Luận văn thạc sĩ về các yếu tố tác động đến thanh khoản của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thanh khoản của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thanh Khoản Ngân Hàng Khái Niệm Tầm Quan Trọng

Ngân hàng, với vai trò trung gian tài chính, đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập, các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam (NHTMCP) đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức. Rủi ro thanh khoản là một trong những rủi ro nguy hiểm nhất, ảnh hưởng lớn đến hoạt động ngân hàng, từ tăng chi phí đến mất niềm tin của khách hàng. Trong tình huống nghiêm trọng, rủi ro thanh khoản có thể dẫn đến phá sản ngân hàng, gây hiệu ứng domino và đe dọa sự ổn định của toàn hệ thống. Duy trì sự ổn định thanh khoản là nhiệm vụ trọng tâm của các nhà quản lý và hoạch định chính sách. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các yếu tố ảnh hưởng đến thanh khoản của NHTMCP Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa và Bản Chất của Thanh Khoản Ngân Hàng

Thanh khoản được hiểu là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt nhanh chóng và ngược lại. Dưới góc độ ngân hàng, thanh khoản là khả năng đáp ứng kịp thời và đầy đủ các nghĩa vụ tài chính phát sinh, bao gồm chi trả tiền gửi, cho vay, và thanh toán các giao dịch. Ủy ban Basel định nghĩa thanh khoản là khả năng đáp ứng các nhu cầu sử dụng vốn khả dụng tại mọi thời điểm. Nói cách khác, một ngân hàng có thanh khoản tốt là ngân hàng có khả năng thực hiện tất cả các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn mà không gặp khó khăn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Trị Thanh Khoản Hiệu Quả

Quản trị thanh khoản hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động ổn định và bền vững của ngân hàng. Ngân hàng luôn phải duy trì lượng tài sản có lớn hơn tài sản nợ để đảm bảo khả năng thanh toán tại mọi thời điểm. Các nguồn dự trữ thanh khoản quan trọng bao gồm dự trữ sơ cấp (tiền mặt, tiền gửi NHNN) và dự trữ thứ cấp (chứng khoán có khả năng chuyển đổi thành tiền mặt nhanh chóng). Thiếu hụt thanh khoản có thể dẫn đến mất cơ hội đầu tư, sụt giảm lòng tin của khách hàng, và thậm chí là phá sản.

II. Vấn Đề Rủi Ro Thanh Khoản Nguyên Nhân Hậu Quả Nghiêm Trọng

Rủi ro thanh khoản là rủi ro thường trực đối với bất kỳ ngân hàng nào, xuất phát từ đặc tính kinh doanh tiền tệ và sự chênh lệch kỳ hạn của các dòng vốn. Nếu không có chính sách quản trị thanh khoản tốt, ngân hàng rất dễ tổn thương trước những tác động mạnh của thị trường. Rủi ro thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không có khả năng thanh toán tại một thời điểm nào đó, hoặc phải huy động vốn với chi phí cao để đáp ứng khả năng thanh toán, hoặc do các nguyên nhân chủ quan khác. Các cuộc khủng hoảng tài chính lớn trên thế giới đã chứng minh hậu quả nặng nề của việc quản lý rủi ro thanh khoản kém hiệu quả. Chính vì vậy, việc nhận diện, đo lường, và kiểm soát rủi ro thanh khoản là vô cùng quan trọng.

2.1. Các Nguyên Nhân Chính Gây Ra Rủi Ro Thanh Khoản

Rủi ro thanh khoản có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm: (1) Sự mất cân đối giữa tài sản và nợ phải trả, đặc biệt là sự chênh lệch kỳ hạn; (2) Sự suy giảm chất lượng tài sản, dẫn đến gia tăng nợ xấu và giảm khả năng thu hồi vốn; (3) Sự thay đổi đột ngột trong hành vi của người gửi tiền, ví dụ như rút tiền hàng loạt; (4) Các yếu tố vĩ mô như biến động lãi suất, lạm phát, và tăng trưởng kinh tế chậm lại; (5) Yếu kém trong quản lý rủi ro, bao gồm thiếu hệ thống cảnh báo sớm và kế hoạch ứng phó khẩn cấp.

