MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trải qua 22 năm hình thành và phát triển, hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân đã khẳng định đƣợc vị thế và vai trò của mô hình kinh tế hợp tác xã kiểu mới trong lĩnh vực tiền tệ - tín dụng, đóng góp ngày càng quan trọng cho công cuộc xoá đói giảm nghèo, mở rộng dịch vụ ngành nghề, tạo thêm công ăn việc làm ở vùng nông thôn hạn chế tình trạng cho vay nặng lãi, là một kênh huy động vốn quan trọng, đóng góp tích cực trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Hoạt động của các QTDND ở Việt Nam đã phát triển nhanh chóng cả về quy mô, chất lƣợng, hoạt động ngày càng đa dạng. Tuy nhiên, vẫn còn một số Quỹ tín dụng nhân dân thời gian qua hoạt động yếu kém, có biểu hiện xa rời tôn chỉ và mục đích hoạt động, vi phạm pháp luật, ảnh hƣởng đến ổn định chính trị, trật tự xã hội trên địa bàn và an toàn hoạt động của QTDND.
Vì vậy, hoạt động kiểm tra, đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện và cảnh báo những yếu kém hay sai phạm trong hoạt động của hệ thống ngân hàng. Đặc biệt, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nƣớc đang quyết liệt tái cơ cấu hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu, BHTGVN đƣợc giao thêm nhiều nhiệm vụ mới, trong đó có việc hỗ trợ tài chính, xử lý khó khăn của các QTDND, tăng cƣờng vai trò tham gia, hỗ trợ chức năng kiểm tra, giám sát của NHNN đối với các QTDND và nghiên cứu đề xuất việc sửa đổi Luật BHTG để sử dụng nguồn kết dƣ phí bảo hiểm tiền gửi vào việc xử lý các TCTD yếu kém. Ngoài ra, từ thực tiễn công tác kiểm tra tại chỗ của Chi nhánh, nhận thấy một số vấn đề đối với QTDND, cụ thể: Một số QTDND chấp hành các quy định của pháp luật về BHTG chƣa tốt, đặc biệt là việc thực hiện đầy đủ về quy trình nghiệp vụ huy động tiền gửi của khách hàng. Một số cơ chế, quy 2 định nội bộ của QTDND hiện nay không còn phù hợp với thực tế phát sinh và Quy định của NHNN.
Thực hiện hoạt động giao dịch tiền gửi tại điểm giao dịch là không đúng với quy định của NHNN và Luật BHTG. Chế tài xử phạt việc chấp hành các quy định pháp luật về BHTG đối với các TCTGBHTG (đặc biệt là QTDND) mới chỉ mang tính chất nhắc nhở, nên một số QTDND ý thức chấp hành còn có những hạn chế nhất định, nhƣ việc không gửi bổ sung hồ sơ pháp lý khi có sự thay đổi, vi phạm các quy định về huy động tiền gửi tiết kiệm, không thực hiện khắc phục triệt để các kiến nghị trong kết luận kiểm tra. Thông qua thực trạng đó và các nguy cơ rủi ro tiềm ẩn của hệ thống QTDND, kết hợp với việc đƣợc giao tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý các TCTGBHTG, đặc biệt là các QTDND yếu kém đã đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết đối với BHTGVN nói chung và của Chi nhánh Đà Nẵng nói riêng phải phát huy tốt và nâng cao chất lƣợng các hoạt động nghiệp vụ, đặc biệt là công tác kiểm tra đối với QTDND. Xuất phát từ những yêu cầu đó, đề tài “ Hoàn thiện hoạt động kiểm tra của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại Thành phố Đà Nẵng đối với quỹ tín dụng nhân dân” đã đƣợc tôi lựa chọn làm đề tài nghiên cứu.
Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hoá cơ sở lý luận về hoạt động kiểm tra đối với QTDND của BHTGVN. - Đánh giá thực trạng hoạt động kiểm tra của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại Thành phố Đà Nẵng đối với QTDND. - Đề xuất các khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động kiểm tra đối với QTDND của Chi nhánh BHTGVN tại Thành phố Đà Nẵng nói riêng và của BHTGVN nói chung. 3 Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu nói trên, đề tài phải giải đáp các câu hỏi nghiên cứu sau đây: - Nội dung của hoạt động kiểm tra của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đối với QTDND là gì? - Những tiêu chí để đánh giá hoạt động kiểm tra của BHTGVN? - Nhân tố nào ảnh hƣởng đến hoạt động kiểm tra? - Thực trạng hoạt động kiểm tra đối với các QTDND của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại Thành phố Đà Nẵng trong thời gian qua diễn ra nhƣ thế nào? Hoạt động này còn tồn tại những hạn chế cơ bản nào và nguyên nhân của những hạn chế đó là gì? - Cần đề xuất những khuyến nghị gì và đề xuất với cơ quan nào để hoàn thiện hoạt động kiểm tra đối với các QTDND của Chi nhánh BHTGVN tại Thành phố Đà Nẵng nói riêng và của BHTGVN nói chung? 3.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a. Đối tượng nghiên cứu Hoạt động kiểm tra đối với các QTDND trên địa bàn chi nhánh BHTGVN tại Thành phố Đà Nẵng quản lý. Phạm vi nghiên cứu Hoạt động kiểm tra đối với 50 QTDND trong khoảng thời gian từ năm 2017 đến năm 2020 của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại Thành phố Đà Nẵng. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phần hệ thống hoá cơ sở lý luận: Sử dụng phƣơng pháp thu thập, đọc, tổng quan tài liệu, thực hiện đối chiếu, phân tích, tổng hợp các nguồn thông tin để chuẩn bị nội dung cơ sở lý luận về hoạt động kiểm tra đối với QTDND.
