Luận văn thạc sĩ nghiên cứu lượng giá thiệt hại kinh tế tài nguyên môi trường biển do sự cố dầu tràn tại cửa đại và cù lao chàm

Luận văn thạc sĩ đánh giá thiệt hại kinh tế tài nguyên biển do sự cố dầu tràn tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm, phân tích tác động môi trường và giải pháp khắc phục.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Lê Tuấn
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế và quản lý
• Đề tài: Đánh Giá Thiệt Hại Kinh Tế Tài Nguyên Biển Do Sự Cố Dầu Tràn Tại Cửa Đại Và Cù Lao Chàm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ SỰ CỐ TRÀN DẦU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LƯỢNG GIÁ THIỆT HẠI KINH TẾ VÀ HỆ SINH THÁI BIỂN DO SỰ CỐ DẦU TRÀN
• 1.1. Tổng quan về sự cố tràn dầu trên biển
• 1.2. Khái niệm về sự cố tràn dầu
• 1.3. Nguyên nhân tràn dầu
• 1.4. Ảnh hưởng của dầu tràn đến tài nguyên và môi trường biển
• 1.4.1. Tác động môi trường
• 1.4.2. Tác động kinh tế
• 1.5. Cơ sở lý luận chung về lượng giá thiệt hại môi trường
• 1.5.1. Khái niệm về giá trị kinh tế
• 1.5.2. Mục đích của lượng giá kinh tế môi trường
• 1.6. Sơ lược các phương pháp lượng giá thiệt hại kinh tế các giá trị sinh thái – môi trường do ảnh hưởng của dầu tràn
• 1.6.1. Các phương pháp đo lường thiệt hại đối với giá trị sử dụng trực tiếp của tài nguyên và môi trường
• 1.6.2. Các phương pháp đo lường thiệt hại đối với giá trị sử dụng gián tiếp của tài nguyên và môi trường
• 1.6.3. Các phương pháp đo lường thiệt hại đối với giá trị phi sử dụng của tài nguyên – môi trường
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỰ CỐ TRÀN DẦU KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ KINH NGHIỆM LƯỢNG GIÁ THIỆT HẠI TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên tỉnh Quảng Nam
• 2.1.2. Đặc điểm khí tượng thủy văn
• 2.1.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.4. Thông tin cơ bản về khu vực nghiên cứu
• 2.2. Sự cố tràn dầu xảy ra khu vực nghiên cứu
• 2.3. Các tác động môi trường do sự cố tràn dầu gây ra
• 2.3.1. Tác động của dầu tràn đến môi trường sống
• 2.3.2. Tác động của dầu tràn làm biến đổi cấu trúc
• 2.4. Kinh nghiệm lượng giá thiệt hại môi trường do sự cố dầu tràn
• 2.4.1. Sự cố Exxon Valdez
• 2.4.2. Sự cố The Prestige
• 2.4.3. Sự cố American Trader
• 2.4.4. Sự cố Lake Barre
• 2.4.5. Sự cố Alambra 2000
• 2.4.6. Tổng kết kinh nghiệm lượng giá thiệt hại kinh tế tài nguyên môi trường
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: LƯỢNG GIÁ THIỆT HẠI KINH TẾ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG BIỂN DO SỰ CỐ DẦU TRÀN TẠI CỬA ĐẠI VÀ CÙ LAO CHÀM
• 3.1. Xác định thiệt hại môi trường do sự cố dầu tràn gây ra tại khu vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại
• 3.1.1. Khái quát chung về các loại thiệt hại môi trường
• 3.1.2. Xác định dạng thiệt hại và lựa chọn phương pháp lượng giá thiệt hại môi trường tại khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm
• 3.2. Cách tiếp cận
• 3.3. Các phương pháp áp dụng trong lượng giá thiệt hại môi trường do ô nhiễm tràn dầu tại khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm (Quảng Nam)
• 3.4. Kết quả lượng giá
• 3.4.1. Thiệt hại đối với nhóm giá trị sử dụng trực tiếp (C1)
• 3.4.2. Thiệt hại đối với giá trị sử dụng gián tiếp (C2)
• 3.4.3. Thiệt hại đối với giá trị phi sử dụng (C3)
• 3.4.4. Tổng thiệt hại môi trường do ô nhiễm dầu tràn tại khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm
• 3.5. So sánh kết quả nghiên cứu
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc đánh giá thiệt hại kinh tế và môi trường do sự cố dầu tràn tại khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc quản lý và bảo vệ tài nguyên biển, đồng thời đề xuất các biện pháp khắc phục hậu quả và giảm thiểu thiệt hại từ các sự cố môi trường. Tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học để lượng giá thiệt hại, bao gồm cả thiệt hại trực tiếp và gián tiếp đối với hệ sinh thái và kinh tế địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá thiệt hại kinh tế và môi trường do sự cố dầu tràn tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Nghiên cứu này nhằm xác định các phương pháp khoa học phù hợp để lượng giá thiệt hại, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn cho việc quản lý và bảo vệ tài nguyên biển. Tác giả cũng hy vọng góp phần vào việc xây dựng các chính sách quản lý môi trường hiệu quả hơn.

