Tác động của chi tiêu Y tế và Quân sự đến mức độ tham nhũng ở các nước mới nổi và đang phát triển

Phân tích tác động của chi tiêu y tế và quân sự đến tham nhũng ở các nước mới nổi và đang phát triển. Nghiên cứu chuyên sâu về mối liên hệ này.

• Tác giả: Bùi Thị Hoàng Yến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Quyện
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của chi tiêu cho y tế và cho quân sự đến mức độ tham nhũng ở các nước mới nổi và các nước đang phát triển
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về chi tiêu y tế quân sự và tham nhũng ở các nước mới nổi

Chi tiêu công là công cụ quan trọng để cung cấp dịch vụ và phát triển kinh tế. Ở các nước mới nổi, phân bổ ngân sách cho y tế và quân sự thường phức tạp. Tham nhũng là rào cản lớn. Nó làm giảm hiệu quả chi tiêu công. Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa cấu trúc chi tiêu chính phủ và mức độ tham nhũng. Chi tiêu cho y tế thường hướng đến phúc lợi xã hội. Chi tiêu cho quân sự liên quan đến an ninh quốc phòng. Cả hai loại chi tiêu này đều bị ảnh hưởng bởi thể chế và quản trị nhà nước. Hiểu rõ mối quan hệ này giúp hoạch định chính sách hiệu quả hơn. Từ đó, giảm thiểu lãng phí và nâng cao trách nhiệm giải trình.

1.1. Khái niệm và cách đo lường tham nhũng

Tham nhũng là việc lạm dụng quyền lực công để tư lợi cá nhân. Nó bao gồm hối lộ, biển thủ, lạm quyền. Chỉ số kiểm soát tham nhũng (COC) thường được dùng để đo lường. Chỉ số này do Ngân hàng Thế giới xây dựng. Giá trị từ -2.5 đến 2.5. Giá trị cao thể hiện kiểm soát tốt hơn. Ở các nước mới nổi, chỉ số này thường thấp. Đo lường chính xác giúp đánh giá tác động của các chính sách.

1.2. Tình hình chi tiêu chính phủ ở các nước mới nổi

Chi tiêu chính phủ ở các nước mới nổi biến động theo thời gian. Tỷ lệ chi tiêu trên GDP thay đổi tùy giai đoạn phát triển. Chi tiêu y tế thường bị ảnh hưởng bởi áp lực ngân sách. Chi tiêu quân sự có thể tăng do xung đột hoặc tham vọng địa chính trị. Cấu trúc chi tiêu phản ánh ưu tiên của chính phủ. Quản trị kém dẫn đến phân bổ không hiệu quả. Điều này tạo cơ hội cho tham nhũng phát triển.

II. Phân tích tác động của chi tiêu y tế và quân sự đến tham nhũng

Chi tiêu y tế và quân sự có tác động khác nhau đến tham nhũng. Chi tiêu y tế thường làm giảm tham nhũng. Điều này do nó tăng cường giám sát xã hội và cải thiện dịch vụ công. Ngược lại, chi tiêu quân sự thường làm tăng tham nhũng. Chi phí quốc phòng thường phức tạp và thiếu minh bạch. Điều này tạo điều kiện cho tham nhũng. Lý thuyết về đặc lợi chính trị giải thích hành vi tìm kiếm lợi ích. Lý thuyết đại diện chỉ ra xung đột lợi ích giữa chính phủ và người dân. Các nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ quan sát này. Kết quả cho thấy mối quan hệ nghịch biến giữa chi tiêu y tế và tham nhũng. Đồng thời, mối quan hệ đồng biến giữa chi tiêu quân sự và tham nhũng.

