Luận Văn Thạc Sĩ Về Ứng Dụng Mô Hình Ngân Hàng Đầu Tư và Sản Phẩm Chứng Khoán Hóa Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích khả năng ứng dụng mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam, đánh giá tiềm năng và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Quang Lộc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thành Lân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Khả Năng Ứng Dụng Mô Hình Ngân Hàng Đầu Tư và Sản Phẩm Chứng Khoán Hóa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Mục lục
• Danh mục các thuật ngữ viết tắt
• Danh mục bảng biểu
• Danh mục biểu đồ, hình ảnh
• Lời mở đầu
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ SẢN PHẨM CHỨNG KHOÁN HÓA
• 1.1. Khái niệm ngân hàng đầu tư
• 1.2. Các nghiệp vụ chính
• 1.2.1. Nghiệp vụ ngân hàng đầu tư (Investment Banking)
• 1.2.2. Nghiệp vụ đầu tư (Sales & Trading)
• 1.2.3. Nghiệp vụ nghiên cứu (Research)
• 1.2.4. Nghiệp vụ ngân hàng bán buôn (Merchant Banking)
• 1.2.5. Nghiệp vụ quản lý đầu tư (Investment Management)
• 1.2.6. Nghiệp vụ nhà môi giới chính (Prime Brokerage)
• 1.3. Các dòng sản phẩm đầu tư
• 1.3.1. Phân theo tính chất thanh toán
• 1.3.2. Phân theo tính chất biến động giá
• 1.3.3. Phân theo lịch sử phát triển
• 1.4. Thực chất chứng khoán hóa
• 1.5. Quy trình chứng khoán hóa
• 1.5.1. Bước 1: Thành lập công ty có mục đích đặc biệt
• 1.5.2. Bước 2: Bán tài sản tài chính cho công ty có mục đích đặc biệt
• 1.5.3. Bước 3: Thuê công ty quản lý
• 1.5.4. Bước 4: Định mức tín nhiệm và tăng cường khả năng tín dụng
• 1.5.5. Bước 5: Công ty có mục đích đặc biệt phát hành trái phiếu có tài sản đảm bảo
• 1.5.6. Bước 6: Quản lý dòng tiền tương lai của công ty có mục đích đặc biệt và thanh toán gốc và lãi cho các trái chủ
• 1.5.7. Các điều kiện giúp quy trình chứng khoán hóa thành công
• 1.6. Lợi ích và chi phí của việc chứng khoán hóa
• 1.6.1. Đối với chủ thể tạo lập tài sản
• 1.6.2. Đối với ngân hàng đầu tư
• 1.6.3. Đối với nhà đầu tư
• 1.7. Mối quan hệ giữa ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa
• 1.7.1. Lịch sử hình thành
• 1.7.2. Mối quan hệ giữa ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ CHỨNG KHOÁN HÓA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Quy mô chứng khoán hóa
• 2.2. Các ngân hàng đầu tư
• 2.2.1. Các ngân hàng đầu tư lớn trên thế giới
• 2.2.2. Bảng xếp hạng ngân hàng đầu tư
• 2.3. Quy mô toàn cầu của hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.3.1. Quy mô nghiệp vụ ngân hàng đầu tư
• 2.3.2. Kết quả hoạt động thời kỳ tiền khủng hoảng tài chính
• 2.3.3. Chi phí thời kỳ tiền khủng hoảng tài chính
• 2.4. Xu hướng phát triển của ngân hàng đầu tư
• 2.4.1. Quá trình toàn cầu hóa
• 2.4.2. Các sản phẩm mới
• 2.4.3. Ứng dụng công nghệ thông tin
• 2.4.4. Các quy định pháp lý mới
• 2.5. Ngân hàng đầu tư trong khủng hoảng tài chính tại Mỹ (2007-2009)
• 2.5.1. Cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ
• 2.5.2. Hậu quả đối với ngân hàng đầu tư
• 2.5.3. Mô hình hoạt động cho ngân hàng đầu tư
• 2.5.4. Bức tranh mới về ngân hàng đầu tư