1.2. Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn thạc sĩ tập trung vào khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm, nơi đã xảy ra sự cố dầu tràn. Nghiên cứu này bao gồm việc đánh giá thiệt hại môi trường, thiệt hại kinh tế, và các tác động đến hệ sinh thái biển. Tác giả cũng xem xét các kinh nghiệm quốc tế trong việc khắc phục hậu quả từ các sự cố tương tự.

II. Đánh Giá Thiệt Hại Kinh Tế

Phần này tập trung vào việc đánh giá thiệt hại kinh tế do sự cố dầu tràn gây ra tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp lượng giá kinh tế để xác định thiệt hại trực tiếp và gián tiếp đối với các ngành kinh tế như du lịch, nuôi trồng thủy sản, và đánh bắt cá. Các thiệt hại này bao gồm giảm doanh thu, chi phí khắc phục, và mất mát về tài nguyên biển.

2.1. Thiệt hại trực tiếp

Thiệt hại trực tiếp bao gồm các tổn thất về tài nguyên biển và hệ sinh thái do sự cố dầu tràn gây ra. Nghiên cứu đã xác định các loại thiệt hại như ô nhiễm nước, suy giảm đa dạng sinh học, và tác động đến các loài động thực vật biển. Các phương pháp lượng giá được sử dụng để ước tính thiệt hại bao gồm phương pháp chi phí thay thế và phương pháp đánh giá ngẫu nhiên.

2.2. Thiệt hại gián tiếp

Thiệt hại gián tiếp liên quan đến các tác động kinh tế như giảm doanh thu từ du lịch, đánh bắt cá, và nuôi trồng thủy sản. Nghiên cứu đã sử dụng các số liệu thực tế để ước tính thiệt hại, bao gồm cả việc khách du lịch hủy phòng và sản lượng thủy sản giảm. Các phương pháp lượng giá như phương pháp chi phí du lịch và phương pháp sẵn lòng chi trả cũng được áp dụng.

III. Tài Nguyên Biển và Sự Cố Dầu Tràn

Phần này phân tích tác động của sự cố dầu tràn đến tài nguyên biển tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Nghiên cứu đã xác định các loại thiệt hại môi trường như ô nhiễm nước, suy giảm đa dạng sinh học, và tác động đến các hệ sinh thái biển. Các phương pháp lượng giá được sử dụng để ước tính thiệt hại bao gồm phương pháp chi phí thay thế và phương pháp đánh giá ngẫu nhiên.

3.1. Ô nhiễm dầu

Ô nhiễm dầu là một trong những tác động nghiêm trọng nhất của sự cố dầu tràn. Nghiên cứu đã xác định các tác động của dầu tràn đến chất lượng nước, hệ sinh thái biển, và các loài động thực vật. Các phương pháp lượng giá được sử dụng để ước tính thiệt hại bao gồm phương pháp chi phí thay thế và phương pháp đánh giá ngẫu nhiên.

3.2. Suy giảm đa dạng sinh học

Suy giảm đa dạng sinh học là một hậu quả nghiêm trọng của sự cố dầu tràn. Nghiên cứu đã xác định các loài động thực vật bị ảnh hưởng và các hệ sinh thái bị suy thoái. Các phương pháp lượng giá được sử dụng để ước tính thiệt hại bao gồm phương pháp chi phí thay thế và phương pháp đánh giá ngẫu nhiên.

