CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Hiện trạng chất lượng không khí 1. Tiêu chí đánh giá chất lượng môi trường không khí Ô nhiễm môi trường được đánh giá thông qua một số chỉ số, như chỉ số về chất lượng môi trường không khí AQI, chỉ số nồng độ bụi mịn PM 2.5 và một số chỉ số giới hạn các thông số cơ bản trong môi trường không khí. a) Chỉ số AQI Chỉ số AQI (Air Quality Index) là chỉ số được tính toán từ các thông số quan trắc các chất ô nhiễm trong không khí (CO, NO2, SO2, O3 và bụi.), nh m đánh giá tình trạng chất lượng không khí và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Hiện tại, chỉ số AQI được chia làm 6 mức độ (Bảng 1.1), các mức độ này được Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) thiết lập và lấy làm chỉ số chung trên toàn thế giới. Giá trị chỉ số AQI càng cao thì mức độ ô nhiễm không khí càng lớn và càng tác động tiêu cực tới sức khỏe của con người. Mức điểm của chỉ số AQI Chỉ số Tác động tới STT Ý nghĩa AQI sức khoẻ Chất lượng không khí tốt, sức khỏe không bị đe 1 0-50 dọa cũng như không có nguy hiểm nào đến tác Mức tốt động môi trường. Chất lượng không khí ở mức chấp nhận được nhưng lại ảnh hưởng sức khỏe đến một nhóm 2 51-100 Mức vừa phải người nhạy cảm.
Ví dụ như những người liên quan đến các bệnh hô hấp, về mũi. Đối tượng ảnh hưởng đến sức khỏe nhiều nhất Mức không 3 101-150 trong nhóm này là người già và trẻ nhỏ, những tốt với nhóm người bị bệnh phổi hoặc liên quan đến hô hấp. nhạy cảm Đây là mức cao, không chí chất lượng thấp do ô Mức không 4 151-200 nhiễm môi trường và các tác động xung quanh. tốt Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người.
Đây là mức cảnh báo cao đối với sức khỏe cộng 5 201-300 đồng, môi trường sống bị ô nhiễm nặng và nguy Mức rất hại cơ mắc bệnh rất cao. Cảnh báo sức khoẻ: tất cả mọi người đều có nguy Mức nguy 6 301-500 cơ gặp phải các vấn đề về sức khoẻ nghiêm trọng. hiểm 5 b) Giới hạn các thông số cơ bản trong không khí xung quanh Giá trị giới hạn của các thông số cơ bản trong không khí xung quanh theo QCVN 05: 2013/BTNMT, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí xung quanh được giới thiệu tại Bảng 1. Giới hạn các thông số cơ bản trong không khí xung quanh Trung bình Trung bình Trung bình Trung bình TT Thông số 1 giờ 8 giờ 24 giờ nă 1 SO2 350 - 125 50 2 CO 30.000 - - 3 NO2 200 - 100 40 4 O3 200 120 - - Tổng bụi lơ 5 300 - 200 100 lửng (TSP) 6 Bụi PM10 - - 150 50 7 Bụi PM2.5 Ghi chú: dấu (-) là không quy định; đơn vị đo:µg/m3 1.
Hiện trạng chất lượng không khí 1. Đánh giá chung về môi trường không khí Theo Chi cục Bảo vệ Môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội) [1], vào giờ cao điểm, nồng độ bụi tính trung bình của riêng thành phố Hà Nội gấp 4 lần tiêu chuẩn cho phép, nồng độ khí CO cao hơn 2,5 lần, hơi xăng cao hơn 12,1 - 2000 lần tiêu chuẩn cho phép. Biểu đồ so sánh chỉ số PM 2.5 của thành phố Hà Nội Không khí ô nhiễm cũng là vấn đề khiến dư luận nhiều nước, bao gồm cả Việt Nam quan tâm. Mới đây ARIA Technologies - công ty chuyên cung cấp giải pháp phần mềm tính toán, mô phỏng ô nhiễm môi trường không khí và hỗ trợ dự báo khí tượng - cảnh báo r ng thành phố Hà Nội là một trong những đô thị có không khí bẩn nhất ở châu Á với nồng độ bụi cao gấp nhiều lần cho phép (Hình 1.