• 2.6. Các loại sản phẩm chứng khoán hóa
• 2.6.1. Trái phiếu có danh mục cho vay thế chấp mua nhà làm tài sản đảm bảo (MBS)
• 2.6.2. Chứng khoán hóa tín dụng mua nhà trên chuẩn
• 2.6.2.1. Rủi ro thanh toán sớm
• 2.6.2.2. Ảnh hưởng của thanh toán sớm
• 2.6.2.3. Trái phiếu MPT
• 2.6.2.4. Trái phiếu CMO
• 2.6.2.5. Trái phiếu CMO thế hệ mới
• 2.6.3. Trái phiếu có các danh mục rủi ro tín dụng làm tài sản đảm bảo (CDO)
• 2.6.3.1. Động lực hình thành trái phiếu CDO
• 2.6.3.2. Cách thức đóng gói trái phiếu CDO
• 2.6.4. Trái phiếu ABS
• 2.6.4.1. Chứng khoán hóa danh mục phải thu thẻ tín dụng
• 2.6.4.2. Chứng khoán hóa danh mục cho vay trả góp mua ô tô
• 2.6.5. Trái phiếu CLO và CBO
• 2.6.6. Chứng khoán hóa tổng hợp (Synthetic Securitisation)
• 2.7. Chứng khoán hóa tín dụng dưới chuẩn
• 2.7.1. Tín dụng dưới chuẩn (sub-prime mortgage)
• 2.7.2. Rủi ro tín dụng trong chứng khoán hóa nợ dưới chuẩn
• 2.7.3. Chứng khoán hóa và cuộc khủng hoảng tín dụng tại Mỹ
• 2.7.3.1. Nguồn gốc của khủng hoảng
• 2.7.3.2. Bùng nổ tín dụng dưới chuẩn
• 2.7.3.3. Khủng hoảng dây chuyền
• 2.8. Thực trạng và tiềm năng chứng khoán hóa tại Việt Nam
• 2.8.1. Thực trạng về thị trường vốn Việt Nam
• 2.8.2. Phân tích cơ cấu vốn trong nền kinh tế
• 2.8.3. Tiềm năng chứng khoán hóa tại Việt Nam
• 2.9. Định hướng hoạt động theo mô hình ngân hàng đầu tư của CTCK ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank–SBS)
• 2.9.1. Lịch sử hình thành, phát triển và cơ cấu tổ chức
• 2.9.2. Định hướng hoạt động theo mô hình Ngân hàng đầu tư
• 2.10. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG MÔ HÌNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ CÙNG SẢN PHẨM CHỨNG KHOÁN HÓA TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Khả năng ứng dụng sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam
• 3.1.1. Về mức độ phát triển của các nền kinh tế lớn
• 3.1.2. Môi trường kinh tế, xã hội Việt Nam
• 3.1.3. Khả năng du nhập sản phẩm chứng khoán hóa vào thị trường tài chính Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp ứng dụng mô hình ngân hàng đầu tư cùng sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam
• 3.2.1. Xây dựng khung pháp lý
• 3.2.2. Quy định chặt chẽ việc tham gia vốn qua lại giữa các doanh nghiệp (holding)
• 3.2.3. Chuyển một số công ty chứng khoán thành ngân hàng đầu tư đúng nghĩa
• 3.2.4. Thành lập các công ty định mức tín nhiệm và xếp hạng tín dụng
• 3.2.5. Phát triển thị trường trái phiếu
• 3.2.6. Thành lập Hiệp hội thị trường trái phiếu
• 3.2.7. Giải pháp cho công cụ phái sinh
• 3.2.7.1. Quy định về giới hạn và giá mua
• 3.2.7.2. Yêu cầu về vốn và thế chấp trong giao dịch tài chính phái sinh
• 3.2.7.3. Yêu cầu bắt buộc về tái phòng ngừa (sang tay) rủi ro trên các thị trường quốc tế
• 3.2.7.4. Mở cửa thị trường cho tất cả các định chế triển khai giao dịch phái sinh
• 3.2.7.5. Công khai, minh bạch thông tin
• 3.2.7.6. Hoàn thiện những quy định tài chính kế toán liên quan, nâng cao tính thanh khoản của sản phẩm phái sinh
• 3.3. Kết luận chương 3
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Mô hình ngân hàng đầu tư

