Luận văn thạc sĩ công tác xã hội với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn từ thực tiễn thành phố thủ dầu một tỉnh bình dương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu công tác xã hội với trẻ em trong gia đình ly hôn tại Thủ Dầu Một, Bình Dương, từ thực tiễn đến giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Vi Thị Tâm Lai
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thị Xuân Mai
• Trường học: Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Công tác xã hội với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn từ thực tiễn thành phố Thủ Dầu Một tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thủ Dầu Một

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
• 0.3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Khách thể nghiên cứu
• 0.4.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Phương pháp luận
• 0.5.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 0.6. Ý nghĩa nghiên cứu
• 0.6.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH BỐ MẸ LY HÔN
• 1.1. Tổng quan một số nghiên cứu về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.1.1. Các nghiên cứu ngoài nước về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.1.2. Các nghiên cứu trong nước về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.2. Tổng quan một số nghiên cứu về CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.2.1. Các nghiên cứu ngoài nước về CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.2.2. Các nghiên cứu trong nước về CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.3. Một số lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.3.1. Lý thuyết hệ thống sinh thái
• 1.3.2. Lý thuyết về các giai đoạn phát triển con người của Erikson
• 1.4. Một số lý luận về gia đình, gia đình ly hôn và trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.4.1. Một số lý luận về gia đình và gia đình ly hôn
• 1.4.2. Khái niệm trẻ em và nhu cầu trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.5. Một số lý luận về công tác xã hội và công tác xã hội với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.5.1. Khái niệm về công tác xã hội
• 1.5.2. Công tác xã hội với trẻ em trong gia đình có bố mẹ ly hôn
• 1.5.3. Khái niệm công tác xã hội với trẻ em trong gia đình có bố mẹ ly hôn
• 1.6. Các vấn đề của trẻ em và người chăm sóc trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.7. Nội dung các hoạt động chuyên môn (phương pháp) NVXH thực thi trong quá trình trợ giúp trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.8. Yêu cầu chuyên môn đối với NVXH trong thực thi công tác trợ giúp trẻ em trong gia đình có bố mẹ ly hôn
• 1.9. Một số yếu tố ảnh hưởng đến các hoạt động chuyên môn công tác xã hội với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 1.10. Quan điểm, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về chăm sóc, hỗ trợ trẻ em trong gia đình ly hôn
• 1.11. Khung phân tích
• 1.12. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH BỐ MẸ LY HÔN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu
• 2.2. Thực trạng đời sống của cha mẹ và trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn tại thành phố TDM, tỉnh Bình Dương
• 2.2.1. Thực trạng đời sống của cha mẹ trẻ trong gia đình có bố mẹ ly hôn
• 2.2.2. Thực trạng đời sống của trẻ trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 2.3. Thực trạng công tác xã hội với trẻ em trong gia đình có bố mẹ ly hôn
• 2.3.1. Thực trạng các hoạt động chuyên môn CTXH cá nhân với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 2.3.2. Thực trạng các hoạt động chuyên môn CTXH nhóm với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 2.3.3. Thực trạng các hoạt động chuyên môn CTXH cộng đồng với nhóm trẻ trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 2.4. Một số yếu tố tác động đến hoạt động chuyên môn CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 2.4.1. Yếu tố về chính sách
• 2.4.2. Yếu tố về mạng lưới dịch vụ
• 2.4.3. Yếu tố về trình độ chuyên môn của nhân viên CTXH
• 2.4.4. Yếu tố về sự phối kết hợp các bên liên quan (Tư pháp, Y tế, LĐTBXH, Giáo dục, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản HCM)
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC TRỢ GIÚP TRẺ TRONG GIA ĐÌNH BỐ MẸ LY HÔN
• 3.1. Định hướng phát triển các hoạt động chuyên môn CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 3.2. Một số giải pháp phát triển hoạt động chuyên môn CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn
• 3.2.1. Giải pháp về thực hiện chính sách
• 3.2.2. Giải pháp về phát triển mạng lưới dịch vụ
• 3.2.3. Giải pháp về phát triển trình độ chuyên môn CTXH
• 3.2.4. Giải pháp về phía trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn và người chăm sóc, nuôi dưỡng
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về công tác xã hội với trẻ em gia đình ly hôn