IV. Khắc Phục Hậu Quả và Quản Lý Môi Trường

Phần này đề cập đến các biện pháp khắc phục hậu quả và quản lý môi trường sau sự cố dầu tràn tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp như làm sạch môi trường, phục hồi hệ sinh thái, và xây dựng các chính sách quản lý hiệu quả hơn. Các biện pháp này nhằm giảm thiểu thiệt hại và ngăn ngừa các sự cố tương tự trong tương lai.

4.1. Làm sạch môi trường

Làm sạch môi trường là một trong những biện pháp quan trọng để khắc phục hậu quả của sự cố dầu tràn. Nghiên cứu đã đề xuất các phương pháp làm sạch như thu gom dầu, xử lý nước ô nhiễm, và phục hồi các khu vực bị ảnh hưởng. Các biện pháp này nhằm giảm thiểu thiệt hại và ngăn ngừa các tác động lâu dài đến môi trường.

4.2. Phục hồi hệ sinh thái

Phục hồi hệ sinh thái là một phần quan trọng của việc khắc phục hậu quả sau sự cố dầu tràn. Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp như trồng lại rừng ngập mặn, phục hồi các rạn san hô, và bảo vệ các loài động thực vật biển. Các biện pháp này nhằm khôi phục sự cân bằng sinh thái và bảo vệ tài nguyên biển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự cố tràn dầu trên biển là một trong những thảm họa môi trường nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về kinh tế và sinh thái. Trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu dầu mỏ tăng mạnh từ khoảng 74,9 triệu thùng/ngày năm 1999 lên ước tính 119,6 triệu thùng/ngày vào năm 2020, trong đó khoảng 50% lượng dầu được vận chuyển bằng đường biển. Biển Đông, nơi có tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới, đang đối mặt với nguy cơ gia tăng các sự cố tràn dầu. Tại Việt Nam, từ năm 1997 đến nay đã xảy ra hơn 50 vụ tràn dầu lớn, trong đó 77% chưa được bồi thường hoặc đang trong quá trình giải quyết, gây ra xung đột lợi ích và tranh chấp môi trường.

Luận văn tập trung nghiên cứu lượng giá thiệt hại kinh tế tài nguyên và môi trường biển do sự cố dầu tràn tại khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm, tỉnh Quảng Nam. Mục tiêu chính là phân tích và lượng giá thiệt hại môi trường, đặc biệt tác động đến hệ sinh thái ven biển, nhằm cung cấp cơ sở khoa học phục vụ quản lý môi trường, ứng phó và giảm thiểu thiệt hại từ sự cố tràn dầu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn và các hoạt động kinh tế nhạy cảm như du lịch, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản tại khu vực này trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2012.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu định lượng về thiệt hại môi trường và kinh tế, hỗ trợ xây dựng chính sách bảo vệ tài nguyên biển, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và các bên liên quan về tác động của sự cố tràn dầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết Tổng giá trị kinh tế (Total Economic Value - TEV), bao gồm các thành phần: giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp, giá trị tùy chọn và giá trị phi sử dụng (bao gồm giá trị để lại và giá trị tồn tại). TEV được biểu diễn bằng công thức:

$$ TEV = UV + NUV = (DUV + IUV + OV) + (BV + EXV) $$

Trong đó:

• UV (Use Values): Giá trị sử dụng, gồm giá trị sử dụng trực tiếp (DUV), gián tiếp (IUV) và tùy chọn (OV).
• NUV (Non-Use Values): Giá trị phi sử dụng, gồm giá trị để lại (BV) và giá trị tồn tại (EXV).

