chương 1, tác giả đề cập: Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Liên Xô cho rằng việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang là một quy luật khách quan chi phối công cuộc xây dựng quân đội, đồng thời vai trò và ảnh hưởng của các tổ chức Đảng trong Quân đội và Hải đội đã tăng lên. Điều đó được chứng minh là đúng đắn [38, tr. Tính quyết định sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang Liên Xô trong cuốn sách cũng đề cập rất rõ: Nhiệm vụ chính của các lực lượng vũ trang Liên Xô trong giai đoạn hiện nay là duy trì sự sẵn sàng chiến đấu thường xuyên. Nhiệm vụ đó chỉ có thể thực hiện thắng lợi khi các chỉ thị và nghị quyết của Đảng và Bộ chỉ huy chiến đấu của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được chấp hành một cách triệt để [38, tr.
Đảng Cộng sản và Ban Chấp hành Trung ương Đảng kiểm tra việc thực hiện một loạt biện pháp thực tiễn trong lĩnh vực quân sự - từ việc xây dựng những nguyên tắc về lý luận và phương pháp luận quyết định phương hướng xây dựng quân đội đến việc hoàn thành thực tế các nhiệm vụ cụ thể có liên quan đến công tác huấn luyện và giáo dục cán bộ và chiến sĩ [38, tr. Trong cuốn sách, tác giả cũng nhấn mạnh vai trò của công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho Quân đội và Hải đội: Trong khi rất chú trọng đến trang bị kỹ thuật của Quân đội và Hải quân và phát triển nghệ thuật chiến tranh, Đảng cho rằng con người xưa và nay bao giờ cũng là lực lượng chủ yếu trong chiến tranh. Vai trò của công tác tư tưởng của Đảng trong Quân đội và Hải quân, vai trò của công tác giáo dục chính trị - tinh thần và tâm lý cho cán bộ và chiến sĩ nhằm đối phó với chiến tranh hiện đại đang tăng lên rõ rệt. Do đó, vai trò của Đảng trong việc lãnh đạo các lực lượng vũ trang tăng lên cũng do những nhân tố tinh thần và tư tưởng quyết định [38, tr.
11 Ở chương 3, tác giả đề cập khá rõ đến vị trí, tầm quan trọng của công tác đảng, công tác chính trị đối với các lực lượng vũ trang: M. Phun-de gọi công tác đảng, công tác chính trị là một loại vũ khí bổ trợ mới, đáng sợ đối với quân thù. Định nghĩa đúng đắn ấy ngày nay vẫn còn giá trị của nó. Công tác đảng, công tác chính trị tích cực, có mục đích, thấm sâu vào tất cả mọi mặt của đời sống và hoạt động của các lực lượng vũ trang [38, tr.
Về vấn đề quyết định nội dung của công tác đảng, công tác chính trị tác giả chỉ rõ: Nội dung của công tác đảng, công tác chính trị được quyết định bởi nhiệm vụ cụ thể của quân đội và bởi sự cần thiết phải thường xuyên tăng cường sức mạnh chiến đấu của các lực lượng vũ trang và rèn luyện nó để đánh thắng bất kỳ kẻ xâm lược nào trong những điều kiện khác nhau và phức tạp của chiến tranh hiện đại [38, tr. Như vậy, trong các công trình khoa học của Liên Xô, các tác giả đã đề cập đến vị trí vai trò lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang Xô viết; sự cần thiết phải tiến hành công tác đảng, công tác chính trị đối với lực lượng vũ trang; mục đích, nội dung và cách thức tiến hành công tác đảng, công tác chính trị của các lực lượng vũ trang; về vị trí tầm quan trọng của việc thực hiện chế độ chính uỷ, chính trị viên trong quân đội. Đây là những vấn đề cơ bản, thiết thực để thực hiện xây dựng quân đội về chính trị. Những công trình khoa học xuất bản ở Trung Quốc Cuốn Giáo trình công tác chính trị của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc dùng trong các học viện, nhà trường trong thời kỳ mới do Chương Tư Nghị làm Chủ biên [39].
Nội dung cuốn sách gồm lời nói đầu và mười phần. Cuốn sách đề cập tương đối toàn diện về lĩnh vực công tác chính trị trong Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc: Khái luận về công tác chính trị tư tưởng; nội dung biện pháp xây dựng tư tưởng - văn hoá; xây dựng đảng bộ (đảng uỷ); xây dựng cơ quan chính trị; xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị; xây dựng công tác 12 chính trị cơ sở (thực chất là xây dựng đội ngũ chính trị viên đại đội); công tác chính trị trong ngành hậu cần, các quân binh chủng, của học viện và nghiên cứu khoa học quốc phòng, trong huấn luyện quân sự và chấp hành các nhiệm vụ và công tác chính trị dân quân và nghĩa vụ quân sự. Bàn về bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội, tại phần I, chương 2, các tác giả khẳng định: "Kiên trì sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội là nguyên tắc cơ bản xây dựng quân đội ta. Nhiệm vụ cơ bản của công tác chính trị quân đội chính là bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội về chính trị, tư tưởng và tổ chức" [39, tr.