Công tác xã hội (CTXH) với trẻ em trong gia đình ly hôn là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh gia đình hiện đại. Tại thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, số lượng gia đình ly hôn ngày càng gia tăng, kéo theo đó là những hệ lụy nghiêm trọng đối với trẻ em. Theo thống kê, có đến 91,7% gia đình ly hôn có trẻ em trong độ tuổi từ 0 đến 16. Những trẻ em này thường phải đối mặt với nhiều khó khăn về tâm lý, giáo dục và sự chăm sóc. Việc thực hiện CTXH nhằm hỗ trợ trẻ em trong gia đình ly hôn không chỉ giúp cải thiện tình trạng hiện tại mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi và phát triển toàn diện cho trẻ. Như một chuyên gia trong lĩnh vực này đã nói: "Công tác xã hội không chỉ là nghề, mà còn là sứ mệnh bảo vệ và phát triển trẻ em trong những hoàn cảnh khó khăn."

1.1. Tình trạng gia đình ly hôn tại Thủ Dầu Một

Tình trạng gia đình ly hôn tại Thủ Dầu Một đang ở mức báo động. Số liệu từ Tòa án cho thấy, số vụ ly hôn ngày càng tăng, với 917 vụ vào năm 2016 và 933 vụ vào năm 2017. Điều này cho thấy sự gia tăng đáng kể trong các vụ ly hôn, ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ em. Trẻ em trong gia đình ly hôn thường thiếu sự chăm sóc và quan tâm từ cả cha và mẹ, dẫn đến những hệ lụy về tâm lý và học tập. Theo một nghiên cứu, trẻ em sống trong gia đình ly hôn có nguy cơ cao bị trầm cảm và gặp khó khăn trong việc hòa nhập xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển các chương trình hỗ trợ trẻ em từ các cơ quan CTXH.

II. Thực trạng công tác xã hội với trẻ em gia đình ly hôn

Thực trạng CTXH với trẻ em trong gia đình ly hôn tại Thủ Dầu Một cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các hoạt động hỗ trợ hiện tại còn hạn chế, chưa đáp ứng đủ nhu cầu của trẻ em. Nhiều trẻ em không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ các dịch vụ xã hội, dẫn đến tình trạng thiếu thốn về mặt tâm lý và giáo dục. Một nghiên cứu cho thấy, chỉ có 20% trẻ em trong gia đình ly hôn được tiếp cận với các dịch vụ hỗ trợ xã hội. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và phát triển các chương trình hỗ trợ trẻ em trong gia đình ly hôn. Như một chuyên gia đã nhấn mạnh: "Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo trẻ em không bị bỏ rơi trong quá trình hỗ trợ."

2.1. Các hoạt động chuyên môn CTXH hiện tại

Các hoạt động chuyên môn CTXH hiện tại chủ yếu tập trung vào việc tư vấn và hỗ trợ tâm lý cho trẻ em. Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn chưa đủ mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu thực tế. Nhiều trẻ em vẫn cảm thấy cô đơn và thiếu sự quan tâm từ xã hội. Một số chương trình hỗ trợ đã được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về mặt quy mô và hiệu quả. Theo một khảo sát, chỉ có 30% trẻ em cảm thấy hài lòng với các dịch vụ hỗ trợ xã hội mà họ nhận được. Điều này cho thấy cần phải cải thiện và mở rộng các hoạt động CTXH để đảm bảo trẻ em trong gia đình ly hôn được chăm sóc và hỗ trợ tốt nhất.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác xã hội

Để nâng cao hiệu quả CTXH với trẻ em trong gia đình ly hôn, cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực. Trước hết, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, bao gồm Tòa án, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, và các tổ chức xã hội. Việc xây dựng một mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ sẽ giúp trẻ em dễ dàng tiếp cận các dịch vụ cần thiết. Thứ hai, cần nâng cao năng lực cho nhân viên CTXH thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu về tâm lý trẻ em và các vấn đề liên quan đến gia đình ly hôn. Cuối cùng, cần có các chương trình truyền thông để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc hỗ trợ trẻ em trong gia đình ly hôn. Như một chuyên gia đã nói: "Chỉ khi xã hội cùng chung tay, trẻ em mới có thể tìm thấy ánh sáng trong những hoàn cảnh tối tăm."

