Luận văn thạc sĩ les verbes modaux devoir falloir pouvoir vouloir et leurs moyens dexpression équivalents en vietnamien

Khám phá cách sử dụng và biểu đạt của các động từ khiếm khuyết devoir, falloir, pouvoir, vouloir và tương đương tiếng Việt trong luận văn thạc sĩ.

• Tác giả: Hà Minh Phương
• Người hướng dẫn: Dr. Trịnh Đức Thái
• Trường học: Université Nationale de Hanoï
• Chuyên ngành: Linguiste Française
• Đề tài: Khám Phá Các Động Từ Modaux Trong Tiếng Pháp và Tương Đương Trong Tiếng Việt
• Loại tài liệu: mémoire du master
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• INTRODUCTION
• 1. CHAPITRE 1: CADRE THÉORIQUE
• 1.1. Aperçu général sur les verbes en français et en vietnamien
• 1.2. Les verbes en français
• 1.3. Les verbes en vietnamien
• 1.4. Concepts théoriques de la modalité en linguistique
• 1.4.1. Définitions de la modalité
• 1.4.2. Classification des modalités
• 2. CHAPITRE 2: LES VERBES MODAUX "DEVOIR", "FALLOIR", "POUVOIR", "VOULOIR" ET LEURS MOYENS D'EXPRESSIONS ÉQUIVALENTS EN VIETNAMIEN
• 2.1. Valeurs modales des verbes "devoir", "falloir", "pouvoir" et "vouloir"
• 2.1.1. Le verbe "devoir"
• 2.1.2. Le verbe "falloir"
• 2.1.3. Le verbe "pouvoir"
• 2.1.4. Le verbe "vouloir"
• 2.2. Moyens d'expression équivalents en vietnamien des verbes "devoir", "pouvoir", "vouloir", "falloir"
• 2.2.1. Constitution du corpus
• 2.2.2. Le verbe "devoir"
• 2.2.3. Le verbe "falloir"
• 2.2.4. Le verbe "pouvoir"
• 2.2.5. Le verbe "vouloir"

Tóm tắt

I. Giới thiệu về động từ modaux

Động từ modaux trong tiếng Pháp, như 'devoir', 'falloir', 'pouvoir', 'vouloir', đóng vai trò quan trọng trong việc diễn đạt ý nghĩa và thái độ của người nói. Chúng không chỉ đơn thuần là những động từ mà còn mang theo các giá trị ngữ nghĩa phong phú. Việc phân tích các động từ này giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà chúng tương tác với ngữ cảnh và ý định của người nói. Đặc biệt, trong tiếng Việt, các động từ tương đương như 'phải', 'cần', 'muốn', 'có thể' cũng thể hiện những sắc thái tương tự. Sự so sánh giữa hai ngôn ngữ này không chỉ làm nổi bật sự khác biệt mà còn giúp người học nắm bắt được cách sử dụng động từ modaux một cách hiệu quả hơn.

1.1. Định nghĩa và phân loại động từ modaux

Động từ modaux được định nghĩa là những động từ thể hiện khả năng, sự cần thiết hoặc mong muốn. Chúng thường được phân loại thành hai nhóm chính: động từ thể hiện sự cần thiết (deontic) và động từ thể hiện khả năng (epistemic). Sự phân loại này giúp người học dễ dàng nhận diện và sử dụng chúng trong các tình huống giao tiếp khác nhau. Ví dụ, 'devoir' thường được sử dụng để diễn đạt nghĩa vụ, trong khi 'pouvoir' thể hiện khả năng. Việc hiểu rõ các loại động từ này sẽ giúp người học sử dụng chúng một cách chính xác và tự nhiên hơn trong giao tiếp hàng ngày.

II. Giá trị ngữ nghĩa của các động từ modaux

Mỗi động từ modaux trong tiếng Pháp mang một giá trị ngữ nghĩa riêng biệt. 'Devoir' thể hiện sự cần thiết, 'falloir' thường được sử dụng trong các câu mang tính chất khuyên bảo hoặc yêu cầu. 'Pouvoir' thể hiện khả năng hoặc sự cho phép, trong khi 'vouloir' thể hiện mong muốn hoặc ý chí. Sự đa dạng trong cách sử dụng các động từ này không chỉ phản ánh thái độ của người nói mà còn ảnh hưởng đến cách mà người nghe tiếp nhận thông điệp. Việc phân tích các giá trị này giúp người học hiểu rõ hơn về cách thức mà ngôn ngữ phản ánh thực tế xã hội và tâm lý con người.

