SỞ GIAO THÔNG VẬN TẢI HẢI PHÒNG TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ-GIAO THÔNG VẬN TẢI HẢI PHÒNG GIÁO TRÌNH NGHỀ CÔNG NGHỆ ÔTÔ MÔ ĐUN 16: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CƠ CẤU TRỤC KHUỶU THANH TRUYỀN VÀ BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH CUẢ ĐỘNG CƠ. SỬ DỤNG CHO ĐÀO TẠO TRUNG CẤP NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ Tác giả: Lê Quang Vịnh Hải Phòng 2012 1 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CƠ CẤU TRỤC KHUỶU-THANHTRUYỀN VÀ BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH CỦA ĐỘNG CƠ Tổng Thời gian MÔ ĐUN 16 giờ (h) BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA Lý Thực CƠ CẤU TRỤC KHUỶU-THANHTRUYỀN VÀ thuyết hành BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH CỦA ĐỘNG CƠ 120 30 90 MỤC TIÊU Học xong mô đun này học viên sẽ có khả năng: -Trình bày đúng nhiệm vụ, cấu tạo của cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định của động cơ - Phân tích được hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và trình bày đúng các phương pháp kiểm tra,bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định của động cơ. -Thực hiện được các công việc : +Tháo, lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định của động cơ đúng quy trình ,đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn +Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ và thiết bị tháo, lắp, đo kiểm tra trong quá trình bảo dưỡng và sửa chữa +Bố trí vị trí làm việc hợp lý và đảm bảo an toàn, vệ sinh công nghiệp - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật,cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.Nội dung tổng quát và phân phối thời gian Thời gian TT Tên các bài trong mô đun Tổng Lý thuyết Thực hành giờ(h) Tháo lắp, nhận dạng bộ phận 30 10 20 cố định và cơ cấu trục khuỷu 1 thanh truyền Bảo dưỡng bộ phận cố định 15 5 10 2 của động cơ và cơ cấu trục 2 khuỷu thanh truyền Sửa chữa bộ phận cố định của 15 3 12 3 động cơ Sửa chữa xi lanh. 15 3 12 4 Sửa chữa nhóm Pít tông 15 3 12 5 Sửa chữa nhóm thanh truyền 15 3 12 6 Sửa chữa nhóm trục khuỷu 15 3 12 7 Cộng 120 30 90 2.
Điều kiện thực hiện 2.Vật liệu: +Xăng, dầu, mỡ,giẻ lau và dung dịch rửa +Bột phấn trắng +Giấy nhám mịn,bột rà,giẻ sạch +Keo dán,đinh tán, gioăng đệm các loại +Phụ tùng thay thế 2. Dụng cụ và trang thiết bị: + Động cơ xăng, điêzel phục vụ tháo lắp + Mô hình cắt động cơ + Bộ dụng cụ đo + Máy chiếu + Bộ dụng cụ cầm tay nghề sửa chữa ôtô +Thiết bị bảo dưỡng và sửa chữa chuyên dùng 2. Học liệu: + Tài liệu hướng dẫn mô đun + Tài liệu tham khảo +Vi đeo về kiểm tra sai hỏng chi tiết +Tranh treo tường về cấu tạo và quy trình tháo lắp sửa chữa. +Phiếu kiểm tra 2.Nguồn lực khác 3 +Xưởng cơ khí sửa chữa có sử dụng các máy chuyên gia công cơ khí.