3.1. Đề xuất các chương trình hỗ trợ

Các chương trình hỗ trợ cần được thiết kế đa dạng và linh hoạt để phù hợp với nhu cầu của trẻ em. Một số chương trình có thể bao gồm các buổi tư vấn tâm lý, các hoạt động nhóm giúp trẻ em giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm, và các khóa học kỹ năng sống. Ngoài ra, cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho các gia đình khó khăn để đảm bảo trẻ em có điều kiện học tập và phát triển. Việc triển khai các chương trình này không chỉ giúp trẻ em vượt qua khó khăn mà còn tạo ra một môi trường sống tích cực hơn cho các em. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Sự hỗ trợ kịp thời và hiệu quả có thể thay đổi cuộc đời của một đứa trẻ."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ly hôn là một hiện tượng xã hội ngày càng gia tăng, ảnh hưởng sâu sắc đến cấu trúc và chức năng của gia đình, đặc biệt là đối với trẻ em trong các gia đình có bố mẹ ly hôn. Theo số liệu của Tòa án nhân dân thành phố Thủ Dầu Một (TDM), tỉnh Bình Dương, số vụ ly hôn tăng liên tục qua các năm: năm 2016 có 917 vụ, năm 2017 là 933 vụ và năm 2018 tiếp tục tăng. Trong đó, hơn 91,7% các gia đình ly hôn có trẻ em trong độ tuổi từ 0 đến 16 tuổi. Tỷ lệ trẻ em trong các gia đình ly hôn chiếm khoảng 11,3% tổng số trẻ em trên địa bàn, với hơn 20% trẻ đã bỏ học sau ly hôn. Những con số này cho thấy tác động tiêu cực của ly hôn đến đời sống và sự phát triển của trẻ em, từ mặt tâm lý, học tập đến các mối quan hệ xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát thực trạng đời sống của trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn tại thành phố Thủ Dầu Một, đánh giá các hoạt động chuyên môn công tác xã hội (CTXH) trợ giúp nhóm trẻ này, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác trợ giúp. Nghiên cứu tập trung vào trẻ em từ 12 đến 16 tuổi tại ba phường Phú Tân, Phú Hòa và Phú Mỹ, trong giai đoạn từ năm 2019 đến nay. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ các vấn đề thực tiễn mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển chính sách và nâng cao năng lực thực hành CTXH tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng ba lý thuyết chính để phân tích và đánh giá thực trạng cũng như đề xuất giải pháp:

• Lý thuyết hệ thống sinh thái: Nhấn mạnh mối quan hệ tương tác giữa cá nhân trẻ em với các hệ thống môi trường như gia đình, trường học và cộng đồng. Lý thuyết này giúp hiểu rõ tác động đa chiều của ly hôn đến trẻ và môi trường xung quanh trẻ.

• Lý thuyết phát triển tâm lý xã hội của Erikson: Phân chia sự phát triển của trẻ thành các giai đoạn với những khủng hoảng và nhiệm vụ phát triển riêng biệt, từ đó nhận diện các tác động tâm lý của ly hôn theo từng độ tuổi.

• Lý thuyết gắn bó của Bowlby và Ainsworth: Giải thích sự hình thành và ảnh hưởng của các kiểu gắn bó an toàn hoặc không an toàn giữa trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trong bối cảnh ly hôn làm thay đổi môi trường chăm sóc.

Các khái niệm chuyên ngành như công tác xã hội, công tác xã hội với trẻ em, các phương pháp CTXH cá nhân, nhóm và cộng đồng cũng được sử dụng để xây dựng khung phân tích và thiết kế các hoạt động trợ giúp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp cả định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan như Tòa án nhân dân thành phố TDM, Phòng Lao động Thương binh và Xã hội, Ủy ban nhân dân các phường. Dữ liệu sơ cấp gồm khảo sát bảng hỏi với 84 trẻ em và 84 người chăm sóc, cùng phỏng vấn sâu với trẻ em, người chăm sóc, giáo viên chủ nhiệm và nhân viên xã hội.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng dựa trên tổng thể 691 trẻ em từ 12 đến 16 tuổi có bố mẹ ly hôn tại ba phường nghiên cứu, đảm bảo tính đại diện.

