan hệ giữa đức tin và lý trí là một chủ đề trung tâm. Đây không chỉ là một cuộc tranh luận học thuật, mà còn phản ánh sự giằng co giữa thần học Trung Cổ và triết học. Vấn đề này nảy sinh từ việc cố gắng dung hòa Khải Huyền (thông qua Kinh Thánh và giáo lý) với lý trí tự nhiên (khả năng suy luận của con người). Các nhà tư tưởng thời kỳ này, như Augustine và Thomas Aquinas, đã nỗ lực tìm ra cách thức để đức tin và lý trí có thể bổ sung cho nhau, thay vì mâu thuẫn. Mục tiêu cuối cùng là đạt đến chân lý tối thượng, hiểu được sự thật tôn giáo thông qua cả niềm tin và kiến thức.

1.1. Nguồn gốc và sự phát triển của tư tưởng Đức Tin Và Lý Trí

Tư tưởng về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí không phải là mới mẻ đối với thời Trung Cổ. Nó đã bắt đầu từ thời Hy Lạp cổ đại, đặc biệt là với sự ảnh hưởng của Plato và Aristotle. Tuy nhiên, trong bối cảnh triết học tôn giáo Trung Cổ, vấn đề này trở nên cấp thiết hơn do sự trỗi dậy của Kitô giáo. Các nhà tư tưởng Kitô giáo phải đối mặt với thách thức làm thế nào để giải thích và bảo vệ sự thật tôn giáo trước những lập luận triết học. Sự xuất hiện của Kinh viện triết học càng làm sâu sắc thêm cuộc tranh luận này.

1.2. Vai trò của Triết Học Hy Lạp Cổ Đại trong tranh luận này

Triết học Hy Lạp cổ đại, đặc biệt là tư tưởng của Aristotle, đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cuộc tranh luận về đức tin và lý trí. Các nhà triết học Trung Cổ đã sử dụng các công cụ logic và phương pháp suy luận của Aristotle để phân tích và chứng minh các tín điều Kitô giáo. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại về việc liệu việc sử dụng triết học Hy Lạp có thể làm suy yếu sự thật tôn giáo hay không. Do đó, sự cân bằng giữa việc sử dụng lý trí và duy trì đức tin trở thành một vấn đề then chốt.

II. Vấn Đề Nan Giải Mâu Thuẫn Giữa Đức Tin Và Lý Trí

Một trong những thách thức lớn nhất trong triết học Tây Âu Trung Cổ là giải quyết mâu thuẫn giữa đức tin và lý trí. Đức tin, dựa trên Khải Huyền và sự thật tôn giáo, thường đòi hỏi sự chấp nhận mà không cần chứng minh bằng lý trí. Trong khi đó, lý trí yêu cầu bằng chứng và logic. Điều này dẫn đến những câu hỏi khó trả lời: Liệu lý trí có thể được sử dụng để chứng minh sự tồn tại của Chúa? Liệu có những sự thật tôn giáo mà lý trí không thể tiếp cận được? Các nhà tư tưởng như Peter Abelard đã cố gắng giải quyết những vấn đề này, nhưng không phải lúc nào cũng thành công.

2.1. Những Luận Điểm Gây Tranh Cãi Về Sự Thật Tôn Giáo

Nhiều luận điểm trong sự thật tôn giáo đã gây ra tranh cãi trong bối cảnh lý trí. Ví dụ, khái niệm về Ba Ngôi, hoặc sự hóa bánh thánh trong Thánh lễ, dường như mâu thuẫn với các nguyên tắc logic và kinh nghiệm. Các nhà triết học Trung Cổ đã phải tìm cách giải thích những khái niệm này một cách hợp lý, thường thông qua việc sử dụng các khái niệm siêu hình phức tạp. Điều này dẫn đến sự phát triển của một hệ thống nhận thức luận và siêu hình học độc đáo trong thần học Trung Cổ.

2.2. Hạn chế của Lý Trí Tự Nhiên Trong Tiếp Cận Sự Thật Tôn Giáo

Các nhà tư tưởng Trung Cổ cũng nhận ra những hạn chế của lý trí tự nhiên trong việc tiếp cận sự thật tôn giáo. Họ cho rằng có những sự thật mà chỉ có thể tiếp cận thông qua đức tin và Khải Huyền. Điều này không có nghĩa là lý trí là vô dụng, nhưng nó chỉ ra rằng lý trí cần phải được hướng dẫn bởi đức tin để đạt đến sự hiểu biết đầy đủ về sự thật tôn giáo. Sự kết hợp giữa đức tin và lý trí được xem là con đường dẫn đến minh triết.