Mô hình ngân hàng đầu tư là một chủ thể trung gian với chức năng chính là tư vấn và huy động vốn trên thị trường vốn. Khác biệt với ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư tập trung vào các nguồn vốn trung và dài hạn, hỗ trợ doanh nghiệp và chính phủ trong việc phát hành chứng khoán. Các nghiệp vụ chính bao gồm tư vấn, bảo lãnh phát hành, và quản lý đầu tư. Ứng dụng mô hình ngân hàng này tại Việt Nam đòi hỏi sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam và cải thiện hệ thống ngân hàng Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò

Ngân hàng đầu tư đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc huy động vốn và tư vấn tài chính. Tại Việt Nam, mô hình này có tiềm năng lớn trong việc thúc đẩy phát triển tài chính và hỗ trợ các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn hiệu quả.

1.2. Các nghiệp vụ chính

Các nghiệp vụ chính của ngân hàng đầu tư bao gồm tư vấn phát hành chứng khoán, quản lý đầu tư, và nghiên cứu thị trường. Những hoạt động này không chỉ giúp doanh nghiệp huy động vốn mà còn tạo ra các sản phẩm tài chính đa dạng, phù hợp với nhu cầu của thị trường vốn Việt Nam.

II. Sản phẩm chứng khoán hóa

Sản phẩm chứng khoán hóa là công cụ tài chính quan trọng giúp chuyển đổi các tài sản thành chứng khoán có thể giao dịch. Quy trình chứng khoán hóa bao gồm việc thành lập công ty đặc biệt (SPV), chuyển giao tài sản, và phát hành chứng khoán. Chứng khoán hóa tài sản có thể mang lại lợi ích lớn cho các ngân hàng và nhà đầu tư, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu không được quản lý chặt chẽ.

2.1. Quy trình chứng khoán hóa

Quy trình chứng khoán hóa bắt đầu bằng việc chuyển giao tài sản cho một công ty đặc biệt (SPV), sau đó phát hành chứng khoán dựa trên giá trị của tài sản đó. Quản lý rủi ro tài chính là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của quy trình này.

2.2. Lợi ích và rủi ro

Chứng khoán hóa tài sản giúp tăng tính thanh khoản và phân tán rủi ro, nhưng cũng có thể dẫn đến khủng hoảng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Việc áp dụng tại Việt Nam cần có khung pháp lý rõ ràng và các công cụ quản lý rủi ro hiệu quả.

III. Ứng dụng tại Việt Nam

Việc áp dụng mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của thị trường chứng khoán Việt Nam và hệ thống ngân hàng Việt Nam. Các giải pháp bao gồm xây dựng khung pháp lý, thành lập các công ty định mức tín nhiệm, và phát triển thị trường trái phiếu. Những bước đi này sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của tài chính ngân hàng và đầu tư tài chính tại Việt Nam.

3.1. Thực trạng thị trường

Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay còn non trẻ, với quy mô và tính thanh khoản hạn chế. Tuy nhiên, tiềm năng phát triển là rất lớn, đặc biệt khi các sản phẩm tài chính mới như chứng khoán hóa tài sản được đưa vào ứng dụng.