2.2. Hậu Quả Nghiêm Trọng Của Rủi Ro Thanh Khoản Đối Với NHTMCP

Hậu quả của rủi ro thanh khoản có thể rất nghiêm trọng đối với NHTMCP. Ngân hàng có thể phải bán tài sản với giá thấp để đáp ứng nhu cầu thanh toán, làm giảm lợi nhuận và vốn chủ sở hữu. Việc vay vốn trên thị trường liên ngân hàng với lãi suất cao cũng làm tăng chi phí hoạt động. Nghiêm trọng hơn, rủi ro thanh khoản có thể dẫn đến mất khả năng thanh toán, gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín và lòng tin của khách hàng, và cuối cùng là phá sản. Tác giả Nguyễn Thị Bích Thảo (2018) chỉ ra rằng, sự thịnh vượng ảo của nền kinh tế trong giai đoạn 2007-2011 đã che lấp nhiều rủi ro, dẫn đến căng thẳng thanh khoản vào cuối năm 2011.

III. Phương Pháp Đánh Giá Thanh Khoản Tỷ Lệ Mô Hình Định Lượng

Để quản trị thanh khoản hiệu quả, cần có các phương pháp đo lường và đánh giá thanh khoản chính xác. Các phương pháp này giúp ngân hàng xác định mức độ thanh khoản hiện tại, dự báo nhu cầu thanh khoản trong tương lai, và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp. Các phương pháp đánh giá thanh khoản bao gồm phân tích tỷ lệ tài chính, sử dụng các mô hình định lượng, và đánh giá định tính dựa trên kinh nghiệm và nhận định của các chuyên gia. Tỷ lệ khả năng chi trả là một trong những công cụ quan trọng để đo lường và đánh giá khả năng thanh khoản của NHTMCP.

3.1. Phân Tích Tỷ Lệ Thanh Khoản Quan Trọng Trong Báo Cáo Tài Chính

Các tỷ lệ thanh khoản thường được sử dụng bao gồm: (1) Tỷ lệ dự trữ bắt buộc, đo lường khả năng đáp ứng yêu cầu dự trữ của NHNN; (2) Tỷ lệ khả năng chi trả, đo lường khả năng đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn; (3) Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi, đo lường mức độ sử dụng vốn huy động để cho vay; (4) Tỷ lệ tài sản lỏng trên tổng tài sản, đo lường khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt nhanh chóng. Phân tích các tỷ lệ này giúp ngân hàng đánh giá mức độ thanh khoản hiện tại và so sánh với các ngân hàng khác trong ngành. Bên cạnh đó, việc theo dõi biến động của các tỷ lệ này theo thời gian cũng giúp ngân hàng nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm về rủi ro thanh khoản.

3.2. Ứng Dụng Các Mô Hình Định Lượng Để Dự Báo Thanh Khoản

Các mô hình định lượng có thể được sử dụng để dự báo nhu cầu thanh khoản trong tương lai. Các mô hình này thường dựa trên các giả định về hành vi của người gửi tiền, nhu cầu vay vốn của khách hàng, và các yếu tố vĩ mô. Một số mô hình phổ biến bao gồm mô hình cân đối dòng tiền, mô hình mô phỏng Monte Carlo, và các mô hình hồi quy thống kê. Sử dụng các mô hình này giúp ngân hàng đưa ra các quyết định quản lý thanh khoản chủ động và linh hoạt hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các mô hình định lượng chỉ là công cụ hỗ trợ và cần được kết hợp với đánh giá định tính để đưa ra các quyết định chính xác nhất.

IV. Các Yếu Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản NHTMCP TOP 5

Thanh khoản của NHTMCP chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, cả bên trong và bên ngoài ngân hàng. Các yếu tố nội tại bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, lợi nhuận ngân hàng, dự phòng rủi ro tín dụng, và chất lượng tài sản. Các yếu tố vĩ mô bao gồm tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất, và chính sách tiền tệ. Việc xác định và đánh giá tác động của các yếu tố này là rất quan trọng để quản trị thanh khoản hiệu quả. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích năm yếu tố nội tại quan trọng nhất ảnh hưởng đến thanh khoản của NHTMCP.