III. Anselm Cách Chứng Minh Sự Tồn Tại Chúa Bằng Lý Trí

Anselm of Canterbury là một trong những nhà tư tưởng quan trọng nhất trong việc nỗ lực chứng minh sự tồn tại của Chúa bằng lý trí. Ông nổi tiếng với lập luận bản thể luận, cho rằng chính khái niệm về một hữu thể hoàn hảo nhất (Chúa) đã ngụ ý sự tồn tại của hữu thể đó. Lập luận này đã gây ra nhiều tranh cãi và được tranh luận rộng rãi trong suốt lịch sử triết học tôn giáo. Anselm tin rằng đức tin là tiền đề cho lý trí, và lý trí có thể được sử dụng để làm sáng tỏ và củng cố đức tin.

3.1. Phân Tích Lập Luận Bản Thể Luận Của Anselm

Lập luận bản thể luận của Anselm dựa trên ý tưởng rằng chúng ta có thể nghĩ đến một hữu thể mà không có gì lớn hơn có thể được nghĩ đến. Nếu hữu thể này chỉ tồn tại trong trí óc, thì chúng ta có thể nghĩ đến một hữu thể lớn hơn, tức là hữu thể tồn tại cả trong trí óc và trong thực tế. Do đó, hữu thể hoàn hảo nhất phải tồn tại trong thực tế. Lập luận này đã được nhiều nhà triết học sau này, bao gồm cả Thomas Aquinas, bác bỏ, nhưng nó vẫn là một đóng góp quan trọng cho nhận thức luận và siêu hình học.

3.2. Ảnh hưởng của Anselm Đến Triết Học Tây Âu Trung Cổ

Tư tưởng của Anselm có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của triết học Tây Âu Trung Cổ. Ông đã đặt ra một khuôn khổ cho việc sử dụng lý trí để khám phá và hiểu sự thật tôn giáo. Mặc dù lập luận của ông về sự tồn tại của Chúa không được chấp nhận rộng rãi, nhưng nó đã khuyến khích các nhà tư tưởng khác tiếp tục tìm kiếm những cách thức hợp lý để chứng minh các tín điều Kitô giáo. Anselm cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đức tin như một nền tảng cho lý trí, một quan điểm vẫn còn ảnh hưởng đến ngày nay.

IV. Thomas Aquinas Hướng Dẫn Hài Hòa Đức Tin Và Lý Trí

Thomas Aquinas được coi là một trong những nhà tư tưởng vĩ đại nhất của triết học Tây Âu Trung Cổ. Ông đã cố gắng hòa giải đức tin và lý trí bằng cách cho rằng chúng đến từ cùng một nguồn gốc (Chúa) và do đó không thể mâu thuẫn với nhau. Ông tin rằng lý trí có thể được sử dụng để hiểu và bảo vệ đức tin, và đức tin có thể giúp lý trí đạt đến những sự thật mà nó không thể tự mình khám phá ra. Ông cũng đưa ra năm cách chứng minh sự tồn tại của Chúa, dựa trên các lập luận từ kinh nghiệm và lý trí tự nhiên.

4.1. Năm Cách Chứng Minh Sự Tồn Tại Của Chúa Của Thomas Aquinas

Năm cách chứng minh sự tồn tại của Chúa của Thomas Aquinas là những lập luận kinh điển trong triết học tôn giáo. Chúng bao gồm lập luận từ chuyển động, lập luận từ nguyên nhân hiệu quả, lập luận từ tính ngẫu nhiên và tất yếu, lập luận từ mức độ hoàn hảo, và lập luận từ trật tự vũ trụ. Mỗi lập luận này đều dựa trên những quan sát về thế giới tự nhiên và cố gắng suy ra sự tồn tại của một nguyên nhân đầu tiên hoặc một hữu thể tối cao. Những lập luận này đã được tranh luận và phê bình rộng rãi, nhưng chúng vẫn là một phần quan trọng của di sản triết học của Aquinas.

