MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tín dụng cho vay là hoạt động thƣờng xuyên và chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động của Ngân hàng thƣơng mại (NHTM) ở Việt Nam nhƣng lại tiềm ẩn rủi ro khá cao. Việc quản trị rủi ro tín dụng không tốt sẽ gây thiệt hại cho ngân hàng, ảnh hƣởng đến khả năng thanh toán, lợi nhuận và nguồn vốn, trong đó công tác kiểm soát rủi ro tín dụng đóng một vai trò khá quan trọng với hai mục đích chủ yếu là giảm khả năng xảy ra rủi ro và giảm tổn thất nếu rủi ro xảy ra. Việc tìm hiểu, phân tích và đánh giá hiệu quả công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay nói chung là cần thiết, đặc biệt là đối với tín dụng cho vay doanh nghiệp chiếm tỷ trọng khá lớn tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Gia Lai (BIDV Gia Lai).
Đứng trƣớc những thời cơ và thách thức của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các NHTM phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trƣờng để có thể tồn tại và phát triển bền vững, cạnh tranh với các ngân hàng nƣớc ngoài với năng lực tài chính và năng lực quản trị khá tốt. Thêm vào đó là sự mở rộng hoạt động kinh doanh của các NHTM trong nƣớc. BIDV Gia Lai cũng không nằm ngoài quỹ đạo đó, phải đối diện với những cơ hội và thách thức của quá trình phát triển. Cùng với sự phát triển là sự gia tăng qui mô, theo đó gia tăng khối lƣợng khách hàng và số dƣ nợ tín dụng cho vay.
Với đặc điểm dƣ nợ tín dụng cho vay doanh nghiệp chiếm hơn 80% dƣ nợ tín dụng cho vay, thì công tác quản trị rủi ro tín dụng, trong đó công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay cần đƣợc chú trọng nhằm hạn chế vấn đề nợ xấu, đảm bảo doanh thu, lợi nhuận và kiểm soát khả năng thanh toán đặc biệt trong giai đoạn nền kinh tế có nhiều bất ổn và biến động phức tạp, tổng cầu nền kinh tế tăng chậm, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp 2 còn nhiều khó khăn. Từ những nhận định trên tôi chọn đề tài: “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai” làm luận văn hoàn thành khóa học của mình. Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở lý luận về các vấn đề liên quan đến kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp của NHTM. Đánh giá thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp đang triển khai tại BIDV Gia Lai trong thời gian qua.
Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai trong thời gian tới. Câu hỏi nghiên cứu Nội dung kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp của NHTM bao gồm các vấn đề gì? Các tiêu chí phản ánh kết quả kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp của NHTM? Những tồn tại của công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai trong thời gian qua? Nguyên nhân? BIDV Gia Lai cần làm gì để hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai và những vấn đề lý luận có liên quan. - Phạm vi nghiên cứu gồm: Về nội dung: Đề tài tiếp cận vấn đề rủi ro tín dụng trong đó tập trung công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai.
Về thời gian, không gian: đề tài giới hạn các phân tích về thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai từ năm 2013-2015. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn đi từ lý luận đến thực tiễn dựa trên nền tảng lý luận kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp của NHTM và kế thừa những đề tài nghiên cứu có liên quan để vận dụng vào BIDV Gia Lai. Trong quá trình nghiên cứu, luận văn vận dụng kết hợp các phƣơng pháp cụ thể nhƣ: thống kê, so sánh, tổng hợp để phân tích thực trạng kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai. Bố cục đề tài/Cấu trúc luận văn Luận văn đƣợc thiết kế làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp của NHTM Chƣơng 2: Thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai 7.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài Đề tài hệ thống hóa lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp. Nghiên cứu và đánh giá hiệu quả công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai giai đoạn từ năm 2013 - 2015. Từ đó đƣa ra những nhận xét cho những vấn đề còn tồn tại và đề xuất, kiến nghị các phƣơng pháp giúp công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay đạt hiệu quả cao hơn, đảm bảo giảm khả năng xảy ra rủi ro và giảm tổn thất nếu rủi ro xảy ra. Tổng quan tài liệu Trong quá trình nghiên cứu tác giả đã vận dụng lý thuyết về rủi ro tín dụng và tham khảo các đề tài đã đƣợc công bố có nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu tƣơng tự, có liên quan để củng cố thêm về lý luận và tính thực tiễn 4 trong quá trình phân tích, đánh giá, đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay doanh nghiệp.
Phạm Xuân Tân (2013), Hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Gia Lai, Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã khái quát khá đầy đủ những vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng, nội dung công tác hạn chế rủi ro tín dụng và các tiêu chí đánh giá kết quả công tác hạn chế rủi ro tín dụng. Tuy nhiên ở phần phân tích thực trạng công tác hạn chế rủi ro tín dụng, luận văn thiên về trình bày lại qui trình nghiệp vụ, chƣa có nhận xét đánh giá mặt đƣợc và chƣa đƣợc của các biện pháp đang áp dụng, thực hiện tại Chi nhánh. Đào Thị Thanh Thủy (2013), Hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công Thương Chi nhánh Bắc Đà Nẵng, Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng.
Luận văn đã đi sâu vào nội dung cơ bản và các tiêu chí đánh giá kết quả của công tác kiểm soát rủi ro tín dụng. Tuy nhiên luận văn lại không chú trọng đến các nội dung cụ thể của công tác kiểm soát rủi ro. Nguyễn Huy Bé (2014), Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Đak Nông, Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Trong luận văn, tác giả đã hệ thống đầy đủ các nội dung cơ bản của công tác kiểm soát rủi ro tín dụng, điểm nổi bật của luận văn là so sánh sự khác biệt với khách hàng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, luận văn đƣa ra các giải pháp chung chung, không xuất phát từ thực tế hạn chế của công tác kiểm soát rủi ro tín dụng tại đơn vị nghiên cứu. Phạm Thị Thu Vân (2014), Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp tại Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quận Liên Chiểu, Tp.Đà Nẵng, Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Luận văn trình bày khá đầy đủ, rõ ràng những nội dung cơ bản 5 của công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp, phân tích thực trạng và đƣa ra các giải pháp tăng cƣờng hiệu quả của công tác kiểm soát rủi ro phù hợp với tình hình tại đơn vị. Tuy nhiên tác giả đƣa vào luận văn nhiều nội dung không cần thiết dẫn đến trùng lắp và dài dòng, ở phần nội dung của công tác kiểm soát rủi ro tín dụng chƣa có phân nhóm rõ ràng.
Phạm Hồng Sơn (2015), Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần An Bình – Chi nhánh Đà Nẵng, Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Các nội dung trình bày trong luận văn khá logic, phần phân tích thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng khá cụ thể, ở từng nội dung đều nêu lên đƣợc ý kiến nhận xét, đánh giá mặt đƣợc và chƣa đƣợc. Tuy nhiên phần giải pháp còn mang tính chung chung chƣa cụ thể trong khi đó hoạt động cho vay cá nhân và doanh nghiệp có nhiều nội dung khác nhau. Những giá trị tham khảo đƣợc từ các công trình nghiên cứu trên cùng với thực tế công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Gia Lai là những cơ sở quan trọng giúp tôi thực hiện đề tài “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Gia Lai”, đánh giá đƣợc thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng, từ đó đƣa ra những biện pháp hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại BIDV Gia Lai.
6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NHTM 1. Khái niệm cho vay doanh nghiệp của NHTM - Khái niệm doanh nghiệp: Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có trụ sở giao dịch ổn định, đƣợc đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện các hoạt động kinh doanh. - Các loại hình doanh nghiệp bao gồm: + Theo hình thức sở hữu: doanh nghiệp nhà nƣớc, doanh nghiệp tƣ nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp trong khu chế xuất và các loại hình khác.
+ Theo lĩnh vực hoạt động: doanh nghiệp thƣơng mại, công nghiệp, dịch vụ, kinh doanh địa ốc, nông trại + Theo qui mô: doanh nghiệp nhỏ, vừa và lớn + Theo cấp hành chính: doanh nghiệp trung ƣơng và địa phƣơng.