4.1. Tác Động Của Quy Mô Ngân Hàng Đến Quản Lý Thanh Khoản

Quy mô ngân hàng có thể ảnh hưởng đến thanh khoản theo nhiều cách. Ngân hàng lớn thường có khả năng huy động vốn dễ dàng hơn và đa dạng hóa nguồn vốn tốt hơn so với ngân hàng nhỏ. Tuy nhiên, ngân hàng lớn cũng có thể đối mặt với rủi ro thanh khoản cao hơn nếu không quản lý hiệu quả các dòng tiền lớn. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích Thảo (2018), quy mô ngân hàng có tác động ngược chiều đến thanh khoản. Do đó, việc quản lý thanh khoản hiệu quả là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an toàn hoạt động cho các ngân hàng có quy mô lớn.

4.2. Vai Trò Của Tỷ Lệ Vốn Chủ Sở Hữu Trong Duy Trì Thanh Khoản

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu là một chỉ số quan trọng đo lường khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng. Ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao thường có khả năng hấp thụ các khoản lỗ tốt hơn và ít phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài. Điều này giúp ngân hàng duy trì thanh khoản tốt hơn trong các giai đoạn khó khăn. Vì vậy, việc duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu ở mức an toàn là một trong những ưu tiên hàng đầu của các nhà quản lý ngân hàng.

4.3. Mối Liên Hệ Giữa Lợi Nhuận Ngân Hàng và Khả Năng Thanh Toán

Lợi nhuận ngân hàng là nguồn vốn quan trọng để đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Ngân hàng có lợi nhuận cao thường có khả năng tái đầu tư vào các tài sản có tính thanh khoản cao và tích lũy dự trữ. Điều này giúp ngân hàng tăng cường khả năng thanh toán và giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích Thảo (2018) cho thấy, lợi nhuận có tác động tích cực đến thanh khoản. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng lợi nhuận cao không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với thanh khoản tốt, đặc biệt nếu lợi nhuận đến từ các hoạt động rủi ro cao.

V. Tác Động Yếu Tố Vĩ Mô Đến Thanh Khoản Ngân Hàng Hướng Dẫn Phân Tích

Các yếu tố vĩ mô có ảnh hưởng đáng kể đến thanh khoản của ngân hàng. Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất, và chính sách tiền tệ đều có thể tác động đến nguồn cung và cầu thanh khoản của ngân hàng. Ví dụ, tăng trưởng kinh tế nhanh có thể làm tăng nhu cầu tín dụng, dẫn đến giảm thanh khoản. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của tiền gửi, khiến người gửi tiền rút tiền và làm giảm thanh khoản. Vì vậy, việc theo dõi và phân tích các yếu tố vĩ mô là rất quan trọng để quản trị thanh khoản hiệu quả.

5.1. Ảnh Hưởng Của Tăng Trưởng Kinh Tế Đến Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản

Tăng trưởng kinh tế thường đi kèm với sự gia tăng nhu cầu tín dụng và các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng. Điều này có thể làm giảm thanh khoản nếu ngân hàng không quản lý hiệu quả các dòng tiền. Ngân hàng cần phải dự báo chính xác nhu cầu thanh khoản trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế và điều chỉnh chính sách quản lý thanh khoản phù hợp. Đồng thời, cần chú trọng đến việc đa dạng hóa nguồn vốn và duy trì tỷ lệ tài sản lỏng ở mức an toàn.

5.2. Mối Quan Hệ Giữa Lạm Phát Và Khả Năng Chi Trả Của Ngân Hàng

Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của tiền gửi và các tài sản có định giá bằng tiền. Điều này có thể khiến người gửi tiền rút tiền và làm giảm thanh khoản của ngân hàng. Ngân hàng cần phải điều chỉnh lãi suất tiền gửi và các sản phẩm tài chính khác để bù đắp cho sự mất giá do lạm phát và duy trì lòng tin của khách hàng. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích Thảo (2018) chỉ ra rằng, lạm phát có tác động tích cực đến thanh khoản, nhưng cần lưu ý rằng tác động này có thể không bền vững nếu lạm phát quá cao.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Thanh Khoản NHTMCP Chính Sách Thực Tiễn

Để nâng cao thanh khoản của NHTMCP, cần có các giải pháp đồng bộ từ cả phía ngân hàng và cơ quan quản lý. Các ngân hàng cần tăng cường quản trị rủi ro thanh khoản, đa dạng hóa nguồn vốn, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Cơ quan quản lý cần hoàn thiện khung pháp lý về quản lý thanh khoản, tăng cường giám sát, và hỗ trợ các ngân hàng trong việc quản lý rủi ro thanh khoản. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và cơ quan quản lý là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