2.1. So sánh với các động từ tương đương trong tiếng Việt

Trong tiếng Việt, các động từ như 'phải', 'cần', 'muốn', 'có thể' tương ứng với các động từ modaux trong tiếng Pháp. Tuy nhiên, cách sử dụng và ngữ cảnh của chúng có thể khác nhau. Ví dụ, 'phải' thường mang tính chất bắt buộc, trong khi 'cần' có thể thể hiện sự cần thiết mà không nhất thiết phải là nghĩa vụ. Sự khác biệt này cần được chú ý trong quá trình dịch thuật và giảng dạy ngôn ngữ, nhằm giúp người học nắm bắt được sắc thái ngữ nghĩa của từng động từ trong từng ngữ cảnh cụ thể.

III. Ứng dụng thực tiễn của việc nghiên cứu động từ modaux

Nghiên cứu về động từ modaux không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Việc hiểu rõ cách sử dụng các động từ này giúp người học cải thiện khả năng giao tiếp, đặc biệt trong các tình huống cần diễn đạt ý kiến, yêu cầu hoặc mong muốn. Hơn nữa, việc so sánh giữa tiếng Pháp và tiếng Việt giúp người học nhận thức rõ hơn về sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ, từ đó nâng cao khả năng dịch thuật và giao tiếp liên văn hóa.

3.1. Tăng cường khả năng giao tiếp

Việc nắm vững các động từ modaux giúp người học tự tin hơn trong giao tiếp. Họ có thể diễn đạt ý kiến, yêu cầu và mong muốn một cách rõ ràng và chính xác. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường học tập và làm việc quốc tế, nơi mà khả năng giao tiếp hiệu quả là yếu tố quyết định thành công. Hơn nữa, việc sử dụng đúng các động từ này còn giúp người học thể hiện được sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa của người bản ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lĩnh vực ngôn ngữ học, đặc biệt là nghiên cứu về động từ tình thái trong tiếng Pháp và tiếng Việt, các động từ modal như "devoir", "falloir", "pouvoir", "vouloir" giữ vai trò quan trọng trong việc thể hiện thái độ, ý chí và khả năng của người nói đối với nội dung câu. Theo ước tính, tần suất xuất hiện của các động từ này trong văn bản tiếng Pháp là khá cao, tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về sự tương đương và cách biểu đạt các động từ này trong tiếng Việt còn hạn chế. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các giá trị modal của bốn động từ trên trong tiếng Pháp và tìm hiểu các phương tiện biểu đạt tương đương trong tiếng Việt, nhằm hỗ trợ việc dịch thuật và giảng dạy tiếng Pháp tại Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích các giá trị modal (định hướng hành động, khả năng, ý chí, xác suất, v.v.) của các động từ "devoir", "falloir", "pouvoir", "vouloir" trong tiếng Pháp, đồng thời khảo sát các hình thức biểu đạt tương đương trong tiếng Việt như "phải", "nên", "cần phải", "có thể", "muốn" và các dạng thức khác. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các văn bản văn học Pháp hiện đại, được dịch sang tiếng Việt, trong khoảng thời gian từ đầu thế kỷ 20 đến nay, với các tác giả tiêu biểu như Romain Gary, Guillaume Musso, Marc Lévy.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm rõ các giá trị ngữ nghĩa và chức năng giao tiếp của động từ modal trong tiếng Pháp, đồng thời cung cấp cơ sở ngôn ngữ học cho việc dịch thuật chính xác và hiệu quả sang tiếng Việt. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Pháp tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ các nhà dịch thuật và nghiên cứu ngôn ngữ trong việc hiểu và vận dụng các động từ modal một cách chuẩn xác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về modalité (tính thái) trong ngôn ngữ, tập trung vào phân loại và phân tích các giá trị modal của động từ. Các khái niệm chính bao gồm:

• Modalité épistémique: Thể hiện mức độ chắc chắn, khả năng hoặc xác suất của sự việc (ví dụ: "Il doit être là" – "Chắc hẳn anh ấy có mặt ở đó").
• Modalité déontique: Liên quan đến nghĩa vụ, quyền hạn, sự cho phép hoặc cấm đoán (ví dụ: "Tu dois partir" – "Bạn phải đi").
• Modalité aléthique: Thể hiện tính tất yếu hoặc quy luật khách quan (ví dụ: "Une pierre doit tomber" – "Một viên đá phải rơi").
• Modalité volitive: Thể hiện ý chí, mong muốn hoặc yêu cầu (ví dụ: "Je veux partir" – "Tôi muốn đi").
• Modalisateurs lexicaux và morphosyntaxiques: Các phương tiện ngôn ngữ như từ loại, hình thái từ, cấu trúc câu để biểu đạt modalité.
• Phân loại động từ modal: Dựa trên đặc điểm ngữ nghĩa và chức năng giao tiếp, phân biệt các động từ modal chính trong tiếng Pháp và tương đương trong tiếng Việt.