2.1. Tác động của chi tiêu y tế lên tham nhũng

Chi tiêu y tế có mối quan hệ nghịch với tham nhũng. Khi tỷ lệ chi y tế trên GDP tăng, tham nhũng có xu hướng giảm. Chi tiêu y tế hiệu quả nâng cao sức khỏe cộng đồng. Nó tăng cường trách nhiệm giải trình của chính phủ. Người dân có sức khỏe tốt hơn sẽ tham gia giám sát nhiều hơn. Điều này hạn chế cơ hội tham nhũng. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh hệ số âm có ý nghĩa thống kê.

2.2. Tác động của chi tiêu quân sự lên tham nhũng

Chi tiêu quân sự thường làm trầm trọng thêm tham nhũng. Ngân sách quốc phòng lớn và phức tạp. Thiếu minh bạch trong mua sắm và dự án quân sự. Điều này tạo kẽ hở cho biển thủ và hối lộ. Nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa. Ở các nước mới nổi, chi tiêu quân sự tăng thường đi kèm tham nhũng cao hơn. Thể chế yếu kém làm vấn đề nghiêm trọng hơn.

III. Giải pháp và phương pháp kiểm soát tham nhũng qua chi tiêu công

Kiểm soát tham nhũng đòi hỏi tiếp cận đa chiều. Tăng cường minh bạch ngân sách là giải pháp then chốt. Công khai thông tin chi tiêu y tế và quân sự cho công chúng. Áp dụng cơ chế giám sát độc lập. Nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước. Sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học để đánh giá chính sách. Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng giúp phân tích tác động. Công cụ biến IV-GMM xử lý vấn đề nội sinh. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm. Từ đó, đề xuất chính sách dựa trên dữ liệu. Cải thiện pháp chế và thúc đẩy dân chủ cũng có vai trò quan trọng.

3.1. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ chi tiêu và tham nhũng

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ 28 quốc gia. Phương pháp ước lượng bao gồm FEM, REM và PCSE. Mô hình IV-GMM được áp dụng để xử lý biến nội sinh. Biến công cụ như tỷ lệ lao động được sử dụng. Phương pháp này giúp đánh giá tác động nhân quả chính xác hơn. Kết quả đáng tin cậy hơn so với hồi quy thông thường. Phân tích thống kê được thực hiện bằng phần mềm chuyên dụng.

3.2. Các giải pháp chính sách dựa trên kết quả nghiên cứu

Tăng cường chi tiêu y tế công để giảm tham nhũng. Cải thiện quản lý ngân sách quốc phòng. Áp dụng quy trình đấu thầu minh bạch cho dự án quân sự. Nâng cao vai trò của cơ quan giám sát độc lập. Thúc đẩy cải cách hành chính công. Đầu tư vào hệ thống y tế công cộng chất lượng. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về chống tham nhũng. Thể chế mạnh mẽ là nền tảng cho mọi giải pháp.

IV. Kết luận và ứng dụng trong thực tiễn chính sách

Nghiên cứu khẳng định tác động khác biệt của chi tiêu y tế và quân sự đến tham nhũng. Chi tiêu y tế giúp kiểm soát tham nhũng tốt hơn. Chi tiêu quân sự có thể làm trầm trọng vấn đề. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng cho các nước mới nổi. Chính phủ cần cân nhắc kỹ khi phân bổ ngân sách. Ưu tiên đầu tư cho y tế mang lại lợi ích kép. Vừa cải thiện phúc lợi, vừa giảm tham nhũng. Đối với chi tiêu quân sự, cần cơ chế giám sát chặt chẽ. Kết luận dựa trên phân tích dữ liệu và mô hình kinh tế lượng. Áp dụng kết quả vào thực tiễn giúp nâng cao hiệu quả quản trị công.

4.1. Hàm ý chính sách cho các nước mới nổi

Các nước mới nổi nên tăng tỷ lệ chi tiêu y tế trên GDP. Ngân sách y tế phải đi đôi với quản lý hiệu quả. Đối với chi tiêu quân sự, cần công khai và minh bạch hóa. Thiết lập cơ quan độc lập giám sát chi tiêu quốc phòng. Cải thiện chỉ số pháp chế và hiệu quả chính phủ. Thúc đẩy dân chủ để tăng cường trách nhiệm giải trình. Những giải pháp này giúp kiểm soát tham nhũng bền vững.