3.2. Giải pháp phát triển

Để phát triển mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng, thành lập các công ty định mức tín nhiệm, và phát triển thị trường trái phiếu. Những giải pháp này sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của thị trường vốn Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng lớn năm 2008, đặc biệt là khủng hoảng tài chính bắt nguồn từ các sản phẩm chứng khoán hóa của ngân hàng đầu tư tại Mỹ, việc nghiên cứu khả năng ứng dụng mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam trở nên cấp thiết. Thị trường tài chính Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển, với sự trở lại của mô hình ngân hàng đầu tư qua việc chuyển đổi hoạt động của Công ty chứng khoán ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank–SBS) từ năm 2009. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích tổng quan mô hình ngân hàng đầu tư, các nghiệp vụ cốt lõi, quy trình chứng khoán hóa, thực trạng thị trường tài chính Việt Nam và tiềm năng phát triển mô hình này trong tương lai gần. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ các nguồn thứ cấp uy tín, phân tích định lượng và mô tả nhằm đánh giá vai trò của ngân hàng đầu tư trong việc huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế quản lý rủi ro. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn 2007-2011, với ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển hệ thống tài chính bền vững, tăng cường tính thanh khoản và đa dạng hóa sản phẩm đầu tư, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: Thứ nhất, mô hình ngân hàng đầu tư (Investment Banking Model) với các nghiệp vụ đa dạng như tư vấn phát hành chứng khoán, môi giới, đầu tư, nghiên cứu, quản lý đầu tư và ngân hàng bán buôn. Thứ hai, quy trình chứng khoán hóa (Securitization Process) bao gồm các bước thành lập công ty mục đích đặc biệt (SPV), chuyển giao tài sản, thuê công ty quản lý, định mức tín nhiệm, phát hành chứng khoán nợ và quản lý dòng tiền. Các khái niệm chuyên ngành quan trọng gồm: chứng khoán nợ có tài sản đảm bảo (Asset Backed Securities - ABS), trái phiếu có danh mục cho vay thế chấp mua nhà làm tài sản đảm bảo (Mortgage Backed Securities - MBS), công ty định mức tín nhiệm (Credit Rating Agency), và các sản phẩm phái sinh tài chính. Mô hình này giúp phân tích mối quan hệ giữa ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa, đồng thời đánh giá lợi ích, chi phí và rủi ro liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng kết hợp thống kê mô tả và dự báo dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành, tạp chí chuyên môn và các tổ chức tài chính quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu hoạt động của các ngân hàng đầu tư lớn trên thế giới và thực trạng thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn 2007-2011. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các ngân hàng đầu tư tiêu biểu và các sản phẩm chứng khoán hóa phổ biến nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bảng biểu so sánh quy mô hoạt động, doanh thu, chi phí và hiệu quả huy động vốn. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2007 đến 2011, bao gồm giai đoạn trước và sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhằm đánh giá tác động và khả năng ứng dụng mô hình tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô hoạt động chứng khoán hóa toàn cầu tăng mạnh: Tại Mỹ, giá trị phát hành chứng khoán nợ qua nghiệp vụ chứng khoán hóa đạt gần 15.000 tỷ USD năm 2008, trong đó MBS chiếm trên 12.000 tỷ USD, cho thấy sự phát triển vượt bậc của sản phẩm này trong huy động vốn trung và dài hạn.

2. Ngân hàng đầu tư lớn có doanh thu ròng cao: Năm 2006, 5 ngân hàng đầu tư độc lập lớn nhất phố Wall đạt tổng doanh thu ròng 133 tỷ USD, với tỷ trọng doanh thu từ nghiệp vụ đầu tư chiếm 50%-60%, doanh thu phí chiếm 35%-50%. Thu nhập bình quân nhân viên đạt khoảng 342.000 USD/năm, phản ánh mức độ cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh cao.

3. Khủng hoảng tài chính ảnh hưởng nghiêm trọng: Doanh thu phí bảo lãnh phát hành và tư vấn M&A giảm lần lượt 44% và 30% năm 2008 so với 2007, đồng thời nhiều ngân hàng đầu tư lớn như Lehman Brothers phá sản, Merrill Lynch sáp nhập, cho thấy rủi ro cao trong mô hình hoạt động hiện tại.

4. Thị trường tài chính Việt Nam có tiềm năng phát triển: Tỷ trọng trái phiếu so với GDP Việt Nam còn thấp so với các nước trong khu vực, nhưng thị trường trái phiếu Việt Nam năm 2010 đã có sự tăng trưởng đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng mô hình ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự phát triển nhanh chóng mô hình ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa là nhu cầu huy động vốn trung và dài hạn ngày càng tăng, cùng với sự đa dạng hóa sản phẩm tài chính đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư. So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tại Việt Nam cho thấy thị trường còn non trẻ nhưng có nhiều cơ hội phát triển nhờ sự gia tăng của các công ty chứng khoán và sự chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng ngân hàng đầu tư. Việc áp dụng quy trình chứng khoán hóa giúp các chủ thể tạo lập tài sản giảm chi phí huy động vốn, tăng tính thanh khoản và giảm rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, khủng hoảng tài chính toàn cầu cũng cảnh báo về rủi ro tiềm ẩn nếu không có khung pháp lý chặt chẽ và quản lý rủi ro hiệu quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ quy mô phát hành chứng khoán nợ toàn cầu, bảng so sánh doanh thu và chi phí của các ngân hàng đầu tư lớn, cũng như biểu đồ tăng trưởng thị trường trái phiếu Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh: Ban hành các quy định rõ ràng, chặt chẽ về hoạt động ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa nhằm bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo minh bạch thông tin. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, do Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước chủ trì.

