Chương I: Cơ sử lý luận và thực tiễn của đề ~ Chương 2: Thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập phát triển NL GQVĐ trong day học phần Sinh vật và môi trường, Sinh học 9. ~ Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 9. NHONG DONG GOP MOI CUA DE TAL - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về NL GQVĐ và HĐHT theo định hướng phát triển NL GQVĐ. Xác định cấu trúc của NL GQVĐ, các HĐHT theo định hướng.
phát triển NL GQVD. ~ Xây dựng quy trình thiết kế các HĐHT theo định hướng phít triển NL GQVĐ trong day học phần Sinh vật và môi trường, Sinh học 9. ~ Hệ thắng các dạng HĐHT định hướng phát triển NL GQVĐ trong day học phần Sinh vật và môi trường. ~ Xây dựng quy trình tổ chức các HĐHT theo định hướng phát triển NI.
GQVĐ trong dạy hoc phi môi trường, Sinh học 9. Sinh vật ~ Xây dựng báng êu chí đánh giá mức độ rèn luyện NI. GQVĐ của HS trong. day hoc phin Sinh vật và môi trường, Sinh học 9.
LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐÈ 1. Trên thế giới Tiếp cận dio tao theo NL đã được hình thành từ ắt lâu trên thế giới. Bắt đầu ở _Anh (1920)với mô 'Nhà trường mới” trong đó đề ra mục tiêu là phát triển NL. cận NL mới được hình thành và phát triển È NL đã phát triển mạnh mẽ trên một nắc thang mới trong những năm 1990 với hằng loạt các tổ chức tầm cỡ quốc gia tại Mỹ, Anh, Uc, New Zealand, xứ Wales.
‘Vi vay, McLagan (1989) cho ring NL li một tập hợp các kiến thức, thái độ, va ky năng hoặc cách chiến lược tư duy mà tập hợp này là cốt lõi và quan trọng cho việc tạo ra những sản phẩm đầu m quan trong "Vào năm 1996, Paprock đã tổng kết các lý thu) lếp cân dựa trên NL. trong giáo dục đào tạo và phát triển. Ông đã chỉ ra năm đặc tính cơ bản và ưu điểm của chương trình tiếp cận dựa trên NL. Các mô hình NL và những tiêu chuẩn NL.
được xác định đã và đang được xây dựng, phát triển và sử dụng như là những công. cu cho việc phát triển rất nhiều chương trình giáo dục, đảo tạo và phát triển khác nhau trên toàn thể giới [44] Day học GQVĐ là một phân hệ của PPDH, có hiệu quả trong phát triển NL. của HS, nhất là NL GQVP. Dạy học GQVĐ đã xuất hiện từ khá sớm.
Ngay từ thời lên tư tưởng day học nêu vấn đề. Nhà triết học cổ Hy Lạp Socrat 10 đđã xây dựng một phương pháp độc đáo: “Tọa dim tranh luận”, đồ chính là tr tưởng, khởi đầu của phương pháp đảm thoại. Bắt đầu từ những năm 70 của thể kỷ XIX, n nhà khoa học như A. đã bắt đầu nghiên cứu về dạy học phát hiện và GQVĐ.
Họ đã nêu lên phương ấn fi tồi, phát hiện tong dạy học nhằm h thành NL nhận thức của HS bằng cách đưa HS vào hoạt động tìm kiểm trí thức, là người sắng tạo ra hoạt động học. Đây là một trong những cơ sở lý luận của đạy học phát hiện và GOVD. Năm 1909, quan điểm vẻ dạy học nêu vấn dé đã được John Dewey trinh bay trong cuốn: 'Chúng ta suy nghĩ như thế nào”, đề ra suy nghĩ vận động của HS để đi đến làm sáng tỏ vấn đề nhận thức. Sau này hai học trở của ông là \V.Gefrels da nghién cia vi hon chinh vé day hoe néu vin 'Vào cuối những năm 50 cia thé ki XX, day học nêu vấn để trở thành một trong những hướng nghiên cứu chính của các nhà tâm lý học và giáo dục học như Vetcôp, Mak , V.