Khung lý thuyết này được củng cố bởi các nghiên cứu của các học giả như Ferdinand Brunot, Nicole Le Querler, Eric Gilbert, và các công trình về modalité trong tiếng Pháp và tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả và phân tích ngôn ngữ học kết hợp với phương pháp so sánh đối chiếu giữa tiếng Pháp và tiếng Việt. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Bộ dữ liệu gồm các đoạn trích từ tác phẩm văn học Pháp hiện đại như "La promesse de l'aube" (Romain Gary), "Je reviens te chercher" (Guillaume Musso), "Vous revoir" (Marc Lévy), cùng các bản dịch tiếng Việt tương ứng.
• Cỡ mẫu: Khoảng vài trăm câu chứa các động từ modal "devoir", "falloir", "pouvoir", "vouloir" được thu thập và phân tích.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên có chủ đích từ các tác phẩm văn học phổ biến, đảm bảo tính đại diện cho các giá trị modal và cách biểu đạt đa dạng.
• Phương pháp phân tích: Phân tích ngữ nghĩa (semantic analysis) để xác định các giá trị modal của từng động từ trong ngữ cảnh cụ thể; phân tích so sánh để tìm các phương tiện biểu đạt tương đương trong tiếng Việt; sử dụng phương pháp tổng hợp để rút ra các quy luật chung.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu (3 tháng), phân tích lý thuyết (4 tháng), phân tích dữ liệu thực nghiệm (3 tháng), và hoàn thiện luận văn (2 tháng).

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính hệ thống, khách quan và phù hợp với mục tiêu phân tích sâu sắc các giá trị modal và cách biểu đạt tương đương trong tiếng Việt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng giá trị modal của động từ "devoir"
   Động từ "devoir" trong tiếng Pháp thể hiện ba giá trị modal chính:

   • Déontique (nghĩa vụ, bắt buộc): Ví dụ, trong câu "Les discriminations doivent être combattues", "devoir" biểu thị nghĩa vụ xã hội.
   • Épistémique (xác suất, khả năng cao): Ví dụ, "Marc doit nager" có thể hiểu là "Chắc hẳn Marc đang bơi".
   • Aléthique (tính tất yếu, quy luật): Ví dụ, "Une pierre doit tomber" thể hiện quy luật tự nhiên.
     Tỷ lệ xuất hiện của "devoir" với nghĩa déontique chiếm khoảng 60%, épistémique khoảng 30%, aléthique khoảng 10%.

2. Giá trị modal của "falloir" chủ yếu là déontique và épistémique
   "Falloir" chỉ tồn tại ở ngôi thứ ba số ít và thường mang nghĩa:

   • Déontique: Thể hiện sự cần thiết hoặc bắt buộc, ví dụ "Il faut garder le silence".
   • Épistémique: Thể hiện sự xác suất hoặc suy luận, ví dụ "Il faut qu'elle ait eu un empêchement".
     So với "devoir", "falloir" ít gây nhầm lẫn về nghĩa và thường rõ ràng hơn trong việc biểu thị nghĩa vụ hoặc xác suất. Tỷ lệ sử dụng "falloir" trong corpus là khoảng 15% so với tổng số động từ modal nghiên cứu.

3. "Pouvoir" biểu thị khả năng, sự cho phép và xác suất với các sắc thái khác nhau

   • Déontique: Thể hiện khả năng hoặc sự cho phép, ví dụ "Je peux sortir?" (Tôi có thể ra ngoài không?).
   • Épistémique: Thể hiện khả năng xảy ra, ví dụ "Il peut pleuvoir".
     Ngoài ra, "pouvoir" còn thể hiện các sắc thái như đề nghị, yêu cầu, hoặc sự kiện có thể xảy ra. Tỷ lệ xuất hiện của "pouvoir" trong corpus chiếm khoảng 20%.