4.2. Ảnh Hưởng của Aristotle Lên Tư Tưởng Của Thomas Aquinas

Tư tưởng của Thomas Aquinas chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Aristotle. Ông đã sử dụng triết học của Aristotle để giải thích và bảo vệ các tín điều Kitô giáo. Aquinas tin rằng Aristotle đã khám phá ra nhiều sự thật về thế giới tự nhiên và con người, và những sự thật này có thể được sử dụng để tăng cường hiểu biết của chúng ta về sự thật tôn giáo. Tuy nhiên, Aquinas cũng sửa đổi và điều chỉnh triết học của Aristotle để phù hợp với quan điểm Kitô giáo.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Thích Kinh Thánh Bằng Triết Học

Trong triết học Tây Âu Trung Cổ, việc giải thích Kinh Thánh là một hoạt động quan trọng. Các nhà tư tưởng đã sử dụng triết học để làm sáng tỏ ý nghĩa của các đoạn Kinh Thánh và để giải quyết những mâu thuẫn rõ ràng. Điều này dẫn đến sự phát triển của các phương pháp giải thích Kinh Thánh phức tạp, bao gồm cả việc sử dụng các khái niệm siêu hình học và nhận thức luận để hiểu các sự thật tôn giáo. Việc giải thích Kinh Thánh bằng triết học không chỉ giúp củng cố đức tin, mà còn thúc đẩy sự phát triển của triết học chính nó.

5.1. Các Phương Pháp Giải Thích Kinh Thánh Phổ Biến Thời Trung Cổ

Các phương pháp giải thích Kinh Thánh phổ biến thời Trung Cổ bao gồm việc sử dụng các phép ẩn dụ, biểu tượng và các hình thức ngôn ngữ khác để giải mã ý nghĩa sâu sắc hơn của các đoạn Kinh Thánh. Các nhà tư tưởng cũng sử dụng các nguyên tắc lý trí và logic để giải quyết những mâu thuẫn rõ ràng và để hiểu các sự thật khó nắm bắt. Việc giải thích Kinh Thánh không chỉ là một hoạt động học thuật, mà còn là một hình thức thực hành tâm linh, giúp các tín đồ hiểu rõ hơn về đức tin của mình.

5.2. Vai trò của Giáo Hội trong việc Giải Thích Kinh Thánh

Giáo Hội đóng một vai trò quan trọng trong việc giải thích Kinh Thánh thời Trung Cổ. Giáo Hội có thẩm quyền giải thích chính thức về các đoạn Kinh Thánh và đảm bảo rằng việc giải thích phù hợp với giáo lý chính thống. Tuy nhiên, cũng có những tranh cãi giữa các nhà tư tưởng và Giáo Hội về cách giải thích Kinh Thánh. Những tranh cãi này đã góp phần vào sự phát triển của triết học tôn giáo và thúc đẩy việc tìm kiếm những cách thức mới để hiểu sự thật tôn giáo.

VI. Kết Luận Di Sản Đức Tin Và Lý Trí Trong Triết Học Hiện Đại

Cuộc tranh luận về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí trong triết học Tây Âu Trung Cổ vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến triết học hiện đại. Mặc dù nhiều người ngày nay không còn tin vào các tín điều Kitô giáo, nhưng những câu hỏi về vai trò của đức tin và lý trí trong việc tìm kiếm sự thật vẫn còn quan trọng. Di sản của các nhà tư tưởng như Augustine, Anselm và Thomas Aquinas tiếp tục truyền cảm hứng cho các nhà triết học và thần học hiện đại, và cuộc tranh luận về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí có lẽ sẽ không bao giờ kết thúc.

6.1. Ảnh hưởng của Tư Tưởng Trung Cổ Đến Các Nhà Tư Tưởng Hiện Đại

Các nhà tư tưởng hiện đại, như Søren Kierkegaard và Karl Barth, đã chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc tranh luận về đức tin và lý trí trong triết học Tây Âu Trung Cổ. Kierkegaard nhấn mạnh tầm quan trọng của đức tin như một bước nhảy vọt vào bóng tối, vượt ra ngoài giới hạn của lý trí. Barth phê phán việc sử dụng lý trí để chứng minh sự tồn tại của Chúa và nhấn mạnh tính ưu việt của Khải Huyền. Những tư tưởng này đã định hình lại cách chúng ta nghĩ về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí trong thế giới hiện đại.

