Luận án tiến sĩ luật học trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra theo pháp luật dân sự việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra theo pháp luật dân sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hợi
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Hồng Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra theo pháp luật dân sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO TÀI SẢN GÂY RA
• 1.1. Khái niệm, bản chất của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• 1.2. Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• 1.3. Cơ sở xác định chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• 1.4. Phân loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC TRƯỜNG HỢP BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO TÀI SẢN GÂY RA
• 2.1. Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra
• 2.2. Bồi thường thiệt hại do động vật gây ra
• 2.3. Bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra
• 2.4. Bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra
• 2.5. Bồi thường thiệt hại do các loại tài sản khác gây ra
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO TÀI SẢN GÂY RA
• 3.1. Hoàn thiện những quy định chung về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 3.2. Hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 3.3. Hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại do động vật gây ra trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 3.4. Hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 3.5. Hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 3.6. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• 3.7. Một số kiến nghị trong việc áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• PHỤ LỤC 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: KHÁI QUÁT QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO TÀI SẢN GÂY RA QUA CÁC THỜI KỲ
• PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH, VỤ VIỆC THỰC TẾ VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO TÀI SẢN GÂY RA
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra là một khái niệm quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam. Khái niệm này không chỉ phản ánh bản chất của trách nhiệm pháp lý mà còn thể hiện sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại. Theo Bộ luật dân sự 2015, trách nhiệm này được quy định rõ ràng hơn so với các quy định trước đó. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại được xác định dựa trên việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm và các điều kiện phát sinh trách nhiệm. Điều này có nghĩa là, khi tài sản gây ra thiệt hại, người sở hữu hoặc người sử dụng tài sản đó có trách nhiệm bồi thường. Việc xác định rõ ràng các điều kiện này giúp đảm bảo tính công bằng trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh từ thiệt hại do tài sản gây ra. Theo đó, các yếu tố như hành vi trái pháp luật, mối liên hệ giữa hành vi và thiệt hại, và khả năng bồi thường của chủ thể là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

1.1. Khái niệm và bản chất của trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra được hiểu là nghĩa vụ của một cá nhân hoặc tổ chức phải bồi thường cho người khác khi tài sản của họ gây ra thiệt hại. Bản chất của trách nhiệm này không chỉ nằm ở việc bồi thường thiệt hại mà còn thể hiện sự công bằng trong xã hội. Theo pháp luật dân sự, trách nhiệm này được quy định nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị thiệt hại. Điều này có nghĩa là, khi tài sản gây ra thiệt hại, người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường từ người sở hữu hoặc người sử dụng tài sản đó. Việc quy định rõ ràng trách nhiệm bồi thường thiệt hại giúp tạo ra một môi trường pháp lý ổn định, nơi mà các bên liên quan đều có thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hợp pháp.

II. Các trường hợp bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra

Trong pháp luật dân sự Việt Nam, có nhiều trường hợp cụ thể liên quan đến bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra. Các trường hợp này bao gồm thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ, thiệt hại do động vật gây ra, thiệt hại do cây cối gây ra, và thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra. Mỗi trường hợp đều có những quy định riêng biệt nhằm xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan. Ví dụ, trong trường hợp thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ, người sở hữu nguồn nguy hiểm phải chịu trách nhiệm bồi thường ngay cả khi không có lỗi. Điều này thể hiện tính nghiêm ngặt của trách nhiệm pháp lý trong các trường hợp đặc biệt. Hơn nữa, việc quy định rõ ràng các trường hợp bồi thường thiệt hại giúp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại.

2.1. Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là một trong những nội dung quan trọng trong Bộ luật dân sự 2015. Theo quy định, người sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người bị thiệt hại, ngay cả khi không có lỗi. Điều này có nghĩa là, nếu một tài sản như máy móc, hóa chất độc hại gây ra thiệt hại cho người khác, chủ sở hữu tài sản đó phải bồi thường. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại và khuyến khích các chủ thể có trách nhiệm hơn trong việc quản lý tài sản của mình. Việc xác định rõ ràng trách nhiệm trong các trường hợp này không chỉ giúp giải quyết tranh chấp một cách công bằng mà còn góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của các chủ thể trong xã hội.

III. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định hiện hành. Trước hết, cần làm rõ hơn các khái niệm và quy định liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại, đặc biệt là trong các trường hợp cụ thể như thiệt hại do động vật hoặc cây cối gây ra. Việc này sẽ giúp các cơ quan chức năng và người dân hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Cuối cùng, cần có các biện pháp chế tài nghiêm khắc hơn đối với những hành vi vi phạm quy định về bồi thường thiệt hại, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị thiệt hại một cách hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra

Việc hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra là cần thiết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc giải quyết các tranh chấp. Cần xem xét bổ sung các quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường trong các trường hợp chưa được quy định rõ ràng, như thiệt hại do tài sản vô chủ hoặc tài sản của người chưa thành niên gây ra. Điều này sẽ giúp tạo ra một khung pháp lý rõ ràng hơn, từ đó nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại. Hơn nữa, việc hoàn thiện quy định cũng sẽ giúp các cơ quan chức năng có cơ sở vững chắc hơn trong việc giải quyết các vụ việc liên quan đến bồi thường thiệt hại.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự phát triển vượt bậc của đời sống kinh tế - xã hội và khoa học kỹ thuật thúc đẩy con người liên tục sáng tạo, sở hữu các dạng tài sản phức tạp với công năng vượt trội như vật liệu mới, hợp chất hóa học, máy móc cơ giới hiện đại và hệ thống tự động hóa. Tuy nhiên, tính năng kỹ thuật càng cao thì rủi ro tiềm ẩn gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của chủ thể khác và môi trường xung quanh càng lớn. Trong bối cảnh đó, bảo vệ quyền con người và quyền tài sản trở thành yêu cầu bức thiết của nhà nước pháp quyền. Như luận án đã trích dẫn luận điểm nền tảng: "Các nhu cầu khách quan của con người tạo ra quyền con người. Một nhu cầu cơ bản của con người, về logic, sẽ tạo ra một quyền" và "để thực hiện quyền con người ở nghĩa tự nhiên cần phải thể chế hóa quyền đó thành các quyền pháp lý".

