Chương 1. TÓNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu của học giả trong nước 1. Các công trình có liên quan đến quan hệ Liên bang Nga — Việt Nam (2001 — 2018) Thứ nhất là những công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của LB Nga và chính sách đối với Việt Nam, tiêu biểu như: Š diéu chỉnh chiến lược hợp tác khu vực châu Á — Thái Bình Dương trong bối cảnh mới (2004) của Nguyễn Xuân Thắng: Nước Nga trên trường quốc tế: Hôm qua, hôm nay và ngày mai (2006) của Hà Mỹ Hương; Chiến lược đối ngoại của các nước lớn và quan hệ với Việt Nam trong hai thập niên đẫu thế kỷ XXI (2006) của Nguyễn Xuân Sơn và Nguyễn Văn Du; Kinh tế - xã hội Liên bang Nga thời kỳ Hậu Xô viết (2009) của Nguyễn Thị Huyền Sâm; Liên bang Nga hai thập niên đẩu thế kỷ XXI (2011) của Nguyễn An Hà; Chính sách đối ngoại của các nước lớn giai đoạn hiện nay (2015) của Nguyễn Thị Quế.
Trong số đó, đáng kể là công trình S điều chỉnh chiến lược hợp tác khu vực châu Á — Thái Bình Dương trong bối cảnh mới (2004) do Nguyễn Xuân Thắng (chủ biên) là một công trình công phu của các nhà khoa học Việt Nam và Nga nghiên cứu về sự điều chỉnh hợp tác của các nước ở khu vực châu Á — Thái Bình Dương. Công trình được cấu trúc gồm 3 phần, trong đó phần 1 và 2 là phần chính, các tác giả tập trung phân tích bối cảnh quốc tế tác động đến quan hệ hợp tác ở khu vực châu Á — Thái Bình Dương, nội dung hợp tác kinh tế song phương và đa phương, tiểu khu vực và toàn khu vực trong sự điều chỉnh chiến lược hợp tác của các nước lớn (Mĩ, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc). Riêng phần ba của công trình đành riêng cho việc nghiên cứu mối quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với LB Nga trong bối cảnh quốc tế mới. Công trình Nước Nga trên trường quốc tế: Hôm qua, hôm nay và ngày mai (2006) là một chuyên khảo, gồm tập hợp những bài viết có chọn lọc viết về nước Nga của tác giả Hà Mỹ Hương.
Tác giả đã sắp xếp các bài viết theo vấn đề nghiên cứu. Theo đó, công trình được cấu trúc với bốn phần, trong đó phần thứ nhất đề cập tới nước Nga trong quá khứ, ba phần còn lại trình bày về nước Nga hiện tại với các vấn đề chính trị, kinh tế. song tác giả tập trung chủ yếu vào nghiên cứu chính sách đối ngoại của nước Nga đầu thế kỷ XXI nói chung cũng như mối quan hệ giữa nước Nga với các nước khác trong đó có Việt Nam nói riêng. Chiến lược đối ngoại của các nước lớn và quan hệ với Việt Nam trong hai thập niên đẩu thế ig› XXI (2006) của Nguyễn Xuân Sơn và Nguyễn Văn Du là công trình chuyên sâu tập trung nghiên cứu chiến lược đối ngoại của 5 nước lớn (Mĩ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản và Ấn Ðộ) và EU hai thập niên đầu thế kỷ XXI.
Nội dung chủ yếu tập trung phân tích bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực sau Chiến tranh lạnh, sự điều chỉnh chiến lược đối ngoại của các nước lớn và những nội dung cơ bản của nó, tác động từ sự điều chỉnh chiến lược đối ngoại đó đối với các mối quan hệ quốc tế và lợi ích của các quốc gia — dân tộc, trong đó có Việt Nam. Từ những phân tích, cuốn sách đưa ra những nhận định, đánh giá và dự báo về chiến lược đối ngoại của các nước lớn trong trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI. Công trình Chính sách đối ngoại của các nước lớn giai đoạn hiện nay (2015) của Nguyễn Thị Quế là công trình viết dưới dạng các chuyên đề riêng biệt nghiên cứu về chính sách đối ngoại của các nước lớn tiêu biểu trong đó có LB Nga. Tác giả tập trung làm rõ các vấn đề: nhân tế chỉ phối đến chính sách đối ngoại; nội dung cơ bản, quá trình phát triển và điều chỉnh chính sách đối ngoại của các nước, quan hệ của các nước đó đối với Việt Nam trong lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa.
Tác giả triển khai nội dung các vấn đề nghiên cứu một cách có hệ thống và khái quát, việc phân tích và đánh giá còn đạt ở mức độ nhất định. Ngoài các công trình kể trên, nghiên cứu về chính sách đối ngoại của LB Nga là chủ đề thu hút sự nghiên cứu của nhiều học giả Việt Nam với nhiều bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: Nghiên cứu châu Âu, Nghiên cứu Quốc tế, Tạp chí Cộng sản, Nghiên cứu Đông Nam Á. Trên tạp chí Nghiên cứu châu Âu có các bài như: Chiến /ược đối ngoại nước Nga thời kỳ Tổng thống Putin của Hồ Châu, số 3/2001; Chính sách đổi ngoại của Nga với khu vực châu Á — Thái Bình Dương trong những năm dau thế kỷ XXI của Nguyễn An Hà, số 6/2002; Nhìn lại 10 năm chính sách đối ngoại của Liên bang Nga và quan hệ Việt Nam — Liên bang Nga những năm đẫu thế kỷ XXT của Nguyễn An Hà, số 3/2010; Triển khai chính sách châu A — Thái Bình Dương trong chiến lược cân bằng Á — Âu của Liên bang Nga của Phan Thị Thu Dung, số 6/2016;. Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế có bài Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong thập niên cuối cùng của thế iÿ XXY của Hà Mỹ Hương, số 2 (33) — 4/2000;.Tạp chí Cộng sản có bài Sự rỗi đậy của Liên bang Nga trong bồi cảnh quốc tế mới của Nguyễn An Hà, số 4/2009.