6.1. Gợi Ý Chính Sách Quản Lý Thanh Khoản Hiệu Quả Cho NHNN

NHNN cần hoàn thiện khung pháp lý về quản lý thanh khoản, bao gồm các quy định về tỷ lệ thanh khoản tối thiểu, yêu cầu về dự phòng rủi ro thanh khoản, và các công cụ can thiệp khẩn cấp khi cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng và yêu cầu các ngân hàng xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro thanh khoản. NHNN cũng có thể hỗ trợ các ngân hàng trong việc quản lý rủi ro thanh khoản thông qua việc cung cấp các dịch vụ tái cấp vốn và các công cụ thanh khoản khác.

6.2. Các Biện Pháp Thực Tiễn Cho NHTMCP Để Cải Thiện Khả Năng Thanh Toán

NHTMCP cần tăng cường quản trị rủi ro thanh khoản, bao gồm việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro thanh khoản, thiết lập các hạn mức thanh khoản, và xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp khi cần thiết. Đồng thời, cần đa dạng hóa nguồn vốn, bao gồm cả vốn huy động từ thị trường và vốn tự có. NHTMCP cũng cần nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm thiểu chi phí, và tăng cường thu nhập để cải thiện khả năng thanh toán. Cuối cùng, cần chú trọng đến việc xây dựng uy tín và lòng tin của khách hàng, vì lòng tin của khách hàng là yếu tố quan trọng để duy trì thanh khoản ổn định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về luận văn. Nội dung chương này thể hiện khái quát về đề tài bao gồm: lý do chọn để tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kết cấu trình bày của đề tài và tóm lược các bước nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước về các yếu tố tác động đến thanh khoản của các NHTM. Đó là những nền tảng để xây dựng mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Nội dung chương trình bày mô hình dự kiến và giải thích các biến được sử dụng trong mô hình, đưa ra giả thuyết và cách thức kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, thu thập và xử lý dữ liệu, đưa ra các mô hình được sử dụng cho dữ liệu bảng và cách thức kiểm định để lựa chọn mô hình phù hợp nhất, kết luận mô hình thực nghiệm từ đó đi đến kết quả nghiên cứu. Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu. Nội dung chương trình bày thống kê mô tả các biến, kiểm định lựa chọn mô hình và các khiếm khuyết định lượng, phân tích kết quả hồi quy thể hiện sự tác động của các biến thanh khoản, phân tích các kết quả nghiên cứu vừa tìm được.

Chương 5: Kết luận, hạn chế, mở rộng. Ngoài ra đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao thanh khoản của các NHTM cổ phần tại Việt Nam. CHUONG 2: TONG QUAN LY THUYET VA CAC NGHIEN CUU TRUOC DAY 2.1 TONG QUAN VE LINH VUC NGHIEN CUU 2. Khái niệm thanh khoản của ngân hàng thương mại Thanh khoản được hiểu là khả năng chuyển hóa thành tiền của tài sản và ngược lại.

Một tài sản được xem là có tính thanh khoản khi: Có thị trường giao dịch để có thể chuyển hóa tài sản thành tiền và; Có giá cá tương đối ổn định, không bị ảnh hưởng bởi số lượng và thời gian giao dịch. Như vậy, tính thanh khoản của tài sản được đo lường thông qua thời gian và chỉ phí để chuyền hóa tài sản thành tiền. Tài sản có tính thanh khoản cao là tài sản chuyển đổi thành tiền nhanh và chỉ phí thấp, thường được đặc trưng bởi số lượng giao dịch lớn. Dưới góc độ ngân hàng, thanh khoản được hiểu là khả năng ngân hàng đáp ứng kịp thời và đầy đủ các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh như chỉ trả tiền gửi, cho vay, thanh toán, và các giao dịch tài chính khác.