• Phương pháp phân tích: Dữ liệu định lượng được xử lý bằng phần mềm IBM SPSS phiên bản 20 với thống kê mô tả. Dữ liệu định tính từ phỏng vấn sâu được phân tích theo phương pháp quy nạp và lý thuyết nền nhằm làm rõ các vấn đề tâm lý, xã hội và thực trạng trợ giúp.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào các hoạt động CTXH trợ giúp trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn từ năm 2019 đến nay, phản ánh thực trạng và xu hướng hiện tại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng đời sống của trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn: Khoảng 82% trẻ sống với mẹ, 13% sống với cha và 5% sống với ông bà. Tỷ lệ trẻ bỏ học chiếm khoảng 20%, tương đương 1.199 trẻ trong tổng số 5.975 trẻ em có bố mẹ ly hôn tại thành phố TDM. Tình trạng sức khỏe thể chất và tâm lý của trẻ bị ảnh hưởng tiêu cực, với nhiều trẻ gặp khó khăn trong học tập và giao tiếp xã hội.

2. Hoạt động chuyên môn CTXH trợ giúp trẻ em: Các hoạt động CTXH cá nhân, nhóm và cộng đồng được triển khai nhưng còn hạn chế về quy mô và hiệu quả. Chỉ có một số chương trình tham vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống và hỗ trợ khủng hoảng được thực hiện tại trường học và cộng đồng. Tỷ lệ trẻ tiếp cận dịch vụ CTXH còn thấp, dưới 30%.

3. Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động CTXH: Chính sách hỗ trợ chưa đầy đủ và chưa có các chính sách đặc thù cho trẻ em trong gia đình ly hôn. Mạng lưới dịch vụ CTXH còn yếu, thiếu nhân lực chuyên môn và sự phối hợp liên ngành chưa hiệu quả. Trình độ chuyên môn của nhân viên xã hội còn hạn chế, đặc biệt trong lĩnh vực CTXH với trẻ em.

4. Tác động tâm lý và xã hội của ly hôn đến trẻ: Trẻ em trong gia đình ly hôn dễ gặp các vấn đề về trầm cảm, lo âu, rối loạn hành vi và khó khăn trong quan hệ xã hội. So với trẻ trong gia đình đầy đủ, trẻ trong gia đình ly hôn có tỷ lệ vi phạm kỷ luật và bỏ học cao hơn khoảng 15-20%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy ly hôn của bố mẹ gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực đến trẻ em, ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần, học tập và các mối quan hệ xã hội. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước đã chỉ ra tác động lâu dài của ly hôn đến trẻ em. Việc trẻ bỏ học và gặp khó khăn trong học tập phản ánh sự thiếu hụt sự quan tâm, chăm sóc và hỗ trợ từ gia đình và xã hội.

Hoạt động CTXH hiện nay chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của trẻ em trong gia đình ly hôn do thiếu chính sách đặc thù, mạng lưới dịch vụ chưa phát triển và nhân lực chưa chuyên nghiệp. Sự phối hợp giữa các ngành như tư pháp, giáo dục, y tế và LĐTBXH còn yếu kém làm giảm hiệu quả trợ giúp. Các biểu đồ về tỷ lệ trẻ bỏ học, mức độ tiếp cận dịch vụ CTXH và các vấn đề tâm lý có thể minh họa rõ nét hơn thực trạng này.

