Đảng cộng sản việt nam lãnh đạo xây dựng quân đội nhân dân việt nam về chính trị từ năm 2001 đến năm 2011

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Đảng cộng sản việt nam lãnh đạo xây dựng quân đội nhân dân việt nam về chính trị từ năm 2001 đến, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Toàn
• Người hướng dẫn: PGS, TS Vũ Như Khôi
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh Đạo Xây Dựng Quân Đội Nhân Dân Việt Nam Về Chính Trị (2001-2011)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI VỀ CHÍNH TRỊ (2001 - 2011)
• 1.1. Yêu cầu khách quan và chủ trương của Đảng xây dựng quân đội về chính trị (2001 - 2005)
• 1.2. Đảng chỉ đạo xây dựng quân đội về chính trị (2001- 2005)
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI VỀ CHÍNH TRỊ (2006 - 2011)
• 2.1. Những nhân tố mới tác động và chủ trương đẩy mạnh xây dựng quân đội về chính trị (2006 - 2011)
• 2.2. Đảng chỉ đạo xây dựng quân đội về chính trị (2006 - 2011)
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ KINH NGHIỆM ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI VỀ CHÍNH TRỊ (2001 - 2011)
• 3.1. Kết quả và nguyên nhân
• 3.2. Một số kinh nghiệm của quá trình Đảng lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị (2001 - 2011)
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Lãnh Đạo Xây Dựng Quân Đội Về Chính Trị 2001 2011

Quân đội Nhân dân Việt Nam là lực lượng vũ trang của dân, do dân và vì dân. Sức mạnh chiến đấu của quân đội đến từ nhiều yếu tố, trong đó yếu tố chính trị - tinh thần đóng vai trò nền tảng. Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tổ chức, lãnh đạo, giáo dục và rèn luyện quân đội, mang bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc. Quân đội đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng. Xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị là nguyên tắc cơ bản để quân đội luôn là lực lượng chính trị, chiến đấu trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Thực tiễn gần 70 năm xây dựng, chiến đấu và chiến thắng đã khẳng định vai trò quyết định của yếu tố chính trị. Trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng quân đội về chính trị đặt ra những vấn đề mới, đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn, nâng cao chất lượng tổng hợp, trước hết là chất lượng chính trị của quân đội.

1.1. Vai Trò Lãnh Đạo Của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội Nhân dân Việt Nam. Bản chất của Đảng quy định bản chất giai cấp và mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của quân đội. Trong suốt quá trình xây dựng, lãnh đạo, giáo dục và rèn luyện quân đội, Đảng luôn coi trọng việc xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị. Điều này nhằm đảm bảo quân đội luôn là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu trung thành và tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng là yếu tố then chốt, quyết định mọi thắng lợi của quân đội.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Xây Dựng Quân Đội Về Chính Trị

Xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị là một nguyên tắc cơ bản, là nhân tố quyết định sức mạnh của quân đội. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều biến động phức tạp. Việc xây dựng quân đội về chính trị đặt ra những vấn đề mới cả về nhận thức, tổ chức và hoạt động thực tiễn. Do đó, cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn, nâng cao chất lượng tổng hợp, trước hết là chất lượng chính trị của quân đội.

II. Thách Thức Trong Lãnh Đạo Quân Đội Về Chính Trị 2001 2011

Giai đoạn 2001-2011, Quân đội Nhân dân Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức mới. Tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, khó lường. Các thế lực thù địch tăng cường các hoạt động chống phá, thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình", "phi chính trị hóa quân đội". Bên cạnh đó, những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế cũng ảnh hưởng đến tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, chiến sĩ. Để vượt qua những thách thức này, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những chủ trương, giải pháp đúng đắn, sáng tạo trong lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị.

2.1. Âm Mưu Diễn Biến Hòa Bình Phi Chính Trị Hóa Quân Đội

Các thế lực thù địch luôn tìm cách thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình", "phi chính trị hóa quân đội". Mục tiêu của chúng là làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Đảng đối với quân đội, làm phai nhạt lý tưởng cách mạng, làm giảm sút sức mạnh chiến đấu của quân đội. Để đối phó với âm mưu này, Đảng đã tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao nhận thức về âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho cán bộ, chiến sĩ.

2.2. Tác Động Tiêu Cực Của Kinh Tế Thị Trường

Kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế mang lại nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng tạo ra những tác động tiêu cực đến tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, chiến sĩ. Một số người có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, chạy theo lợi ích vật chất tầm thường. Để khắc phục tình trạng này, Đảng đã tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời đẩy mạnh giáo dục đạo đức cách mạng, xây dựng lối sống trong sạch, lành mạnh cho cán bộ, chiến sĩ.

III. Giải Pháp Lãnh Đạo Xây Dựng Quân Đội Về Chính Trị 2001 2011

Để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội Nhân dân Việt Nam về chính trị trong giai đoạn 2001-2011, nhiều giải pháp đã được triển khai. Trong đó, tập trung vào việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị vững mạnh, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh. Các giải pháp này nhằm đảm bảo quân đội luôn là lực lượng chính trị tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Giáo Dục Chính Trị Tư Tưởng

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng được đặc biệt chú trọng, tập trung vào việc quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, truyền thống yêu nước, cách mạng của dân tộc và quân đội. Nội dung, hình thức giáo dục được đổi mới, phù hợp với từng đối tượng, địa bàn. Qua đó, giúp cán bộ, chiến sĩ nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng.

3.2. Xây Dựng Đội Ngũ Cán Bộ Chính Trị Vững Mạnh

Đội ngũ cán bộ chính trị đóng vai trò quan trọng trong công tác xây dựng quân đội về chính trị. Đảng đã có nhiều chủ trương, giải pháp để xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị vững mạnh về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực công tác. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị được tăng cường, chú trọng cả về lý luận và thực tiễn. Đồng thời, thực hiện tốt công tác tuyển chọn, bố trí, sử dụng cán bộ chính trị.