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự bất cập mang tính cấu trúc của pháp luật thực định. Trước khi Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 có hiệu lực, chế định bồi thường thiệt hại (BTTH) do tài sản gây ra được điều chỉnh chủ yếu bởi BLDS năm 2005 và hướng dẫn tại Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Hệ thống quy phạm này bộc lộ hai điểm nghẽn nghiêm trọng: (1) Chỉ liệt kê khép kín 4 trường hợp tài sản cụ thể tại Điều 623 (nguồn nguy hiểm cao độ), Điều 625 (súc vật), Điều 626 (cây cối), Điều 627 (nhà cửa, công trình xây dựng) mà bỏ sót vô số trường hợp phát sinh trong đời sống thực tế; (2) Đồng nhất cơ chế phát sinh trách nhiệm bồi thường do hành vi con người với thiệt hại do tự thân tài sản gây ra, dẫn đến thực tiễn xét xử mâu thuẫn giữa các cấp Tòa án. Dù BLDS năm 2015 đã bổ sung quy định bao quát tại khoản 3 Điều 584, các chiều kích lý luận chuyên sâu về bản chất pháp lý, điều kiện phát sinh không dựa trên lỗi và nguyên tắc phân bổ rủi ro vẫn chưa được luận giải hoàn chỉnh.

Luận án xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại (TNBTTH) do tài sản gây ra là gì và có sự phân định ranh giới như thế nào so với TNBTTH do hành vi con người thực hiện?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Căn cứ và điều kiện phát sinh TNBTTH do tài sản gây ra theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam vận hành theo học thuyết pháp lý nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cơ chế xác định chủ thể chịu trách nhiệm (chủ sở hữu, người chiếm hữu, người sử dụng, người thứ ba) và phân định rủi ro trong các trường hợp đặc thù (tài sản vô chủ, tài sản bị chuyển giao bất hợp pháp) cần được hoàn thiện ra sao để bảo đảm công bằng xã hội?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): TNBTTH do tài sản gây ra là một loại chế tài dân sự độc lập, vận hành theo học thuyết trách nhiệm khách quan (trách nhiệm nghiêm ngặt - strict liability), trong đó yếu tố lỗi không phải là điều kiện cấu thành làm phát sinh trách nhiệm mà chỉ là căn cứ miễn trừ hoặc điều chỉnh mức bồi thường.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Nền tảng quy gán trách nhiệm bồi thường của chủ sở hữu và người chiếm hữu tài sản dựa trên nguyên tắc "hưởng quyền lợi gắn liền gánh chịu rủi ro" kết hợp với nghĩa vụ kiểm soát nguồn nguy hiểm theo Điều 15 Hiến pháp năm 2013.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết trách nhiệm khách quan (Objective Liability Theory / Risk Theory) và học thuyết công bằng xã hội (Social Justice Theory). Về phạm vi nghiên cứu, luận án khảo sát toàn diện tiến trình lập pháp dân sự Việt Nam qua các thời kỳ (BLDS 1995, BLDS 2005, BLDS 2015), phân tích chuyên sâu các quyết định giám đốc thẩm điển hình giai đoạn 2006–2016 của Tòa Dân sự TANDTC (tiêu biểu như Quyết định số 322/2011/DS-GĐT và Quyết định số 19/2012/DS-GĐT), đồng thời thực hiện so sánh đối chiếu với hệ thống pháp luật của Pháp, Đức, Anh, Mỹ, Nga, Nhật Bản và Cộng hòa Séc.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận ba dòng học thuật chính trong nước và quốc tế:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào học thuyết lỗi truyền thống và chế định trách nhiệm dân sự nói chung. Nguyễn Mạnh Bách (1998) trong công trình "Nghĩa vụ dân sự trong luật dân sự Việt Nam" tiếp cận trách nhiệm do tác động của vật vô tri dựa trên cấu trúc quá thất truyền thống. Tiếp nối hướng đi này, Hoàng Đạo và Vũ Thị Lan Hương (2013) phân tích chuyên sâu yếu tố lỗi trong TNBTTH ngoài hợp đồng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp. Luồng quan điểm này duy trì tư duy của trường phái Pháp lý cổ điển, coi lỗi là mắt xích bắt buộc để quy kết nghĩa vụ bồi hoàn.

Dòng nghiên cứu thứ hai khai thác các trường hợp tài sản cụ thể, đặc biệt là nguồn nguy hiểm cao độ và bất động sản. Tiêu biểu gồm luận án tiến sĩ của Nguyễn Thanh Hồng (2001) về tai nạn giao thông đường bộ; luận văn thạc sĩ của Lê Mai Anh (1997), Trần Trà Giang (2011); các nghiên cứu của Nguyễn Xuân Quang (2011), Phạm Kim Anh (2009), Phạm Vũ Ngọc Quang (2012) và Vũ Thị Hồng Yến (2012). Đáng chú ý, Đỗ Văn Đại và Lê Hà Huy Phát (2012) cùng công trình "Luật BTTH ngoài hợp đồng Việt Nam - Bản án và bình luận bản án" của Đỗ Văn Đại (2010) đã phân tích thực chứng các phán quyết giám đốc thẩm, chỉ ra sự nhầm lẫn nghiêm trọng trong việc áp dụng Điều 627 BLDS 2005 đối với hư hỏng công trình xây dựng.