Trong 06 nguồn gây ô nhiễm chính gồm: giao thông vận tải; sản xuất công nghiệp; xây dựng và dân sinh; nông nghiệp và làng nghề; chôn lấp và xử lý chất thải thì hoạt động giao thông vận tải được xác định là một trong những nguyên nhân gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng môi trường không khí, có ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe của con người và gây ô nhiễm môi trường. Hình ảnh ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội Với số lượng các loại phương tiện giao thông lớn, trong đó nhiều loại phương tiện giao thông có chất lượng kém vẫn đang lưu hành dẫn đến thải lượng ô nhiễm 7 không khí (Hình 1.2) từ hoạt động giao thông vận tải đang có xu thế gia tăng, đặc biệt là sự phát thải các khí CO, NO2, VOC (các thành phần chính trong khí thải động cơ). Đánh giá chất lượng môi trường không khí Trong 3 tháng đầu năm 2017, số ngày chất lượng không khí ở mức “rất có hại cho sức khỏe” [2] gia tăng so với cùng kỳ năm 2016. Theo đó, chỉ số AQI trung bình của thành phố Hà Nội là 123 (AQI từ 101-200 thuộc nhóm kém, những người nhạy cảm cần hạn chế ra ngoài).
Có 37 ngày nồng độ PM 2.5 trong 24h cao hơn so với giới hạn quy chuẩn quốc gia và 78 ngày vượt quá giới hạn theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới, trong thời gian gần đây mức độ ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng, chỉ số AQI luôn ở mức báo động. - Kết quả quan trắc môi trường Báo cáo tổng thể hiện trạng môi trường thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2015 thống kê các vị trí ô nhiễm không khí trên địa bàn thành phố Hà Nội được thể hiện tại các Bảng 1. Thống kê số vị trí quan trắc môi trường có nồng độ ô nhiễm vượt QCVN trên địa bàn TP. Hà Nội năm 2014 [3] Thông số CO SO2 NO2 Benzen Độ ồn Số vị trí vượt QCVN 1 24 19 30 30 Tổng số vị trí quan trắc 30 30 30 30 30 T lệ 3% 80% 63% 100% 100% Bảng 1.
Số liệu quan trắc giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2017 và 6 tháng đầu năm 2018 (µg/m3) [3] PHỐ MINH KHAI Thông số CO NO2 PM10 PM2.5 SO2 NO NOx O3 01/7/2017 - 1729.09 30/06/2018 HÀ G ĐẬU CO NO2 PM10 PM2.58 - - - - ĐƯỜNG PHẠM VĂ ĐỒNG CO NO2 PM10 PM2.25 - - - - 30/06/2018 - Đánh giá chất lượng môi trường không khí + Theo nồng độ khí NO2: Theo số liệu quan trắc về nồng độ khí NO2, sáu tháng cuối năm 2017 [4] tại các điểm quan trắc đều đo được thông số khí NO2 vượt mức giới hạn. Đến sáu tháng đầu năm 2018 lượng khí NO2 đo được tại các điểm quan trắc đã giảm đi nhiều so với sáu tháng cuối năm 2017, tuy nhiên vẫn có trên 50% số điểm quan trắc vượt quá giới hạn cho phép. Tác hại khi tiếp xúc với những loại khí NO2 với nồng độ thấp cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của con người như có những biểu hiện như rối loạn tiêu hóa, viêm phế quản hay là tổn thương răng. Theo báo cáo tại Hội thảo Chất lượng không khí hàng năm lần thứ 5 (2008) cho các nước Châu Á, Bangkok, Thái Lan [5], nghiên cứu đã tính toán t lệ phát thải khí NOx do hoạt động của các phương tiện giao thông thải ra chiếm t lệ khoảng 89.6% trong các nguồn phát thải NOX trên địa bàn Thành phố Hà Nội (Bảng 1.