IV. Kết Quả Lãnh Đạo Xây Dựng Quân Đội Về Chính Trị 2001 2011

Nhờ sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, công tác xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam về chính trị trong giai đoạn 2001-2011 đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Bản lĩnh chính trị của cán bộ, chiến sĩ được nâng cao, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân. Chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội được tăng cường, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Quân đội luôn là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

4.1. Nâng Cao Bản Lĩnh Chính Trị Của Cán Bộ Chiến Sĩ

Một trong những kết quả nổi bật là bản lĩnh chính trị của cán bộ, chiến sĩ được nâng cao. Cán bộ, chiến sĩ tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, kiên định mục tiêu lý tưởng xã hội chủ nghĩa, sẵn sàng chiến đấu hy sinh để bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Tinh thần cảnh giác cách mạng được nâng cao, chủ động đấu tranh chống lại các âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù.

4.2. Tăng Cường Sức Mạnh Chiến Đấu Của Quân Đội

Chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội được tăng cường, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Quân đội được xây dựng theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Khả năng sẵn sàng chiến đấu được nâng cao, đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

V. Kinh Nghiệm Lãnh Đạo Xây Dựng Quân Đội Về Chính Trị 2001 2011

Từ thực tiễn lãnh đạo xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam về chính trị trong giai đoạn 2001-2011, có thể rút ra một số kinh nghiệm quan trọng. Đó là, phải luôn kiên định mục tiêu lý tưởng xã hội chủ nghĩa, giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị vững mạnh và thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức công tác xây dựng Đảng.

5.1. Kiên Định Mục Tiêu Lý Tưởng Xã Hội Chủ Nghĩa

Kiên định mục tiêu lý tưởng xã hội chủ nghĩa là yếu tố then chốt để xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị. Quân đội phải luôn trung thành với mục tiêu lý tưởng của Đảng, kiên định con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Đây là cơ sở để xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho cán bộ, chiến sĩ.

5.2. Giữ Vững Vai Trò Lãnh Đạo Của Đảng

Giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng là nguyên tắc bất biến trong xây dựng quân đội. Đảng phải lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với quân đội. Sự lãnh đạo của Đảng là yếu tố quyết định mọi thắng lợi của quân đội. Do đó, phải tăng cường công tác xây dựng Đảng trong quân đội, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các tổ chức đảng.

VI. Định Hướng Lãnh Đạo Xây Dựng Quân Đội Về Chính Trị Tương Lai

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra những yêu cầu mới. Để đáp ứng yêu cầu đó, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội Nhân dân Việt Nam về chính trị. Tập trung vào việc nâng cao chất lượng tổng hợp của quân đội, xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

6.1. Nâng Cao Chất Lượng Tổng Hợp Của Quân Đội

Nâng cao chất lượng tổng hợp của quân đội là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Chất lượng tổng hợp của quân đội bao gồm chất lượng chính trị, tư tưởng, đạo đức, trình độ quân sự, khoa học công nghệ và khả năng hậu cần, kỹ thuật. Cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng chính trị, tư tưởng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho cán bộ, chiến sĩ.

6.2. Xây Dựng Quân Đội Cách Mạng Chính Quy Tinh Nhuệ Hiện Đại

Tiếp tục xây dựng quân đội theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Đây là mục tiêu chiến lược, lâu dài của Đảng và Nhà nước ta. Cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng huấn luyện, đào tạo, trang bị vũ khí, khí tài hiện đại, xây dựng lực lượng thường trực mạnh, lực lượng dự bị hùng hậu.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị từ năm 2001 đến năm 2011" của nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Toàn (Chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Mã số: 62 22 03 15; bảo vệ tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng năm 2014 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Vũ Như Khôi và PGS, TS Nguyễn Xuân Tú) là công trình khoa học tiên phong giải mã toàn diện tiến trình lãnh đạo của Đảng đối với việc củng cố nền tảng chính trị - tinh thần của lực lượng vũ trang trong thập niên đầu thế kỷ XXI. Bối cảnh nghiên cứu giai đoạn 2001 - 2011 mang tính bước ngoặt sâu sắc: sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa tại Liên Xô và Đông Âu để lại khoảng trống lý luận và thực tiễn lớn; các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ và ráo riết thực hiện mưu đồ "phi chính trị hóa quân đội"; cuộc cách mạng khoa học công nghệ cùng sự xuất hiện của chiến tranh công nghệ cao (High-Tech Warfare) đặt ra những ảo tưởng về sự quyết định tuyệt đối của vũ khí kỹ thuật; đồng thời mặt trái của kinh tế thị trường thời kỳ Việt Nam gia nhập WTO (2007) và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa tác động trực tiếp đến phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ".

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi được xác định: Mặc dù đã có các công trình nghiên cứu riêng lẻ về từng mặt công tác tư tưởng (Mai Hồng Bỉnh), cơ chế lãnh đạo (Nguyễn Văn Cần), hoặc khảo sát các giai đoạn trước năm 2000 (Nguyễn Văn Hữu, Nguyễn Tuấn Dũng), song chưa có một công trình nào hệ thống hóa hoàn chỉnh bức tranh lịch sử 10 năm (2001 - 2011) với tính chất là một chỉnh thể chiến lược chuyển tiếp mô hình chỉ huy - chính trị. Luận án giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Những yêu cầu khách quan, nhân tố tác động mới nào chi phối tư duy và chủ trương của Đảng về xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị trong giai đoạn 2001 - 2011?
2. Quá trình chỉ đạo thực tiễn, việc điều chỉnh cơ chế lãnh đạo (trọng tâm là chuyển giao từ chế độ phó chỉ huy về chính trị sang chế độ chính ủy, chính trị viên theo Nghị quyết 51-NQ/TW) đã diễn ra như thế nào, đạt kết quả, bộc lộ hạn chế gì và đúc kết thành những bài học kinh nghiệm lịch sử nào?

Hai giả thuyết nghiên cứu chính:

• H1: Bản chất giai cấp công nhân và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam chỉ được giữ vững khi duy trì và tăng cường nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt, lấy xây dựng về chính trị làm cơ sở nền tảng để nâng cao chất lượng tổng hợp.
• H2: Việc tái lập và hoàn thiện chế độ chính ủy, chính trị viên theo Nghị quyết 51-NQ/TW (năm 2005) là bước đột phá thể chế bảo đảm sự cân bằng tối ưu giữa năng lực điều hành quân sự và bảo đảm định hướng chính trị - tư tưởng trước các tác động đa chiều của kinh tế thị trường và chiến lược "diễn biến hòa bình".

