CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm KSNB và KSNB trong ngân hàng thương mại Trong mọi hoạt động, mọi lĩnh vực chức năng kiểm tra kiểm soát luôn đóng vai trò hết sức quan trọng trong doanh nghiệp được thể hiện thông qua quá trình quản lý một doanh nghiệp và được thực hiện bởi hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp. - Khái niệm KSNB Theo COSO (the Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway commission) vào năm 1992 có đưa ra khái niệm về kiểm soát nội bộ như sau: Kiểm soát nội bộ là một quá trình chịu ảnh hưởng bởi các nhà quản lý và các nhân viên của một tổ chức, được thiết kế để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm thực hiện các mục tiêu sau: Hoạt động hữu hiệu và hiệu quả, thông tin báo cáo tài chính đáng tin cậy, sự tuân thủ các luật lệ và quy định Đối với mục tiêu về sự hữu hiệu và hiệu quả của các hoạt động , KSNB cần thực hiện việc bảo vệ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, bảo mật thông tin, nâng cao uy tín thị phần và thực hiện các chiến lược kinh doanh của đơn vị Đối với báo cáo tài chính, KSNB phải đảm bảo về tính trung thực và đáng tin cậy bởi vì người quản lý đơn vị phải có trách nhiệm lập báo cáo tài chính phù hợp với chuẩn mực và chế độ hiện ban hành từng thời kỳ.
Đối với tính tuân thủ, KSNB trước hết phải đảm bảo hợp lý việc chấp hành luật pháp và các quy định. Điều này xuất phát từ trách nhiệm của người quản lý đối với những hành vi không tuân thủ theo quy định trong đơn vị. Bên cạnh đó KSNB còn phải hướng mọi thành viên trong đơn vị vào việc tuân thủ các chính sách các quy chế, quy định nội bộ của đơn vị qua đó đảm bảo đạt được những mục tiêu của đơn vị. 4 SV: VŨ THỊ NGUYỆT LỚP:CQ53/22.01 Luận văn Tốt nghiệp GVHD: TH.S NGUYỄN THU HẢO Theo chuẩn mực kiểm toán quốc tế ISA 400 (International Accounting Standards) kiểm soát nội bộ là toàn bộ những chính sách và thủ tục do Ban giám đốc của đơn vị thiết lập nhằm đảm bảo việc quản lý chặt chẽ và sự hiệu quả của các hoạt động trong khả năng có thể.
Các thủ tục này đòi hỏi việc tuân thủ các chính sách quản lý, bảo quản tài sản, ngăn ngừa và phát hiện gian lận hoặc sai sót, tính chính xác và đầy đủ của các ghi chép kế toán và đảm bảo lập trong thời gian mong muốn. Từ những khái niệm trên ta có khái niệm chung về kiểm soát nội bộ là quy trình do Ban Quản trị, Ban Giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế, thực hiện và duy trì để tạo ra sự đảm bảo hợp lý về khả năng đạt được mục tiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính, đảm bảo hiệu quả, hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan. - Khái niệm KSNB trong ngân hàng thương mại Theo BASEL năm 1993 đã định nghĩa KSNB là một quá trình chịu ảnh hưởng bởi HĐQT, các nhà quản lý cao cấp và tất cả nhân viên các cấp của đơn vị. KSNB không chỉ là một thủ tục hay chính sách được thực hiện tại một thời điểm cụ thể mà còn là một hoạt động liên tục ở mọi cấp trong ngân hàng.
HĐQT và các nhà quản lý cấp cao chịu trách nhiệm thiết lập một nền văn hóa thích hợp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình KSNB đạt hữu hiệu cũng như giám sát đảm bảo sự hữu hiệu đó được liên tục, tuy nhiên mỗi cá nhân trong tổ chức phải tham gia quá trình này. Mục tiêu chính của quá trình KSNB nhằm đạt được các mục tiêu: hiệu quả, báo cáo và tuân thủ. Theo Điều 39 Luật Kế toán số 88/2015/QH13, “KSNB là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù hợp với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra”. Đặc điểm của ngân hàng thương mại ảnh hưởng tới KSNB 1.
Đặc điểm bộ máy tổ chức của NHTM Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý điều hành của các NHTM bao gồm HĐQT và HĐTV, BKS và bộ máy điều hành. Bộ máy điều hành gồm có trụ sở chính, chi nhánh và các phòng giao dịch. Chi nhánh là đơn vị phụ 5 SV: VŨ THỊ NGUYỆT LỚP:CQ53/22.01 Luận văn Tốt nghiệp GVHD: TH.S NGUYỄN THU HẢO thuộc NHTM có con dấu hoạt động kinh doanh theo sự ủy quyền của NHTM. - HĐQT và HĐTV định kỳ ban hành, xem xét và đánh giá chiến lược kinh doanh các mục tiêu, chính sách của toàn hệ thống.
Đảm bảo TGĐ, GĐ triển khai KSNB hợp lý và có hiệu quả để có thể đánh giá và quản lý rủi ro, đảm bảo thông tin trên BCTC trung thực, hợp lý, đầy đủ. - TGĐ, GĐ chịu trách nhiệm trước HĐQT và HĐTV trong việc triển khai thực hiện chiến lược, mục tiêu, chính sách kinh doanh của ngân hàng hiệu quả, an toàn. Thực hiện cơ cấu tổ chức, phân cấp ủy quyền quản lý kinh doanh một cách hiệu quả, rõ ràng đảm bảo cung cấp thông tin hợp lý, chính xác, đầy đủ và kịp thời song song với đó là luôn phải tuân theo pháp luật, quy chế, quy định ban hành nội bộ. - BKS chỉ đạo điều hành Phòng kiểm tra KSNB trong việc thực hiện rà soát đánh giá một cách độc lập khách quan đối với KSNB.