Việc áp dụng các lý thuyết hệ thống sinh thái, phát triển tâm lý xã hội và gắn bó giúp giải thích nguyên nhân sâu xa của các vấn đề trẻ gặp phải và làm cơ sở xây dựng các can thiệp phù hợp. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn nhiều hạn chế trong phát triển CTXH chuyên nghiệp và các chương trình hỗ trợ trẻ em ly hôn, đòi hỏi sự đầu tư và đổi mới chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ trẻ em trong gia đình ly hôn: Ban hành các chính sách đặc thù nhằm bảo vệ quyền lợi và hỗ trợ phát triển toàn diện cho trẻ em có bố mẹ ly hôn, bao gồm hỗ trợ học tập, chăm sóc sức khỏe tâm thần và bảo vệ pháp lý. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do các cơ quan quản lý nhà nước chủ trì.

2. Phát triển mạng lưới dịch vụ CTXH chuyên nghiệp: Tăng cường đầu tư xây dựng các trung tâm CTXH, mở rộng dịch vụ tham vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống và hỗ trợ khủng hoảng cho trẻ em ly hôn tại trường học và cộng đồng. Thời gian triển khai 3 năm, phối hợp giữa ngành Lao động-Thương binh và Xã hội, Giáo dục và Y tế.

3. Nâng cao năng lực chuyên môn cho nhân viên xã hội: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về CTXH với trẻ em trong gia đình ly hôn, đặc biệt kỹ năng tham vấn tâm lý, quản lý trường hợp và biện hộ xã hội. Thời gian đào tạo liên tục hàng năm, do các trường đại học và cơ sở đào tạo CTXH thực hiện.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và cộng đồng: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các ngành tư pháp, giáo dục, y tế, LĐTBXH và các tổ chức xã hội để hỗ trợ toàn diện cho trẻ em ly hôn. Đồng thời phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc chăm sóc và bảo vệ trẻ. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên xã hội và cán bộ quản lý cơ sở xã hội: Nghiên cứu cung cấp thông tin thực tiễn và các phương pháp chuyên môn giúp nâng cao hiệu quả trợ giúp trẻ em trong gia đình ly hôn.

2. Nhà quản lý chính sách và cơ quan nhà nước: Luận văn là cơ sở khoa học để xây dựng và hoàn thiện các chính sách, chương trình hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

3. Giáo viên và cán bộ trường học: Hiểu rõ các vấn đề tâm lý, xã hội của học sinh có bố mẹ ly hôn để phối hợp với nhân viên xã hội và gia đình trong việc hỗ trợ học sinh.

4. Sinh viên, nhà nghiên cứu và thực hành công tác xã hội: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu và phát triển các mô hình CTXH với trẻ em trong bối cảnh gia đình ly hôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Ly hôn ảnh hưởng như thế nào đến tâm lý trẻ em?
   Ly hôn thường gây ra các vấn đề như trầm cảm, lo âu, cảm giác bị bỏ rơi và khó khăn trong quan hệ xã hội. Trẻ có thể mất niềm tin vào người lớn và gặp khó khăn trong học tập.

2. Những hoạt động CTXH nào hiệu quả trong trợ giúp trẻ em ly hôn?
   Các hoạt động như tham vấn tâm lý cá nhân, nhóm hỗ trợ kỹ năng sống, trị liệu tâm lý và kết nối dịch vụ xã hội được đánh giá là hiệu quả trong việc giúp trẻ thích nghi và phát triển.

3. Tại sao trẻ em trong gia đình ly hôn có tỷ lệ bỏ học cao?
   Nguyên nhân chính là do thiếu sự quan tâm, hỗ trợ về mặt vật chất và tinh thần, áp lực tâm lý và môi trường sống không ổn định sau ly hôn.

4. Nhân viên xã hội cần những kỹ năng gì để hỗ trợ trẻ em ly hôn?
   Kỹ năng tham vấn tâm lý, quản lý trường hợp, biện hộ xã hội, làm việc nhóm và phối hợp liên ngành là rất cần thiết để trợ giúp hiệu quả.

5. Làm thế nào để tăng cường sự phối hợp giữa các ngành trong hỗ trợ trẻ em ly hôn?
   Cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng, quy định trách nhiệm cụ thể, tổ chức các buổi họp liên ngành định kỳ và phát triển mạng lưới dịch vụ liên kết chặt chẽ.