Khung lý thuyết của công trình dựa trên học thuyết Mác - Lênin về xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản, tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng Cộng sản Việt Nam (đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 8 khóa IX năm 2003 về "Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới"). Đóng góp đột phá của công trình nằm ở việc lượng hóa và tổng kết thực tiễn 10 năm chuyển giao cơ chế, khảo sát chuyên sâu tại các quân đoàn chủ lực, quân khu, quân chủng, binh chủng và hệ thống học viện, nhà trường quân đội trên phạm vi cả nước.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    BỐI CẢNH CHIẾN LƯỢC TOÀN CẦU & TRONG NƯỚC                 |
|  - Chiến tranh công nghệ cao               - Mặt trái kinh tế thị trường      |
|  - Chiến lược "Diễn biến hòa bình"         - Âm mưu "Phi chính trị hóa"       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
                                       │
                                       ▼
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                 CHỦ TRƯƠNG LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG (2001 - 2011)                    |
|  - Cương lĩnh, Nghị quyết Đại hội IX, X     - NQ Trung ương 8 khóa IX (2003)   |
|  - Đột phá thể chế: Nghị quyết 51-NQ/TW (2005) khôi phục Chính ủy/Chính trị viên |
+-------------------------------------------------------------------------------+
                                       │
                                       ▼
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      THỰC TIỄN CHỈ ĐẠO TOÀN DIỆN TOÀN QUÂN                    |
|  - Giáo dục chính trị tư tưởng             - Xây dựng Đảng bộ Quân đội TSVM   |
|  - Xây dựng đội ngũ cán bộ, chính ủy       - Đấu tranh tư tưởng, chống suy thoái|
|  - Dân vận, xây dựng "Thế trận lòng dân"    - Đối ngoại quốc phòng             |
+-------------------------------------------------------------------------------+
                                       │
                                       ▼
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                         KẾT QUẢ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM                        |
|  - Nâng cao chất lượng tổng hợp & sức chiến đấu tuyệt đối trung thành         |
|  - Đập tan âm mưu "Phi chính trị hóa quân đội"                                |
|  - Bài học: Giữ vững nguyên tắc lãnh đạo, kiện toàn bộ máy CTĐ, CTCT          |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy một phổ nghiên cứu phong phú nhưng phân tán về lịch sử và lý luận xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng. Trong các công trình quốc tế kinh điển của Liên Xô, Đại tướng A.Ê-pi-sép (A.A. Yepishev, 1973, 1980) trong các công trình Tóm tắt lịch sử công tác đảng, công tác chính trị trong các lực lượng vũ trang Liên Xô từ 1918 - 1973 và Một số vấn đề công tác đảng - công tác chính trị trong các lực lượng vũ trang Liên Xô đã khẳng định luận điểm của V.I. Lênin: "Ở đâu mà công tác chính trị trong quân đội, công tác của các chính uỷ làm được chu đáo nhất, thì ở đấy không hề có tình trạng lỏng lẻo trong quân đội, quân đội giữ gìn được trật tự tốt hơn, và tinh thần của họ cũng cao hơn; ở đấy thu được nhiều thắng lợi hơn". Đồng quan điểm, Thiếu tướng P.Các-pen-cô (P. Karpenko, 1989) trong giáo trình Công tác đảng - công tác chính trị trong các lực lượng vũ trang Xô - viết nhấn mạnh vai trò cấu trúc của đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội và cơ chế kiểm soát của Đảng đối với mọi hoạt động quân sự. Tại Trung Quốc, Chương Tư Nghị (Zhang Siyi, 1990) trong Giáo trình công tác chính trị của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc đã tổng kết nguyên tắc thiết lập "Chi bộ tại đại đội" từ thời kỳ Mao Trạch Đông và thể chế "Thủ trưởng phân công phụ trách dưới sự lãnh đạo tập thể thống nhất của Đảng ủy".

Tại Việt Nam, các tác giả Trương Thành Trung (1998) nghiên cứu tác động của biến đổi kinh tế - xã hội đến 4 mối quan hệ chính trị - xã hội cơ bản của quân đội; Nguyễn Ngọc Hồi (2002) làm rõ tính tất yếu của sự lãnh đạo trong giai đoạn mới; Mai Hồng Bỉnh (2000) đi sâu vào công tác tư tưởng; Lê Bình (2001) khẳng định xây dựng về chính trị là cái "gốc"; Nguyễn Vĩnh Thắng (2005) hệ thống hóa quan điểm Mác - Lênin và Hồ Chí Minh; Nguyễn Văn Cần (2009) phân tích cơ chế lãnh đạo của Đảng; Nguyễn Tuấn Dũng (2011) trong Lịch sử Đảng bộ Quân đội, tập 3 (1975 - 2010) ghi lại tiến trình thực hiện các nghị quyết quân sự của Đảng.

                ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                │          CÁC TRƯỜNG PHÁI LÝ LUẬN ĐỐI THOẠI              │
                └─────────────────────────────────────────────────────────┘
                                             │
                     ┌───────────────────────┴───────────────────────┐
                     ▼                                               ▼
       ┌───────────────────────────┐                   ┌───────────────────────────┐
       │   Trường phái Phương Tây  │                   │    Học thuyết Mác-Lênin   │
       │ (Huntington, Janowitz)    │                   │   & Tư tưởng Hồ Chí Minh  │
       ├───────────────────────────┤                   ├───────────────────────────┤
       │ - Quân đội "phi chính trị"│                   │ - Quân đội là công cụ bạo │
       │ - Kiểm soát khách quan    │                   │   lực của giai cấp/Đảng   │
       │ - Tính chuyên nghiệp quân │                   │ - Nhân tố chính trị -     │
       │   sự đứng ngoài đảng phái │                   │   tinh thần là quyết định │
       └───────────────────────────┘                   └───────────────────────────┘
                     │                                               │
                     └───────────────────────┬───────────────────────┘
                                             ▼
                ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                │            POSITIONING ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN              │
                │ Luận giải cơ chế kết hợp: Đảng ủy lãnh đạo tập thể     │
                │ + Một người chỉ huy + Thể chế Chính ủy/Chính trị viên   │
                │ (Nghị quyết 51-NQ/TW) hóa giải khủng hoảng kép:        │
                │ Chống "phi chính trị hóa" & chống suy thoái nội bộ      │
                └─────────────────────────────────────────────────────────┘

Tranh luận lý thuyết lớn nhất tồn tại giữa hai quan điểm đối lập:

• Quan điểm thứ nhất (Trường phái phương Tây và luận điệu "phi chính trị hóa"): Chịu ảnh hưởng bởi lý thuyết kiểm soát dân sự khách quan (Objective Civilian Control) của Samuel Huntington (The Soldier and the State, 1957) và mô hình quân đội cảnh sát (Constabulary Model) của Morris Janowitz (The Professional Soldier, 1960), cổ súy cho quan điểm quân đội trung lập, chỉ phục vụ "quốc gia" trừu tượng, đứng ngoài chính trị và tách rời khỏi sự lãnh đạo của chính đảng.
• Quan điểm thứ hai (Học thuyết quân sự Mác - Lênin và thực tiễn Việt Nam): Khẳng định không có quân đội phi giai cấp, đứng ngoài chính trị; sức mạnh của quân đội kiểu mới bắt nguồn từ bản chất giai cấp công nhân và sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng tiền phong.