2. Thành lập các công ty định mức tín nhiệm: Tạo lập các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập để đánh giá rủi ro tín dụng, tăng cường niềm tin cho nhà đầu tư. Khuyến nghị thực hiện trong vòng 1-2 năm, phối hợp giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp tài chính.

3. Phát triển thị trường trái phiếu và công cụ phái sinh: Mở rộng quy mô và đa dạng hóa sản phẩm trên thị trường trái phiếu, đồng thời hoàn thiện các quy định về giao dịch phái sinh nhằm nâng cao tính thanh khoản và quản lý rủi ro. Thời gian triển khai 3-5 năm, do Sở Giao dịch Chứng khoán và các tổ chức tài chính thực hiện.

4. Chuyển đổi một số công ty chứng khoán thành ngân hàng đầu tư: Hỗ trợ các công ty chứng khoán có năng lực chuyển đổi mô hình hoạt động, nâng cao năng lực tư vấn và bảo lãnh phát hành. Thời gian thực hiện 2-4 năm, do các công ty chứng khoán phối hợp với cơ quan quản lý.

5. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn: Đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường. Thời gian liên tục, do các trường đại học và tổ chức đào tạo phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tài chính: Giúp hiểu rõ về mô hình ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa, từ đó xây dựng chính sách phù hợp để phát triển thị trường tài chính bền vững.

2. Các công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại: Hỗ trợ trong việc chuyển đổi mô hình hoạt động, phát triển sản phẩm mới và nâng cao năng lực quản lý rủi ro.

3. Nhà đầu tư tổ chức và cá nhân: Cung cấp kiến thức về các sản phẩm chứng khoán hóa, giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư và quản lý rủi ro hiệu quả.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kinh tế tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về mô hình ngân hàng đầu tư, quy trình chứng khoán hóa và thực trạng thị trường tài chính Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân hàng đầu tư khác gì so với ngân hàng thương mại?
   Ngân hàng đầu tư tập trung vào các nghiệp vụ tư vấn phát hành chứng khoán, mua bán, sáp nhập doanh nghiệp và đầu tư trên thị trường vốn trung và dài hạn, trong khi ngân hàng thương mại chủ yếu huy động và cho vay ngắn hạn trên thị trường tiền tệ.

2. Chứng khoán hóa là gì và lợi ích chính của nó?
   Chứng khoán hóa là quá trình phát hành chứng khoán nợ dựa trên dòng tiền tương lai từ tài sản tài chính. Lợi ích chính là giúp chủ thể tạo lập tài sản huy động vốn với chi phí thấp hơn, tăng tính thanh khoản và phân tán rủi ro tín dụng.

3. Tại sao mô hình ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa chưa phát triển mạnh tại Việt Nam?
   Do thị trường tài chính còn non trẻ, thiếu khung pháp lý hoàn chỉnh, thiếu các công ty định mức tín nhiệm và hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn cao.

4. Ngân hàng đầu tư có thể giúp doanh nghiệp huy động vốn như thế nào?
   Ngân hàng đầu tư tư vấn và bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu trên thị trường sơ cấp, đồng thời hỗ trợ mua bán, sáp nhập và tái cơ cấu doanh nghiệp để tăng hiệu quả huy động vốn.

5. Rủi ro lớn nhất khi áp dụng mô hình ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa là gì?
   Rủi ro tín dụng, rủi ro thanh toán sớm và rủi ro pháp lý nếu không có quản lý chặt chẽ, có thể dẫn đến khủng hoảng tài chính như đã xảy ra tại Mỹ giai đoạn 2007-2009.