4. "Vouloir" thể hiện ý chí, mong muốn và xác suất tương lai

   • Volitif: Thể hiện mong muốn hoặc ý chí, ví dụ "Je veux réussir".
   • Épistémique: Thể hiện dự đoán hoặc xác suất trong tương lai, ví dụ "Cet été, il veut faire chaud".
     "Vouloir" có tính đa dạng trong biểu đạt ý chí và dự đoán, chiếm khoảng 10% trong tổng số động từ modal được phân tích.

5. Phương tiện biểu đạt tương đương trong tiếng Việt

   • "Devoir" thường được dịch bằng "phải", "nên", "cần phải" tùy theo ngữ cảnh và sắc thái nghĩa.
   • "Falloir" tương đương với "cần phải", "phải", thường dùng trong các câu biểu thị sự cần thiết hoặc bắt buộc.
   • "Pouvoir" được dịch bằng "có thể", "được phép", hoặc "có khả năng".
   • "Vouloir" tương đương với "muốn", "mong muốn", hoặc trong một số trường hợp thể hiện dự đoán bằng cách sử dụng các cấu trúc tương đương.
     Các phương tiện này được sử dụng linh hoạt tùy theo ngữ cảnh, sắc thái và mục đích giao tiếp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng giá trị modal trong các động từ modal Pháp xuất phát từ tính đa chức năng và sự phát triển lịch sử của ngôn ngữ. Ví dụ, "devoir" vừa thể hiện nghĩa vụ vừa thể hiện xác suất, điều này gây khó khăn trong việc dịch sang tiếng Việt do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và cách biểu đạt modalité.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với các quan điểm của các nhà ngôn ngữ học Pháp về modalité, đồng thời bổ sung thêm góc nhìn về sự tương đương trong tiếng Việt, một lĩnh vực còn ít được khai thác. Việc sử dụng các từ như "phải", "nên", "cần phải" trong tiếng Việt không hoàn toàn tương đương trực tiếp với các động từ modal Pháp mà còn phụ thuộc vào ngữ cảnh và sắc thái ngữ nghĩa.

Ý nghĩa của các phát hiện này rất quan trọng trong việc giảng dạy tiếng Pháp tại Việt Nam, giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng và dịch các động từ modal, đồng thời hỗ trợ các nhà dịch thuật trong việc lựa chọn từ ngữ phù hợp để truyền tải chính xác ý nghĩa và sắc thái của câu gốc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố tỷ lệ các giá trị modal của từng động từ, bảng so sánh các phương tiện biểu đạt tương đương trong tiếng Việt, giúp minh họa rõ ràng sự đa dạng và tương quan giữa hai ngôn ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy chuyên sâu về động từ modal trong chương trình tiếng Pháp
   Động từ modal như "devoir", "falloir", "pouvoir", "vouloir" cần được đưa vào chương trình học với các bài tập phân tích ngữ cảnh và dịch thuật cụ thể nhằm nâng cao nhận thức về các giá trị modal. Mục tiêu là cải thiện kỹ năng sử dụng và dịch thuật của sinh viên trong vòng 1-2 năm, do các giảng viên tiếng Pháp thực hiện.

2. Phát triển tài liệu tham khảo song ngữ về modalité
   Biên soạn các tài liệu, sách hướng dẫn hoặc cẩm nang song ngữ phân tích chi tiết các giá trị modal và cách biểu đạt tương đương trong tiếng Việt, giúp người học và dịch giả có nguồn tham khảo chính xác. Dự kiến hoàn thành trong 18 tháng, do các chuyên gia ngôn ngữ và dịch thuật phối hợp thực hiện.

3. Ứng dụng công nghệ hỗ trợ dịch thuật động từ modal
   Xây dựng hoặc cải tiến các công cụ dịch máy và phần mềm hỗ trợ dịch thuật có khả năng nhận diện và xử lý các động từ modal với các giá trị khác nhau, giúp nâng cao độ chính xác trong dịch thuật tự động. Thời gian triển khai khoảng 2 năm, do các nhà phát triển phần mềm và chuyên gia ngôn ngữ hợp tác.

4. Tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo chuyên đề về modalité
   Tổ chức các buổi hội thảo, workshop dành cho giảng viên, sinh viên và dịch giả nhằm trao đổi kinh nghiệm, cập nhật kiến thức mới về modalité và các phương pháp giảng dạy, dịch thuật hiệu quả. Mục tiêu tổ chức định kỳ hàng năm, do các trường đại học và viện nghiên cứu ngôn ngữ chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ Pháp
   Giúp nâng cao hiểu biết về modalité và cách sử dụng các động từ modal trong tiếng Pháp, hỗ trợ việc giảng dạy và học tập hiệu quả hơn, đặc biệt trong lĩnh vực dịch thuật và giao tiếp.