Vị trí của luận án (Positioning) được xác lập vững chắc: Luận án không chỉ kế thừa các nghiên cứu trước đây mà còn tiến hành tổng kết lịch sử độc lập, khảo cứu trực tiếp giai đoạn chuyển giao thể chế đỉnh cao (2001 - 2011), chứng minh thực nghiệm rằng việc triển khai Nghị quyết 51-NQ/TW ngày 20/07/2005 của Bộ Chính trị khóa IX và Nghị quyết số 513/NQ-ĐUQSTW ngày 17/11/2005 của Đảng ủy Quân sự Trung ương là đòn bẩy tái thiết lập sức mạnh chiến đấu của quân đội, vô hiệu hóa hoàn toàn các luận điệu phi chính trị hóa quân đội trong thời kỳ mới.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào việc phát triển hệ thống lý luận khoa học Lịch sử Đảng và Xây dựng Đảng thông qua 4 nội dung cốt lõi:

1. Mở rộng học thuyết Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội kiểu mới: Luận án chứng minh tính quy luật của việc lấy xây dựng về chính trị làm nền tảng trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Sự lãnh đạo của Đảng không làm suy giảm tính chuyên nghiệp quân sự mà là nhân tố quyết định phương hướng chính trị và sức mạnh tổng hợp của lực lượng vũ trang.
2. Làm sâu sắc khái niệm "Bản chất giai cấp công nhân gắn liền với tính nhân dân và tính dân tộc": Phân tích rõ sự thống nhất biện chứng giữa bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ Nhân dân và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Đại hội IX: "Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và nền văn hoá; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ sự nghiệp đổi mới và lợi ích quốc gia, dân tộc".
3. Luận giải mối quan hệ giữa yếu tố vũ khí trang bị và nhân tố con người trong chiến tranh công nghệ cao: Bẻ gãy luận điểm sùng bái vũ khí đơn thuần, khẳng định dù vũ khí có hiện đại đến đâu thì nhân tố con người giữ vững bản lĩnh chính trị, ý chí quyết chiến quyết thắng vẫn là nhân tố quyết định thắng lợi cuối cùng trên chiến trường.
4. Cung cấp mô hình lý thuyết thể chế hóa sự lãnh đạo: Xác lập mô hình quan hệ tương tác giữa ba trụ cột: Đảng ủy lãnh đạo tập thể - Người chỉ huy quân sự hành động quyết đoán - Chính ủy/Chính trị viên chủ trì về chính trị.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Lịch sử Đảng, Xây dựng Đảng, Xã hội học quân sự và Khoa học chính trị, tập trung vào 4 cấu phần chính:

Cấu phần phân tích	Nội dung chi tiết	Phạm vi biên giới & Giới hạn áp dụng
Nhân tố tác động (Inputs)	Bối cảnh địa chính trị toàn cầu; Chiến lược "diễn biến hòa bình"; Chiến tranh công nghệ cao; Mặt trái kinh tế thị trường; Tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.	Giới hạn trong thập niên 2001 - 2011, phân tích tác động trực tiếp và gián tiếp đến LLVT Việt Nam.
Chủ trương & Thể chế hóa (Policy Process)	Cương lĩnh, Nghị quyết Đại hội IX, X; Nghị quyết TW 8 khóa IX (2003); Đột phá thể chế Nghị quyết 51-NQ/TW (2005) và NQ 513/NQ-ĐUQSTW (2005).	Tập trung vào các văn kiện cấp chiến lược của BCH Trung ương, Bộ Chính trị và Đảng ủy Quân sự Trung ương.
Chỉ đạo thực tiễn (Implementation)	Giáo dục chính trị tư tưởng; Kiện toàn tổ chức Đảng bộ Quân đội; Thực hiện chế độ Chính ủy/Chính trị viên; Công tác cán bộ; Xây dựng "thế trận lòng dân", dân vận.	Toàn diện trên các cấp: Quân khu, Quân đoàn, Quân chủng, Binh chủng, Học viện, Nhà trường và Đơn vị cơ sở.
Đầu ra & Bài học (Outputs & Lessons)	Chất lượng chính trị; Khả năng sẵn sàng chiến đấu; Mức độ đoàn kết quân dân; Hệ thống 4 bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị lâu dài.	Đánh giá qua dữ liệu thực tiễn và hồ sơ lưu trữ chính thức từ năm 2001 đến năm 2011.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án đứng trên lập trường bản thể luận và nhận thức luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Marxist Historical and Dialectical Materialism), kết hợp với quan điểm Hiện thực phê phán (Critical Realism) nhằm nhìn nhận sự thật lịch sử khách quan, đa chiều. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Historical Research Design) được triển khai trên 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích các chủ trương, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương (Đảng ủy Quân sự Trung ương).
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Khảo sát cơ chế vận hành, sự chỉ đạo của Tổng cục Chính trị, các Đảng bộ Quân khu, Quân chủng, Quân đoàn, Binh chủng và Học viện, Nhà trường.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát đời sống chính trị tư tưởng, kỷ luật, chất lượng đảng viên tại các chi bộ đại đội, tiểu đoàn và phân đội cơ sở.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật của khoa học lịch sử:

1. Thu thập tài liệu văn kiện: Khai thác hệ thống văn kiện Đảng toàn tập, các nghị quyết chuyên đề của Đảng ủy Quân sự Trung ương, báo cáo tổng kết của Tổng cục Chính trị giai đoạn 2001 - 2011.
2. Khảo sát điền dã và điều tra thực tiễn: Thu thập số liệu khảo sát chất lượng chính trị, năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng tại các đơn vị tiêu biểu (Quân khu 1, Quân khu 3, Quân khu 7, Quân khu 9, Quân đoàn 1, Quân đoàn 2, Học viện Chính trị, Học viện Lục quân,...).
3. Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation):
   • Data Triangulation: Đối chiếu giữa văn bản chỉ đạo chính thức, số liệu báo cáo tổng kết của cơ quan chính trị và dữ liệu điều tra thực tiễn độc lập.
   • Methodological Triangulation: Kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử (tái hiện tiến trình theo thời gian 2001 - 2005 và 2006 - 2011) với phương pháp lôgíc (phân tích bản chất, quy luật, bài học).
   • Investigator Triangulation: Tham vấn các nhà khoa học, tướng lĩnh, chuyên gia lịch sử Đảng và cán bộ chủ trì chính trị các quân khu, quân đoàn.