Kết luận

• Ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa là công cụ tài chính quan trọng giúp huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả, phù hợp với sự phát triển của thị trường tài chính Việt Nam.
• Quy trình chứng khoán hóa giúp phân tán rủi ro tín dụng và tăng tính thanh khoản cho tài sản tài chính.
• Thị trường tài chính Việt Nam có tiềm năng phát triển mô hình này nhưng cần hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản lý.
• Khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007-2009 là bài học quý giá về quản lý rủi ro và minh bạch thông tin trong hoạt động ngân hàng đầu tư.
• Đề xuất các giải pháp xây dựng khung pháp lý, thành lập công ty định mức tín nhiệm, phát triển thị trường trái phiếu và đào tạo nguồn nhân lực là bước đi cần thiết trong 3-5 năm tới.

Luận văn kêu gọi các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng hợp tác để phát triển mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường tài chính Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN QUANG LỘC KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG MÔ HÌNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ SẢN PHẨM CHỨNG KHOÁN HÓA TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh, Năm 2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN QUANG LỘC KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG MÔ HÌNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ SẢN PHẨM CHỨNG KHOÁN HÓA TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 60.12 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ THÀNH LÂN Tp. Hồ Chí Minh, Năm 2011 LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô khoa Ngân hàng cùng Thầy Cô các bộ môn khác của trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã giảng dạy và hướng dẫn suốt thời gian học tập vừa qua. Đặc biệt, với lòng biết ơn sâu sắc, tác giả trân trọng cảm ơn T.S Lê Thành Lân, người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này. Nguyễn Quang Lộc i LỜI MỞ ĐẦU 1- Lý do chọn đề tài Năm 2008, thế giới đối mặt với 04 cuộc khủng hoảng lớn: khủng hoảng tài chính, khủng hoảng năng lượng, khủng hoảng lương thực và khủng hoảng môi trường. Mỗi cuộc khủng hoảng đều để lại những hậu quả nặng nề. Suy đến cùng, cuộc khủng hoảng tài chính khởi đầu từ Phố Wall (Mỹ) và lan rộng ra khắp thế giới gây hậu quả nặng nề và tàn khốc nhất. Nguyên nhân chính xuất phát từ những sản phẩm chứng khoán hóa của các “ngân hàng đầu tư” với lịch sử hình thành, phát triển lâu đời và nhiều kinh nghiệm như Lehman Brothers, Merrill Lynch, Citigroup,…Với dòng sản phẩm chứng khoán hóa từng một thời đóng góp lớn cho sự tăng trưởng và phát triển của những ngân hàng này, nay lại là nguyên nhân chính dẫn đến sự khủng hoảng của chính nó. Suốt nội dung luận văn, “ngân hàng đầu tư” được nhận thức đúng theo bản chất của chủ thể này đang hoạt động tích cực trên thị trường vốn, khác xa ngân hàng thương mại Việt Nam có tên gọi tắt là BIDV. Vào tháng 9/2009, Công ty chứng khoán ngân hàng Sài Gòn Thương Tín quyết định chuyển đổi hoạt động theo mô hình “ngân hàng đầu tư”, một sự trở lại đầy hứa hẹn của mô hình ngân hàng này tại Việt Nam. Nhân cơ hội này, đề tài nghiên cứu sản phẩm chứng khoán hóa – một sản phẩm chính của “ngân hàng đầu tư” để có thể áp dụng vào Việt Nam sau này. Đó là lý do để chúng tôi chọn đề tài “Khả năng ứng dụng mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam” làm luận văn tốt nghiệp cao học kinh tế của mình. 2- Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài nhắm đến một số mục tiêu được liệt kê sau đây + Xem