Dòng nghiên cứu thứ ba định hình khung lý luận tổng quan về tài sản gây thiệt hại, nổi bật là đề tài cấp trường (2009) và sách chuyên khảo (2013) do TS. Trần Thị Huệ chủ biên với nhan đề "TNBTTH do tài sản gây ra theo pháp luật dân sự Việt Nam". Tuy nhiên, công trình của Trần Thị Huệ tiếp cận khái niệm dưới góc độ một chế định pháp luật làm phát sinh quan hệ dân sự, chưa phân định rạch ròi tính chất chế tài dân sự bất lợi độc lập và chưa lý giải triệt để tính tự thân hoạt động của tài sản.

Trên bình diện quốc tế, các học giả đã xây dựng hệ thống lý thuyết hoàn chỉnh về trách nhiệm nghiêm ngặt:

• John G. Fleming (1971) trong "The Law of Torts" (Chương 16) và Vivienne Harpwood (2009) trong "Modern Tort Law" phân tích quy chế trách nhiệm nghiêm ngặt đối với động vật nguy hiểm tại Anh quốc (Animals Act 1971).
• D.L.C. Ashton-Cross nghiên cứu cơ chế bồi thường thiệt hại do động vật trong Luật La Mã cổ đại (Liability in Roman Law for damage caused by Animals).
• Dmitry E. Zakharov (2009) trên tạp chí Pháp luật Nga phân tích động vật với tư cách nguồn tăng thêm nguy hiểm.
• Jason F. Cohen (1997) và Andrew Grubb (2000) phân tích chế độ trách nhiệm sản phẩm (Product Liability) không dựa trên lỗi tại Nhật Bản và Vương quốc Anh theo Đạo luật Bảo vệ Người tiêu dùng 1987.

Luận án định vị tính tiên phong bằng việc vượt qua cách tiếp cận phân mảnh của các nghiên cứu trước đây. Công trình không chỉ khảo sát từng điều luật đơn lẻ mà xây dựng một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, định danh bản chất trách nhiệm nghiêm ngặt trong hệ thống luật tư Việt Nam và giải quyết triệt để mối quan hệ giữa quy định bao quát tại khoản 3 Điều 584 BLDS 2015 với các trường hợp đặc thù.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước đột phá trong khoa học pháp lý dân sự Việt Nam khi mở rộng và hoàn thiện học thuyết trách nhiệm khách quan (Strict Liability / Risk Theory). Tác giả phê phán quan điểm truyền thống áp đặt thuyết lỗi cổ điển vào mọi quan hệ bồi thường ngoài hợp đồng, chỉ ra rằng: "nếu buộc nạn nhân phải dẫn chứng lỗi, tức là gián tiếp bác bỏ quyền đòi bồi thường của nạn nhân". Công trình định hình khái niệm mang tính quy chuẩn học thuật:

"TNBTTH do tài sản gây ra là một loại trách nhiệm dân sự mà theo đó chủ sở hữu, người chiếm hữu, người sử dụng tài sản phải gánh chịu hậu quả bất lợi về vật chất nhằm bù đắp những tổn thất do tài sản gây ra cho một chủ thể nhất định."

Hệ thống lý luận của luận án xác lập sự chuyển dịch mô hình (paradigm shift) dựa trên các mệnh đề cốt lõi:

1. Phân định nguyên nhân phát sinh: Tách biệt tuyệt đối giữa "hành vi con người sử dụng tài sản làm công cụ gây hại" (thuộc phạm vi điều chỉnh của khoản 1 Điều 584 BLDS 2015 - áp dụng thuyết lỗi) với "thiệt hại do tự thân tài sản hoạt động, biến đổi trạng thái cơ học, hóa học, sinh học gây ra" (thuộc phạm vi khoản 3 Điều 584 BLDS 2015 - áp dụng thuyết trách nhiệm khách quan).
2. Cơ chế suy đoán lỗi và gánh chịu rủi ro: Lỗi không phải là điều kiện phát sinh trách nhiệm. Chủ thể quản lý tài sản bị suy đoán là có sự vi phạm nghĩa vụ kiểm soát an toàn; hoặc ngay cả khi hoàn toàn không có vi phạm, họ vẫn phải bồi thường dựa trên nguyên lý công bằng xã hội: "người được hưởng lợi ích từ tài sản hoặc được quyền khai thác lợi ích từ tài sản phải gánh chịu rủi ro do tài sản mang lại" (Cuius commoda, eius et incommoda).
3. Tính liên tục của nghĩa vụ dân sự: Luận án chứng minh rằng trường hợp chủ sở hữu không đủ khả năng tài chính để bồi hoàn toàn bộ tổn thất, phần nghĩa vụ chưa thanh toán không bị triệt tiêu mà chuyển hóa thành khoản nợ nghĩa vụ dân sự tiếp diễn theo Điều 586 BLDS 2015, bác bỏ quan điểm cho rằng phần thiếu hụt này đương nhiên là rủi ro nạn nhân phải tự gánh chịu.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp ba chiều kích lý thuyết: Lý thuyết rủi ro nguy hiểm (Hazardous Risk Theory), Lý thuyết công bằng phân phối (Distributive Justice Theory), và Lý thuyết quyền năng sở hữu gắn liền nghĩa vụ pháp lý (Property-Obligation Theory theo Điều 15 và Điều 160 BLDS 2015).