Data và phân tích

• Mẫu nghiên cứu: Dữ liệu tổng kết công tác đảng, công tác chính trị từ toàn bộ các tổ chức đảng trong Đảng bộ Quân đội trong giai đoạn 2001 - 2011; mẫu khảo sát sâu tại hơn 15 đầu mối cơ quan, đơn vị, học viện toàn quân.
• Kỹ thuật phân tích:
  • Phân tích định tính văn bản (Qualitative Document Analysis) trên hệ thống nghị quyết, chỉ thị.
  • Phân tích phân kỳ lịch sử (Historical Periodization Analysis): Chia làm 2 giai đoạn logic (2001 - 2005: Khẳng định yêu cầu khách quan và ban hành chủ trương đổi mới cơ chế; 2006 - 2011: Đẩy mạnh xây dựng toàn diện và hiện thực hóa chế độ chính ủy, chính trị viên).
  • Phân tích thống kê mô tả (Descriptive Statistics) đánh giá biến động kỷ luật, chất lượng cán bộ, tỷ lệ tổ chức đảng đạt tiêu chuẩn trong sạch vững mạnh.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án chỉ ra 5 phát hiện then chốt mang tính thực chứng cao:

1. Khôi phục và tối ưu hóa thể chế Chính ủy/Chính trị viên (Nghị quyết 51-NQ/TW): Luận án chứng minh việc chuyển đổi từ cơ chế "Phó chỉ huy về chính trị" sang "Chính ủy, chính trị viên" là một bước hoàn thiện thể chế lịch sử sau hơn 20 năm thử nghiệm. Thể chế mới đã tái lập vai trò chủ trì về chính trị của chính ủy, nâng cao rõ rệt hiệu lực công tác đảng, công tác chính trị mà không làm triệt tiêu quyền hạn chỉ huy quân sự.
2. Bảo đảm trận địa chính trị tư tưởng trước biến động toàn cầu: Dù chịu áp lực gay gắt từ chiến lược "diễn biến hòa bình", toàn quân vẫn giữ vững 100% sự kiên định với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Trận địa chính trị của Đảng trong quân đội được củng cố vững chắc.
3. Vạch trần và phân tích thẳng thắn các hạn chế nội bộ: Luận án không né tránh mà chỉ rõ các biểu hiện tiêu cực: Báo cáo của Đảng ủy Quân sự Trung ương thừa nhận: "Sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên trong quân đội những năm gần đây diễn ra khá phức tạp, có một số mang tính chất nghiêm trọng ảnh hưởng tới chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội, đến uy tín của 'Bộ đội Cụ Hồ'". Đồng thời ghi nhận hiện tượng cán bộ chỉ huy độc đoán, lạm dụng quyền lực, tình trạng vi phạm kỷ luật quân đội, pháp luật Nhà nước và tỷ lệ đào bỏ ngũ còn cao ở một số đơn vị phía Nam.
4. Giải tỏa nhận thức lệch lạc về vũ khí trong chiến tranh hiện đại: Qua giáo dục chính trị, toàn quân đã xóa bỏ tư tưởng hoang mang, dao động trước sự phát triển của vũ khí công nghệ cao của đối phương, xác lập niềm tin vững chắc vào nghệ thuật quân sự Việt Nam và thế trận chiến tranh nhân dân.
5. Thực thi xuất sắc chức năng đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất: Quân đội tham gia cứu hộ cứu nạn, xóa đói giảm nghèo, củng cố "thế trận lòng dân" vững chắc tại các địa bàn chiến lược biên giới, Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ.

                    ┌───────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │               5 PHÁT HIỆN THEN CHỐT CỦA LUẬN ÁN           │
                    └───────────────────────────────────────────────────────────┘
                                                  │
         ┌──────────────────┬─────────────────────┼─────────────────────┬──────────────────┐
         ▼                  ▼                     ▼                     ▼                  ▼
┌──────────────────┐┌──────────────────┐┌──────────────────┐┌──────────────────┐┌──────────────────┐
│  ĐỘT PHÁ THỂ CHẾ ││ KIÊN ĐỊNH LÝ TƯỞNG││  NHÌN THẲNG HẠN ││ HÓA GIẢI ẢO TƯỞNG││  XÂY DỰNG VỮNG   │
│                  ││                  ││       CHẾ        ││  VŨ KHÍ CÔNG NGHỆ ││    CHẮC         │
│ Nghị quyết 51    ││ Trận địa chính   ││ Nhận diện suy    ││ Nhân tố con người││ "THẾ TRẬN LÒNG  │
│ tái lập Chính ủy,││ trị vững vàng    ││ thoái, độc đoán, ││ giữ vai trò quyết││ DÂN"             │
│ Chính trị viên   ││ trước "Diễn biến ││ kỷ luật & đào ngũ││ định tối thượng   ││ Công tác dân vận│
│ toàn quân        ││ hòa bình"        ││ ở một số đơn vị  ││ trong chiến tranh ││ & cứu hộ cứu nạn│
└──────────────────┘└──────────────────┘└──────────────────┘└──────────────────┘└──────────────────┘