Về nguyên tắc cơ bản về sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội: Thứ nhất là, Quân Giải phóng phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng một cách hoàn toàn tuyệt đối, vô điều kiện. Trong bất kỳ tình huống nào quyết không cho phép bất kỳ người nào tranh quyền với Đảng. Thứ hai là, ngoài Đảng Cộng sản và cánh tay đắc lực của Đảng Cộng sản là Đoàn Thanh niên cộng sản, có thể căn cứ theo chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng được phát triển hoạt động trong quân đội. Thứ ba là, mọi hoạt động của Quân Giải phóng nhân dân đều phải phục tùng cho cương lĩnh đường lối, phương châm, chính sách của Đảng.
Xây dựng chế độ tổ chức đảng thực thi lãnh đạo hoàn bị đối với quân đội: Trong thời kỳ đầu Hồng quân mới thành lập, Mao Trạch Đông đã thành lập chi bộ đảng ở cấp đại đội, từ cấp tiểu đoàn trở lên thì thành lập đảng uỷ, từ cấp đại đội trở lên đều thành lập đại biểu đảng (sau này đổi tên là uỷ viên chính trị hay còn gọi là chính trị viên), cấp trung đoàn trở lên thì thành lập cục chính trị và làm cho tổ chức này trở thành chế độ quy định, dựa vào chế độ này, làm cho quân đội thay đổi tốt lên. Một số chế độ tổ chức này phát triển theo tình thế phong phú dần lên. Chủ yếu những nội dung sau: 13 Một là, quyền lãnh đạo và chỉ huy cao nhất tập trung vào Trung ương và Quân uỷ Trung ương. Hai là, đơn vị cấp trung đoàn trở lên xây dựng ban chấp hành Đảng bộ (tiểu đoàn thì xây dựng ban chấp hành Đảng uỷ cơ sở) để làm cho bộ đội thực hiện chức năng là hạt nhân đoàn kết và lãnh đạo thống nhất.
Xác định thực hiện chế độ "Thủ trưởng phân công phụ trách dưới sự lãnh đạo tập thể thống nhất của Đảng uỷ, thực hiện chế độ cơ bản Đảng lãnh đạo quân đội". Ba là, đơn vị từ cấp trung đoàn và tương đương trở lên thiết lập chính uỷ (uỷ viên chính trị) Bốn là, từ cấp trung đoàn và tương đương trở lên thiết lập cơ quan chính trị. Năm là, đơn vị đại đội hoặc đơn vị cơ sở thì xây dựng cơ sở đảng. Ngoài ra còn xây dựng hệ thống quân sự và chế độ song quyền lãnh đạo của ban chấp hành đảng bộ địa phương dưới sự lãnh đạo thống nhất của Trung ương Đảng trở thành sự đảm bảo của tổ chức và quân đội quán triệt chấp hành đường lối, phương châm lãnh đạo của Đảng đối với quân đội.
Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội là nhiệm vụ cơ bản của công tác chính trị trong quân đội. Đảng thông qua cái gì để thực hiện việc lãnh đạo quân đội? Vấn đề quan trọng là thông qua công tác chính trị. Có hai cách làm cụ thể: Thứ nhất là, công tác chính trị trong quân đội của Đảng thực hiện tư tưởng lãnh đạo của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông quán triệt đường lối chính sách phương châm của Đảng, hoàn thành mọi nhiệm vụ của Đảng đã quy định. Thứ hai là, xây dựng cơ quan chính trị và thiết lập nhân viên công tác chính trị, quản lý công tác tư tưởng và công tác tổ chức của Đảng trong quân đội.
Toàn bộ hoạt động của công tác chính trị được tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng và cũng đều đảm bảo phục vụ cho sự lãnh đạo của Đảng trong quân đội. 14 "Cương lĩnh Đảng Cộng sản Trung Quốc" được thông qua trong Đại hội 12 đã chỉ rõ: Sự lãnh đạo của Đảng chủ yếu là sự lãnh đạo về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Sự lãnh đạo của Đảng về chính trị chủ yếu là đường lối, phương châm, chính sách của Đảng trong các thời kỳ khác nhau là sự thể hiện cụ thể cương lĩnh của Đảng, là xuất phát từ thực tế, căn cứ vào tình hình thực tế khách quan và chế định yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, là biểu hiện tập trung của giai cấp vô sản và lợi ích căn bản của đông đảo nhân dân [39, tr. Như vậy, các công trình khoa học nước ngoài đã góp phần khẳng định: Vị trí, vai trò Đảng lãnh đạo quân đội; thực hiện chế độ công tác đảng, công tác chính trị; chế độ chính uỷ, chính trị viên là qui luật khách quan trọng xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản.
Các công trình khoa học trên cũng làm rõ yêu cầu khách quan phải tăng cường công tác chính trị của Đảng đối với lực lượng vũ trang trong tình hình mới. Có một số công trình đề cập khá toàn diện nội dung công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội qua các thời kỳ lịch sử của nước mình. Tài liệu trong nước liên quan đến đề tài Vấn đề Đảng lãnh đạo sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nói chung, lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị nói riêng, đã có nhiều công trình khoa học, nhiều bài báo đề cập đến với những mức độ khác nhau, góp phần quan trọng vào quá trình tổng kết lịch sử chiến tranh cách mạng và khẳng định truyền thống cách mạng vẻ vang của quân đội ta. Có một số công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về quá trình Đảng lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị, tổng kết xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị qua các thời kỳ cách mạng … 1.