6.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Đức Tin Và Lý Trí

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí vẫn là một lĩnh vực quan trọng trong triết học và thần học. Các nhà nghiên cứu hiện đại đang khám phá những cách thức mới để hiểu sự tương tác giữa đức tin và lý trí trong bối cảnh khoa học, công nghệ và xã hội hiện đại. Họ cũng đang xem xét các quan điểm khác nhau về đức tin và lý trí từ các truyền thống tôn giáo và văn hóa khác nhau. Tương lai của nghiên cứu về đức tin và lý trí hứa hẹn sẽ mang lại những hiểu biết sâu sắc hơn về bản chất của con người và sự thật tối thượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: ĐIỀU KIỆN, TIỀN RA ĐỜI VÀ THỰC CHẤT VẤN ĐỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỨC TIN VÀ LÝ TRÍ TRONG TRIẾT HỌC TÂY ÂU TRUNG CỔ 1. Điều kiện, tiền đề ra đời quan niệm của các nhà triết học trung cổ Tây Âu về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí 1. Điều kiện kinh tế - xã hội cho sự ra đời quan niệm của các nhà triết học Tây Âu trung cổ về mối quan hệ giữa đức tin và lý trí Vào những năm đầu công nguyên, ở các nước Tây Âu có sự chuyển biến căn bản trong xã hội. Đó là sự tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ và sự ra đời của chế độ phong kiến, do những cuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt diễn ra trong thời kỳ khủng khoảng của chế độ nô lệ kết hợp với các cuộc tấn công của những man tộc bên ngoài.

Thời kỳ trung cổ ở Tây Âu được đánh dấu bằng thời điểm sụp đổ của tây bộ đế quốc La Mã năm 476 và kết thúc khi xuất hiện các hình thức ban đầu của chủ nghĩa tư bản (thế kỷ XV). Một loạt nhà nước phong kiến vốn là các tỉnh thành của đế quốc La Mã đã hình thành như Anh, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Đức… Quá trình hình thành chế độ phong kiến ở Tây Âu được biểu hiện ở ba mặt chủ yếu: sự lãnh địa hoá toàn bộ ruộng đất trong xã hội, quá trình nông nô hoá giai cấp nông dân và trang viên hoá nền kinh tế. Trong giai đoạn đầu của sự chuyển biến từ chế độ nô lệ sang chế độ phong kiến ở các nước Tây Âu, nền kinh tế - xã hội bị suy sụp nghiêm trọng. Trong kinh tế, ngành nông nghiệp (gồm trồng trọt và chăn nuôi) chiếm địa vị thống trị.

Sản xuất nông nghiệp chủ yếu dựa trên chế độ tư hữu về ruộng đất. Các thế lực quý tộc phong kiến chiếm giữ toàn bộ ruộng đất, đồng cỏ, rừng rú. lập thành các lãnh địa phong kiến. Các lãnh chúa phong kiến khống chế hầu hết các hoạt động kinh tế trong xã hội như sản xuất nông 9 (LUAN.90 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.90 nghiệp, tổ chức các xưởng thủ công, đặt các loại thuế để bóc lột người lao động.

Đời sống của người nông nô hết sức thấp kém, tối tăm. Phản ánh tình trạng này, Ph.Ănghen viết: “Sự cướp bóc của quý tộc đối với nông dân mỗi năm một tinh vi hơn. Nông nô bị bóp nặn đến giọt máu cuối cùng, những nông dân phụ thuộc phải gánh thêm những khoản thuế và đảm phụ mới với mọi lý do và dưới mọi tên gọi. Lao dịch, địa tô, phù thu lạm bổ, thuế thay đổi chủ, thuế di sản, tiền bảo hộ.

tăng lên một cách độc đoán, bất chấp tất cả mọi hợp đồng cổ” [5, tr. Đến giữa thời kỳ trung cổ, thủ công nghiệp có bước phát triển, nhiều ngành nghề mới ra đời với trình độ kỹ thuật ngày càng hoàn thiện. Đó là các nghề khai mỏ, luyện kim, chế tạo vũ khí, thuộc da, dệt len dạ. Sự tiến bộ ấy của thủ công nghiệp đòi hỏi phải có những người thợ thủ công chuyên môn hoá, đồng thời phải biến thủ công nghiệp từ một nghề phụ của nông nghiệp thành một ngành độc lập.