4.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có một số hạn chế về dữ liệu. Dữ liệu chỉ bao gồm giai đoạn 2010-2015. Một số biến kiểm soát có thể chưa đầy đủ. Phương pháp IV-GMM có giả định riêng. Hướng nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng mẫu quốc gia. Nghiên cứu dài hơn để xem xét tác động dài hạn. Có thể phân tích theo nhóm thu nhập hoặc khu vực địa lý. Kết hợp phân tích định tính để hiểu sâu hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tình trạng bội chi ngân sách trước nay vẫn luôn được quan tâm sâu sắc, tuy nhiên tác động của nó liên quan đến thể chế chính trị, đặc biệt là tham nhũng xuất hiện nhiều quan điểm gây tranh cãi trong những năm gần đây. Các nghiên cứu trước đây tập trung nhiều hơn vào tác động của tham nhũng đến việc phân bổ các thành phần của chi tiêu chính phủ, nhưng rất ít các nghiên cứu chỉ ra chiều hướng ảnh hưởng của chi tiêu cho y tế và quân sự lên các mức độ tham nhũng. Lý thuyết tìm kiếm những đặc lợi về chính trị (political rent-seeking) cho rằng chi tiêu quốc gia sẽ tạo ra cơ hội để những người có quyền lực về chính trị sẽ giành lấy 5 những lợi ích cho cá nhân, biểu hiện qua hành vi tham nhũng. Khi quy mô chính phủ lớn hơn, các khoản chi trả cho các hoạt động bất hợp pháp được kỳ vọng cũng tăng lên, khuyến khích nhiều hơn các hoạt động tham nhũng.

Theo đó, dù là chi tiêu chính phủ được sử dụng trong lĩnh vực nào, thì số chi gia tăng cũng đều sẽ tạo ra nhiều cơ hội hơn cho tham nhũng, cụ thể là sự chi phối cho hai thành phần chi tiêu cho y tế và chi tiêu cho quốc phòng. Qua đó, mục tiêu của bài nghiên cứu xem xét tác động của chi tiêu chính phủ, cụ thể là chi tiêu cho y tế và quân sự lên tham nhũng trong sự kiểm soát các yếu tố về thể chế tại một số quốc gia mới nổi và đang phát triển. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng của 28 quốc gia, sử dụng đồng thời các phương pháp ước lượng và kiểm định nhằm đưa ra kết quả định lượng tin cậy. PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯỜNG, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.

Khái niệm tham nhũng Hiện nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam, khái niệm về tham nhũng vẫn chưa được hiểu một cách thống nhất, vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau. Có thể nêu ra một số quan điểm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước về khái niệm tham nhũng như sau: Theo nghĩa rộng, tham nhũng được hiểu là hành vi của bất kỳ người nào có chức vụ, quyền hạn hoặc được giao nhiệm vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ được giao để vụ lợi. Theo Từ điển Tiếng Việt, tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu nhân dân lấy của. Tài liệu hướng dẫn của Liên hợp quốc về cuộc đấu tranh quốc tế chống tham nhũng (1969) định nghĩa tham nhũng trong một phạm vi hẹp, đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng.

Theo nghĩa hẹp và là khái niệm được pháp luật Việt Nam quy định (tại Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005), tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi. Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn ở những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị; nói cách khác là ở các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước. Chỉ số kiểm soát tham nhũng: 2. Phương pháp đo lường tham nhũng Có rất nhiều cách để đo lường tham nhũng, luận văn sử dụng cách đo lường tham nhũng thông qua chỉ số kiểm soát tham nhũng (Control of Corruption) của Worldbank trong bộ dữ liệu World Governance Indicators được cập nhật thường xuyên hàng năm và được chấp nhận rộng rãi bởi hầu hết các nghiên cứu về thể chế.