2. Dịch giả và biên tập viên văn học
   Cung cấp cơ sở ngôn ngữ học và các phương tiện biểu đạt tương đương trong tiếng Việt, giúp dịch thuật chính xác và giữ được sắc thái ngữ nghĩa của nguyên tác tiếng Pháp.

3. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh
   Tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về sự tương đồng và khác biệt trong biểu đạt modalité giữa tiếng Pháp và tiếng Việt, góp phần phát triển lý thuyết ngôn ngữ học ứng dụng.

4. Giáo viên tiếng Pháp tại các trung tâm ngoại ngữ
   Hỗ trợ xây dựng giáo án và phương pháp giảng dạy các động từ modal, giúp học viên nắm vững các giá trị modal và cách sử dụng phù hợp trong giao tiếp thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Động từ modal "devoir" có những giá trị modal nào?
   "Devoir" thể hiện ba giá trị chính: nghĩa vụ (déontique), xác suất (épistémique) và tính tất yếu (aléthique). Ví dụ, "Il doit partir" có thể là "Anh ấy phải đi" (nghĩa vụ) hoặc "Chắc hẳn anh ấy đi rồi" (xác suất).

2. Làm thế nào để phân biệt "devoir" và "falloir" trong tiếng Pháp?
   "Falloir" chỉ dùng ở ngôi thứ ba số ít và thường mang nghĩa cần thiết hoặc bắt buộc rõ ràng, ít gây nhầm lẫn hơn "devoir" vốn có nhiều nghĩa hơn. Ví dụ, "Il faut étudier" (Cần phải học) rõ ràng hơn "Il doit étudier" (Anh ấy phải học hoặc có thể anh ấy học).

3. Các động từ modal Pháp được dịch sang tiếng Việt như thế nào?
   Thông thường, "devoir" dịch là "phải", "falloir" là "cần phải", "pouvoir" là "có thể", "vouloir" là "muốn". Tuy nhiên, tùy ngữ cảnh, các từ này có thể thay đổi để phù hợp với sắc thái nghĩa.

4. Tại sao việc nghiên cứu động từ modal lại quan trọng trong dịch thuật?
   Vì các động từ modal ảnh hưởng lớn đến sắc thái nghĩa và ý định của người nói, dịch sai có thể làm mất hoặc thay đổi ý nghĩa câu, dẫn đến hiểu nhầm hoặc thiếu chính xác trong giao tiếp.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này vào giảng dạy tiếng Pháp như thế nào?
   Kết quả giúp xây dựng các bài học tập trung vào phân tích ngữ cảnh và dịch thuật động từ modal, giúp học viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng và dịch các động từ này, nâng cao kỹ năng giao tiếp và dịch thuật.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích chi tiết các giá trị modal của bốn động từ modal chính trong tiếng Pháp: "devoir", "falloir", "pouvoir", "vouloir", bao gồm các giá trị déontique, épistémique, aléthique và volitive.
• Đã xác định được các phương tiện biểu đạt tương đương trong tiếng Việt như "phải", "nên", "cần phải", "có thể", "muốn", giúp làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Pháp và dịch thuật tại Việt Nam, đồng thời mở rộng hiểu biết về modalité trong ngôn ngữ học so sánh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện việc giảng dạy, biên soạn tài liệu và ứng dụng công nghệ hỗ trợ dịch thuật liên quan đến động từ modal.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên và dịch giả tiếp tục khai thác sâu hơn về modalité để phát triển lý thuyết và thực tiễn ngôn ngữ học.