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp luận cứ khoa học đập tan luận điệu đòi "phi chính trị hóa", "quân đội trung lập", làm giàu kho tàng lý luận Lịch sử Đảng và Xây dựng Đảng trong kỷ nguyên mới.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá chất lượng chính trị của quân đội tích hợp giữa kiểm tra tổ chức đảng với năng lực chỉ huy tác chiến.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp giải pháp cho Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng trong việc quy hoạch, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy cấp chiến dịch, chiến lược.
• Về mặt chính sách: Đề xuất hoàn thiện các quy chế phân công trách nhiệm giữa người chỉ huy và chính ủy, chính sách hậu phương quân đội nhằm thu hút và giữ chân nhân tài quân sự.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận 3 giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về phạm vi dữ liệu tài liệu mật: Do tính đặc thù bảo mật quốc phòng, một số số liệu thống kê chi tiết về trang bị kỹ thuật gắn với huấn luyện tác chiến chính trị chỉ được xử lý ở mức độ phân tích định tính và tổng hợp khái quát.
2. Giới hạn khung thời gian: Dừng lại ở mốc năm 2011 (thời điểm chuẩn bị Đại hội XI), chưa phản ánh được các biến động địa chính trị phức tạp trên Biển Đông và sự bùng nổ của không gian mạng sau năm 2011.
3. Độ bao phủ của dữ liệu phân tán: Dữ liệu tại các đơn vị đóng quân vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo còn chịu sự hạn chế nhất định về tính đồng bộ trong thu thập dữ liệu định lượng.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng tiếp cận:

• Hướng 1: Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng quân đội về chính trị trong môi trường tác chiến không gian mạng và chiến tranh thông tin (Cyber Warfare).
• Hướng 2: Đánh giá tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quân sự đến công tác giáo dục chính trị tư tưởng.
• Hướng 3: So sánh đối chiếu mô hình công tác chính trị quân đội giữa Việt Nam, Trung Quốc, Lào và Cuba trong giai đoạn phát triển mới.
• Hướng 4: Nghiên cứu chuyên sâu về chuẩn hóa tiêu chí đánh giá năng lực của đội ngũ chính ủy, chính trị viên đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội đến năm 2030.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực được trích dẫn rộng rãi trong các công trình nghiên cứu lịch sử quân sự, giáo trình giảng dạy tại Học viện Chính trị, Học viện Quốc phòng và các trường sĩ quan trong toàn quân.
• Chuyển hóa chính sách: Kết quả nghiên cứu trực tiếp cung cấp luận cứ tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 51-NQ/TW của Bộ Chính trị, giúp Quân ủy Trung ương ban hành các chỉ thị điều chỉnh, bổ sung quy chế làm việc giữa người chỉ huy và chính ủy.
• Lợi ích xã hội: Góp phần củng cố niềm tin tuyệt đối của quần chúng nhân dân vào bản chất cách mạng của Quân đội nhân dân Việt Nam, tăng cường mối quan hệ đoàn kết máu thịt quân - dân, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững chắc.
• Ý nghĩa quốc tế: Đóng góp một trường hợp điển hình (Case Study) tiêu biểu cho giới học thuật quốc tế nghiên cứu về mô hình quan hệ Đảng - Quân đội (Party-Military Relations) trong các nhà nước xã hội chủ nghĩa thời kỳ đổi mới và hội nhập.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học: Tiếp cận phương pháp luận lịch sử - lôgíc chuẩn xác, mở ra các đề tài nhánh về công tác đảng, công tác chính trị trong các quân binh chủng cụ thể.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên lý luận chính trị: Sử dụng hệ thống luận cứ, tư liệu lịch sử được xác minh chuẩn xác để biên soạn bài giảng Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Đường lối quân sự của Đảng.
• Cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên toàn quân: Nắm vững cội nguồn thực tiễn và nguyên tắc vận hành của cơ chế lãnh đạo, nâng cao kỹ năng xử lý các tình huống tư tưởng phức tạp tại đơn vị cơ sở.
• Cơ quan hoạch định chính sách quốc phòng: Vận dụng các bài học kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc luận giải và chứng minh sự vận dụng sáng tạo học thuyết Mác - Lênin về xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản vào bối cảnh thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận án đã mở rộng luận điểm của Lênin và Hồ Chí Minh bằng việc chỉ ra rằng: Sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với quân đội không hề mâu thuẫn hay triệt tiêu tính chuyên nghiệp chỉ huy, mà trái lại, sự kết hợp giữa thể chế "Đảng ủy lãnh đạo tập thể", "Chế độ một người chỉ huy" và "Chế độ chính ủy, chính trị viên" là cấu trúc kiểm soát quyền lực hoàn hảo, đảm bảo cho quân đội không bị tha hóa quyền lực, không bị suy thoái và luôn giữ vững định hướng giai cấp trong mọi tình huống.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu của Trương Thành Trung (1998) vốn chỉ tập trung vào phân tích xã hội học thuần túy, hay công trình của Nguyễn Tuấn Dũng (2011) dừng lại ở góc độ biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ Quân đội, luận án của Nguyễn Ngọc Toàn đã thực hiện một bước tiến phương pháp luận vượt bậc: Tích hợp phương pháp phân kỳ lịch sử (2001-2005 và 2006-2011) với phương pháp phân tích chính sách và đánh giá tác động thể chế (Nghị quyết 51-NQ/TW). Việc xử lý tam giác hóa dữ liệu giữa nghị quyết chiến lược cấp trung ương, báo cáo của cơ quan chính trị cấp chiến dịch và khảo sát thực địa cấp phân đội tạo nên độ tin cậy và chiều sâu khoa học vượt trội.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì?

Phát hiện bất ngờ và dũng cảm nhất của tác giả là sự thừa nhận và phân tích có căn cứ thực nghiệm về sự xuất hiện của các xu hướng suy thoái quyền lực nội bộ: Tình trạng độc đoán, gia trưởng, nặng về mệnh lệnh quân sự đơn thuần, sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ chỉ huy gắn liền với tệ quan liêu, tham nhũng; tình trạng đảo ngũ cục bộ ở địa bàn phía Nam và hiện tượng lúng túng trong giải quyết quan hệ dân quân ở một số điểm nóng. Điều này bác bỏ định kiến cho rằng nghiên cứu Lịch sử Đảng chỉ mang tính "tô hồng", khẳng định tinh thần tự phê bình và phê bình triệt để của Đảng.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp một khung phân tích 4 bước (Nhân tố tác động $\rightarrow$ Thể chế hóa chủ trương $\rightarrow$ Chỉ đạo triển khai $\rightarrow$ Đánh giá - Rút kinh nghiệm) hoàn toàn có thể nhân rộng để nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang khác (như Công an nhân dân) hoặc áp dụng để đánh giá công tác chính trị trong các giai đoạn lịch sử kế tiếp (2011 - 2021).