Theo đó, chỉ số này đo lường mức độ mà quyền lực công cộng được thực hiện đối với cá nhân, 7 bao gồm cả hình thức tham nhũng nhỏ và lớn, cũng như chi phối chính quyền bởi các lợi ích của cá nhân và giới quý tộc. Chỉ số này cũng đo lường được sức mạnh và hiệu quả của một chính sách và thể chế của một nước để ngăn ngừa và chống tham nhũng. Chỉ số này giới hạn trong khoảng từ -2.5, chỉ số càng cao càng hàm ý rằng quốc gia đó càng ít tham nhũng. Chỉ số kiểm soát tham nhũng của các quốc gia được đánh giá dựa trên các yếu tố như sau: • Tỷ lệ tham nhũng và tham nhũng nhỏ ở tất cả các cấp chính quyền; • Ảnh hưởng của tham nhũng đến "tính hấp dẫn" của một quốc gia như là một nơi để kinh doanh; • Tần suất "thanh toán bất thường" liên quan đến giấy phép xuất nhập khẩu, hợp đồng công cộng, tiện ích công cộng, đánh giá thuế, và quyết định của tòa án; • Chủ nghĩa độc quyền và sự bảo trợ trong công vụ; • Chi phí ước tính hối lộ trong một phần doanh thu hàng năm của công ty; • Sự tham gia của các viên chức dân cử, quan chức biên phòng, quan chức thuế, thẩm phán trong tham nhũng; • Sức mạnh và hiệu quả của luật pháp, chính sách và thể chế chống tham nhũng của chính phủ; • Sự tín nhiệm của công chúng trong sự trung thực tài chính của các chính trị gia; • Quy trình được thiết lập cho trách nhiệm giải trình và minh bạch trong quá trình ra quyết định và công bố thông tin ở cấp địa phương; • Chính quyền nhà nước giám sát mức độ tham nhũng và thực hiện các biện pháp trừng phạt minh bạch; • Xung đột lợi ích và các quy tắc đạo đức đối với công chức được quan sát và thi hành; 8 • Tờ khai thu nhập và tài sản của cán bộ công chức phải được xác minh và mở rộng cho công tác kiểm tra công cộng và truyền thông; • Các quan chức cao cấp của chính phủ không được truy tố theo luật vì hành vi không lành mạnh; • Chính phủ cung cấp cho nạn nhân tham nhũng những cơ chế thích hợp để theo đuổi các quyền của họ; • Quản trị viên thuế thực hiện hệ thống kiểm toán nội bộ hiệu quả để đảm bảo tính chịu trách nhiệm về thu thuế; • Quy trình lập ngân sách hành pháp là toàn diện và minh bạch và phải được xem xét và giám sát pháp lý có ý nghĩa; • Chính phủ đảm bảo tính minh bạch, đấu thầu rộng rãi, và cạnh tranh có hiệu quả trong việc trao hợp đồng của chính phủ; • Có sự bảo vệ pháp lý và chức năng cho người tố cáo, nhà hoạt động chống tham nhũng, và các nhà điều tra; • Cáo buộc tham nhũng ở cấp quốc gia và địa phương được điều tra và truy tố kỹ lưỡng mà không có thành kiến; • Chính phủ không có các quy định quá mức về quan liêu, yêu cầu đăng ký, và các biện pháp kiểm soát khác làm tăng cơ hội tham nhũng; • Công dân có quyền hợp pháp về thông tin về các hoạt động của chính phủ và có thể lấy các tài liệu của chính phủ với chi phí không đáng kể.