Ủy ban Basel định nghĩa thanh khoản như sau: “Thanh khoản là một thuật ngữ chuyên ngành nói về khả năng đáp ứng các nhu cầu sử dụng vốn khả dụng tại mọi thời điểm như thanh toán, chỉ trả tiền gửi, cho vay, các giao dich vén,.” Từ đó chúng ta có thể đưa ra định nghĩa cơ bản về thanh khoản như sau: “Thanh khoản là khả năng ngân hàng có thể thực hiện tất cả các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn mà không bị thiệt hại quá mức cho phép, vẫn đảm bảo hiệu quả hoạt động bình thường của ngân hàng”. Theo Duttweiler (2010), ngân hàng luôn phải duy trì lượng tài sản có lớn hơn tai san ng dé dam bao kha nang thanh toan tai moi thoi diém. Trong cac nguồn dự trữ thanh khoản của ngân hàng có hai nguồn quan trọng là: dự trữ sơ cấp và dự trữ thứ cấp. Dự trữ sơ cấp bao gồm: tiền mặt, tiền gửi NHNN, tiền gửi tại các TCTD, dự trữ thứ cấp gồm các loại chứng khoán có khả năng chuyền đổi thành tiền mặt nhanh chóng như: trái phiếu kho bạc, chứng khoán đầu tư ngắn hạn,.

Như vậy, đưới góc độ tài sản thì thanh khoản là khả năng chuyển hóa thành tiền của tài sản đó, còn dưới góc độ là một ngân hàng thì thanh khoản là khả năng ngân hàng có thể đáp ứng kịp thời và đầy đủ các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh như chỉ trả tiền gửi, giải ngân các khoản cho vay, thanh toán, và các giao dịch tài chính khác. Trạng thái thanh khoản của ngân hàng Tại một thời điểm, ngân hàng lúc nào cũng có một trạng thái thanh khoản. Trạng thái thanh khoản của một ngân hàng được quyết định bởi các nguồn cung thanh khoản và các nguồn cầu thanh khoản của ngân hàng đó. Chênh lệch giữa cung thanh khoản và cầu thanh khoản chính là trạng thái thanh khoản của ngân hàng.

Nguồn cung thanh khoản của ngân hàng là nguồn cung tiền ngân hàng có sẵn hoặc là các nguồn cung khác mà chỉ trong một thời gian ngắn ngân hàng có thể chuyển đổi thành tiền. Các nguồn cung thanh khoản của ngân hàng bao gồm: Tiền đang có sẵn của ngân hàng; Các khoản tiền gửi của khách hàng; Doanh thu phí từ việc ngân hàng cung cấp các dịch vụ; Các khoản thanh toán nợ vay của khách hàng; Khoản thu có được từ việc ngân hàng bán tài sản; Khoản thu có được do ngân hàng đi vay trên thị trường tiền tệ. Nguồn cầu thanh khoản của ngân hàng là các nguồn mà đòi hỏi ngân hàng phải sử dụng hay chỉ trả ngay lập tức hoặc trong một thời gian ngắn. Các nguồn cầu thanh khoản bao gồm: Yêu cầu rút tiền từ tài khoản của khách hàng; Yêu cầu giải ngân của các hợp đồng tín dụng đã được ký kết; Yêu cầu vay vốn của các khách hàng truyền thống hay khách hàng có chất lượng tín dụng cao; Thanh toán các khoản vay đến hạn trên thị trường tiền tệ; Chi phí bằng tiền và thuế phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng; Thanh toán cô tức bằng tiên.

Khái niệm rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro thường trực của bất kỳ ngân hàng nào, bởi đặc tính chủ yếu của ngân hàng là kinh doanh tiền tệ, đùng nguồn tiền huy động để cho vay và luôn tạo ra sự chênh lệch kỳ hạn của các dòng vốn. Vì vậy nếu không có một chính sách quản trị thanh khoản tốt ngân hàng rất đễ tổn thương trước những tác động mạnh của thị trường, gây ra rủi ro thanh khoản. Từ định nghĩa thanh khoản, thì rủi ro thanh khoản là rủi ro khi NHTM không có khả năng thanh toán tại một thời điểm nào đó, hoặc phải huy động các nguồn vốn với chỉ phí cao để đáp ứng khả năng thanh toán, hoặc đo các nguyên nhân chủ quan khác làm mất khả năng thanh toán của ngân hàng, từ đó kéo theo những hậu quả không mong muốn (Duttweiler, 2010) Theo định nghĩa của Ủy ban Basel “Rủi ro thanh khoản là rủi ro mà một định chế tài chính không đủ khả năng tìm kiếm đầy đủ nguồn vốn để đáp ứng các nghĩa vụ đến hạn mà không làm ảnh hưởng đến tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh hàng ngày”. Thông tư 08/2017/TT-NHNN ngày 01/08/2017 cũng đưa ra định nghĩa rủi ro thanh khoản là khi ngân hàng không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn; hoặc có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn nhưng phải trả chỉ phí cao để thực hiện nghĩa vụ đó.

