Luận án tiến sĩ tại Đại học Sư phạm TP.HCM

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

3.2. Phạm vi nghiên cứu

4. Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu tham khảo

4.1. Phương pháp nghiên cứu

4.2. Nguồn tài liệu

4.2.1. Nguồn tài liệu lưu trữ

4.2.2. Nguồn tài liệu đã xuất bản

5. Đóng góp của luận án

6. Cấu trúc của luận án

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÀ TÀI

2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÝ VÀ NGUYÊN NHÂN HÌNH THÀNH HỆ THỐNG ĐƯỜNG SẮT TẠI NAM KỲ THỜI PHÁP THUỘC

3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG SẮT TẠI NAM BỘ (1881 – 1975)

4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM, NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG VÀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG SẮT TẠI NAM BỘ

5. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÀ TÀI

5.1. Những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài

5.2. Những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước

5.2.1. Nhóm nghiên cứu lịch sử chung có đề cập đến giao thông Việt Nam

5.2.2. Nhóm công trình nghiên cứu về giao thông đường sắt Việt Nam

5.2.3. Nhóm công trình nghiên cứu về giao thông đường sắt ở Nam Bộ

5.3. Nhận xét tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần giải quyết

5.4. Nhận xét tình hình nghiên cứu và những nội dung luận án kế thừa

5.5. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu giải quyết

5.6. Tiểu kết chương 1

6. ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÝ VÀ NGUYÊN NHÂN HÌNH THÀNH HỆ THỐNG

