PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI “Trong những năm qua, hội nhập kinh tế quốc tế trở thành một xu thế thời đại và diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Xu thế hội nhập quốc tế đòi hỏi các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam phải đáp ứng các yêu cầu quản lý nói chung và quản lý rủi ro (QLRR) nói riêng theo chuẩn mực quốc tế. Thời gian gần đây, các ngân hàng đã nhận thức được tầm quan trọng của hệ thống quản lý rủi ro cũng như mối liên hệ giữa quản lý rủi ro và lợi nhuận.
Một ngân hàng quản lý rủi ro tốt, nghĩa là ngân hàng đó có sức đề kháng tốt, ít bị ảnh hưởng bởi những tác động không lường trước và có khả năng đưa ra những hành động kịp thời, hạn chế thấp nhất những tổn thất cho ngân hàng.” “Hoạt động tín dụng, từ trước đến nay, vẫn được xem là hoạt động mang lại lợi nhuận lớn nhất nhưng cũng là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất trong các hoạt động của Ngân hàng. Ở nước ta vấn đề rủi ro tín dụng và các biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng trong kinh doanh của các ngân hàng thương mại đã được quan tâm tuy nhiên mới chỉ ở mức sơ khai. Với những biến động của thị trường trong đó có thị trường tài chính và tiền tệ trong thời gian gần đây, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, khi hàng loạt các ngân hàng đã có lịch sử tồn tại hàng trăm năm tại Mỹ bị sụp đổ thì nhu cầu cần có những giải pháp hiệu quả trong việc quản lý rủi ro nói chung và quản lý rủi ro tín dụng nói riêng là điều hết sức cần thiết.” “Thực tiễn hoạt động của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Trung Đô (VCB Trung Đô) thời gian qua việc quản lý rủi ro tín dụng đã được quan tâm đặc biệt là nợ quá hạn và nợ xấu nằm trong giới hạn được kiểm soát. Tuy nhiên qua các năm nợ xấu vẫn có xu hướng tăng, có những khoản vay tiềm ẩn rủi ro cao nhưng không có tài sản đảm bảo.
Điều này cho thấy quản lý rủi ro tín dụng tại VCB Trung Đô chưa được xác định, đo lường, đánh giá và kiểm soát một cách chính xác, chặt chẽ và không ít những hạn chế, bất cập. Chính vì vậy, yêu cầu cấp bách đặt ra là rủi ro tín dụng phải được quản lý, kiểm soát một cách bài bản và 2 có hiệu quả, đảm bảo tín dụng hoạt động trong phạm vi rủi ro chấp nhận được, hỗ trợ việc phân bổ vốn hiệu quả hơn trong hoạt động tín dụng, giảm thiểu các thiệt hại phát sinh từ rủi ro tín dụng và tăng lợi nhuận kinh doanh cho ngân hàng nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng, phát triển bền vững trong xu thế hội nhập toàn cầu. Việc xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro nói chung và quản lý rủi ro tín dụng nói riêng có vai trò sống còn đối với các hoạt động của Ngân”hàng. Thực tiễn trên đã thúc đẩy tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài: "Quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Trung Đô" làm luận văn thạc sỹ của mình.
TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2. Tổng quan Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu và tra cứu trên các phương tiện thông tin và thư viện, các website, báo, tạp chí và một số nguồn thông tin khác cho thấy trong thời gian gần đây, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về quản lý rủi ro tín dụng và đưa ra một số giải pháp để tăng cường quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng. Tác giả đã chọn lọc nghiên cứu một số đề tài về quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại của một số tác giả sau đây: 2. Các bài báo đăng tải trên tạp chí ngân hàng: Th.S Đào Ngọc Chuyền (2010), Một số khó khăn trong xử lý nợ cấu của ngân hàng thương mại, Tạp chí ngân hàng, (18), tr.
Bài viết khái quát những khó khăn trong việc xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại hiện nay, từ đó đưa ra một số giải pháp giảm tỷ lệ nợ xấu cho các ngân hàng thương mại. Nguyễn Thị Thanh Huyền (2011), Quản lý rủi ro tín dụng doanh nghiệp theo mức độ rủi ro khách hàng – kinh nghiệm quốc tế, Tạp chí ngân hàng, (7), tr. Bài báo đề cập đến cách tiếp cận quản trị danh mục tín dụng doanh nghiệp căn cứ trên mức độ rủi ro tín dụng (rủi ro vỡ nợ). Điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong quản trị tín dụng, góp phần tăng cường chất lượng tín dụng của danh mục tín dụng nói chung.