Kết luận

• Ly hôn gia tăng nhanh tại thành phố Thủ Dầu Một, ảnh hưởng tiêu cực đến hơn 5.900 trẻ em trong độ tuổi 0-16, với tỷ lệ bỏ học lên đến 20%.
• Trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn gặp nhiều khó khăn về tâm lý, học tập và quan hệ xã hội, đòi hỏi sự trợ giúp chuyên nghiệp từ công tác xã hội.
• Hoạt động CTXH hiện tại còn hạn chế do thiếu chính sách đặc thù, mạng lưới dịch vụ yếu và nhân lực chưa đủ năng lực chuyên môn.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, phát triển dịch vụ, nâng cao năng lực nhân viên xã hội và tăng cường phối hợp liên ngành.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trong gia đình ly hôn – vì một tương lai phát triển bền vững cho thế hệ trẻ!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH BỐ MẸ LY HÔN 1. Tổng quan một số nghiên cứu về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn Cho đến nay trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau liên quan đến trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn. Trong phạm vi của luận văn, tác giả chọn lọc trình bày và phân tích một số công trình nghiên cứu tiêu biểu quốc tế và trong nước nói về các vấn đề của trẻ em dưới tác động ly hôn. Các nghiên cứu ngoài nước về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn Nghiên cứu “Ảnh hưởng của việc ly hôn của cha mẹ đối với sức khỏe tâm thần trong suốt đời sống” (Effects of Parental Divorce on Mental Health Throughout the Life Course) của Andrew J.

Lindsay Chase-Lansdale (1998) cho thấy tác động của việc ly hôn đến sức khỏe tâm thần của trẻ không chỉ xảy ra trong một thời gian ngắn sau ly hôn mà còn có thể kéo dài trong cuộc sống sau này của trẻ đến tuổi 30. Các tác động tiêu cực chủ yếu là trầm cảm, lo âu, ám sợ và ám ảnh, trong đó trầm cảm xảy ra nhiều hơn các dạng khác. Fagan & Aaron Churchill (2012) đã thực hiện một nghiên cứu “Những tác động của ly hôn lên trẻ em” (The Effects of Divorce on Children). Kết quả cho thấy ly hôn tác động lên con tim, lý trí và tinh thần của trẻ em, từ mức độ nhẹ đến nghiêm trọng, từ phạm vi nhỏ đến lớn một cách có ý nghĩa, từ ngắn hạn đến dài hạn.

Đối với mỗi trẻ hoặc trong mỗi gia đình ly hôn cụ thể, không phải tất cả những tác động này đều xảy ra và không phải chúng xảy ra đều có mức độ như nhau hoặc sự gia tăng về mức độ như nhau. Do đó chúng ta cần nhìn tất cả những tác động này với ý nghĩa các trẻ có bố mẹ ly hôn là một nhóm xã hội. Nghiên cứu “Ly dị và trẻ em: Hướng dẫn dành cho cha mẹ” (Divorce and Children: Guidelines for Parents) của Nationwide Children’s (2017) đề cập đến những tác động tâm lý của việc ly hôn đến trẻ em thông qua việc trình bày các phản ứng của trẻ em. Những phản ứng này được phân loại theo từng độ tuổi của 11 trẻ em, bao gồm trẻ em dưới 3 tuổi, trẻ em độ tuổi đi học và trẻ em bắt đầu bước vào tuổi thanh niên.

Fagan và Aaron Churchill (2012) thực hiện nghiên cứu về ảnh hưởng của ly hôn đến trẻ em đã so sánh hành vi của trẻ em trong gia đình ly hôn và gia đình có bố mẹ. Kết quả cho thấy những trẻ em trong gia đình ly hôn có tỷ lệ cao hơn nhiều đối với các vấn đề hành vi như trốn học, trộm cắp, đập phá tài sản tại trường học hay nơi công cộng, khó khăn trong giao tiếp với bố mẹ, nghiện chất, …. Ubong Eyo (2018), nghiên cứu về nguyên nhân và ảnh hưởng của ly hôn đã chỉ ra những ảnh hưởng về cảm xúc, tâm lý, kinh tế cũng như tâm linh của trẻ và khuyến nghị những phương thức làm giảm thiểu các ảnh hưởng này đến trẻ. Nghiên cứu của Amy Morin (2021) trên những gia đình ly hôn và trẻ trong gia đình này đã đề cập những ảnh hưởng tâm lý khá nặng nề với trẻ khi bố mẹ chúng ly hôn.