Tuy nhiên các tác giả chỉ mới nêu nguyên tắc day mà chưa nêu được quy trình vận dung dạy học vấn đề [7, tr7.Ôkên với công trình nghiên cứu "Những cơ sở cũa dạy, học nêu vấn đề” đã trình bày tương đối đầy đủ về cơ sở lý luận và quy trình tạo tỉnh huống có vấn đề trong dạy học [10, tr.8] 'Vào những năm 70 của thé kỷ XX, công trình nghiên cứu “Dạy học nêu vẫn đề” của Ila.Lecner đã đưa ra những tổng kết lý luận, những nhận định, ví dụ thực tiễn về day học nêu vấn đẻ. Đặc biệt, ác giả đã vạch rõ nguồn gốc của đạy học nêu v c dạng và phạm vi áp dụng của nó cũng như các chức năng và tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả của việc van dung quan niệm này trong giảng dạy. “Các tỉnh huống có vẫn đề trong tư duy và trong dạy học” của A.Machiuxkin là một công trình nghiên cứu lý luận tương đối hoàn chính về dạy hoc néu van 43 [10, tr. 9] “Trong lĩnh vực lý luận dạy học Sinh học, các nhà sư phạm Liên xô (cữ) như L.Makximova, đã có nhiều cổng hiển lớn lao trong nghiên cứu hoạt động độc lập của HS cing như phát triển tỉnh tích cực nhân thức của HS trong dạy học.Skatkin cig các cộng sự đã tìm ra con dường nâng cao hoạt động nhận thức độc lập và sáng tạo cho HS khi sử dụng mọi hình thức dạy học đa cđạng như đùng li, quan sát và thực bành, từ đỗ tắc giả đã đưa ra nhiều khuyến nghị cho GV áp dụng dạy học nêu vấn đề vào hoạt động dạy học các bộ môn tại trường.Skatlin đã đề ra ba mức độ áp dụng dạy học nêu vấn đề đổi với HS tuỷ theo lứa tuổi, trình độ kỹ năng tiếp cân lỗi dạy học này mà các em được tập dượt cđưới sự hướng din timg bước của GV.
Mite độ thứ nhất: GV điỄn đạt tả liệu học tập theo tỉnh huồng có vấn đẻ, Mức độ thứ hai: GV dẫn dắt HS tiếp nhân ti liệu học tập theo tỉnh huống vấn đề kiểu "ủm tôi bộ phận". Mức độ thứ ba: GV din di tổ “chức hoạt động nhận thức HS để các em đặt ra được tình huồng vấn đề rồi tự mình. giải quyết tức là mức độ "m tôi khoa học" [10, tr 10] Ngoài ra, vn một số tác giá khác trình bảy những nghiên cứu của mình day học nêu vấn đề như: M.Makhamotop với “Lý luận và thực hành đạy học nêu vấn đề trong dạy hoc": T.Cudoriaxev với “Một vải vấn đ tâm lý- lý luận dạy học của dạy học nêu vấn đề”. Hiện nay, dạy học nêu vin đề vẫn là một trong những phương pháp đem lại hiệu quả cao và được nghiên cứu, áp dụng rộng.
rit nhiền quốc gia trên thể giới. Ở Việt Nam Bắt đầu từ những năm 60 của thế ky XX, Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về dạy học nêu vấn đề nhằm nâng cao chất lượng day học theo hướng tích cực hóa hoạt động của HS, Trong lĩnh vực day học Sinh học, Trần Bá Hoành là người sớm có những nghiên cứu về mặt lý luận và vận ‘dung thin cng day hoc GQVP. Tiếp sau đó là những đồng gốp quan trọng của Đỉnh Quang Báo, Vũ Đức Lưu, Lê Đình Trung vào việc phát triển ứng dung day học GQVD trong dạy học Sinh học. Với nghiên cứu “Sir dung cu hoi, bai tap trong day học Sinh học”, Đỉnh Quang Báo (1981) đã sử dụng câu hỏi, bài tập để phát huy tính tích cực của HS tong day học Sinh học.