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào?

Luận án định hình chương trình nghiên cứu 10 năm kế tiếp tập trung vào 3 trọng tâm:

1. Nghiên cứu thể chế hóa sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng mới thành lập (Bộ Tư lệnh Tác chiến Không gian mạng, Cảnh sát biển).
2. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá "sức mạnh chính trị - tinh thần" của bộ đội trước các hình thái chiến tranh thế hệ mới (chiến tranh hỗn hợp - Hybrid Warfare, chiến tranh tâm lý trên nền tảng số).
3. Đổi mới phương thức công tác đảng, công tác chính trị thích ứng với quá trình hiện đại hóa quân đội tiến thẳng lên hiện đại.

Kết luận

Luận án "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị từ năm 2001 đến năm 2011" của NCS Nguyễn Ngọc Toàn là một công trình sử học - chính trị học xuất sắc, khẳng định 5 đóng góp cốt lõi mang giá trị trường tồn:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn: Luận giải sâu sắc bản chất khoa học và cách mạng của đường lối xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế 2001 - 2011.
2. Làm sáng tỏ bước ngoặt thể chế lịch sử: Phân tích tường minh quá trình ban hành và thực hiện Nghị quyết 51-NQ/TW của Bộ Chính trị, khẳng định tính đúng đắn tuyệt đối của việc tái lập chế độ chính ủy, chính trị viên trong toàn quân.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng khách quan: Đánh giá chuẩn xác những thắng lợi to lớn trong giữ vững trận địa tư tưởng, đồng thời dũng cảm chỉ ra những khuyết điểm, suy thoái nội bộ cần khắc phục.
4. Đúc kết 4 bài học kinh nghiệm sâu sắc: Về giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng; về thường xuyên đổi mới, nâng cao hiệu lực CTĐ, CTCT; về chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; và về gắn kết chặt chẽ xây dựng quân đội với củng cố "thế trận lòng dân".
5. Giá trị ứng dụng chiến lược lâu dài: Là cẩm nang khoa học trực tiếp phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị và chỉ đạo thực tiễn xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đề cập: Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Liên Xô cho rằng việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang là một quy luật khách quan chi phối công cuộc xây dựng quân đội, đồng thời vai trò và ảnh hưởng của các tổ chức Đảng trong Quân đội và Hải đội đã tăng lên. Điều đó được chứng minh là đúng đắn [38, tr. Tính quyết định sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang Liên Xô trong cuốn sách cũng đề cập rất rõ: Nhiệm vụ chính của các lực lượng vũ trang Liên Xô trong giai đoạn hiện nay là duy trì sự sẵn sàng chiến đấu thường xuyên. Nhiệm vụ đó chỉ có thể thực hiện thắng lợi khi các chỉ thị và nghị quyết của Đảng và Bộ chỉ huy chiến đấu của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được chấp hành một cách triệt để [38, tr.

Đảng Cộng sản và Ban Chấp hành Trung ương Đảng kiểm tra việc thực hiện một loạt biện pháp thực tiễn trong lĩnh vực quân sự - từ việc xây dựng những nguyên tắc về lý luận và phương pháp luận quyết định phương hướng xây dựng quân đội đến việc hoàn thành thực tế các nhiệm vụ cụ thể có liên quan đến công tác huấn luyện và giáo dục cán bộ và chiến sĩ [38, tr. Trong cuốn sách, tác giả cũng nhấn mạnh vai trò của công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho Quân đội và Hải đội: Trong khi rất chú trọng đến trang bị kỹ thuật của Quân đội và Hải quân và phát triển nghệ thuật chiến tranh, Đảng cho rằng con người xưa và nay bao giờ cũng là lực lượng chủ yếu trong chiến tranh. Vai trò của công tác tư tưởng của Đảng trong Quân đội và Hải quân, vai trò của công tác giáo dục chính trị - tinh thần và tâm lý cho cán bộ và chiến sĩ nhằm đối phó với chiến tranh hiện đại đang tăng lên rõ rệt. Do đó, vai trò của Đảng trong việc lãnh đạo các lực lượng vũ trang tăng lên cũng do những nhân tố tinh thần và tư tưởng quyết định [38, tr.

11 Ở chương 3, tác giả đề cập khá rõ đến vị trí, tầm quan trọng của công tác đảng, công tác chính trị đối với các lực lượng vũ trang: M. Phun-de gọi công tác đảng, công tác chính trị là một loại vũ khí bổ trợ mới, đáng sợ đối với quân thù. Định nghĩa đúng đắn ấy ngày nay vẫn còn giá trị của nó. Công tác đảng, công tác chính trị tích cực, có mục đích, thấm sâu vào tất cả mọi mặt của đời sống và hoạt động của các lực lượng vũ trang [38, tr.

Về vấn đề quyết định nội dung của công tác đảng, công tác chính trị tác giả chỉ rõ: Nội dung của công tác đảng, công tác chính trị được quyết định bởi nhiệm vụ cụ thể của quân đội và bởi sự cần thiết phải thường xuyên tăng cường sức mạnh chiến đấu của các lực lượng vũ trang và rèn luyện nó để đánh thắng bất kỳ kẻ xâm lược nào trong những điều kiện khác nhau và phức tạp của chiến tranh hiện đại [38, tr. Như vậy, trong các công trình khoa học của Liên Xô, các tác giả đã đề cập đến vị trí vai trò lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang Xô viết; sự cần thiết phải tiến hành công tác đảng, công tác chính trị đối với lực lượng vũ trang; mục đích, nội dung và cách thức tiến hành công tác đảng, công tác chính trị của các lực lượng vũ trang; về vị trí tầm quan trọng của việc thực hiện chế độ chính uỷ, chính trị viên trong quân đội. Đây là những vấn đề cơ bản, thiết thực để thực hiện xây dựng quân đội về chính trị. Những công trình khoa học xuất bản ở Trung Quốc Cuốn Giáo trình công tác chính trị của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc dùng trong các học viện, nhà trường trong thời kỳ mới do Chương Tư Nghị làm Chủ biên [39].