Khung phân tích thiết lập 3 điều kiện phát sinh trách nhiệm bắt buộc:

• Điều kiện 1: Có thiệt hại thực tế xảy ra (xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác).
• Điều kiện 2: Sự kiện tài sản tự thân hoạt động, biến đổi gây ra thiệt hại mà không có sự tác động trực tiếp của hành vi con người tại thời điểm xảy ra sự cố.
• Điều kiện 3: Tồn tại mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hoạt động của tài sản và hậu quả thiệt hại.

Căn cứ miễn trừ trách nhiệm được xác định nghiêm ngặt tại khoản 2 Điều 584 BLDS 2015, chỉ áp dụng khi: (i) Thiệt hại phát sinh hoàn toàn do sự kiện bất khả kháng (force majeure); hoặc (ii) Thiệt hại hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận hành trên lập trường nhận thức luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp phương pháp luận thực chứng pháp lý (Legal Positivism) và phân tích quy phạm chuẩn tắc (Normative Legal Analysis). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Research Design) kết nối chặt chẽ ba cấp độ:

[Cấp độ Triết học & Lý luận chung]
[Cấp độ Quy phạm Thực định]
[Cấp độ Thực tiễn Xét xử & Án lệ]

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành với độ tin cậy và tính xác thực học thuật nghiêm ngặt:

• Phương pháp phân tích văn bản quy phạm: Khảo cứu toàn bộ các bộ luật dân sự Việt Nam (1995, 2005, 2015), Hiến pháp 2013, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (Điều 76), các văn bản hướng dẫn thi hành và các đạo luật chuyên ngành liên quan đến an toàn kỹ thuật, thú y, xây dựng.
• Phương pháp luật học so sánh (Comparative Law): Áp dụng phương pháp so sánh chức năng (Functional Method), đối chiếu giải pháp pháp lý của Việt Nam với các hệ thống luật thuộc dòng họ Dân sự (Civil Law - Pháp, Đức, Séc) và dòng họ Thông luật (Common Law - Anh, Mỹ, Úc), cùng đạo luật chuyên biệt của Nhật Bản và Nga.
• Phương pháp tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa (1) Lý luận học thuyết, (2) Quy định thành văn, và (3) Án lệ thực tiễn của ngành Tòa án.

Data và phân tích

Dữ liệu thực tiễn của luận án được tổng hợp từ hệ thống bản án, quyết định giám đốc thẩm của TANDTC và Tòa án các cấp được công bố giai đoạn 2005–2016 (trình bày chi tiết tại Phụ lục 3). Luận án phân tích định tính chuyên sâu các vụ án trọng điểm:

• Quyết định số 322/2011/DS-GĐT ngày 28/4/2011 của Tòa Dân sự TANDTC: Giải quyết tranh chấp bồi thường do sập đổ công trình xây dựng, làm rõ ranh giới trách nhiệm giữa chủ sở hữu và đơn vị thi công.
• Quyết định số 19/2012/DS-GĐT ngày 13/01/2012 của Tòa Dân sự TANDTC: Phân định lỗi trong quản lý nguồn nguy hiểm cao độ và xác định tư cách chủ thể chịu trách nhiệm khi phương tiện cơ giới vận tải được chuyển giao chiếm hữu.