Các phương pháp lượng giá thiệt hại kinh tế môi trường được phân loại theo hai nhóm chính: phương pháp dựa trên hàm sản xuất và phương pháp dựa trên hành vi con người. Các phương pháp cụ thể bao gồm:

• Phương pháp giá thị trường (Market Price Method)
• Phương pháp chi phí du lịch (Travel Cost Method - TCM)
• Phương pháp thay đổi năng suất (Productivity Change Method)
• Phương pháp chi phí sức khỏe (Cost of Illness)
• Phương pháp chi phí thay thế (Replacement Cost Method)
• Phương pháp chi phí thiệt hại tránh được (Damage Cost Avoided Method)
• Phương pháp phân tích nơi cư trú tương đương (Habitat Equivalency Analysis - HEA)
• Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (Contingent Valuation Method - CVM)
• Phương pháp mô hình lựa chọn (Choice Modelling - CM)
• Phương pháp chuyển giao lợi ích (Benefits Transfer)

Mỗi phương pháp có ưu nhược điểm riêng, được lựa chọn phù hợp với đặc điểm dữ liệu và mục tiêu nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu chủ yếu là số liệu thứ cấp thu thập từ nhiều nguồn uy tín như Viện Tài nguyên và Môi trường biển, Ủy ban Quốc gia Tìm kiếm Cứu nạn, các báo cáo khoa học và khảo sát thực địa tại khu vực Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 15 khách sạn được chọn ngẫu nhiên để đánh giá thiệt hại kinh tế trong ngành du lịch, cùng các số liệu về sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản của các huyện ven biển tỉnh Quảng Nam.

Phương pháp phân tích sử dụng kết hợp các kỹ thuật lượng giá kinh tế môi trường như CVM để đo lường mức sẵn lòng chi trả (WTP) của người dân, HEA để xác định diện tích cần khôi phục hệ sinh thái, và các phương pháp chi phí thay thế, chi phí thiệt hại tránh được để ước tính thiệt hại kinh tế trực tiếp và gián tiếp. Mô hình Eviews6 được áp dụng để phân tích dữ liệu định lượng và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2002 đến 2012, với trọng tâm là sự cố tràn dầu xảy ra vào tháng 1 năm 2007 tại khu vực nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thiệt hại đối với giá trị sử dụng trực tiếp: Sự cố tràn dầu đã làm giảm sản lượng khai thác thủy sản tại các huyện ven biển Quảng Nam từ 3.042 tấn xuống còn khoảng 2.500 tấn, tương đương giảm khoảng 18%. Thiệt hại kinh tế trực tiếp đối với ngành nuôi trồng thủy sản ước tính khoảng 1,2 tỷ đồng trong năm 2007, chủ yếu do giảm sản lượng và chi phí xử lý ô nhiễm.

2. Thiệt hại đối với giá trị sử dụng gián tiếp: Các hệ sinh thái rạn san hô và thảm cỏ biển bị ảnh hưởng nghiêm trọng, với diện tích rạn san hô bị tổn thương lên tới 311,2 ha, trong đó khu vực Tây Nam Cù Lao Chàm chịu thiệt hại nặng nhất. Chi phí khôi phục 1 ha rạn san hô cứng được ước tính khoảng 500 triệu đồng, tổng chi phí phục hồi hệ sinh thái ước tính trên 150 tỷ đồng.

3. Thiệt hại đối với giá trị phi sử dụng: Mức sẵn lòng chi trả (WTP) của người dân địa phương để bảo vệ môi trường biển và hệ sinh thái ven bờ đạt trung bình 150.000 đồng/người/năm, phản ánh ý thức cộng đồng về giá trị tồn tại và giá trị để lại của tài nguyên biển.

4. Thiệt hại kinh tế ngành du lịch: Các khách sạn tại khu vực Cửa Đại ghi nhận tỷ lệ hủy phòng và trả phòng sớm tăng 25% trong tháng đầu sau sự cố, làm giảm doanh thu ước tính khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến thiệt hại là do dầu tràn làm ô nhiễm môi trường nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh vật biển và các hoạt động kinh tế phụ thuộc vào tài nguyên biển. So với các sự cố tràn dầu trên thế giới như Exxon Valdez hay Prestige, thiệt hại tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm tuy nhỏ hơn về quy mô nhưng có tính chất nghiêm trọng do hệ sinh thái ven bờ nhạy cảm và phụ thuộc nhiều vào nguồn lợi thủy sản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện sự giảm sút sản lượng thủy sản, bản đồ phân bố thiệt hại hệ sinh thái, và bảng tổng hợp chi phí phục hồi. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp lượng giá kinh tế môi trường để đánh giá toàn diện thiệt hại, từ đó hỗ trợ xây dựng chính sách bồi thường và phục hồi hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và phòng ngừa sự cố tràn dầu: Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận chuyển dầu trên biển, đặc biệt tại các tuyến hàng hải trọng điểm như vùng biển Quảng Nam. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Giao thông Vận tải. Thời gian: trong vòng 2 năm tới.

2. Xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu hiệu quả: Đào tạo lực lượng ứng phó, trang bị thiết bị thu gom và xử lý dầu tràn hiện đại, đồng thời tổ chức diễn tập thường xuyên. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, các cơ quan chức năng liên quan. Thời gian: 1-3 năm.

3. Phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái ven biển: Triển khai các dự án khôi phục rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn với kinh phí và kỹ thuật phù hợp, ưu tiên các khu vực bị thiệt hại nặng. Chủ thể thực hiện: Viện Nghiên cứu quản lý biển và hải đảo, Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm. Thời gian: 3-5 năm.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển du lịch bền vững: Tuyên truyền về tác hại của sự cố tràn dầu, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ môi trường, đồng thời phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái thân thiện với môi trường. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam, các tổ chức xã hội. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách bảo vệ tài nguyên biển, quy định bồi thường thiệt hại và kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu.

2. Các nhà khoa học và nghiên cứu môi trường biển: Tham khảo phương pháp lượng giá thiệt hại kinh tế môi trường, áp dụng cho các nghiên cứu tương tự tại các vùng biển khác.

3. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dầu khí và vận tải biển: Hiểu rõ tác động của sự cố tràn dầu, từ đó nâng cao trách nhiệm và áp dụng các biện pháp phòng ngừa.

4. Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường biển, tham gia giám sát và hỗ trợ phục hồi hệ sinh thái ven biển.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự cố tràn dầu ảnh hưởng như thế nào đến hệ sinh thái ven biển?
   Dầu tràn làm giảm khả năng quang hợp của thực vật biển, gây chết các loài sinh vật đáy, làm suy giảm đa dạng sinh học và phá hủy nơi cư trú của nhiều loài. Ví dụ, rạn san hô và thảm cỏ biển tại Cù Lao Chàm bị tổn thương nghiêm trọng sau sự cố năm 2007.

2. Phương pháp nào được sử dụng để lượng giá thiệt hại kinh tế do tràn dầu?
   Luận văn áp dụng các phương pháp như Contingent Valuation Method (CVM) để đo mức sẵn lòng chi trả, Habitat Equivalency Analysis (HEA) để xác định diện tích phục hồi, và các phương pháp chi phí thay thế, chi phí thiệt hại tránh được để ước tính thiệt hại trực tiếp và gián tiếp.

3. Thiệt hại kinh tế lớn nhất do sự cố tràn dầu là gì?
   Thiệt hại lớn nhất là giảm sản lượng thủy sản và thiệt hại ngành du lịch, với mức giảm sản lượng thủy sản khoảng 18% và doanh thu du lịch giảm 30% trong tháng đầu sau sự cố.

4. Làm thế nào để phục hồi hệ sinh thái bị tổn thương do dầu tràn?
   Phục hồi bao gồm các dự án trồng lại rạn san hô, phục hồi thảm cỏ biển và rừng ngập mặn, đồng thời kiểm soát ô nhiễm và duy trì môi trường nước sạch. Chi phí phục hồi ước tính hàng trăm tỷ đồng cho khu vực nghiên cứu.

5. Cộng đồng địa phương có thể đóng góp gì trong việc giảm thiểu thiệt hại?
   Người dân có thể tham gia giám sát môi trường, nâng cao nhận thức bảo vệ tài nguyên biển, hỗ trợ các hoạt động phục hồi và phát triển du lịch sinh thái bền vững, góp phần giảm thiểu tác động của sự cố tràn dầu.

Kết luận

• Luận văn đã lượng giá toàn diện thiệt hại kinh tế và môi trường do sự cố tràn dầu tại Cửa Đại và Cù Lao Chàm, cung cấp dữ liệu định lượng quan trọng cho quản lý tài nguyên biển.
• Thiệt hại nghiêm trọng nhất tập trung vào giảm sản lượng thủy sản, tổn thương hệ sinh thái rạn san hô và thảm cỏ biển, cùng ảnh hưởng tiêu cực đến ngành du lịch.
• Các phương pháp lượng giá kinh tế môi trường như CVM, HEA và chi phí thay thế được áp dụng hiệu quả, góp phần nâng cao độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.
• Đề xuất các giải pháp phòng ngừa, ứng phó và phục hồi nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ bền vững tài nguyên biển.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai dự án phục hồi hệ sinh thái, tăng cường giám sát và nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời áp dụng kết quả nghiên cứu vào chính sách quản lý.

Luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển bền vững môi trường biển Việt Nam. Đề nghị các cơ quan chức năng và tổ chức liên quan phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và ứng phó sự cố tràn dầu trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ SỰ CỐ TRÀN DẦU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LƯỢNG GIÁ THIỆT HẠI KINH TẾ VÀ HỆ SINH THÁI BIỂN DO SỰ CỐ DẦU TRÀN 1.1 Tổng quan về sự cố tràn dầu trên biển 1.1 Khái niệm về sự cố tràn dầu Theo Quyết định số 02/2013/QĐ/TTg ngày 14 tháng 01 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc Ban hành quy chế hoạt động ứng phó sự cố tràn dầu, sự cố tràn dầu được định nghĩa như sau: Sự cố tràn dầu là hiện tượng dầu từ các phương tiện chứa, vận chuyển khác nhau, từ các công trình và các mỏ dầu thoát ra ngoài môi trường tự nhiên do sự cố kỹ thuật, thiên tai hoặc do con người gây ra. Trong đó “dầu và các sản phẩm của dầu” bao gồm: - Dầu thô: là dầu từ các mỏ dầu khai thác chưa qua chế biến. - Dầu thành phẩm: là các loại dầu đã qua chế biến như xăng, dầu hoả, dầu máy bay, dầu dieseel (DO), dầu mazut (FO) và các loại dầu bôi trơn, bảo quản, làm mát khác. - Các loại khác: dầu thải từ hoạt động của tàu biển, tàu sông, của các công trình nổi hoặc từ súc rửa, sửa chữa tàu.

Theo từ điển bách khoa Wikipedia (2010): “Tràn dầu là sự giải phóng hydrocarbon dầu mỏ lỏng vào môi trường do các hoạt động của con người và gây ra ô nhiễm môi trường. Thuật ngữ này thường đề cập đến các vụ dầu tràn xảy ra trong môi trường biển hoặc sông. Dầu có thể bao gồm nhiều loại khác nhau từ dầu thô, các sản phẩm lọc dầu (như xăng hoặc dầu diesel), bồn chứa dầu của các tàu, dầu thải hoặc chất thải dính dầu. Dầu cũng được giải phóng vào môi trường do rò rỉ tự nhiên từ các cấu trúc địa chất chứa dầu dưới đáy biển.

Hầu hết các vụ ô nhiễm dầu do con người đều từ hoạt động trên mặt đất, nhưng các vấn đề nổi trội đặc biệt hướng về các hoạt động vận chuyển dầu trên biển”.2 Nguyên nhân tràn dầu Dựa vào các đặc điểm vị trí địa lý, môi trường tự nhiên và kinh tế xã hội, hoạt động thực tế cho thấy nguy cơ tràn dầu xảy ra do các nguyên nhân sau: - Hoạt động sản xuất: Nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu của các ngành kinh tế ngày càng tăng, đã đẩy nhanh các hoạt động xuất - nhập khẩu xăng dầu, mở rộng các cảng, kho bãi, bồn chứa, đường ống dẫn dầu cũng như các phương tiện vận chuyển xăng dầu. - Giao thông: Phát triển giao thông vận tải đường thuỷ đã làm tăng mật độ tàu/thuyền ra vào cảng và đến các giàn khoan thăm dò dầu khí, trong các vùng nước nội thuỷ. Các phương tiện vận tải chưa chấp hành đầy đủ các quy định và luật hàng hải quốc tế. Ngoài ra, một số tàu quá cũ, thiếu các trang thiết bị cần thiết, không bảo đảm an toàn hàng hải cũng là nguyên nhân gây ra tràn dầu.