Nội dung cuốn sách gồm lời nói đầu và mười phần. Cuốn sách đề cập tương đối toàn diện về lĩnh vực công tác chính trị trong Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc: Khái luận về công tác chính trị tư tưởng; nội dung biện pháp xây dựng tư tưởng - văn hoá; xây dựng đảng bộ (đảng uỷ); xây dựng cơ quan chính trị; xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị; xây dựng công tác 12 chính trị cơ sở (thực chất là xây dựng đội ngũ chính trị viên đại đội); công tác chính trị trong ngành hậu cần, các quân binh chủng, của học viện và nghiên cứu khoa học quốc phòng, trong huấn luyện quân sự và chấp hành các nhiệm vụ và công tác chính trị dân quân và nghĩa vụ quân sự. Bàn về bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội, tại phần I, chương 2, các tác giả khẳng định: "Kiên trì sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội là nguyên tắc cơ bản xây dựng quân đội ta. Nhiệm vụ cơ bản của công tác chính trị quân đội chính là bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội về chính trị, tư tưởng và tổ chức" [39, tr.

Về nguyên tắc cơ bản về sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội: Thứ nhất là, Quân Giải phóng phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng một cách hoàn toàn tuyệt đối, vô điều kiện. Trong bất kỳ tình huống nào quyết không cho phép bất kỳ người nào tranh quyền với Đảng. Thứ hai là, ngoài Đảng Cộng sản và cánh tay đắc lực của Đảng Cộng sản là Đoàn Thanh niên cộng sản, có thể căn cứ theo chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng được phát triển hoạt động trong quân đội. Thứ ba là, mọi hoạt động của Quân Giải phóng nhân dân đều phải phục tùng cho cương lĩnh đường lối, phương châm, chính sách của Đảng.

Xây dựng chế độ tổ chức đảng thực thi lãnh đạo hoàn bị đối với quân đội: Trong thời kỳ đầu Hồng quân mới thành lập, Mao Trạch Đông đã thành lập chi bộ đảng ở cấp đại đội, từ cấp tiểu đoàn trở lên thì thành lập đảng uỷ, từ cấp đại đội trở lên đều thành lập đại biểu đảng (sau này đổi tên là uỷ viên chính trị hay còn gọi là chính trị viên), cấp trung đoàn trở lên thì thành lập cục chính trị và làm cho tổ chức này trở thành chế độ quy định, dựa vào chế độ này, làm cho quân đội thay đổi tốt lên. Một số chế độ tổ chức này phát triển theo tình thế phong phú dần lên. Chủ yếu những nội dung sau: 13 Một là, quyền lãnh đạo và chỉ huy cao nhất tập trung vào Trung ương và Quân uỷ Trung ương. Hai là, đơn vị cấp trung đoàn trở lên xây dựng ban chấp hành Đảng bộ (tiểu đoàn thì xây dựng ban chấp hành Đảng uỷ cơ sở) để làm cho bộ đội thực hiện chức năng là hạt nhân đoàn kết và lãnh đạo thống nhất.

Xác định thực hiện chế độ "Thủ trưởng phân công phụ trách dưới sự lãnh đạo tập thể thống nhất của Đảng uỷ, thực hiện chế độ cơ bản Đảng lãnh đạo quân đội". Ba là, đơn vị từ cấp trung đoàn và tương đương trở lên thiết lập chính uỷ (uỷ viên chính trị) Bốn là, từ cấp trung đoàn và tương đương trở lên thiết lập cơ quan chính trị. Năm là, đơn vị đại đội hoặc đơn vị cơ sở thì xây dựng cơ sở đảng. Ngoài ra còn xây dựng hệ thống quân sự và chế độ song quyền lãnh đạo của ban chấp hành đảng bộ địa phương dưới sự lãnh đạo thống nhất của Trung ương Đảng trở thành sự đảm bảo của tổ chức và quân đội quán triệt chấp hành đường lối, phương châm lãnh đạo của Đảng đối với quân đội.

Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội là nhiệm vụ cơ bản của công tác chính trị trong quân đội. Đảng thông qua cái gì để thực hiện việc lãnh đạo quân đội? Vấn đề quan trọng là thông qua công tác chính trị. Có hai cách làm cụ thể: Thứ nhất là, công tác chính trị trong quân đội của Đảng thực hiện tư tưởng lãnh đạo của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông quán triệt đường lối chính sách phương châm của Đảng, hoàn thành mọi nhiệm vụ của Đảng đã quy định. Thứ hai là, xây dựng cơ quan chính trị và thiết lập nhân viên công tác chính trị, quản lý công tác tư tưởng và công tác tổ chức của Đảng trong quân đội.

Toàn bộ hoạt động của công tác chính trị được tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng và cũng đều đảm bảo phục vụ cho sự lãnh đạo của Đảng trong quân đội. 14 "Cương lĩnh Đảng Cộng sản Trung Quốc" được thông qua trong Đại hội 12 đã chỉ rõ: Sự lãnh đạo của Đảng chủ yếu là sự lãnh đạo về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Sự lãnh đạo của Đảng về chính trị chủ yếu là đường lối, phương châm, chính sách của Đảng trong các thời kỳ khác nhau là sự thể hiện cụ thể cương lĩnh của Đảng, là xuất phát từ thực tế, căn cứ vào tình hình thực tế khách quan và chế định yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, là biểu hiện tập trung của giai cấp vô sản và lợi ích căn bản của đông đảo nhân dân [39, tr. Như vậy, các công trình khoa học nước ngoài đã góp phần khẳng định: Vị trí, vai trò Đảng lãnh đạo quân đội; thực hiện chế độ công tác đảng, công tác chính trị; chế độ chính uỷ, chính trị viên là qui luật khách quan trọng xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản.

Các công trình khoa học trên cũng làm rõ yêu cầu khách quan phải tăng cường công tác chính trị của Đảng đối với lực lượng vũ trang trong tình hình mới. Có một số công trình đề cập khá toàn diện nội dung công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội qua các thời kỳ lịch sử của nước mình. Tài liệu trong nước liên quan đến đề tài Vấn đề Đảng lãnh đạo sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nói chung, lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị nói riêng, đã có nhiều công trình khoa học, nhiều bài báo đề cập đến với những mức độ khác nhau, góp phần quan trọng vào quá trình tổng kết lịch sử chiến tranh cách mạng và khẳng định truyền thống cách mạng vẻ vang của quân đội ta. Có một số công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về quá trình Đảng lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị, tổng kết xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị qua các thời kỳ cách mạng … 1.