xét tổng quan mô hình ngân hàng đầu tư và các nghiệp vụ chính cốt lõi. Tìm hiểu cơ cấu tổ chức, quy trình hoạt động và quản lý rủi ro của ngân hàng đầu tư. ii + Nghiên cứu sản phẩm chứng khoán hóa và quy trình chứng khoán hóa được thực hiện như thế nào, hiệu quả huy động vốn ra sao. + Tìm hiểu thực trạng thị trường tài chính Việt Nam khi bắt đầu chấp nhận sự hoạt động trở lại của “ngân hàng đầu tư”. Thông qua những số liệu phân tích, đánh giá vai trò và tiềm năng của “ngân hàng đầu tư” trong quá trình phát triển hệ thống tài chính của Việt Nam trong thời gian tới. + Đưa ra những kiến nghị nhằm xây dựng khung pháp lý rõ ràng, chặt chẽ; thành lập các công ty định mức tín nhiệm hay Hiệp hội thị trường nhằm từng bước tạo điều kiện cho mô hình “ngân hàng đầu tư” phát triển tại Việt Nam, tránh những rủi ro tiềm ẩn, hạn chế tối đa tư tưởng vì lợi nhuận mà bất chấp, gây ảnh hưởng cho toàn hệ thống tài chính của quốc gia. 3- Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp phân tích định lượng, thống kê, mô tả, dự báo, đúc kết kinh nghiệm để làm sáng tỏ các luận điểm. Nguồn dữ liệu được sử dụng là nguồn dữ liệu thứ cấp lấy từ các tạp chí chuyên môn và internet đáng tin cậy. 4- Bố cục bài luận gồm 03 chương: Chương 1: “Tổng quan về ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa”. Chương 2: “Thực trạng mô hình ngân hàng đầu tư và chứng khoán hóa trên thế giới và tại Việt Nam”. Chương 3: “Giải pháp ứng dụng mô hình ngân hàng đầu tư cùng sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam”. Quá trình nghiên cứu, tác giả đã tham khảo nhiều tài liệu liên quan đến đề tài, tuy nhiên sẽ không tránh được những thiếu sót và mong nhận được sự đóng góp chân thành của quý Thầy Cô. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng, luận văn thạc sĩ kinh tế “Khả năng ứng dụng mô hình ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những nội dung, số liệu sử dụng được chỉ rõ nguồn trích dẫn trong danh mục tài liệu tham khảo. Kết quả nghiên cứu này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trước đến nay.HCM, ngày 20 tháng 9 năm 2011 Nguyễn Quang Lộc DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT Thuật ngữ Gốc tiếng Anh (nếu có) Diễn giải thuật ngữ ABS Asset Backed Securities Chứng khoán nợ có tài sản làm đảm bảo AIG American International Group Công ty bảo hiểm của Mỹ AIG ATC At the close Giá đóng cửa ATO At the open Giá mở cửa CAR Capital Adequacy Ratio Hệ số an toàn vốn CBO Collateralised Bond Obligation Trái phiếu có trái phiếu làm đảm bảo CDO Collateralised Debt Obligation Trái phiếu có khoản nợ làm đảm bảo CDS Credit default Swap Hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng CLO Collateralised Loan Obligation Trái phiếu có danh mục cho vay thương mại làm đảm bảo CMO Collateralised Mortgage Trái phiếu có danh mục cho vay thế chấp Obligation nhà ở làm đảm bảo CNTT N/A Công nghệ thông tin CTCK N/A Công ty chứng khoán DN N/A Doanh nghiệp DNNN N/A Doanh nghiệp nhà nước FAS Financial Accounting Standard Chuẩn mực kế toán Mỹ FASB Financial Accounting Standard Ủy ban chuẩn mực kế toán Mỹ Board FDI Foreign Direct Investment Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Gross Domestic Products Tổng sản phẩm trong nước IAS International Accounting Chuẩn mực kế toán quốc tế Standard IMF International Monetary Funds Quỹ tiền tệ quốc tế M&A Merge & Acquisition Mua bán, sáp nhập doanh nghiệp MBS Mortgage Backed Securities Chứng khoán nợ có tài sản thế chấp đảm bảo MPT Mortgage Pass Through Trái phiếu có thế chấp mua nhà đảm bảo NĐT N/A Nhà đầu tư NHTM N/A Ngân hàng