Các dữ liệu pháp lý được mã hóa, đối chiếu theo ma trận quy phạm - thực tiễn nhằm phát hiện các khoảng trống lập pháp và sự thiếu nhất quán trong đường lối xét xử của các Hội đồng Thẩm phán.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khẳng định tính chất độc lập của cơ chế phát sinh trách nhiệm không dựa trên lỗi: Luận án chứng minh một cách thuyết phục rằng trong các vụ việc tài sản tự thân gây hại, việc cố gắng chứng minh lỗi của chủ sở hữu là sai lầm về mặt phương pháp luận tư pháp. Lỗi chỉ xuất hiện dưới dạng "suy đoán vi phạm nghĩa vụ quản lý" hoặc hoàn toàn vắng mặt khi rủi ro thuần túy xảy ra.
2. Làm rõ ranh giới giữa hành vi sử dụng tài sản và tính tự thân của tài sản: Công trình chỉ ra lỗi nhận thức phổ biến trong thực tiễn xét xử: Tòa án thường nhầm lẫn giữa trường hợp người điều khiển phương tiện giao thông gây tai nạn (hành vi con người vi phạm quy tắc giao thông - áp dụng Điều 604 BLDS 2005 / Điều 584 khoản 1 BLDS 2015) với trường hợp xe tự nổ lốp, mất phanh khi đang lưu thông hoặc tự bốc cháy khi đang đỗ (nguồn nguy hiểm cao độ tự thân gây thiệt hại - áp dụng Điều 623 BLDS 2005 / Điều 601 BLDS 2015).
3. Phát hiện lỗ hổng quy chuẩn đối với các dạng tài sản mới: BLDS 2005 và NQ 03/2006 chỉ ghi nhận "súc vật" (bỏ sót gia cầm, bò sát, ong, động vật ngoại lai), "cây cối đổ gãy" (bỏ sót quả rụng, rễ cây xâm lấn phá hủy công trình), "nhà cửa sụp đổ, hư hỏng, sụt lở" (bỏ sót cháy nổ bắt nguồn từ lỗi hệ thống điện nội tại của công trình). Khoản 3 Điều 584 BLDS 2015 mở ra nguyên tắc chung nhưng thiếu tiêu chí dẫn chiếu cụ thể.
4. Giải quyết xung đột chủ thể chịu trách nhiệm trong trường hợp tài sản vô chủ và chuyển giao quyền chiếm hữu: Luận án chứng minh rằng nếu chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu trái pháp luật (ví dụ: vứt bỏ hóa chất nguy hiểm ra môi trường), trách nhiệm bồi thường vẫn gắn liền với hành vi từ bỏ đó; trường hợp tài sản vô chủ thuần túy gây hại mà không xác định được người từ bỏ hợp pháp thì rủi ro thuộc về nạn nhân và cần cơ chế quỹ hỗ trợ xã hội bù đắp.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý luận: Đặt nền móng lý thuyết vững chắc cho chế định trách nhiệm nghiêm ngặt trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam, tương thích với chuẩn mực của Bộ nguyên tắc Luật Bồi thường thiệt hại Châu Âu (PETL).
• Hàm ý phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình 3 bước cho cơ quan tiến hành tố tụng: (1) Xác định tính tự thân của tài sản; (2) Kiểm tra quan hệ nhân quả trực tiếp; (3) Xác định chủ thể hưởng lợi/kiểm soát để phân bổ nghĩa vụ mà không cần chứng minh lỗi chủ quan.
• Hàm ý chính sách và lập pháp:
  • Kiến nghị TANDTC ban hành Nghị quyết mới hướng dẫn áp dụng các Điều 584, 601, 602, 603, 604, 605 BLDS 2015, thay thế toàn diện NQ 03/2006/NQ-HĐTP đã lỗi thời.
  • Sửa đổi quy định tại Điều 603 BLDS 2015 theo hướng thay cụm từ "súc vật" bằng "động vật" để bao quát toàn bộ động vật nuôi, động vật hoang dã và sinh vật bán tự nhiên.
  • Bổ sung quy định trách nhiệm bồi thường do hỏa hoạn bắt nguồn từ nhà cửa, công trình xây dựng vào Điều 605 BLDS 2015.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp đột phá, luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn phạm vi tài sản truyền thống: Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các dạng tài sản vật thể hữu hình truyền thống; chưa mở rộng khảo sát các dạng tài sản phi vật thể công nghệ cao mới xuất hiện.
2. Giới hạn dữ liệu án lệ: Do tính chất phân tán và khả năng tiếp cận các bản án sơ thẩm, phúc thẩm giai đoạn trước 2016 còn hạn chế, cỡ mẫu dữ liệu thực chứng chủ yếu dựa vào các quyết định giám đốc thẩm được công bố chính thức của TANDTC.
3. Giới hạn khảo sát thực nghiệm xã hội học pháp luật: Luận án chưa tiến hành các cuộc điều tra xã hội học diện rộng (survey) đối với đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư trên toàn quốc về vướng mắc áp dụng BLDS 2015.

Hệ thống định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng nghiên cứu 1: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do trí tuệ nhân tạo (AI), robot tự hành, xe không người lái và các thuật toán tự động gây ra dưới góc độ tài sản thông minh.
• Hướng nghiên cứu 2: Trách nhiệm sản phẩm và bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực sinh học biến đổi gen, công nghệ nano và vật liệu tiên tiến.
• Hướng nghiên cứu 3: Hoàn thiện cơ chế bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ và công trình xây dựng quy mô lớn nhằm xã hội hóa việc phân bổ rủi ro.
• Hướng nghiên cứu 4: Nghiên cứu phát triển hệ thống Án lệ (Precedents) của TANDTC về áp dụng khoản 3 Điều 584 BLDS 2015 trong giải quyết các tranh chấp tài sản phức tạp.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là luận án tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về chế định TNBTTH do tài sản gây ra ngay sau thời điểm BLDS 2015 được ban hành. Luận án trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học tại các cơ sở đào tạo luật lớn như Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật TP.HCM.
• Tác động lập pháp và tư pháp: Các kiến nghị của luận án cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban soạn thảo của TANDTC trong việc xây dựng các nghị quyết hướng dẫn thi hành BLDS 2015 và tuyển chọn các án lệ mẫu liên quan đến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
• Tác động kinh tế - xã hội: Việc phân định rõ ràng trách nhiệm bồi thường không dựa trên lỗi nâng cao ý thức trách nhiệm của chủ sở hữu trong việc bảo trì, bảo dưỡng máy móc, quản lý vật nuôi, chăm sóc cây xanh đô thị; đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ tối ưu cho nạn nhân, giảm thiểu chi phí tố tụng và thúc đẩy sự minh bạch của môi trường tư pháp.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Học viên cao học: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa về trách nhiệm nghiêm ngặt, phương pháp luật học so sánh chuyên sâu và hệ thống tài liệu tham khảo quốc tế giá trị.
• Giảng viên và Nhà nghiên cứu luật học: Sử dụng các phát hiện của luận án để hoàn thiện giáo trình, bài giảng môn Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm: Nắm vững công cụ phân tích để định danh chính xác quan hệ tranh chấp, áp dụng đúng điều luật và thống nhất đường lối xét xử.
• Luật sư và Chuyên gia tư vấn pháp lý: Xây dựng chiến lược tranh tụng hiệu quả, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ mà không bị sa lầy vào nghĩa vụ chứng minh lỗi bất khả thi.
• Nhà lập pháp và Cơ quan quản lý nhà nước: Khai thác các kiến nghị sửa đổi quy phạm để hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật dân sự và an toàn công cộng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc luận chứng và khẳng định tính độc lập của học thuyết Trách nhiệm khách quan (Strict Liability) trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam. Luận án chứng minh rằng TNBTTH do tài sản gây ra vận hành dựa trên nguyên tắc "phân bổ rủi ro công bằng" và "quyền năng gắn liền nghĩa vụ", loại bỏ hoàn toàn yếu tố lỗi ra khỏi cấu thành điều kiện phát sinh trách nhiệm.