Tác giả nhấn mạnh đến những ảnh hưởng tâm lý khác biệt với nhóm trẻ trong những năm đầu, những năm đến tuổi đi học và trẻ tuổi teen. Những vấn đề về sức khỏe tâm thần cũng được tác giả chỉ ra như những hậu quả của ly hôn đối với trẻ. Các nghiên cứu trong nước về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn Nghiên cứu “Một số đặc điểm tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn” của Nguyễn Thị Minh Hằng (2003) trình bày các phản ứng tức thời của trẻ ở các lứa tuổi khác nhau đối với sự kiện bố mẹ ly hôn và những bất ổn tâm lý khác xảy ra sau những phản ứng tức thời này. Bài báo cho rằng nhìn chung trẻ em có bố mẹ ly hôn gặp phải rất nhiều khó khăn trong quá trình thích ứng tâm lý – xã hội.

Bên cạnh nghiên cứu trên, Nguyễn Thị Minh Hằng (2007) có thêm một nghiên cứu thực nghiệm về tâm lý trẻ em có bố mẹ ly hôn bằng cách dùng trắc nghiệm vẽ tranh gia đình. Kết quả cho thấy ở các trẻ có bố mẹ ly hôn có sự mất cân bằng tâm lý nhất định. Đỗ Thị Thu Trang và Lê Bích Ngọc (2016) đã thực hiện một nghiên cứu “Vấn đề ly hôn và tình trạng vi phạm pháp luật của người chưa thành niên ở Việt Nam hiện nay”. Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa hoàn cảnh gia đình bố mẹ ly 12 hôn với tình trạng phạm pháp của người chưa thành niên.

Khi khảo sát đặc điểm nhân thân của 2.599 khách thể nghiên cứu là người chưa thành niên vi phạm pháp luật hình sự thì có đến 40,7% sống trong những gia đình không hoàn thiện do bố mẹ ly hôn. Nghiên cứu cũng phân tích những tác động tiêu cực của việc ly hôn dẫn đến hậu quả phạm pháp ở trẻ chưa thành niên. Nghiên cứu của tác giả Lê Minh Công (2013) về vấn đề nghiện Internet của học sinh trung học cơ sở chỉ ra trẻ em trong gia đình bố mẹ đầy đủ lại có tỷ lệ nghiện cao hơn (87%) so với trẻ trong gia đình bố mẹ ly hôn (9,2%). Tác giả cho rằng có mối quan hệ giữa tỷ lệ nghiện Internet của học sinh với chất lượng mối quan hệ của cha mẹ trong gia đình ngay cả khi có đầy đủ cả cha và mẹ.

Tổng quan một số nghiên cứu về CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn Bên cạnh các nghiên cứu về trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn còn có những nghiên cứu liên quan đến trợ giúp xã hội và CTXH đối với nhóm trẻ này. Sau đây là một số nghiên cứu tiêu biểu quốc tế và trong nước về chủ đề này. Các nghiên cứu ngoài nước về CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn William F. Hodges (1991) trong cuốn sách “Can thiệp dành cho trẻ em trong gia đình ly hôn: Trông nom, Tiếp cận và Trị liệu tâm lý” (Interventions for Children of Divorce: Custody, Access, and Psychotherapy) đã đưa ra các cách tiếp cận, các đánh giá và can thiệp liên quan đến trông nom, hỗ trợ trẻ em và gia đình sau ly hôn.