Tại một thời điểm, trạng thái thanh khoản dù là thừa thanh khoản (cung thanh khoản lớn hơn cầu thanh khoản) hay thâm hụt thanh khoản (cung thanh khoản nhỏ hơn cầu thanh khoản) của ngân hàng chưa phải là rủi ro, rủi ro thanh khoản phát sinh khi ngân hàng đang ở trạng thái thâm hụt thanh khoản nhưng phải đối mặt với với các nghĩa vụ tài chính lúc này ngân hàng không đủ nguồn lực đề đáp ứng được các nghĩa vụ đó một cách tức thời và ngân hàng phải tăng nguồn cung thanh khoản một cách bắt buộc như huy động vốn bổ sung với chỉ phí cao hoặc bán gấp các tai sản với giá thấp. Điều này đưa đến tốn thất cho ngân hàng. Mặt khác đề đối phó với nghĩa vụ tài chính phát sinh ngân hàng luôn phải duy trì một mức thừa thanh khoản và ngân hàng buộc phải đánh đổi giữa khả năng sinh lợi của tài sản và sự duy trì mức thừa thanh khoản này. Điều này cũng đưa đến sự tốn thất lợi ích cho ngân hàng.

Vì vậy nhà quản trị cần xác định mức dự trữ thanh khoản hợp lý dựa trên các phương pháp đo lường thanh khoản hiệu quả. Nguyên nhân rủi ro thanh khoản Có nhiều nguyên nhân gây ra rủi ro thanh khoản cho ngân hàng, trong bài nghiên cứu này, tác giả chia thành nguyên nhân từ phía ngân hàng và nguyên nhân bên ngoài: 2. Nguyên nhân từ phía ngân hàng: Ngân hàng có chính sách quản lý thanh khoản chưa hiệu quả, không dự tính được nhu cầu rút tiền mặt và các nghĩa vụ phải trả tiền dẫn đến mất khả năng thanh toán. Mất cân xứng kỳ hạn của dòng tiền: ngân hàng sử dụng khoản tiền gửi ngắn hạn để cho vay đài hạn, dẫn đến rủi ro mất khả năng thanh toán khi đến hạn của các tài sản nợ khi không kịp tìm được nguồn vốn bù đắp.

Cơ cấu khách hàng không hợp lý: khi ngân hàng quá tập trung vào một số khách hàng lớn, một ngành, lĩnh vực hoặc địa phương nào đó chiếm tỷ trọng lớn trong tổng đư nợ cho vay hoặc tổng huy động thì khi những khách hàng này gặp khó khăn không trả được nợ hoặc rút vốn một cách bất ngờ ngân hàng sẽ dễ mắt khả năng thanh toán. Ngân hàng với mục tiêu lợi nhuận hoặc rủi ro đạo đức trong quá trình cho vay dẫn đến hạ thấp các tiêu chuẩn cho vay, nguồn khách hàng kém tin cậy, dễ dẫn đến rủi ro tín dụng và kéo theo rủi ro thanh khoản. Ngân hàng luôn phải đáp ứng nhu cầu thanh khoản một cách hoàn hảo, nếu có dấu hiệu mất khả năng thanh toán sẽ làm mất niềm tin của đân chúng vào ngân hàng, nếu ngân hàng không giải quyết ngay khó khăn này, khách hàng có thể kéo đến rút tiền làm cho vấn đề thanh khoản trở nên tram trọng hơn. Nguyên nhân bên ngoài: Do sự nhạy cảm của tài sản tài chính với lãi suất.

Khi lãi suất tăng, người gửi tiền sẽ muốn rút vốn đề gửi nơi có lãi suất cao hon, còn người vay sẽ giảm vay vốn hoặc muốn rút hết số dư hạn mức tín dụng như lãi suất đã thỏa thuận. Còn khi lãi suất giảm thì ngược lại. Như vậy sự thay đổi của lãi suất ảnh hưởng đến cả tài sản nợ và tài sản có của ngân hàng, làm mất cân xứng về nguồn vốn dẫn đến rủi ro thanh khoản. Ngoài ra, sự thay đổi của lãi suất còn ảnh hưởng đến giá cả của các tài sản tài chính mua bán trên thị trường và chỉ phí vay vốn trên thị trường liên ngân hàng.