- Hoạt động khai thác dầu khí: Việc mở rộng và phát triển các hoạt động khai thác dầu khí cũng là một trong những nguyên nhân chính gây ra sự cố tràn dầu (đặc biệt là ở các mỏ/giếng dầu). - Điều kiện tự nhiên: Điều kiện thời tiết không thuận lợi, thiên tai trong một số trường hợp làm tăng rủi ro tràn dầu đối với các hoạt động thăm dò khai thác dầu khí, cũng như giao thông đường thuỷ. - Các hoạt động khác: cháy, nổ, khủng bố do sự phá hoại của các phần tử xấu.2 Ảnh hưởng của dầu tràn đến tài nguyên và môi trường biển Tràn dầu là một loại sự cố môi trường do thiên nhiên hoặc con người (do lỗi vô ý hoặc cố ý) gây ra. Để đánh giá ảnh hưởng của dầu tràn đến tài nguyên và môi trường biển, dựa vào các tài liệu thu thập, các nghiên cứu trước đây, các tiêu chí và thông số đánh giá tác động của dầu tràn đến tài nguyên và môi trường biển được nêu ở Bảng 1.1: Các tiêu chí và thông số đánh giá tác động của dầu tràn đến tài nguyên và môi trường biển TT Các thông số QT Định nghĩa I Tiêu chí xác định nguồn gốc và chủng loại dầu Là vị trí của đối tượng gây ra sự cố tràn dầu như tàu, 1 Nguồn gốc dầu tràn khai thác, mỏ dầu,… Là dầu thô hay các sản phẩm của dầu dầu đã được lọc 2 Chủng loại dầu tràn sạch II Tiêu chí xác định các yếu tố môi trường khi có sự cố tràn dầu 3 Sóng, gió Cấp độ sóng, gió (ước lượng) Mực giao động của thủy triều tại khu vực dự báo sẽ bị 4 Thủy triều dầu tràn ảnh hưởng (theo thủy triều khu vực) III Tiêu chí xác định quy mô ảnh hưởng của sự cố tràn dầu Diện tích bị tác động: Quy mô không gian bị tác động Vị trí và diện tích, độ phủ của Độ phủ: Tỷ lệ giữa diện tích bị che phủ bởi dầu thô so 5 các HST bị tác động với diện tích tự nhiên hệ sinh thái, bãi cát biển IV Tiêu chí xác định ảnh hưởng của dầu tràn đến môi trường sống của hệ sinh thái Lượng dầu trong nước cao hơn so với hàm lượng dầu 6 Dầu trong nước trước khi sự cố tràn dầu xẩy ra, quan trắc bằng mắt các vệt dầu loang và thu mẫu để phân tích Lượng dầu trong trầm tích cao hơn so với hàm lượng 7 Dầu trong trầm tích dầu trước khi sự cố tràn dầu xẩy ra.

Quan trắc và lấy mẫu phân tích Tiêu chí xác định ảnh hưởng của dầu tràn làm biến đổi cấu trúc quần xã sinh vật V trong HST Xác định số lượng các loài cỡ lớn như cá biển, hầu hà bị Số lượng và thành phần loài chết có thể quan trắc được. Đếm ngay trên bãi triều và 8 sinh vật bị chết thu mẫu động vật đáy để phân tích VI Tiêu chí đánh giá tác động của tràn dầu đến nguồn lợi hải sản/nuôi trồng Suy giảm sản lượng, thành Xác định nhanh sản lượng đánh bắt của dân khu vực 9 phần các nhóm hải sản đánh trong thời kỳ dầu tràn. Phỏng vấn dân địa phương bắt Xác định số đầm nuôi có các đối tượng nuôi bị chết hoặc Suy giảm sản lượng nuôi có các vết dầu trong đầm nuôi. Quan trắc ngoài hiện 10 trồng hải sản trường và phỏng vấn dân địa phương có đầm nuôi VII Tiêu chí đánh giá tác động của của tràn dầu các hoạt động kinh tế Giảm doanh thu từ các hoạt Khách du lịch bỏ phòng đã đặt hoặc hủy bỏ phòng khi 11 có sự cố tràn dầu.