2. Đổi mới phương pháp luận của công trình so với các nghiên cứu trước đây?
Luận án kết hợp phương pháp phân tích quy phạm chuẩn tắc với phương pháp luật học so sánh chức năng đối chiếu với 7 quốc gia (Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nga, Nhật, Séc) và phân tích chuỗi án lệ giám đốc thẩm thực chứng (điển hình như Quyết định 322/2011/DS-GĐT và Quyết định 19/2012/DS-GĐT), vượt qua phương pháp mô tả điều luật đơn thuần của các nghiên cứu trước năm 2015.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì?
Phát hiện bất ngờ nhất là việc chủ sở hữu không có lỗi trong việc quản lý tài sản và không đủ khả năng tài chính để bồi thường toàn bộ thiệt hại không làm chấm dứt hay giải phóng nghĩa vụ bồi hoàn. Phần nghĩa vụ chưa thực hiện tiếp tục tồn tại như một khoản nợ nghĩa vụ dân sự tiếp diễn theo quy định tại Điều 586 BLDS 2015, bác bỏ nhận định phổ biến trước đây cho rằng nạn nhân phải tự gánh chịu phần rủi ro này.

4. Luận án có cung cấp quy trình chuẩn hóa cho thực tiễn xét xử không?
Có. Luận án thiết lập ma trận 3 bước chuẩn hóa: (1) Nhận diện sự kiện pháp lý do tính tự thân hoạt động của tài sản; (2) Xác lập mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hoạt động của tài sản và thiệt hại; (3) Xác định chủ thể chịu trách nhiệm theo thứ tự ưu tiên: Thỏa thuận chuyển giao hợp pháp -> Người chiếm hữu/sử dụng trực tiếp kiểm soát nguồn nguy hiểm -> Chủ sở hữu hưởng lợi ích tài sản.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?
Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo tập trung vào: Xây dựng khung pháp lý bồi thường thiệt hại cho các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị tự hành; hoàn thiện chế định trách nhiệm sản phẩm công nghệ sinh học; và thiết lập mô hình quỹ bảo hiểm rủi ro xã hội hóa cho các thảm họa bắt nguồn từ tài sản công nghiệp quy mô lớn.

Kết luận

1. Luận án đã luận giải một cách toàn diện và sâu sắc cơ sở lý luận của chế định TNBTTH do tài sản gây ra, định danh đây là loại chế tài dân sự mang tính khách quan, độc lập với trách nhiệm do hành vi con người gây ra.
2. Công trình xác lập hệ thống 3 điều kiện phát sinh trách nhiệm chuẩn mực, chứng minh lỗi không phải là yếu tố cấu thành phát sinh trách nhiệm mà chỉ giữ vai trò xem xét miễn trừ hoặc giảm nhẹ mức bồi thường.
3. Luận án làm rõ cơ chế xác định chủ thể chịu trách nhiệm (chủ sở hữu, người chiếm hữu, người sử dụng, người thứ ba) trong các tình huống pháp lý phức tạp như tài sản vô chủ, tài sản bị chiếm hữu bất hợp pháp và tài sản do người chưa thành niên đứng tên sở hữu.
4. Đánh giá toàn diện các trường hợp tài sản đặc thù (nguồn nguy hiểm cao độ, động vật, cây cối, nhà cửa công trình xây dựng và các tài sản khác), chỉ ra các điểm bất cập của BLDS 2005 và khoảng trống kỹ thuật lập pháp của BLDS 2015.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm hoàn thiện quy định của BLDS 2015 và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, bao gồm kiến nghị ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật tiên phong về trách nhiệm dân sự đối với tài sản thông minh, công nghệ cao và tự động hóa trong kỷ nguyên số, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền và bảo vệ quyền con người tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN VN HOI TRACH NHIEM BOI THUONG THIET HAI DO TAI SAN GAY RA THEO PHAP LUAT DAN SU VIET NAM HÀ NOI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN VAN HOI TRACH NHIEM BOI THUONG THIET HAI DO TAI SAN GAY RA THEO PHAP LUAT DAN SU VIET NAM Chuyên ngành : Luật dân sự và tố tụng dân sự Mã số : 62.03 Ng°ời h°ớng dẫn khoa học: 1. Bùi ng Hiếu 2. Hoàng Thị Thúy Hằng HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM OAN Tôi xin cam oan áy là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những phân tích, kết luận khoa học của luận án ch°a từng °ợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Vn Hợi LỜI CẢM N Tác giả xin bày tỏ lòng biết ¡n sâu sắc ối với PGS. Bùi ng Hiếu và TS. Hoàng Thị Thúy Hằng - hai ng°ời h°ớng dân ã tận tình chỉ bảo trong quá trình tác giả thực hiện luận an.

Tác giả cing xin cam on các thay, cô, anh, chi, ban bè, ồng nghiệp và gia ình ã ộng viên, khuyến khích, giúp a6, óng góp y kiến quý bau dé tác giả hoàn thành bản Luận an nay. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Vn Hợi DANH MỤC CÁC TU VIET TAT BLDS 2005 : Bộ luật dân sự nm 2005 BLDS 2015 : Bộ luật dân sự nm 2015 BTTH : Bồi th°ờng thiệt hại CSH : Chủ sở hữu NQ 03 : Nghị quyết số 03/2006/NQ-HTP ngày 08/7/2006 của Hội ồng thâm phán Tòa án nhân dân tối cao h°ớng dẫn áp dụng một số quy ịnh của Bộ luật dân sự nm 2005 về bồi th°ờng thiệt hại ngoài hợp ồng NCS : Nghiên cứu sinh NCH : Ng°ời chiếm hữu NSD : Nguoi sử dụng TNBT : Trách nhiệm bồi th°ờng TNBTTH : Trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại MỤC LỤC TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI Ch°¡ng 1. C SỞ LÝ LUẬN CUA TRÁCH NHIỆM BOI THUONG THIET HẠI DO TÀI SAN GAY RA. Khái niệm, bản chất của trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại do tài sản gây ra.