7. ĐƯỜNG SẮT TẠI NAM KỲ THỜI PHÁP THUỘC

7.1. Đặc điểm địa lý và tình hình giao thông ở Nam Kỳ thời Nguyễn

7.1.1. Địa lý tự nhiên và xã hội

7.1.1.1. Địa lý tự nhiên

7.1.2. Tình hình giao thông ở Nam Kỳ thời Nguyễn

7.1.2.1. Giao thông đường thủy

7.1.2.2. Giao thông đường bộ

7.2. Bối cảnh lịch sử và cuộc khai thác thuộc địa của Pháp tại Nam Kỳ

7.2.1. Bối cảnh lịch sử, thực dân Pháp xâm lược Việt Nam

7.2.1.1. Tình hình thế giới và Việt Nam

7.2.1.2. Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam

7.2.2. Công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ở Nam Kỳ

7.2.2.1. Công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897 – 1914)

7.2.2.2. Công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai (1919 – 1929)

7.3. Chủ trương của chính quyền thực dân Pháp về xây dựng giao thông đường sắt tại Việt Nam

7.3.1. Sự xuất hiện hệ thống giao thông mới – đường sắt vào thế kỷ XIX

7.3.2. Bước phát triển mới về giao thông đường sắt cuối thế kỷ XIX

7.3.3. Chủ trương của Pháp về xây dựng giao thông đường sắt tại Việt Nam

7.3.4. Mục đích xây dựng hệ thống giao thông đường sắt tại thuộc địa Việt Nam

7.3.5. Nhu cầu xây dựng giao thông đường sắt tại Việt Nam

7.3.6. Dự án xây dựng hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Kỳ

7.4. Tiểu kết chương 2

8. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA

9. HỆ THỐNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG SẮT TẠI NAM BỘ

9.1. Quá trình hình thành và hoạt động của các tuyến đường sắt tại Nam Kỳ từ 1881 đến 1945

9.1.1. Tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho

9.1.1.1. Bối cảnh lịch sử và quá trình hình thành tuyến

9.1.1.2. Cơ cấu tổ chức tuyến

9.1.1.3. Hoạt động vận tải trên tuyến

9.1.2. Tuyến giao thông đường sắt Sài Gòn – Biên Hòa

9.1.2.1. Quá trình xây dựng tuyến

9.1.2.2. Cơ cấu tổ chức tuyến

9.1.2.3. Hoạt động vận tải trên tuyến

9.1.3. Tuyến giao thông đường sắt Sài Gòn – Lộc Ninh

9.1.3.1. Quá trình xây dựng tuyến

9.1.3.2. Cơ cấu tổ chức tuyến

9.1.3.3. Hoạt động vận tải trên tuyến

9.2. Hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ thời kỳ 1945 – 1954

9.2.1. Bối cảnh lịch sử và tình hình kinh tế – xã hội ở Nam Bộ

9.2.1.1. Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam lần thứ hai

9.2.1.2. Tình hình kinh tế – xã hội ở Nam Bộ

9.2.2. Cơ cấu tổ chức các tuyến giao thông đường sắt tại Nam Bộ

9.2.2.1. Tuyến đường, nhà ga

9.2.2.2. Đầu máy, toa xe, trang thiết bị

9.2.2.3. Cơ cấu tổ chức vận chuyển

9.2.3. Hoạt động vận tải trên các tuyến giao thông đường sắt tại Nam Bộ

9.2.3.1. Trên tuyến Sài Gòn – Mỹ Tho

9.2.3.2. Trên tuyến Sài Gòn – Biên Hòa

9.2.3.3. Trên tuyến Sài Gòn – Lộc Ninh

9.3. Hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ trong thời kỳ 1954 – 1975

9.3.1. Bối cảnh lịch sử và tình hình kinh tế – xã hội ở Nam Bộ

9.3.1.1. Sự thành lập chính quyền Việt Nam Cộng hòa

9.3.1.2. Tình hình kinh tế – xã hội ở Nam Bộ

9.3.2. Cơ cấu tổ chức các tuyến giao thông đường sắt tại Nam Bộ

9.3.2.1. Tuyến đường, nhà ga

9.3.2.2. Đầu máy, toa xe, trang thiết bị

9.3.2.3. Tổ chức vận chuyển

9.3.3. Hoạt động vận tải trên các tuyến giao thông đường sắt tại Nam Bộ

9.3.3.1. Trên tuyến Sài Gòn – Mỹ Tho

9.3.3.2. Trên tuyến Sài Gòn – Biên Hòa

9.3.3.3. Trên tuyến Sài Gòn – Lộc Ninh

9.4. Tiểu kết chương 3

10. ĐẶC ĐIỂM, NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG VÀ VAI TRÒ CỦA

11. HỆ THỐNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG SẮT TẠI NAM BỘ

11.1. Đặc điểm của giao thông đường sắt ở Nam Bộ

11.1.1. Các tuyến giao thông đường sắt đều hướng tâm thành phố Sài Gòn, phát triển từ đường sắt nội ô

11.1.2. Cơ sở hạ tầng đường sắt (đường, tàu, nhà ga) mới và hiện đại

11.1.3. Vận chuyển đường sắt ngoài hành khách, hàng hóa chủ yếu là vật phẩm nông nghiệp và caoutchouc

11.2. Những nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của đường sắt tại Nam Bộ từ 1945 – 1975

11.3. Vai trò của giao thông đường sắt ở Nam Bộ

11.3.1. Giao thông đường sắt với đời sống kinh tế

11.3.2. Vận chuyển hàng hóa nhanh, nhiều

11.3.3. Chi phí rẻ giúp giảm giá thành hàng hóa

11.3.4. Trao đổi, giao lưu kinh tế các vùng miền và ra thế giới

11.3.5. Đường sắt với đời sống xã hội

11.3.6. Đáp ứng nhu cầu đi lại của các tầng lớp nhân dân

11.3.7. Bổ sung thành phần trong cơ cấu đội ngũ công nhân

11.3.8. Góp phần trao đổi kỹ thuật trong phát triển khoa học và giáo dục

11.3.9. Góp phần hình thành những nhân tố mới của vùng đô thị hóa

11.3.10. Giao thông đường sắt với văn hóa và an ninh quốc phòng

11.3.11. Giao thông đường sắt với vấn đề giao lưu, phát triển văn hóa

11.3.12. Giao thông đường sắt với vấn đề quản trị địa bàn

11.3.13. Giao thông đường sắt với hoạt động quân sự và quốc phòng

11.4. Tiểu kết chương 4

NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

I. Mở đầu

Luận án tiến sĩ 'Hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ (1881 – 1975)' của Nguyễn Thị Thanh Tâm tại Đại học Sư phạm TP.HCM tập trung vào việc nghiên cứu sự hình thành và phát triển của hệ thống giao thông đường sắt trong bối cảnh lịch sử và xã hội của Nam Bộ. Đề tài được chọn vì tầm quan trọng của giao thông đường sắt trong việc kết nối các vùng miền và thúc đẩy phát triển kinh tế. Mục đích nghiên cứu là tái hiện quá trình hình thành, hoạt động và vai trò của hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho việc phát triển giao thông hiện nay. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các tuyến đường sắt, cơ sở hạ tầng và các yếu tố tác động đến hoạt động của hệ thống này. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong khoảng thời gian từ 1881 đến 1975, với các nguồn tài liệu phong phú từ thư viện và các tài liệu lưu trữ. Luận án cũng nhấn mạnh những đóng góp của nó cho lĩnh vực lịch sử Việt Nam, đặc biệt là trong việc hiểu rõ hơn về giao thông đường sắt tại Nam Bộ.

1.1. Lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài nghiên cứu về hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ xuất phát từ tầm quan trọng của nó trong việc phát triển kinh tế và xã hội. Giao thông đường sắt không chỉ là phương tiện vận chuyển hàng hóa mà còn là cầu nối giữa các vùng miền, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa và kinh tế. Hệ thống này đã có vai trò quan trọng trong việc hình thành cơ sở hạ tầng giao thông tại Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn thực dân Pháp xâm lược. Nghiên cứu này không chỉ giúp tái hiện lịch sử mà còn cung cấp những thông tin quý giá cho việc phát triển giao thông hiện đại, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành đường sắt trong bối cảnh hiện nay.

II. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan đến hệ thống giao thông đường sắt tại Việt Nam, đặc biệt là Nam Bộ. Nhiều công trình của các nhà khoa học trong và ngoài nước đã đề cập đến lịch sử giao thông đường sắt, tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các tuyến đường sắt lớn, trong khi các tuyến nhỏ hơn và vai trò của chúng trong phát triển kinh tế địa phương chưa được khai thác đầy đủ. Nhận xét tình hình nghiên cứu cho thấy cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố tác động đến sự phát triển của hệ thống giao thông đường sắt, cũng như những bài học kinh nghiệm từ quá khứ để áp dụng vào thực tiễn hiện nay. Luận án này sẽ kế thừa và phát triển những nội dung đã có, đồng thời mở rộng nghiên cứu đến các khía cạnh chưa được đề cập.

2.1. Những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài

Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài đã chỉ ra tầm quan trọng của giao thông đường sắt trong việc phát triển kinh tế và xã hội tại các quốc gia thuộc địa. Các nghiên cứu này thường tập trung vào các khía cạnh như lịch sử hình thành, vai trò trong phát triển kinh tế và tác động đến xã hội. Tuy nhiên, các nghiên cứu này thường thiếu sự chú ý đến bối cảnh cụ thể của Việt Nam, đặc biệt là Nam Bộ. Do đó, luận án này sẽ bổ sung vào kho tàng tri thức hiện có bằng cách cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ trong giai đoạn 1881 – 1975.

III. Điều kiện địa lý và nguyên nhân hình thành hệ thống đường sắt tại Nam Kỳ thời Pháp thuộc

Chương này phân tích các điều kiện địa lý và nguyên nhân hình thành hệ thống đường sắt tại Nam Kỳ trong thời kỳ thực dân Pháp. Đặc điểm địa lý của Nam Kỳ với hệ thống kênh rạch chằng chịt đã tạo ra những thách thức lớn cho việc phát triển giao thông. Tuy nhiên, chính những khó khăn này đã thúc đẩy thực dân Pháp đầu tư vào xây dựng hệ thống đường sắt nhằm khai thác tài nguyên và phát triển kinh tế. Bối cảnh lịch sử, bao gồm sự xâm lược của thực dân Pháp và công cuộc khai thác thuộc địa, đã tạo ra nhu cầu cấp thiết về một hệ thống giao thông hiện đại. Luận án chỉ ra rằng, việc xây dựng hệ thống đường sắt không chỉ nhằm mục đích kinh tế mà còn có ý nghĩa chiến lược trong việc kiểm soát và quản lý vùng đất mới.

3.1. Đặc điểm địa lý và tình hình giao thông ở Nam Kỳ thời Nguyễn

Đặc điểm địa lý của Nam Kỳ trong thời kỳ Nguyễn có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của giao thông đường sắt. Vùng đất này có địa hình phức tạp với nhiều kênh rạch, điều này đã tạo ra những khó khăn trong việc vận chuyển hàng hóa và đi lại. Tuy nhiên, chính những khó khăn này đã thúc đẩy nhu cầu xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại. Giao thông đường thủy và đường bộ đã tồn tại từ lâu, nhưng không đủ để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế. Sự xuất hiện của đường sắt vào cuối thế kỷ XIX đã mở ra một trang mới cho giao thông tại Nam Kỳ, giúp kết nối các vùng miền và thúc đẩy phát triển kinh tế.

IV. Quá trình xây dựng và hoạt động của hệ thống giao thông đường sắt tại Nam Bộ 1881 1975

Chương này tập trung vào quá trình hình thành và hoạt động của các tuyến đường sắt tại Nam Bộ từ năm 1881 đến 1975. Các tuyến đường sắt như Sài Gòn – Mỹ Tho, Sài Gòn – Biên Hòa và Sài Gòn – Lộc Ninh đã được xây dựng và phát triển trong bối cảnh lịch sử phức tạp. Mỗi tuyến đường sắt không chỉ có vai trò trong việc vận chuyển hàng hóa mà còn là biểu tượng cho sự phát triển của hệ thống giao thông tại Nam Bộ. Luận án phân tích chi tiết về cơ cấu tổ chức, hoạt động vận tải và những thách thức mà các tuyến đường sắt phải đối mặt trong từng giai đoạn lịch sử. Qua đó, luận án khẳng định vai trò quan trọng của giao thông đường sắt trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội tại Nam Bộ.

4.1. Quá trình hình thành và hoạt động của các tuyến đường sắt tại Nam Kỳ từ 1881 đến 1945

Quá trình hình thành và hoạt động của các tuyến đường sắt tại Nam Kỳ từ 1881 đến 1945 diễn ra trong bối cảnh lịch sử đầy biến động. Tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho được xây dựng đầu tiên, mở ra cơ hội mới cho việc vận chuyển hàng hóa và hành khách. Các tuyến đường sắt khác như Sài Gòn – Biên Hòa và Sài Gòn – Lộc Ninh cũng được phát triển, tạo thành mạng lưới giao thông quan trọng. Hoạt động vận tải trên các tuyến này không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế địa phương. Luận án chỉ ra rằng, sự phát triển của hệ thống giao thông đường sắt đã có tác động sâu sắc đến đời sống xã hội và kinh tế của người dân Nam Bộ trong giai đoạn này.

Khám Phá Luận Án Tiến Sĩ Tại Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh