phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát và tài trợ rủi ro tín dụng trong cho vay dự án đầu tƣ Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát và tài trợ rủi ro tín dụng trong cho vay dự án đầu tƣ tại NHTMCP Công thƣơng – CN Đà Nẵng Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát và tài trợ rủi ro tín dụng trong cho vay dự án đầu tƣ tại NHTMCP Công thƣơng – CN Đà Nẵng. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Đề tài quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay dự án đầu tƣ là một đề tài không mới nhƣng đƣợc nhiều sự quan tâm và đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau: Luận văn “Quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV Bình Định” của tác giả Nguyễn Anh Dũng (2012) đã trình bày vắn tắt, ngắn gọn, súc tích và logic những vấn đề cơ bản về công tác quản trị rủi ro tín dụng qua bốn quá trình là Nhận biết – Đo lƣờng – Kiểm soát – Tài trợ rủi ro tín dụng. Trên cơ sở đánh giá thực tế công tác quản trị tại BIDV Bình Định, tác giả đã đề xuất những Luan van 4 vấn đề ảnh hƣởng đến công tác này, tác giả đã đề xuất các giải pháp có tính khả thi, phù hợp với thực tế giúp đẩy mạnh công tác quản trị rủi ro tín dụng sát với mục tiêu chung của Ngân hàng. Tuy nhiên, đề tài có nội dung bao quát toàn bộ hoạt động quản trị RRTD tại một ngân hàng chứ không đề cập riêng đến cho vay các dự án đầu tƣ.
Luận văn “Giải pháp kiểm soát và tài trợ rủi ro trong cho vay doanh nghiệp tại Agribank Q. Sơn Trà, Đà Nẵng” của tác giả Lƣơng Khắc Trung (2012) đã khái quát cụ thể các khái niệm cơ bản về hoạt động kiểm soát và tài trợ rủi ro và quy trình, tiêu chí đánh giá, các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác kiểm soát và tài trợ rủi ro trong cho vay doanh nghiệp. Trên cơ sở lý thuyết đó và phân tích thực tiễn, tác giả đã đề xuất các giải pháp để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Tuy nhiên, đề tài chỉ đề cập đến hoạt động kiểm soát, tài trợ trong cho vay doanh nghiệp nói chung, chƣa đi sâu vào một hình thức cho vay cụ thể.
Do đó, trong đề tài này tác giả sẽ đi sâu vào nghiên cứu công tác này trong cho vay dự án đầu tƣ, là hoạt động chịu nhiều rủi ro nhất cho các ngân hàng hiện nay. Luận văn “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay ngành xây dựng tại NHTMCP Công thương Việt Nam, CN Đà Nẵng” của tác giả Ngô Thị Hải Yến (2015), tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến việc kiểm soát rủi ro tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại. Luận văn đã đƣa ra định hƣớng phát triển hoạt động kinh doanh nói chung và cho vay xây dựng nói riêng tại Ngân hàng Công thƣơng vì đây là vấn đề cấp bách bởi ngân hàng không chỉ tăng cƣờng vốn đáp ứng cho nhu cầu phát triển kinh tế mà còn là vấn đề quyết định sự tồn tại và phát triển của bản thân ngân hàng. Thông qua việc phân tích thực trạng của hoạt động cho vay xây dựng bằng cách dựa vào các chỉ tiêu đánh giá cần thiết đã làm nổi bật vấn đề trong kiểm soát rủi ro tín dụng.
Luận văn đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu phân Luan van 5 tích số liệu, so sánh số liệu qua các năm, tổng hợp để đƣa ra kết quả tốt nhất phục vụ cho công tác nghiên cứu. Qua luận văn này, tác giả đã tìm hiểu thêm đƣợc thực trạng kiểm soát rủi ro tại hệ thống Ngân hàng Công thƣơng và có hƣớng phát triển cho thực tiễn tại Chi nhánh Đà Nẵng. Luận văn “Hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng tại Vietinbank Bắc Đà Nẵng” của tác giả Đào Thị Thanh Thủy (2013), tác giả đã nghiên cứu về công tác kiểm soát rủi ro tín dụng theo quy định của Vietinbank đƣợc thực hiện tại CN Bắc Đà Nẵng. Luận văn đã triển khai bảo đảm tính nhất quán và logic kết nối giữa các chƣơng.
Nội dung phân tích đề cập khá toàn diện và kết hợp với tiêu chí đánh giá và trên cơ sở đó đã đề xuất đƣợc những giải pháp có cơ sở thực tiễn và phù hợp với mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Tuy có một số kết quả nghiên cứu mà luận văn có thể tiếp thu, kế thừa nhƣng do cách tiếp cận đề tài khác với cách tiếp cận của luận văn nên đòi hỏi luận văn phải có những phát triển mới. Luan van 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT VÀ TÀI TRỢ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DỰ ÁN ĐẦU TƢ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 1.