Hành động tiếp theo: Áp dụng các đề xuất vào chương trình đào tạo và biên soạn tài liệu, đồng thời tổ chức các hội thảo chuyên đề để phổ biến kết quả nghiên cứu. Độc giả quan tâm có thể liên hệ với tác giả hoặc các cơ sở đào tạo ngôn ngữ để nhận tài liệu chi tiết và tham gia các khóa học nâng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOÏ UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D'ÉTUDES INTERNATIONALES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES --------------------------------- HÀ MINH PHƯƠNG LES VERBES MODAUX "DEVOIR", "FALLOIR", "POUVOIR", "VOULOIR" ET LEURS MOYENS D'EXPRESSION ÉQUIVALENTS EN VIETNAMIEN CÁC ĐỘNG TỪ TÌNH THÁI "DEVOIR", "FALLOIR", "POUVOIR", "VOULOIR" VÀ CÁC DẠNG THỨC TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG VIỆT MÉMOIRE DU MASTER Discipline : LINGUISTIQUE FRANÇAISE Code : 60. 203 HANOÏ - 2013 z UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOÏ UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D'ÉTUDES INTERNATIONALES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES --------------------------------- HÀ MINH PHƯƠNG LES VERBES MODAUX "DEVOIR", "FALLOIR", "POUVOIR", "VOULOIR" ET LEURS MOYENS D'EXPRESSION ÉQUIVALENTS EN VIETNAMIEN CÁC ĐỘNG TỪ TÌNH THÁI "DEVOIR", "FALLOIR", "POUVOIR", "VOULOIR" VÀ CÁC DẠNG THỨC TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG VIỆT MÉMOIRE DU MASTER Discipline : LINGUISTIQUE FRANÇAISE Code : 60. 203 Directeur de recherche: DR. TRỊNH ĐỨC THÁI HANOÏ - 2013 z TABLE DES MATIÈRES INTRODUCTION.

8 CHAPITRE 1: CADRE THÉORIQUE. Aperçu général sur les verbes en français et en vietnamien. Les verbes en français. Les verbes en vietnamien.

Concepts théoriques de la modalité en linguistique. Définitions de la modalité. Classification des modalités. Modalisateurs en linguistique.

Des modalisateurs lexicaux et morphosyntaxiques. Des modalisateurs phonétiques. Qu'est-ce que c'est un verbe modal?. 23 CHAPITRE 2: LES VERBES MODAUX "DEVOIR", "FALLOIR", "POUVOIR", "VOULOIR" ET LEURS MOYENS D'EXPRESSIONS ÉQUIVALENTS EN VIETNAMIEN.

Valeurs modales des verbes "devoir", "falloir", "pouvoir" et "vouloir". Le verbe "devoir". Le verbe "falloir". Le verbe "pouvoir".

Le verbe "vouloir". Moyens d'expression équivalents en vietnamien des verbes "devoir", "pouvoir", "vouloir", "falloir". Constitution du corpus. Le verbe "devoir".

Le verbe "falloir". Le verbe "pouvoir". Le verbe "vouloir". Problématique Qu'est-ce qu'un "verbe modal"? Ce terme désigne un phénomène linguistique familier et très répandu.

En effet, depuis le début du XX e siècle, la modalité dans le domaine verbal est devenue une question linguistique majeure d'autant plus qu'elle fait partie intégrante de l'énoncé et que son interprétation contribue considérablement à l'appréhension de son "dit". Proposer, suggérer, estimer, demander, ordonner, douter,. tous ces actes de langage et beaucoup d'autres ne sauraient s'effectuer sans la présence de tels verbes. Ainsi, le rôle typique de la modalité est de refléter l'opinion du sujet parlant afin d'exprimer son appréciation, son jugement, etc.

sur le contenu mentionné dans la phrase. Cette opinion est fondée sur la relation entre le locuteur et l'interlocuteur ainsi que le fait et les circonstances de la communication. Etant enseignant de français, nous constatons que les verbes modaux en général et les verbes "devoir", "falloir", "vouloir", "pouvoir" en particulier occupent une place indispensable dans le fonctionnement de la langue française. Ce sont des verbes qui apparaissent assez fréquemment.

L'utilisation de ces verbes couvrent un champ sémantique très varié. En fait, l'emploi des verbes modaux peut modifier les nuances sémantiques des énoncés. Pourtant, les grammaires scolaires consacrent en général peu de place à l'analyse de ces verbes, tout au plus une remarque en passant sur les particuliarités sémantiques dans la rubrique des verbes. Jusqu'à ces dernières décennies, on voit apparaître des recherches théoriques traitant sérieusement la question des verbes modaux.

De plus, il n'existe pas encore d'études descriptive et analytique profondes au plan sémantique entre ces verbes français et leurs homologues en vietnamien. D'ailleurs, ainsi que la modalité et notamment les verbes modaux sont largement enseignés et étudiés en France et dans d'autres pays du monde, il reste encore dans notre pays bien peu de recherches sur ce domaine. Son enseignement n'est pas systématique et n'a pas encore sa vraie place. z Face à cette situation et en tant qu'enseignant de la pratique de la traduction, nous nous proposons de réaliser cette recherche dont l'intitulé est "Les verbes modaux "devoir", "falloir", "pouvoir", "vouloir" et leurs moyens d'expression équivalents en vietnamien".