Tác giả đã thành công khi sử dụng biện pháp logic để vạch ra phương hướng sử dụng chúng vào. hoạt động tìm tòi của HS đựa trên cơ sở logic nội dung. cđạy học Sinh học [1] 2 Nguyễn Đức Thành (1989) với nghiên cứu "Góp phần nâng cao chất lượng, giảng dạy các dịnh luật di truyễn” đã sử dụng bãi tập nhằm rên luyện một số kỹ năng cơ bản giải bài tập Dĩ truyền ở lớp 12. Tác giả đã đề xuất giải pháp sử dụng, bài tập để tích cực hoá nhận thức của HS theo con đường suy diễn lý thuyết [26] ‘Vio nam 1994, Vũ Đức Lưu với nghiên cứu “Day học các quy luật đi truyền ở trung học phổ thông ing hệ thống các bài toán nhận thức” đã nghiên cứu về dạy, sắc quy luật dĩ truyền bằng bài toán nhận thức ở khâu nghiền cứu ti liệu mới.
Tác giả đã để xuất và phân tích khá sâu sắc các nguyên tắc thiết kế, xác định các tiêu chuẩn cho phép mô hình hoá bài toán tổng quát và phương pháp sir dung bài toán nhận thức tong dạy học e quy luật di truyền [21] “Cũng năm này, Lê Đình Trung đã đề xuất việc sử dụng bãi toán nhận thức trong khâu nghiên cứu tài liêu mới trong day học phần cơ sở vật chất và cơ chế di truyền "bằng bài toán nhận thức, kết hợp các bãi tập tự lực với sách giáo khoa trong nghiên cứu *Xây dựng và sử dụng bài toán nhận thức để nâng cao hiệu quả dạy học phần cơ sở vật chất và cơ chế di truyền trong chương trình sinh học ở bậc PTTH” [30] Phan Đức Duy (1999) vớ nghiên cứu “Sir dung ải tập tỉnh huống sư phạm để rên luyện cho sinh viên kỹ năng dạy học Sinh học" đã có những đồng gốp to lớn như: xây dựng một hệ thống lý luận về bài tập tỉnh huồng dạy học trong đào tạo GV. Sinh học ở các trường sư phạm, quy trình sử dụng bãi tập tỉnh huống để đổi mới đào tạo nghiệp vụ trong giảng dạy PPDH bộ môn [11] “Trong những năm gần đây có nhiều nghiên cứu về phát triển NL trong day học như: Đỗ Ngọc Thống (2011) đã khẳng định tính cấp bách thiết của việc xây ‘dung, thiét kế chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận NL người học, Trương. "Xuân Cảnh (2013) đã xác định cấu trúc NIL thực hành, từ đó nghiên cứu đề xuất các biện pháp tổ chức day học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông theo hướng phát triển các yếu tổ cầu trúc của NL. Gần đây nhất có các nghiên cứu về việc rên luyện NL GQVĐ cho HS phổ thông qua thiết kế và sử dụng bài tập: Đăng Thị Dạ Thủy, Nguyễn Thị Kim Nữ (2015) nghiên cứu về "Thiết kế bài tập phát triển NL GQVĐ trong day học Sinh học 8; Đặng Thị Dạ Thủy, Trương Đình Dũng (2016) v nghiên cứu "Sử dụng bài 3 tập phát triển NL GQVP ở khâu cũng cổ, hoàn thiện kiến thức trong day học phần sinh hoc Vĩ sinh vật (Sinh học 10)" [27], [28] Trương Đình Dũng (2015) với nghiên cứu "Thiết kế và sử dụng bài tập theo định hướng phát trién NL GQVD trong day học phần Sinh học Vĩ sinh vật, Sinh học 10% Nguyễn Thị Ái Nhĩ (2015) với nghiên cứu *Thiết kế và sử dụng bài tập theo định hướng phát trién NL GQVD trong day học phần Sinh học cơ thể, Sinh học 1 "Nguyễn Thị Kim Nữ (2015) với nghiên cứu “Sử dụng bài tập theo định hướng phát triển NL GQVD trong dạy học Sinh học 8.