Ước tính phát thải của một số nguồn ô nhiễm chính ở Hà Nội [5] guồn phát thải OX Đơn vị (tấn/năm) Hoạt động của các phương tiện giao thông 24.0%) Hộ gia đình 307 (T lệ: 1.2%) Các cửa hàng 220 (T lệ: 0.8%) Sản xuất gạch 390 (T lệ: 1.373 + Theo nồng độ bụi PM10, bụi PM2.5: 9 Đối chiếu số liệu quan trắc về nồng độ bụi PM10, bụi PM2.5 cho thấy so với sáu tháng cuối năm 2017 [4] thì sáu tháng đầu năm 2018, các thông số về bụi PM10 và PM2.5 không những vượt mức giới hạn cho phép theo quy chuẩn Việt Nam và có xu hướng càng gia tăng cả về giá trị và khu vực ảnh hưởng. + Theo nồng độ HC: Hydrocacbon (HC) trong môi trường không khí ảnh hưởng đến sức khỏe của con người như gây khó thở, ung thư. Mặt khác, khí HC là một trong những thành của khí thải do phương tiện giao thông thải ra. Do đó, để kiểm soát một phần nguồn khí HC từ khí thải phương tiện giao thông, hiện trên thế giới đã tiến hành áp dụng biện pháp kiểm soát loại khí này thông qua công tác kiểm định khí thải đối với phương tiện cơ giới đường bộ.
Kết quả nghiên cứu về sự gia tăng thành phần khí HC trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2003 và 2008, cho thấy sự gia tăng chất chất hữu cơ thơm đa vòng (là một trong thành phần khí thải từ phương tiện giao thông) trong không khí tại Hà Nội đã ở mức độ cao, cụ thể: Theo đánh giá của TS ghiêm Trung Dũng năm 2003 [6] tại “ ghiên cứu mức độ phát thải và lan truyền của các hiđrocacbon thơm đa vòng tại Hà Nội” nồng độ chất hữu cơ đa vòng thơm tại Thượng Đình, Bách Khoa, Chương Dương lần lượt là 168,88 ng/m3, 144,93 ng/m3 và 295,63 ng/m3. Hiện Việt am chưa có tiêu chuẩn chất hữu cơ đa vòng thơm điển hình trong không khí. Tuy nhiên, so sánh với nồng độ chất hữu cơ đa vòng thơm trong bụi tại Băng Cốc năm 2003 (21,74 g/m3), có thể thấy sự ô nhiễm chất hữu cơ đa vòng thơm tại Hà Nội là lớn hơn đáng kể. Theo kết quả nghiên cứu của nhóm nghiên cứu Kishida.
H năm 2008 [7], nồng độ cực đại các chất hữu cơ thơm đa vòng (đo tại chân cầu Long Biên, Hà Nội) trong các mẫu bụi và mẫu khí lần lượt là 290 và 1300 g/m3. Các giá trị trên lớn hơn nhiều lần so với ngưỡng tại các đô thị của Châu Âu và Mỹ. Tổng quan sự phát triển các phương tiện giao thông ở Việt Nam 1. Sự phát triển các phương tiện giao thông ở Việt Nam Hiện nay, tình hình ô nhiễm môi trường không khí trong cả nước nói chung và trên địa bàn Thành phố Hà Nội nói riêng diễn biến phức tạp, nồng độ các chất gây ô nhiễm không khi có xu hướng tăng.
Ô nhiễm không khí trong đô thị do nhiều nguồn gây ra như công nghiệp, giao thông thông vận tải, sinh hoạt. trong đó hoạt động của các loại xe cơ giới nói chung và xe mô tô, xe gắn máy nói riêng là một trong những nguồn phát thải trực tiếp một số chất có ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe của con 10 người.