động du lịch Nguồn: Đỗ Công Thung và nnk, 2010 4 Cũng giống như các sự cố môi trường, sự cố tràn dầu tác động đến cả ba mặt: môi trường, kinh tế và xã hội. Tuy nhiên cả ba mặt này đều có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động đến một mặt sẽ ảnh hưởng đến mặt còn lại.1 Tác động môi trường Tác động môi trường của sự cố tràn dầu được xem xét chủ yếu đến ảnh hưởng của dầu tràn đến hệ sinh thái: + Đến HST rừng ngập mặn: Váng dầu thâm nhập vào rừng ngập mặn khi nước triều lên đọng lại trên rễ thở của cây và trên bề mặt trầm tích. Khi triều rút, cây ngập mặn bị chết do dầu bao bọc lấy các lỗ khí trên hệ rễ thở của cây, độc tố từ các thành phần hóa học có trong dầu phá hủy màng tế bào trong các rễ lớp dưới bề mặt làm suy yếu khả năng lọc muối của chúng, do vậy mà dòng nước mặn thâm nhập được vào trong cây những loài sinh vật sống dựa vào rừng ngập mặn sẽ bị chết với số lượng lớn do ảnh hưởng trực tiếp của dầu tràn, sự mục nát nhanh chóng của cây rừng làm cho nhiều loài sinh vật sống trên cành cây, trên tán hay bộ rễ của cây chết đi do mất nơi cư trú. + Đến hệ sinh thái rạn san hô: Tác hại của dầu tràn đến hệ sinh thái rạn san hô phụ thuộc nhiều vào yếu tố như khối lượng và chủng loại dầu tràn, số lần bị nhiễm dầu, diện tích san hô bị tiếp xúc với dầu chủng loại và thời vụ sinh trưởng của san hô, ảnh hưởng lớn nhất của dầu là làm giảm khả năng sinh trưởng sinh sản và định cư của quần xã san hô, làm thay đổi hoạt động của các tế bào màng nhầy.

Khi sự sống trên rạn san hô bị hủy diet, bản thân các rạn cũng có thể bị sóng ăn mòn, ngoài ra rất nhiều loại động thực vật biển khác trú ngụ trong rạn, khi mất nơi cư trú là rạn san hô chúng có nhiều khả năng sẽ bị chết theo. + Đến hệ sinh thái thảm cỏ biển: Cũng như rạn san hô, thảm cỏ biển cũng là nơi nuôi dưỡng cung cấp thức ăn cho nhiều loại có giá trị kinh tế cao khi sự cố tràn dầu xảy ra vết dầu loang tồn tại lâu dài và tạo thành một rào cản vật lý trên mặt nước ngăn cản sự quang hợp của cỏ biển. + Đến vùng ngập nước: Nhiễm dầu sẽ làm chết các loài sinh vật sinh sống trong các hang hốc trên bề mặt bãi ngập triều làm chết cây ngập mặn sẽ nguy hại 5 hơn nếu bãi ngập triều bị ô nhiễm nhiều lần hay dầu thâm nhập vào lớp trầm tích và tồn tại ở đó trong nhiều năm, nếu gặp kỳ triều cường cao dầu sẽ thâm nhập vào sâu phía trong bãi ngập triều và thời gian tồn tại của dầu ở đây sẽ lâu dài hơn gây tác hại tới cây cối cũng như các loài chim kiếm ăn trú ngụ ở đây. + Đến sinh vật phù du: Tại vùng biển khơi những tác động của dầu tràn tới quần thể sinh vật phù du không rõ ràng lắm vì tốc độ sinh trưởng rất cao, khả năng phân tán của các cá thể sự phân bố bất quy tắc của sinh vật nổi cũng như khả năng thâm nhập từ những vùng không bị ảnh hưởng tới làm trung hòa số lượng bị thiệt hại do dầu trong thời gian ngắn.

+ Đến sinh vật đáy: Ở khu vực ven bờ có rất nhiều động vật như tôm, cua, trai, sò, vẹm và một vài loài rong tảo biển (như tảo bẹ) có giá trị kinh tế đang được khai thác, sự cố tràn dầu trên bề mặt ít gây tác hại tới quần thể sinh vật đáy ở vùng biển ngoài khơi, tuy nhiên ở vùng nước nông các hạt dầu có thể di chuyển xuống đáy do đó mà lại gây tác hại dầu đọng lại trong lớp trầm tích có thể tồn tại vài năm ở một tiểu vùng tuy không gây chết nhưng cũng gây độc hại đến các loài có giá trị kinh tế.