+ Các cơ sở dạy nghề sửa chữa ô tô + Ga ra bảo dưỡng, sửa chữa ô tô có đầy đủ các trang thiết bị hiện đại để người học rèn luyện nâng cao tay nghề. 4 Tổnggiờ Thời gian BÀI 1 (h) THÁO LẮP, NHẬN DẠNG Lý Thực BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH VÀ thuyết hành CƠ CẤU TRỤC KHUỶU THANH TRUYỀN 30 10 20 MỤC TIÊU Học xong bài này, học viên có khả năng: -Trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo chung, lực tác dụng lên thân máy, nắp máy và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền - Tháo lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền đúng quy trình, quy phạm và đúng yêu cầu kỹ thuật - Nhận dạng đúng các chi tiết của bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền - Chấp hành đúng quy trinh, quy phạm trong nghề sửa chữa ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên NỘI DUNG 1.Nhiệm vụ, yêu cầu phân loại bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu,thanh truyền 5 2 1 3 4 Hình 1. Bộ phận cố định, cơ cấu Trục khuỷu-Thanh truyền của động cơ ô tô 1.Nhiệm vụ, yêu cầu của bộ phận cố định: Bộ phận cố định của động cơ được tạo thành bởi một số chi tiết chính sau(Thân, nắp, đáy dầu của động cơ,).Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại thân động cơ 5 a.Nhiệm vụ, yêu cầu của thân động cơ:( hình 1.1) Thân của động cơ là nơi gá đặt các chi tiết khác của động cơ như: -Trục khuỷu, cơ cấu xupáp đặt, bơm nước, bánh răng truyền động, máy khởi động, máy phát điện , bơm dầu, xi lanh, nắp động cơ v. và tạo nên hình dáng của động cơ,Thân phải chịu được các lực tác động của các cơ cấu khác trong quá trình làm việc.
-Phải có độ cứng vững cao, có sức bền cơ học tốt và là bộ phận có trọng lượng lớn nhất của động cơ. Phân loại thân động cơ -Theo vật liệu chế tạo: Thân của động cơ thường được chế tạo bằng vật liệu hợp kim nhôm, hay hợp kim gang, một số động cơ dùng thép hợp kim. -Theo số xi lanh: +Thân động cơ đơn( có một xi lanh.) + Thân động cơ liền (có nhiều xi lanh. ) -Theo số hàng xi lanh: + Thân động cơ có một hàng xi lanh.
+Thân động cơ có hai hàng xi lanh xếp hình chữ V. - Theo phương pháp làm mát: + Thân động cơ được làm mát bằng không khí. + Thân động cơ được làm mát bằng nước. +Thân động cơ được làm mát bằng kết hợp (không khí + nước).
-Phân loại thân động cơ theo loại xi lanh liền và xi lanh rời: Xi lanh của động cơ được chia thành hai nhóm: +Nhóm có ống lót (sơ mi) thay thế được: Các động cơ có ống lót thường được gọi là động cơ ống lót, sử dụng ống lót theo kiểu khô hoặc ướt. + Nhóm không có ống lót: + Các động cơ không dùng ống lót được gọi là động cơ xilanh liền. + Cả hai kiểu này đều có những ưu điểm riêng và được sử dụng rộng rãi. - Các ưu điểm của thân động cơ có ống lót xi lanh: + Chúng được sửa chữa hoặc phục hồi một cách dễ dàng mà không cần tháo động cơ, điều này rất quan trọng đối với động cơ các tàu biển.
+ Các nhà chế tạo động cơ có khả năng chế tạo các ống lót xi lanh bằng các loại hợp kim được nhiệt luyện tốt có tính chống mài mòn đặc biệt. - Các ưu điểm của thân động cơ không có ống lót: +Giá thành thấp hơn do đòi hỏi gia công ít hơn khi chế tạo. +Trong một số trường hợp, chúng có độ bền cao hơn và nhẹ hơn so với động cơ có ống lót cùng công suất. + Ít bị rò rỉ chất làm nguội vào buồng trục khuỷu.Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại của nắp động cơ( hình 1.Nhiệm vụ, phân loại - Nắp động cơ cùng với thân động cơ và xi lanh, Pít tông,vòng găng (còn gọi là xéc măng viết tắt là XM) tạo thành buồng đốt của động cơ.