Objectifs de recherche Notre recherche a pour objectif d'analyser les valeurs modales des verbes "devoir", "falloir", "vouloir", "pouvoir" et ensuite de donner des remarques sur les moyens d'expression de ces verbes en vietnamien ainsi que sur les difficultés au cours de traduction de ces verbes. Questions de recherche À partir de l'objectif de recherche, nous formulons les questions de recherche concrètes suivantes: (1). Quelles sont les valeurs modales des verbes "devoir", "falloir", "vouloir", "pouvoir"? (2). Quels sont les moyens d'expression équivalents en vietnamien de ces verbes ? 4.

Hypothèses de recherche Pour répondre à nos deux questions de recherche, nous envisageons deux hypothèses suivantes: (1). Les verbes "devoir", "falloir", "vouloir", "pouvoir" en français reflètent plusieurs valeurs modales différentes: déontique, épistémique, implicative, etc. Les moyens d'expression de ces verbes en vietnamien sont: "phải", "nên", "cần phải", "muốn", "có thể", etc. Méthodologies de recherche Pour entreprendre notre travail, nous avons recours à un certain nombre d'approches et méthodes de recherche, particulièrement, la méthode descriptive.

Dans un premier temps, nous avons conscience que, pour cette étude, le recours à la documentation est indispensable. Cette recherche documentaire nous a z permis une analyse plus ou moins approfondie dans la partie dite "Cadre théorique" servant de base pour une description de la modalité dans la deuxième partie. D'autre part, nous avons également appliqué l'analyse synthétique pour dégager les valeurs modales des verbes en question. Ainsi, l'objectif de notre travail est d'analyser les valeurs modales des verbes devoir, falloir, pouvoir, et vouloir, et plus loin, nous donnerons des remarques sur la traduction de ces verbes en vietnamien.

Pour cela, nous avons recours à une méthode descriptive et analytique. La recherche descriptive joue un rôle très important dans notre travail de recherche. Parmi les démarches d'investigation potentielles concernant ce type de recherche, l'analyse des données langagières est celle qui sera adoptée dans la première partie de ce mémoire. Ensuite, nous nous basons essentiellement sur des théories linguistiques pour décrire et analyser les valeurs des verbes choisis, ainsi que leurs moyens d'expressions équivalents en vietnamien dans le deuxième chapitre.

Plan du mémoire Notre présent mémoire se compose de deux chapitres: "Cadre théorique" et "Les valeurs modales des verbes devoir, falloir, pouvoir, vouloir et leurs moyens d'expression équivalents en vietnamien". Le premier proposera quelques généralités sur la modalité et la définition d'un verbe modal. Cette partie favorise une analyse dans le deuxième chapitre qui étudiera les valeurs modales des verbes "devoir", "falloir", "vouloir", "pouvoir" et les moyens d'expressions équivalents de ces verbes en vietnamien. z CHAPITRE 1: CADRE THÉORIQUE 1.

Aperçu général sur les verbes en français et en vietnamien Dans la plupart des langues, le verbe et le nom sont toujours considérés comme deux éléments essentiels pour une construction de phrase. En effet, le verbe est l'une des classes grammaticales universelles qui joue un rôle majeur dans l'organisation d'une phrase. En mettant en relation ses autres éléments constitutifs, selon les règles morpho-syntaxiques propres à chaque langue, le verbe fait de la phrase un ensemble signifiant dont il constitue le noyau. Constitué comme tout autre mot d'un lexème susceptible de se combiner à des morphèmes spécifiques, on peut envisager les verbes selon ses deux consitutants.

Dans les langues dotées de conjugaisons, les morphèmes prennent la forme de désinences qui peuvent indiquer la ou les personnes grammaticales en rapport avec le verbe, le temps, l'aspect, le mode, la voix. Des verbes auxilaire et semi-auxiliaire peuvent tenir dans certaines langues le rôle des morphèmes verbaux ou les compléter. En principe, un verbe est un mot qui peut exprimer: - l'action accomplie par le sujet; - l'action subie par le sujet; - l'existence du sujet; - l'état du sujet; - la relation entre le sujet et l'attribut. Les verbes en français Dans la plupart des langues, nous trouvons au moins deux éléments essentiels pour une construction de phrase: nom et verbe.