Chính sự tách rời giữa thủ công nghiệp và nông nghiệp ấy là điều kiện quan trọng dẫn đến sự ra đời của thành thị thời trung đại ở Tây Âu. Các thành thị, các xưởng sản xuất thủ công và những tầng lớp, giai cấp mới trong xã hội như chủ xưởng, thương nhân, thợ thủ công xuất hiện, dần dần trở thành đối thủ của tầng lớp quý tộc ruộng đất. Tình hình nông nghiệp cũng có nhiều tiến bộ như nông cụ được cải tiến, diện tích canh tác không ngừng được mở rộng, năng suất lao động tăng cao, sản lượng và số chủng loại sản phẩm tăng lên nhiều. Đến thế kỷ VI, thương mại cũng bắt đầu sống lại.

Những trung tâm thương mại đầu tiên hình thành ở Venise. Khi các điền chủ nhận ra rằng mình có thể thu tiền lời bằng việc bán một loại nông sản nào đó, ông ta bắt đầu trồng nông sản đó nhiều hơn và dùng số tiền bán nông sản đó để mua những nông sản mà ông ta không có [13, tr. Khi đó, nhu cầu của con người ngày càng cao, kỹ nghệ ra đời. Và sự phục hồi của thương mại cùng với 10 (LUAN.90 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.90 những khởi đầu của kỹ nghệ đã đưa đến sự hình thành các thành phố, những người thợ chẳng bao lâu cũng được tổ chức thành phường hội, những phiên chợ lớn được hình thành.

Sự biến chuyển về kinh tế như trên ảnh hưởng lớn đến đặc điểm xã hội Tây Âu trung cổ. Trong đời sống xã hội Tây Âu trung cổ, sự phân hoá giai cấp diễn ra sâu sắc: “Đặc điểm của xã hội phong kiến ở các nước Tây Âu là có một cái thang tôn ti trật tự phức tạp - từ những kỵ sĩ phổ thông qua những công tước. và đến vua hay hoàng đế; đó là một cái thang mà cái chân của nó dựa vào số quần chúng nông dân phụ thuộc bị bóc lột tàn nhẫn, và sau đó dựa vào những thợ thủ công nhỏ” [79, tr. Sự phân hóa này còn được thể hiện ngay trong tầng lớp tăng lữ: “Giới tăng lữ cũng chia thành hai giai cấp hoàn toàn khác nhau.

Hệ tôn ti của giáo hội phong kiến hình thành nên giai cấp quý tộc: giám mục và tổng giám mục, trưởng tu viện, giáo chủ và các giáo chức cao cấp khác. Các giáo chức cao cấp đó của giáo hội đều hoặc giả tự mình là những vương công của đế chế, hoặc giả là những chúa phong kiến phục tùng chính quyền tối cao của những vương công khác và chiếm hữu những vùng đất đai rộng lớn có nhiều nông nô và dân cư lệ thuộc” [5, tr. Mặc dù có sự phân hóa, nhưng nhìn chung xã hội Tây Âu trung cổ gồm hai giai cấp cơ bản: nông dân và quý tộc phong kiến. Trong đó, giai cấp quý tộc nắm trong tay nhiều tiền của, ruộng đất, còn giai cấp nông dân thì bị phụ thuộc một cách nhục nhã về cá nhân và về kinh tế.

Nông dân phải lao động quần quật từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn. Cuộc sống của họ vô cùng khổ cực: nhà ở thường là một nơi tồi tàn, dơ dáy, làm từ các tấm liếp trát bùn; giường ngủ thường là cái thùng độn đầy rơm; ghế ngồi là chiếc ghế đẩu ba chân; thức ăn là chiếc bánh mì đen, pho mát và súp, thịt và cá muối được nấu qua loa, bị thối rữa một nửa. Những người nông dân được nhắc đến như 11 (LUAN.90 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.90 những sinh vật bị khinh miệt – những sinh vật chậm hiểu, bần tiện, xấu xí, được sinh ra rừ “đống phân lừa”… Cùng với sự thống trị của quý tộc phong kiến, giới tăng lữ, Giáo hội cũng trở thành một lực lượng đầy quyền uy, nắm trong tay cả thần quyền, quyền lực về kinh tế và quyền lực về chính trị. Giáo hội Kito giáo chiếm hữu khoảng một phần ba đất đai ở châu Âu và một số lượng lớn nông nô.