thương mại NHTM VN N/A Ngân hàng thương mại Việt Nam OTC Over-The-Counter Thị trường giao dịch phi tập trung PAC Planed Amortisation Class Trái phiếu phát hành có lịch thanh toán tương đối cố định SPV Special Purpose Vehicle Công ty có mục đích đặc biệt TAC Target Amortisation Class Trái phiếu phát hành có lịch thanh toán tương đối cố định TMCP N/A Thương mại cổ phần TPCP N/A Trái phiếu chính phủ TPDN N/A Trái phiếu doanh nghiệp TTCK N/A Thị trường chứng khoán UBS Union Bank of Switzerland Ngân hàng UBS (Thụy Sĩ) USD US dollar Đô la Mỹ VND VN dong Đồng Việt Nam XHCN N/A Xã hội chủ nghĩa WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Phân loại các dòng sản phẩm đầu tư theo tính chất biến động giá .2: Phân loại các dòng sản phẩm đầu tư theo lịch sử phát triển .3: So sánh lợi ích đối với chủ thể tạo lập tài sản .1: Quy mô hoạt động chứng khoán hóa (Mỹ) .2: Quy mô nghiệp vụ ngân hàng đầu tư toàn cầu.3: Quy mô hoạt động của 5 ngân hàng đầu tư độc lập, 2006 .4: Quy mô doanh thu ròng của 5 ngân hàng đầu tư độc lập, 2006 .5: Chi phí của 5 ngân hàng đầu tư độc lập, 2006 .6: Quy trình chứng khoán hóa cho vay thế chấp mua nhà .7: Tỷ trọng trái phiếu và cổ phiếu so với GDP Việt Nam . 61 DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH Hình 1.1: Mô hình hoạt động chứng khoán hóa.2: Ví dụ về lộ trình thời gian thực hiện chứng khoán hóa .1: Bức tranh mới về ngân hàng đầu tư toàn cầu .2: Mô hình chứng khoán hóa CMO.3: Mô hình đóng gói trái phiếu CDO.4: Mô hình chứng khoán hóa tổng hợp.5: Mối quan hệ rủi ro tín dụng trong chứng khoán hóa nợ dưới chuẩn .6: Tỷ trọng cổ phiếu và trái phiếu so với GDP.7: Tỷ trọng trái phiếu so với GDP của các nước trong khu vực .8: Thị trường trái phiếu Việt Nam năm 2010.1: Mô hình góp vốn hình thành nên các tổ chức định mức tín nhiệm . 81 MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các thuật ngữ viết tắt Danh mục bảng biểu Danh mục biểu đồ, hình ảnh Lời mở đầu Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ SẢN PHẨM CHỨNG KHOÁN HÓA.1- Khái niệm ngân hàng đầu tư.2- Các nghiệp vụ chính.1- Nghiệp vụ ngân hàng đầu tư (Investment Banking).2- Nghiệp vụ đầu tư (Sales & Trading) .3- Nghiệp vụ nghiên cứu (Research) .4- Nghiệp vụ ngân hàng bán buôn (Merchant Banking) .5- Nghiệp vụ quản lý đầu tư (Investment Management) .6- Nghiệp vụ nhà môi giới chính (Prime Brokerage) .3- Các dòng sản phẩm đầu tư.1- Phân theo tính chất thanh toán.2- Phân theo tính chất biến động giá.3- Phân theo lịch sử phát triển .2- Thực chất chứng khoán hóa.5- Quy trình chứng khoán hóa .1- Bước 1: Thành lập công ty có mục địch đặc biệt .2- Bước 2: Bán tài sản tài chính cho công ty có mục đích đặc biệt.3- Bước 3: Thuê công ty quản lý .4- Bước 4: Định mức tín nhiệm và tăng cường khả năng tín dụng .5- Bước 5: Công ty có mục đích đặc biệt phát hành trái phiếu có tài sản đảm bảo.6- Bước 6: Quản lý dòng tiền tương lai của công ty có mục đích đặc biệt và thanh toán gốc và lãi cho các trái chủ .7- Các điều kiện giúp quy trình chứng khoán hóa thành công .6- Lợi ích và chi phí của việc chứng khoán hóa.1- Đối với chủ thể tạo lập tài sản .2- Đối với ngân hàng đầu tư .3- Đối với nhà đầu tư .7- Mối quan hệ giữa ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa .1- Lịch sử hình thành .2- Mối quan hệ giữa ngân hàng đầu tư và sản phẩm chứng khoán hóa. 22 Kết luận chương 1 . 23 Chương 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ CHỨNG KHOÁN HÓA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM .1- Quy mô chứng khoán hóa .2- Các ngân hàng đầu tư .1- Các ngân hàng đầu tư lớn trên thế giới.