6 - Là nơi gá đặt một số chi tiết và các hệ thống khác của động cơ. - Chịu được nhiệt độ cao của khí cháy,chịu được các lực cơ học - Có độ cứng vững cao,không bị biến dạng bởi lực lớn. -Theo vật liệu chế tạo: + Nắp động cơ làm bằng hợp kim nhôm. +Nắp động cơ làm bằng gang, gang hợp kim.
- Theo phương pháp làm mát: + Nắp máy được làm mát bằng không khí. + Nắp máy được làm mát bằng nước. + Nắp máy được làm mát kết hợp (không khí + nước).Nhiệm vụ, yêu cầu của đáy dầu( hình 1.Nhiệm vụ: - Đáy dầu kết hợp cùng với thân động cơ làm thành buồng kín( gọi là hộp trục khuỷu) ở phía dưới động cơ - Là nơi chứa dầu bôi trơn cho động cơ,và cũng là nơi lưu giữ cặn bẩn, mạt kim loại ở các bộ phận khác do dầu bôi trơn mang về sau quá trình đi làm mát các bộ phận của động cơ. -Yêu cầu đối với đáy dầu phải có độ bền cơ học cao, chịu được lực va đập lớn,tạo được độ kín khít bề mặt khi tiếp xúc với thân động cơ.Theo vật liệu chế tạo: Đáy dầu thường được chế tạo bằng thép dập định hình -Theo cách chế tạo động cơ + Chế tạo dời (động cơ ô tô ) + Chế tạo liền với thân của động cơ 1.Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.Nhiệm vụ, phân loại trục khuỷu( hình 1.Nhiệm vụ: -Trục khuỷu(còn gọi là trục cơ) là chi tiết truyền lực chính để biến mô men quay của bánh đà tạo thành lực đẩy của thanh truyền và kéo cho pít tông chuyển động tịnh tiến( tạo nên chuyển động của pít tông cho các kỳ làm việc của động cơ như kỳ hút,nén, xả) -Nhận lực tác động của khí cháy thông qua sự chuyển động tịnh tiến của pít tông, thanh truyền tạo thành mô men quay,truyền mô men quay ra ngoài động cơ b.Yêu cầu : Trục phải có độ cứng vững cao, không bị biến dạng ( cong,xoắn) do lực tác dụng cơ học , có khả năng chịu mài mòn tốt c.Vật liệu chế tạo và phân loại -Vật liệu chế tạo trục khuỷu thường được chế tạo bằng thép hợp kim và gia công theo phương pháp đúc 7 -Với động cơ ô tô, trục khuỷu được chế tạo liền một khối liên kết các phần của trục như : cổ trục chính, cổ trục thanh truyền, má trục.
-Với động cơ đốt trong công suất lớn,trục có thể chế tạo dời rồi ghép các cổ trục lại với nhau bằng mối ghép đặc biệt. Nhiệm vụ, phân loại thanh truyền( hình 1.1-5) Thanh truyền là chi tiết truyền lực trung gian giữa Pít tông và trục khuỷu. Nhiệm vụ : Thanh truyền nhận lực( do khí cháy giãn nở tác động vào pít tông làm cho pít tông chuyển động chuyển động tịnh tiến), lực này đẩy pít tông chuyển động tịnh tiến, thông qua thanh truyền tác động vào trục khuỷu và làm quay trục.( biến chuyển động tịnh tiến của pít tông thành chuyển động quay của trục khuỷu. Phân loại : - Phân loại theo kiểu lắp chốt.
- Phân loại theo mặt cắt đầu to thanh truyền. - Phân loại theo phương pháp bôi trơn thanh truyền. Vật liệu chế tạo : Thanh truyền thường làm bằng thép 45, hoặc gang hợp kim. Đặc điểm cấu tạo 2.
Đặc điểm cấu tạo của bộ phận cố định: Bộ phận cố định của động cơ gồm các bộ phận chính (Thân ,nắp ,xi lanh,đáy dầu). Cấu tạo của thân động cơ: 1 Hình 1. Thân của động cơ ô tô (1) a.