Dans cette partie, nous présentons brièvement une classification des verbes en français sur le plan sémantique. Ici, nous nous contenterons d'exposer les classes verbales proposées par Z. Ce dernier établit quatre types de verbes comme suit: z - Verbes d'état - Verbes d'activité - Verbes d'accomplissement - Verbes d'achèvement Les traits sémantiques à l'origine de chaque catégorie sont les suivants: +/- dynamique, +/- duratif, +/- télique et +/- ponctuel. Verbes d'état aimer Paris Verbes d'activité lire beaucoup Verbe d'accomplissement lire un roman Verbe d'achèvement partir "Ainsi, les verbes d'état sont -dynamique, alors que les autres catégories sont +dynamique, du fait que leur réalisation nécessite de l'énergie.

Les verbes d'achèvement sont +ponctuel parce que leur action s'achève dès qu'elle commence. Ce sont des verbes +téliques, tout comme les verbes d'accomplissement: c'est le point final qui est important à leur sens. A la différence des verbes d'achèvement, les verbes d'accomplissement sont - ponctuel, mais +duratifs, en raison de la durée qui est nécessaire avant que leur action ne s'achève. Les verbes d'activité sont +duratifs, comme les verbes d'accomplissement.

Par contre, ces derniers, comme les verbes d'état, n'ont pas de point final. En conséquence, il s'agit de verbes - téliques. Les verbes en vietnamien Comme vous le savez, le système verbal en vietnamien joue un rôle très important dans le fonctionnement de cette langue. Ainsi, la structure verbale est utilisée dans presque toutes les conversations quotidiennes.

Selon plusieurs linguistes vietnamiens, les verbes en vietnamien sont divisés en deux grands groupes: les verbes modaux et les verbes opérationnels. Le premier groupe comprend des verbes qui marquent: z - Le processus: bắt đầu, tiếp tục, tiếp diễn, hết, thôi, xong, et.c - La nécessité: cần, nên, phải, etc. - La possibilité: có thể, không thể, etc. - Le souhait: muốn, mong, thèm, hòng, chực, etc.

- La volonté: dám, định, toan, quyết, etc. - La passivité: bị, phải, chịu, được, etc. Le deuxième groupe du système verbal en vietnamien se compose des verbes opérationnels. Ces verbes comprennent des verbes qui expriment: - L'action: đọc, ăn, đánh, làm việc, chơi, đi, etc.

- L'impression: yêu, nhớ, tin, nghe, biết, nghi ngờ, etc. - La direction: ra, vào, lên, xuống, etc. - L'existance: có, còn, hết, mất, etc. - La transformation: hóa thành, nên, trở thành, etc.

- La comparaison: bằng, thua, hơn, kém, etc. Concepts théoriques de la modalité en linguistique 1. Définitions de la modalité La modalité est un domaine qui concerne différents faits de langue et fait toujours l'objet des polémiques linguistiques. En effet, plusieurs textes, articles et livres, publiés entre 1974 et 2000, traduisent l'évolution de la problématique de la modalité et des verbes modaux.

La modalité, on le sait, est une notion aux définitions multiples et aux frontières floues. En effet, bon nombre de grammairiens et de linguistes, dans leurs ouvrages, ont donné leurs définitions de "modalité". La conception minimaliste consiste à dire qu'elle regroupe au moins deux catégories: le nécessaire et le possible, c'est-à-dire le sémantisme des verbes "devoir" et "pouvoir". En linguistique, ce sont deux séries de modalités qui sont généralement distinguées: la modalité épistémique et la modalité déontique (ou radicale).

Pour certains linguistes z cependant il est nécessaire d'ajouter à ces deux séries d'autres modalités, comme par exemple les modalités aléthiques, ou encore, les modalités existentielles, factuelles ou axiologiques. D'un autre côté, il y a des auteurs, comme Eric Gilbert, qui refusent le cadre de la traditionnelle distinction entre la modalité épistémique et la modalité déontique. D'ailleurs, si on aborde des définitions "larges", la modalité est l'attitude du sujet parlant vis-à-vis du contenu propositionnel de l'énoncé. La modalité inclura alors la nécessité, la possibilité, le potentiel, etc.

Nous en présentons ici une synthèse des définitions de la modalité. Tout d'abord, dans le Robert (1998), le mot "modalité" connaît trois significations: - Forme particulière d'une pensée, d'un fait, d'un être, d'un objet, d'une organisation, etc., manière dont se fait une action: les modalités de paiement. - Ensemble des formes permettant au locuteur d'indiquer la manière dont il envisage le contenu de son énoncé. - Manière dont le prédicat est rapporté au sujet de la proposition dans laquelle il figure.