Các công trình, bài viết nêu trên đã đề cập đến chính sách đối ngoại mới của nước Nga trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI. Tuy các công trình, bài viết không đề cập trực tiếp đến chính sách đối ngoại của Nga đối với Việt Nam nhưng thông qua chiến lược đối ngoại của Nga đối với khu vực châu Á — Thái Bình Dương, với các nước ASEAN, có thể thấy được mục tiêu, đường hướng trọng tâm đối ngoại của Ç** Nga và đặc biệt xác định vai trò “cầu nối” của Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Nga. Vì thế, các công trình và bài viết nêu trên là nguồn tư liệu quý giúp chúng tôi áp dụng khi nghiên cứu về các nhân tố tác động đến quan hệ LB Nga — Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2018. Các công trình nghiên cứu trực tiếp về chính sách của LB Nga đối với Việt Nam thời kỳ sau Chiến tranh lạnh không nhiều.
Có thể kê ra hai công trình nghiên cứu của tác giả Bùi Thị Thảo, đó là: Sự điều chỉnh chính sách của Mĩ và Nga đối với Việt Nam (1991 — 2008) — Luận án tiễn sĩ sử học và bài viết Chính sách của Liên bang Nga đối với Việt Nam sau Chiến tranh lạnh (1991 — 2008) — một số đặc điểm chủ yếu đăng trên tạp chí Nghiên cứu châu Âu, số 5/2012. Trong công trình và bài viết này, tác giả tập trung phân tích nội dung chính sách của Nga đối với Việt Nam qua hai giai đoạn: 1991 — 1993 và 1994 — 2008. Tác giả nhận định chính sách của Nga trong giai đoạn này “trải qua khá nhiều thăng tram” [143; tr. Dé ly giai về thực trạng này, tác giả cũng đã đề cập đến một số nguyên nhân và bước đầu rút ra một số đặc điểm về chính sách của LB Nga đối với Việt Nam giai đoạn này.
Những kết quả nghiên cứu của tác giả tạm dừng tại thời điểm năm 2008 sẽ được chúng tôi kế thừa và tiếp nối trong quá trình phân tích nhân tố tác động đến quan hệ LB Nga — Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2018, trên cơ sở bố sung nguồn tư liệu mới cùng với phân tích, đánh giá theo quan điểm riêng của bản thân nghiên cứu sinh. Thứ hai là những công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Việt Nam và chính sách đối với LB Nga, tiêu biểu như: Quá ứrình triển khai thực hiện chính sách đối ngoại của Đại hội IX Đảng Cộng sản Việt Nam (2005) của Trinh Muu (chủ biên); Chính sách đối ngoại đổi mới của Việt Nam (1986 — 2010) (2012) của Phạm Quang Minh; Định hướng chiến lược đối ngoại của Việt Nam đến năm 2020 (2012) của Phạm Bình Minh; Quá trình đổi mới đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam (1986 — 2012) (2013) của Đình Xuân Lý.Các công trình nêu trên đã đề cập đến chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế cũng như việc tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam từ năm 1986 đến nay. Đây là nguồn tư liệu cần thiết và có ý nghĩa cho luận án khi phân tích cơ sở từ phía Việt Nam tác động đến quan hệ LB Nga — Việt Nam. Trong những công trình nghiên cứu kể trên, có một số công trình ít nhiều đề cập đến chính sách của Việt Nam đối với LB Nga như công trình Định hướng chiến lược đổi ngoại của Việt Nam đến năm 2020 (2012) của tác giả Phạm Bình Minh; Công trình Quá trình đổi mới đối ngoại và hội nhập quốc tễ của Việt Nam (1986 — 2012) (2013) của Đinh Xuân Lý.
Với bài viết có nhan đề Quan hệ Việt - Nga: Những chặng đường lịch sử và tam cao méi trong thé kỷ XXI (trích trong cuỗn Định hướng chiến lược đối ngoại của Việt Nam đến năm 2020), tác giả Phạm Bình Minh đã khẳng định tính nhất quán trong chính sách đối ngoại của Việt Nam khi luôn coi trọng và và ưu tiên cao cho việc phát triển quan hệ đối tác chiến lược đối với LB Nga [101; tr. Liên quan đến nội dung nghiên cứu này còn có một số bài viết đăng tải trên các tạp chí, trong đó phải kế đến bài viết Phát triển quan hệ với các nước lớn trong chính sách đối ngoại đổi mới của Đảng và Nhà nước ta, Nguyễn Hoàng Giáp, Nghiên cứu Quốc tế, số 2/2005:.Kết quả của các công trình, bài viết nêu trên giúp nghiên cứu sinh nhận điện về vị trí, vai trò của LB Nga trong chính sách đối ngoại đổi mới của Việt Nam. Thứ ba là những công trình nghiên cứu về quan hệ hợp tác giữa LB Nga với ASEAN trong đó có Việt Nam. Với nội dung nghiên cứu này, đáng kế có một số công trình như: Quan hệ Nga — ASEAN trong bồi cảnh quốc tế mới (2007); Hướng tới quan hệ hợp tác toàn điện Nga — ASEAN trong những thập niên đầu thế kỷ XXI (2007); Quan hệ Nga — ASEAN trong những thập niên đâu thể kỷ XXT' (2008); Các giải pháp phát triển quan hệ Nga — ASEAN trong bối cảnh quốc tế mới” (2009).đều của tác giả Nguyễn Quang Thuấn (chủ biên).