Khải niệm trách nhiệm bôi th°ờng thiệt hại do tài sản gáy ra. Bản chất của trách nhiệm bôi th°ờng thiệt hại do tài sản gây ra. ặc iểm trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hai do tài sản gây ra. iều kiện phát sinh trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại do tài sản gây ra.

C¡ sở xác ịnh chủ thê chịu trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại o tài sản gây ra. Phân loại trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại do tài sản gây ra.-- 40 KET LUẬN CH¯NG .-- 5-5 + SE SE2191915151511211111112111111111111 1 1 1x0 44 Ch°¡ng 2. CÁC TR¯ỜNG HOP BOI THUONG THIET HAI DO TAI SAN GAY RA ooo 55. Bồi th°ờng thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao ộ gây ra.

Khái niệm và những ặc tr°ng của nguồn nguy hiểm cao ộ. Thực trạng pháp luật về bôi th°ờng thiệt hại do nguôn nguy hiểm cao ộ 20072777 —. e ee EEE EEE EEE E EEE E EEE E EEE EEEEEE ELLE EEE EEEEEEEEEEEEEE EEE EEE; EEE HEHE HEHE EES 48 2. Thực tiên áp dụng pháp luật về bôi th°ờng thiệt hai do nguồn nguy hiểm CAO AG SGV Ve PP.

Bồi th°ờng thiệt hại do ộng vật gây ra. Khái niệm, ặc iểm ộng VGte. Thuc trang về bồi th°ờng thiệt hại do ộng vật gây ra. Thực tiên bồi th°ờng thiệt hại do ộng vật gây ra.

Bồi th°ờng thiệt hai do cây cối gây ra. Khái niệm, ặc iểm của cây CỐI.- c5: cS SE 2E112EE1EEEEEEerki 100 2. Thực trạng pháp luật về bôi th°ờng thiệt hai do cây cối gây ra. Thực tiễn bôi th°ờng thiệt hai do cây cối gây ra.

Bồi th°ờng thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra. Khái niệm, ặc iểm nha cửa, công trình xây dựng. Thực trạng pháp luật về bồi th°ờng thiệt hại do nhà cửa, công trình xây RiWiiir (iGEI.,TRIN Tfflleua, nan: ee 115 2. Thực tiễn áp dung pháp luật về bôi th°ờng thiệt hai do nhà cửa, công trình xây dựng kháC ÂY TR.

Bồi th°ờng thiệt hai do các loại tài sản khác gây ra.------ -ccsccsc: 131 KET LUẬN CHUONG 2.ccccsccccscsscsesscsssesessescssscsesesscsescssssssesesissssescssseeeasees 135 Ch°¡ng 3. MOT SO KIÊN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUÁ AP DỤNG PHAP LUAT VE TRÁCH NHIEM BOI THUONG THIET HAI DO TÀI SAN GAY IRA. Hoàn thiện những quy ịnh chung về bồi th°ờng thiệt hại do tài sản gây ra trong Bộ luật dân sự nm 2015. Những °u iểm AG dat ẩ°ỢC.

Những hạn chế và ịnh h°ớng hoàn thiỆN. Hoàn thiện quy ịnh về bồi th°ờng thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao ộ gây ra trong Bộ luật dân sự nấm 2Vã nà ssicanns aoe cana.ans Le Lini nho nuốt am an NN SARE 30033881488 138 3. Những °u iểm dat ẩ°ỢC. Những hạn chế cân khắc phục và quan iểm hoàn thiện pháp luật.

Hoàn thiện quy ịnh về bồi th°ờng thiệt hại do ộng vật gây ra trong Bộ luật dân sự nm 201 `. - - - + - + << E1 2211110130302 1111 113 111111 HH ng cv ch 142 3. Những °u iểm dat ẩ°ỢC. Những hạn chế và quan iểm hoàn thiện.

Hoàn thiện quy ịnh về bôi th°ờng thiệt hại do cây cối gây ra trong Bộ luật dan sự nm 2015 .-- ------ c2 1100211030111 1110101111 11v cv HH ng cv cv vết 145 3. Những °u iểm dat ẩ°ỢC. tk EE11115111E121111111 11 ng 145 3. Những hạn chế và quan iểm hoàn thiện.

Hoàn thiện quy ịnh về bồi th°ờng thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra trong Bộ luật dân sự nm 2015. Những wu iểm dat °ỢC. Những han ché va kién nghị hoàn thiỆN. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi th°ờng thiệt hại do tài SET.

GAY? TH nao ns nho nce sn. cans cas ans 080: OR AS ARIE ANE ABI AIR AIL SRN SL ASE AAR FRR AS 152 3. Những tôn tại trong thực tiễn áp dụng pháp luật về bôi th°ờng thiệt hại do [2701218320042 T077. Một số kiến nghị trong việc áp dụng pháp luật về bôi th°ờng thiệt hại do LAL SCI SAY VO PP MHIIỒỶỶ.