Có trách nhiệm thông báo với HĐQT, HĐTV, TGĐ, GĐ về HTKSNB đưa ra kiến nghị, đề xuất nhằm chỉnh sửa hoàn thiện hệ thống KSNB Với thủ tục kiểm soát trong hoạt động vì thế đòi hỏi nhân viên phải có năng lực, thủ tục kiểm soát chặt chẽ thì HTKSNB mới hạn chế đươc những rủi ro, sai phạm 1. Đặc điểm hoạt động của NHTM Đặc thù hoạt động của các NHTM là có số lượng các nghiệp vụ lớn, giao dịch nhiều. Các giao dịch viên (GDV) trực tiếp tiếp xúc với tiền mặt và các giấy tờ có giá. Chính vì thế rất dễ xảy ra thất thoát về tài sản và gian lận trong việc bảo quản tài sản khi thực hiện giao dịch.
Từ đặc điểm này ngân hàng cần thiết lập quy trình hoạt động và kiểm soát chặt chẽ để kiểm soát dễ dàng, đồng thời nâng cao KSNB. Các NHTM là những doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng và dịch vụ ngân hàng. Hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng luồng tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Với vai trò điều hòa và cung cấp vốn cho kinh tế, phục vụ cho các tổ chức kinh tế.
Các chức năng đặc thù của hoạt động ngân hàng là chức năng tạo tiền, chức năng trung gian tín dụng, chức năng trung gian thanh toán. 6 SV: VŨ THỊ NGUYỆT LỚP:CQ53/22.01 Luận văn Tốt nghiệp GVHD: TH.S NGUYỄN THU HẢO Hoạt động của ngân hàng hết sức đa dạng phong phú, phạm vi rộng nên chứng từ kế toán có khối lượng lớn, loại hình đa dạng khiến khâu tổ chức chứng từ cũng trở nên phức tạp khó khăn hơn. Hoạt động của ngân hàng là kinh doanh tiền tệ nhưng chủ yếu không phải nguồn vốn tự có mà tập trung vốn lớn từ xã hội sô vốn này luôn biến động theo thời gian. Điều này đòi hỏi hoạt động tín dụng chất lượng để đảm bảo khả năng tri trả nguồn vốn đi vay tăng thu nhập cho ngân hàng.
Nếu như chất lượng tín dụng kém, NHTM không thu hồi được số nợ mà đã cho vay hoặc đầu tư gặp phải rủi ro thì ảnh hưởng tới tài chính của ngân hàng, có nguy cơ không thể hoàn trả số tiền đã nợ của khách hàng dẫn đến mất khả năng thanh toán. Chính vì thế quy trình huy động và đi vay đều phải được kiểm soát. Đặc điểm hệ thống kế toán của NHTM Chế độ kế toán: Hệ thống TK gồm các TK nội bảng và TK ngoại bảng và được phân thành TK tổng hợp và TK chi tiết. Hệ thống TK cung cấp đầy đủ thông tin tổng hợp nhanh chóng chính xác phục vụ cho hoạt động, thông tin của quá trình KSNB.
Chế độ chứng từ kế toán luôn tiềm ẩn những rủi ro sai phạm vì thế nó là khâu quan trọng trong công tác KSNB. Trên chứng từ có đầy đủ các nội dung thông tin đảm bảo hợp pháp, hợp lệ sử dụng đúng hệ thống TK, xác nhận người chịu trách nhiệm trong ghi nhân nội dung phản ánh trên chứng từ kế toán, đảm bảo việc kiểm soát nội dung tính chất của giao dịch giảm được nguy cơ gian lận. Hoạt động kiểm soát trong NHTM chỉ có thể thực hiện tốt và đạt hiệu quả cao trong khuôn khổ pháp lý đầy đủ, đồng bộ. Hệ thống pháp lý cần thiết cho hoạt động kiểm soát trong NHTM bao gồm: các luật lệ, cơ chế chính sách liên quan đến hoạt động của đối tượng kiểm soát.
Trong hệ thống ngân hàng hiện nay đều được chiều chỉnh bởi Luật ngân hàng, Luật các TCTD, quy chế ngân hàng kèm theo các văn bản pháp luật có liên quan. Hệ thống pháp luật, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được thực thi chặt chẽ rõ ràng, hợp lý sẽ tạo cho công việc kiểm soát có cơ sở pháp lý thống nhất từ đó nâng cao hiệu quả của KSNB. Mục tiêu, nhiệm vụ của KSNB trong NHTM 1. Mục tiêu của KSNB trong NHTM 7 SV: VŨ THỊ NGUYỆT LỚP:CQ53/22.01 Luận văn Tốt nghiệp GVHD: TH.S NGUYỄN THU HẢO Kiểm soát nội bộ trong việc quản lý: - Điều khiển và quản lý kinh doanh một cách có hiệu quả và đảm bảo mọi hoạt động của đơn vị đều tuân thủ các luật và quy định của NN, các yêu cầu quản lý, các chính sách và quy trình nghiệp vụ của đơn vị.
- Mang lại sự đảm bảo một cách chắc chắn là các quyết định và chế độ quản lý được thực hiện đúng thể thức và giám sát mức hiệu quả của các chế độ và quyết định đó - Phát hiện kịp thời các rủi ro tín dụng và thực hiện các biện pháp để hạn chế rủi ro - Kiểm tra các công việc mà nhân viên đã thực hiện và đã được công nhận, ghi phép, tính toán và tổng hợp trong báo cáo.