Công cụ quan trọng để thực hiện điều này là hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng và ước tính tổn thất rủi ro tín dụng. Cùng với việc đó là việc xây dựng danh mục theo kế hoạch. Luận án tiến sỹ: Luận án tiến sỹ của Trường Đại học kinh tế quốc dân năm 2012 của Nguyễn Tuấn Anh, “Quản lý rủi ro tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam”, đã áp dụng các quan niệm về mặt rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng vào bối cảnh ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, đưa ra các dấu hiệu cơ bản để nhận biết rủi ro tín dụng Việt Nam, bao gồm nhóm các dấu hiệu phát hiện và cảnh báo sớm rủi ro và nhóm các yếu tố nhận diện rủi ro, cũng như cách đo lường rủi ro tín dụng. Trên cở sở đó, luận án đã đề xuất mô hình quản lý rủi ro tín dụng theo các quy tắc và chuẩn mực của ngân hàng hiện đại đáp ứng yêu cầu phát triển ổn định, bền vững của ngành ngân hàng Việt Nam.
Đặc biệt, luận án tiếp cận các chuẩn mực quản lý rủi ro tín dụng theo Ủy ban BASEL, kết hợp với các tiêu chuẩn của Việt Nam. Luận án đã đưa ra một hệ thống đầy đủ các tiêu chí định tính và định lượng để đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng của NHTM ở Việt Nam – điều mà các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chưa đưa ra đầy đủ. Các nội dung và tiêu chí đánh giá này là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng và đảm bảo thành công cho một chiến lược quản lý rủi ro tín dụng hoàn thiện tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam nói chung và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam nói riêng. Luận án tiến sỹ của Trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh năm 2015 của Dương Ngọc Hảo “Giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện quản lý rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”, đã cho thấy quản lý rủi ro tín dụng phải được bắt đầu từ khâu thẩm định khách hàng cho đến khi kết thúc việc thu hồi nợ của khách hàng vay.
Ngoài ra, luận án đề xuất cần khẩn trương và thận trọng trong chiến lược hợp nhất, sáp nhập các TCTD để nâng cao năng lực tài chính, năng lực quản trị trong xu thế hội nhập kinh tế ngày càng sâu của đất nước. Những vấn đề còn tồn tại Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến“quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM hiện nay tại Việt Nam. Các tác giả đã đã đưa ra các cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM và kinh nghiệm phòng ngừa, hạn 4 chế rủi ro tín dụng của một số nước trên thế giới cũng như bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng rủi ro tín dụng tại các ngân hàng tại các thời kỳ khác nhau, các đề tài nêu ra những kết quả đạt được và một số tồn tại của việc quản lý rủi ro tín dụng để từ đó đưa ra những giải pháp phòng ngừa và hạn chế rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay của các ngân hàng trong giai đoạn”hiện nay.
Tuy nhiên, các nội dung quản lý rủi ro tín dụng trong các công trình trên được nghiên cứu chưa sâu như chưa làm rõ các chỉ tiêu đo lường, đánh giá rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay tại các ngân hàng thương mại; chưa đi sâu vào đánh giá, xem xét tình hình nợ xấu tại các ngân hàng để từ đó tăng cường quản lý cũng như xử lý nợ xấu của ngân hàng. Bên cạnh đó các luận văn đều chưa phân tích và đánh giá được vai trò của việc phân loại nợ, trích lập và sử dụng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng như là một biện pháp để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng. Những nội dung luận văn tập trung nghiên cứu Ngân“hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Trung Đô là một trong những chi nhánh ngân hàng có tốc độ tăng trưởng khá trong những năm gần đây và đồng thời tiềm ẩn nhiều vấn đề liên quan tới rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, vấn đề quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Trung Đô chưa được ai nghiên cứu.
Là chuyên viên quản lý khách hàng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Trung Đô, hiểu và nắm được quy trình quản lý rủi ro và thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng, tác giả nhận thấy cần đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm tăng cường quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh”Trung Đô Nội dung nghiên cứu này được thực hiện trong điều kiện thời gian và khả năng nghiên cứu có hạn, trong khi lĩnh vực nghiên cứu về quản lý RRTD là vấn đề rất rộng lớn, phức tạp và liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, luận văn áp dụng cơ sở lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng vào bối cảnh của VCB Trung Đô trong giai 2013 - 2015, đưa ra các dấu hiệu cơ bản để nhận biết rủi ro tín dụng bao gồm các dấu hiệu phát hiện và cảnh báo sớm rủi ro và nhóm các 5 yếu tố nhận diện rủi ro, cũng như cách đo lường rủi ro tín dụng. Trên cơ sở đó, luận văn sẽ đề xuất các giải pháp mang tính đồng bộ nhằm kiểm soát và hạn chế tới mức tối đa phát sinh nợ xấu mới và nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản lý rủi ro tín dụng tại VCB Trung Đô. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3.