152 KET LUẬN CH¯ NG 3.ccccccccccscccscsscscsescecscscsesscscscscscevsvssusasscscavevsvsvsseseeeees 157 KET LUẬN CHUNG 2.ococccccccccccccccccscccscecscscscscsescscscscscsvevsssssesscscsvevsvsssseseeaees 158 CAC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA DA CONG BO CO LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN AN .ccecccccccccecesesceceecscscescecseececseecscseetecsesseeeees 160 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHẢO.-- - + 2 S2 S2£E2E2EzEzEeEerrersrxsed 161 PHU LUC 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU|. ccc 169 PHU LUC 2 KHÁI QUAT QUY ỊNH PHAP LUAT VIỆT NAM VE TRÁCH NHIEM BOI THUONG THIET HAI DO TAI SAN GAY RA QUA CAC THỜI KỲ. n2 121211211 11111 r°ợu 208 PHU LỤC 3_ MOT SO BẢN ÁN, QUYÉT ỊNH, VỤ VIỆC THUC TE VE BOI TH¯ỜNG THIET HAI DO TÀI SAN GAY RA.--72-525cc2sccczxezreereee 213 MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của ề tài Xã hội càng phát triển, ời sống ngày càng °ợc nâng cao.

ể thoả mãn các nhu cầu n, mặc, ở, con ng°ời ngày càng tạo ra và sở hữu những loại tài sản với rất nhiều những tính nng, công dụng khác nhau (các loại vật liệu mới, các loại chất mới, các loại máy móc thiết bị hiện ại, robot,. Những loại tài sản này tạo ra hiệu quả lao ộng cao và có thê thay thế một số l°ợng lớn sức lao ộng của con ng°ời. Bên cạnh những lợi ích mang lại cho con ng°ời, tài sản cing luôn tiềm ân những nguy c¡ gây ra thiệt hại cho con ng°ời và môi tr°ờng xung quanh (các loại vật liệu phát né, cháy, robot giết ng°ời,. Cing giống nh° thiệt hại do hành vi của con ng°ời gây ra, khi tài sản gây thiệt hại, việc bảo ảm quyền lợi của ng°ời bị thiệt hại cing nh° của ng°ời chịu trách nhiệm bồi th°ờng là một òi hỏi khách quan và pháp luật trở thành công cụ hữu hiệu áp ứng òi hỏi khách quan ó.

Tính khách quan của òi hỏi này thể hiện ở chỗ việc quy ịnh và áp dụng quy ịnh về TNBT do tài sản gây ra là tất yếu ma không phụ thuộc vào ý chí của CSH, NCH, NSD tài sản cing nh° ng°ời bị thiệt hại. Chỉ khi giải quyết tốt các vấn ề có liên quan ến TNBTTH do tài sản gây ra thì quyền và lợi ích hợp pháp cho ng°ời bị thiệt hại cing nh° ng°ời chịu trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại mới °ợc bảo ảm. Tr°ớc khi BLDS 2015 có hiệu lực, vn bản pháp luật quy ịnh về BTTH do tai sản gây ra là BLDS 2005, trong ó có những quy ịnh °ợc h°ớng dẫn bởi NQ 03/2006. Về c¡ bản, TNBTTH do tài sản gây ra ã °ợc quy ịnh thành các tr°ờng hợp cụ thể.

Tuy nhiên, các quy ịnh về BTTH do tài sản gây ra trong hai vn bản này bất cập ở chỗ: (1) Bộ luật dân sự mới chỉ quy ịnh thành 4 tr°ờng hợp cụ thê về BTTH do tài sản gây ra tại các iều 623 - “BTTH do nguồn nguy hiểm cao ộ gây ra”, 625 - “BTTH do súc vật vây ra”, 626 - “BTTH do cây cối gây ra”, 627 - “BTTH do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra” mà ch°a bao quát °ợc tất cả các tr°ờng hợp xảy ra trên thực tiễn; (2) Các quy ịnh trong hai vn bản này ch°a rõ ràng, tản mát, việc h°ớng dẫn áp dụng pháp luật cing ch°a phù hợp với bản chất của TNBTTH do tài sản gây ra. Cụ thể, có thể thấy iều 623 ch°a chỉ rõ khi nào °ợc coi là nguồn nguy hiểm cao ộ gây thiệt hại, khi nào là việc sử dụng nguồn nguy hiểm cao ộ gây thiệt hại, ồng thời việc h°ớng dẫn thi hành iều 623 cing ch°a phù hợp; iều 626 mới chỉ dừng lại ở việc quy ịnh tr°ờng hợp BTTH do cây cối ồ, gẫy gây ra chứ ch°a bao quát °ợc các tr°ờng hợp khác nh° quả trên cây rụng xuống gây thiệt hại; iều 627 mới chỉ ừng lại ở việc BTTH o nhà cửa, công trình xây dựng gây ra trong ba tr°ờng hợp sụp ồ, h° hỏng, sụt lở chứ ch°a bao quát °ợc các tr°ờng hợp khác nh° nhà cửa, công trình xây dựng bị cháy gây ra. Những bất cập này dẫn ến thiếu c¡ sở cho việc thực hiện, chấp hành pháp luật, ồng thời thiếu c¡ sở dé các c¡ quan Nhà n°ớc có tham quyền giải quyết các tranh chấp phát i sinh. iều này °ợc chứng minh bởi thực tiễn giải quyết tranh chấp về BTTH ngoài hợp ồng nói chung, BTTH do tài sản gây ra nói riêng, Tòa án th°ờng vận dụng quy ịnh không phù hợp làm cn cứ ể °a ra quyết ịnh giải quyết vụ việc.