Mỗi Giáo hội có một tu viện và cả trăm thôn xã phụ thuộc với hàng vạn hécta đất, hàng chục vạn nông nô. Giáo hội được vua chúa ban tặng rất nhiều ruộng đất và tài sản. Ngay từ thế kỷ XII - XIII, quyền lực của Giáo hoàng đã rất lớn. Giáo hoàng Inocento III viết: “Chúng ta được phó sứ mệnh thống trị mọi người và mọi nước”, “Giáo hoàng mang lại vinh quang và uy tín cho vương quyền như mặt trời đem lại ánh sáng cho mặt trăng”, “Giáo hoàng là đại diện cho Thượng đế trên trái đất, không những là chủ của tăng lữ mà cũng là thủ lĩnh của hoàng đế nữa” [71, tr.

Tài sản, quyền lực của Giáo hoàng và Giáo hội ngày càng lớn mạnh nhờ những chính sách như: lập ra quỹ “nhà thờ thập tự” để quyên tiền chuẩn bị cho “thập tự chinh” hay chính sách bán thẻ “miễn tội”. Theo tuyên truyền của Giáo hội, họ có thể xá tội cho những kẻ tội lỗi, giúp họ thoát khỏi nhục hình ở địa ngục, do đó người nào mua được thẻ thì có thể thoát tội, thậm chí khi chết có thể được lên thiên đàng. Đặc biệt, ở Đức, Giáo hoàng và Giáo hội hoành hành cực kỳ mạnh mẽ, giáo hội chiếm 1/3 diện tích ruộng đất, bóc lột nhân dân vô cùng tàn tệ. Hàng năm, tiền của chở từ Đức sang La Mã rất nhiều, trong khi đó nông dân nhiều nơi chết đói, dân nghèo thành thị không có việc làm, đời sống thiếu thốn khổ cực.

Trước tình hình đó, nhiều tầng lớp nhân dân đều oán hận Giáo hội, thậm chí có những nơi diễn ra phong trào chống Giáo hội: phong trào dưới sự lãnh đạo của các nhà nhân văn chủ nghĩa như: Erasmus, Unrich von Hutten. Để chống lại sự phản kháng của nhân dân, Giáo hoàng và Giáo hội đã thực hiện 12 (LUAN.90 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.90 những chính sách tàn khốc, hàng loạt tòa án dị giáo được lập ra, rất nhiều giáo dân bị thiêu sống trên cột lửa. Do ảnh hưởng của đặc điểm kinh tế - xã hội nên hệ tư tưởng thống trị suốt hàng thế kỷ trong đời sống xã hội Tây Âu trung cổ là Kito giáo với hai biến thể của nó là đạo Chính thống và Kito giáo La Mã. Kito giáo thời kỳ đầu tiên là tôn giáo của người nghèo, đồng thời là tôn giáo của sự phản kháng chống lại trật tự hiện hành hà khắc, phi nhân tính.

Sự ra đời của Kito giáo trong xã hội La Mã lúc đó có thể được xem là một hiện tượng cách mạng. Bởi nó xoá bỏ sự phân biệt giàu nghèo, đề cao tính dân chủ trong sinh hoạt cộng đồng, tuyên truyền nguyên lý về sự bình đẳng; tư tưởng Kito giáo chủ trương xây dựng một thế giới mới, khắc phục tội lỗi, sự đố kỵ và thù hận, đáp ứng những mong muốn thầm kín của đại bộ phận quần chúng. Mặc dù thế giới trong Kinh Thánh vẽ ra là hoang tưởng, tách khỏi mảnh đất trần tục, nhưng nó đem đến cho con người niềm an ủi, giúp họ quên đi những nỗi đau thể xác và tinh thần. Điều đó có nghĩa là với sự ra đời của Kito giáo, trong ý thức con người đã diễn ra sự chuyển biến từ phản kháng bạo lực sang phản kháng đạo đức.

Kito giáo cảm nhận sự thiếu hoàn thiện và thiếu nhân tính trong các quan hệ xã hội đương thời như kết quả của sự thiếu hoàn thiện trong mỗi người, do đó lấy tinh thần hoà giải và tha thứ để cảm hoá họ: “.