Những can thiệp mà tác giả đề xuất bao gồm đánh giá quyền nuôi con, trị liệu nhóm dành cho trẻ em ở trường học và cộng đồng, trị liệu cá nhân đối với trẻ em, tư vấn phụ huynh và các can thiệp đối với gia đình trẻ. Nghiên cứu “Nhân viên xã hội trường học có thể hỗ trợ như thế nào đối với trẻ trong gia đình ly hôn?” (How do School Social Workers Provide Support to Children of Divorced?) của Kimberly Johnson (2013) đi vào khám phá nhận thức và trải nghiệm của NVXH làm việc ở trường tiểu học đối với việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ nhóm trẻ có bố mẹ ly hôn hoặc ly thân. 13 Nancy Boyd Webb (2019) trong cuốn sách “Thực hành công tác xã hội với trẻ em” (Social Work Practice with Children) đã đề cập các phương pháp giúp đỡ khác nhau đối với trẻ em trong đó có trẻ em trong các gia đình bố mẹ ly hôn. Các phương pháp được trình bày bao gồm liệu pháp tâm lý cá nhân, CTXH nhóm, các can thiệp dựa vào trường học và một số hoạt động trợ giúp gia đình trẻ em.

Nhằm trợ giúp trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn, Bộ Tư pháp của chính phủ Canada nghiên cứu đưa ra một số dịch vụ ở dạng chương trình. Các chương trình này được giới thiệu ở trang Web “Tiếng nói và hỗ trợ: Các chương trình dành cho trẻ em đang trải qua sự ly hôn, ly thân của bố mẹ” (Voice and Support: Programs for Children Experiencing Parental Seperation and Divorce)2 và còn được gọi là các chương trình giáo dục ly hôn. Mục tiêu của chúng là giáo dục và cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi nhằm giúp trẻ hiểu một cách đúng đắn về sự ly thân, ly hôn của bố mẹ; hỗ trợ cảm xúc cho trẻ thông qua tham vấn hoặc các liệu pháp tâm lý; đồng thời giúp trẻ phát triển kỹ năng đương đầu để ứng xử phù hợp tránh được những tác động tiêu cực từ việc ly thân, ly hôn của bố mẹ. Bên cạnh chương trình giáo dục ly hôn dành cho trẻ, các nghiên cứu còn đưa ra chương trình giáo dục ly hôn dành cho bố mẹ.

Một chương trình như vậy được giới thiệu ở trang Web “Chương trình cung cấp thông tin cho cha mẹ không còn sống chung” (Separated Parents Information Programme”3 được cung cấp bởi một cơ sở cung cấp dịch vụ xã hội (DVXH) ở Vương quốc Anh mang tên Family Action. Chương trình giúp các bậc bố mẹ hiểu được cách nhìn hoặc quan điểm của trẻ em đối với sự ly thân hoặc ly hôn của bố mẹ; giúp bố mẹ học những nguyên tắc cơ bản để quản lý và giảm thiểu những tác động hoặc mâu thuẫn do sự ly thân hoặc ly hôn lên trẻ em; qua đó tăng cường trách nhiệm và biết cách phối hợp trong quá trình hỗ trợ nuôi dưỡng và dạy dỗ trẻ em sau khi ly thân hoặc ly hôn. Các nghiên cứu trong nước về CTXH với trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn 2 https://www.ca/eng/rp-pr/fl-lf/divorce/2004_2/p3.html 3 https://www.uk/what-we-do/children-families/spips/ 14 Nguyễn Ngọc Lâm (2005) trong giáo trình “Công tác xã hội với trẻ em và gia đình” đã đề cập đến các hậu quả của ly hôn đối với trẻ và các hoạt động chuyên môn mà NVXH có thể thực hiện để hỗ trợ trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn. Giáo trình “Công tác xã hội trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần” của Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Hồng Kiên (2013) nêu ra mối quan hệ giữa sự ly hôn của bố mẹ với sự trầm cảm của trẻ vị thành niên.

Giáo trình cũng trình bày các hoạt động chuyên môn và tiến trình giúp đỡ của CTXH nhằm hỗ trợ những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần trong đó có trẻ em trong gia đình bố mẹ ly hôn. Tác giả Nguyễn Hải Hữu (2016) trong bài viết “Phát triển CTXH với gia đình và trẻ em nhằm giải quyết những vấn đề xã hội bức xúc từ thực tiễn Việt Nam” đã chỉ ra nhiều vấn đề mà gia đình và trẻ em phải đối mặt trong quá trình phát triển, trong đó có vấn đề của trẻ em trong gia đình có bố bẹ ly hôn, ly thân.