Khái niệm về rủi ro và rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng Khi nói đến rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng thì cho đến nay vẫn chƣa có một khái niệm thống nhất về rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Tùy thuộc vào những ứng dụng đặc thù và bối cảnh, tiếp cận rủi ro về mặt định tính hay định lƣợng hoặc tiếp cận tích cực hay tiêu cực mà có những khái niệm rủi ro riêng. Nhƣng tóm lại, rủi ro có thể định nghĩa nhƣ sau: Rủi ro trong hoạt động ngân hàng là những tác động tiềm năng có tính tiêu cực đến tài sản hoặc giá trị của ngân hàng phát sinh từ một tiến trình hiện tại hoặc sự kiện tƣơng lai. Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, tín dụng là hoạt động mang lại lợi nhuận chủ yếu của ngân hàng nhƣng cũng là nghiệp vụ tiềm ẩn rủi ro rất lớn.
Các thống kê, nghiên cứu cho thấy, rủi ro tín dụng chiếm đến 70% trong tổng rủi ro hoạt động ngân hàng. Rủi ro tín dụng là một trong những nguyên nhân chính gây ra tổn thất và ảnh hƣởng nghiêm trọng đến chất lƣợng kinh doanh ngân hàng. Có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng: Theo Peter Rose[1]: rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng vay vốn hay tổ chức phát hành chứng khoán không thanh toán đƣợc tiền lãi hoặc vốn [1] : Peter S.Rose (2004), Quản trị ngân hàng thƣơng mại, NXB tài chính, Hà Nội Luan van 7 gốc hoặc cả hai. Một số tài sản của ngân hàng (đặc biệt là các khoản cho vay) giảm giá trị hay không thể thu hồi là biểu hiện của rủi ro tín dụng.
Theo khoản 1 Điều 2 Quy định về phân loại nợ, trích lập dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng ban hành kèm theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc: Rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết. Đặc điểm của rủi ro tín dụng - RRTD mang tính gián tiếp: trong quan hệ tín dụng, ngân hàng chuyển giao quyền sử dụng vốn cho khách hàng. RRTD xảy ra khi khách hàng xin vay vốn gặp những tổn thất và thất bại trong quá trình sử dụng vốn vay, hay hoạt động kinh doanh thua lỗ. Nói cách khác, những rủi ro trong hoạt động kinh doanh và sử dụng vốn của dự án đã gián tiếp gây ra RRTD cho ngân hàng.
- RRTD có tính chất đa dạng và phức tạp: đặc điểm này biểu hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân xảy ra RRTD, nguyên nhân không chỉ từ các yếu tố chủ quan của ngân hàng và khách hàng mà còn có những yếu tố chủ quan nhƣ tình hình kinh tế, chính trị. Từ đó dẫn đến hình thức và hậu quả của RRTD cũng có nhiều mức độ khác nhau. Vì vậy khi phòng ngừa và xử lý rủi ro tín dụng cho vay dự án phải chú ý đến mọi dấu hiệu rủi ro, xuất phát từ nguyên nhân bản chất và hậu quả do rủi ro tín dụng đem lại để có biện pháp phòng ngừa phù hợp và hiệu quả. - RRTD có tính tất yếu: tình trạng thông tin bất cân xứng đã làm cho ngân hàng không thể nắm bắt đƣợc các dấu hiệu rủi ro một cách toàn diện và đầy đủ, điều này làm cho bất cứ khoản cho vay nào cũng tiềm ẩn rủi ro đối với ngân hàng.
Kinh doanh ngân hàng thực chất là kinh doanh rủi ro ở mức độ phù hợp và Luan van 8 đạt đƣợc lợi nhuận tƣơng ứng. Chấp nhận một mức rủi ro tín dụng cho phép đối với mỗi khoản cho vay là điều cần thiết của mỗi ngân hàng. Phân loại rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng Có nhiều cách phân loại rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng, tuy nhiên tùy theo mục đích, yêu cầu nghiên cứu mà có những cách phân loại khác nhau. Nếu căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng đƣợc phân thành các loại sau đây: Rủi ro tín dụng Rủi ro giao dịch Rủi ro danh mục Rủi ro lựa Rủi ro bảo Rủi ro Rủi ro nội Rủi ro tập chọn đảm nghiệp vụ tại trung Rủi ro giao dịch: là một hình thức của rủi ro rín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng.
Rủi ro giao dịch bao gồm : - Rủi ro lựa chọn là rủi ro liên quan đến quá tình đánh giá và phân tích tín dụng, phƣơng án vay vốn để quyết định tài trợ của ngân hàng. - Rủi ro bảo đảm là rủi ro liên quan đến các tiêu chuẩn bảo đảm (nhƣ mức cho vay, loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo…). - Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hế thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật. Luan van 9 Rủi ro danh mục: là rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, đƣợc phần thành: - Rủi ro nội tại: xuất phát từ đặc điểm hoạt động và sử dụng vốn của khách hàng vay vốn, lĩnh vực kinh tế.