Tình hình kiểm soát tham nhũng ở các quốc gia Tổng hợp Chỉ số kiểm soát tham nhũng của 28 quốc gia từ năm 2010 đến năm 2015: 9 Hình 2.1: Chỉ số kiểm soát tham nhũng của 28 quốc gia từ năm 2010 đến năm 2015 Chỉ số kiểm soát tham nhũng 2.5 (Nguồn: Tác giả tính toán dữ liệuthu thập từ WGI) Nhìn chung, hầu hết các quốc gia mới nổi và đang phát triển có chỉ số kiểm soát tham nhũng ở mức thấp, dưới mức trung bình là 0. Đặc biệt là, không có một quốc gia Châu Á nào được đánh giá là có mức kiểm soát tham nhũng tốt. Tệ nhất là Nga với chỉ số kiểm soát tham nhũng xoay quanh mức -1. Tuy nhiên, xu hướng kiểm soát tham nhũng không giống nhau giữa các quốc gia trong mẫu quan sát do có nhiều vấn đề về thể chế, tổ chức bộ máy và chính sách nhưng nhìn chung rất ít các quốc gia có thay đổi đột biến hoặc thay đổi lớn trong chỉ số này.

Điều này hàm ý rằng, tham nhũng là một vấn đề tương đối nan giải và giải quyết rất chậm do xung đột nhiều tầng lớp lợi ích khác nhau ảnh hưởng đến việc điều hành các chính sách pháp luật. Việt Nam cũng là nước có mức độ tham nhũng tương đối cao, thể hiện qua mức kiểm soát tham nhũng thấp dưới -0.5, tuy nhiên chỉ số này có cải thiện nhiều ở những năm gần đây. Tình hình Chi tiêu chính phủ: Hình 2.2: Chi tiêu chính phủ của 28 quốc gia từ năm 2010 đến năm 2015 Chi tiêu chính phủ/ GDP 70 60 2010 50 2011 40 2012 30 2013 20 2014 10 2015 0 (Nguồn: Tác giả tính toán dữ liệuthu thập từ WEO) Nhìn vào đồ thị cho thấy tỷ lệ chi tiêu chính phủ/GDP ở các nước mới nổi và các nước đang phát triển trong bài nghiên cứu dao động trong khoản 15% đến 60%, nhìn chung mức chi tiêu của chính phủ/GDP khá cao đặc biệt các nước có tỷ lệ trên 50% như Belgium, Filand, Slovenia, Hungary. Hai nước Belgium, Filand có tỷ lệ chi tiêu chính phủ/GDP cao nhất trong các nước nghiên cứu, khi đối ứng qua đồ thị chỉ số kiểm soát tham nhũng hai nước trên cũng có chỉ số cao nhất Belgium là 1.5 và Filand là 2.

Nhìn chung, tỷ lệ chi tiêu chính phủ/GDP ở hầu hết các nước gần như tăng liên tục qua các năm từ năm 2010-2015, nhưng cũng tương đối ổn định trong một vùng kiểm soát của từng quốc gia.3: Chi tiêu chính phủ cho quân sự của 28 quốc gia từ năm 2010 đến năm 2015 Chi tiêu cho quân sự/GDP 7 6 2010 5 4 2011 3 2012 2 2013 1 0 2014 2015 (Nguồn: Tác giả tính toán dữ liệuthu thập từ WB) Mặc dù chi tiêu của chính phủ ở các nước Colombia, Israel, Jordan và Russia không cao nhưng các nước này có mức chi tiêu cho quân sự khá cao như Israel, Jordan trên 5% và nằm trong top đầu so với các nước nghiên cứu. Ngoài 4 nước trên, đa số các nước đang phát triển và mới nổi dành mức chi tiêu cho quân sự ở mức dưới 2% và rất nhiều nước dưới 1%. Từ năm 2010-2015, tỷ lệ chi tiêu cho quân sự/GDP biến động liên tục và đa số các nước có xu hướng giảm dần chi tiêu cho quân sự (ngoại trừ Russia﴿. Tuy nhiên một điều dễ thấy tại Hình 2.1 chỉ số kiểm soát tham những tại Russia là thấp nhất (-1 ﴿ và có xu hướng tăng nhẹ.