- Phần đánh giá thực trạng hoạt động kiểm tra đối với QTDND của Chi nhánh BHTGVN tại Thành phố Đà Nẵng: Sử dụng phƣơng pháp thu thập dữ 4 liệu thứ cấp là các báo cáo sơ kết, tổng kết của BHTGVN, Chi nhánh tại Thành phố Đà Nẵng, các báo cáo định kỳ và đột xuất của Chi nhánh, sử dụng các phƣơng pháp phân tích thống kê để đánh giá khái quát về tình hình hoạt động Chi nhánh và thực trạng hoạt động kiểm tra của Chi nhánh đối với QTDND. Đề tài cũng sẽ vận dụng phƣơng pháp khảo sát ý kiến đối với các cán bộ cũng nhƣ lãnh đạo Phòng Kiểm tra Chi nhánh, Ban Giám đốc Chi nhánh và các cán bộ QTDND. - Phần khuyến nghị: sử dụng phƣơng pháp tổng hợp, phân tích, suy luận logic, tổng kết, thể hiện tính nhất quán giữa lý luận và thực tiễn và các giải pháp đề xuất. Bố cục đề tài Luận văn gồm 3 chƣơng, bố cục nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động kiểm tra của Tổ chức bảo hiểm tiền gửi đối với quỹ tín dụng nhân dân Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra của Chi nhánh BHTGVN tại Thành phố Đà Nẵng đối với Quỹ tín dụng nhân dân giai đoạn 2017-2020 Chƣơng 3: Một số khuyến nghị hoàn thiện hoạt động kiểm tra của Chi nhánh BHTGVN tại Thành phố Đà Nẵng đối với Quỹ tín dụng nhân dân.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện hoạt động kiểm tra của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại Thành phố Đà Nẵng đối với QTDND”, tác giả đã thu thập, tìm hiểu và tham khảo một số bài báo khoa học, luận văn thạc sỹ đã đƣợc công bố có nội dung tƣơng tự làm nền tảng cho quá trình hoàn thành luận văn nhƣ sau: a. Các bài báo khoa học - Nguyễn Minh, Vai trò xử lý của tổ chức bảo hiểm tiền gửi đối với các tổ chức tài chính có quy mô nhỏ - Kinh nghiệm quốc tế và Việt Nam, Tạp chí Ngân 5 hàng số 21, tháng 11/2018. Tác giả đã giới thiệu kinh nghiệm thực tiễn về xử lý tổ chức tài chính quy mô nhỏ tại một số nƣớc và Việt Nam qua đó rút ra đƣợc những bài học hữu ích cho BHTGVN. - Lê Phan Thị Diệu Thảo, Nguyễn Minh Sáng, Hoàng Thị Thanh Thúy, Nguyễn Thị Hồng Vinh, Cơ chế giải quyết thống nhất và cơ chế bảo hiểm tiền gửi của liên minh ngân hàng châu Âu – Kinh nghiệm cho ASEAN, Tạp chí Ngân hàng số 5, tháng 3/2018.
Bài viết đã phân tích vai trò, cấu trúc cũng nhƣ các thách thức của hai trụ cột của Liên minh ngân hàng Châu Âu là Cơ chế giải quyết thống nhất và Cơ chế bảo hiểm tiền gửi. Từ đó, đề xuất một số bài học kinh nghiệm đối với việc hình thành Liên minh ngân hàng ASEAN. Nếu triển khai đầy đủ và thành công, Liên minh ngân hàng có thể giúp khắc phục những điểm yếu trong hoạt động của liên minh tiền tệ. Các năng lực tối ƣu trong giám sát ngân hàng và trong việc giải quyết ngân hàng cũng nhƣ các cơ chế tài chính phù hợp có thể hạn chế tình trạng rủi ro quá mức trong khu vực tƣ nhân, giúp quản lý hiệu quả hơn các cuộc khủng hoảng ngân hàng trong tƣơng lai và tăng cƣờng các kênh tƣ nhân về chia sẻ rủi ro.
- Phƣơng Mai, Vai trò của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi trong hoạt động giám sát quỹ tín dụng ở Canada, Tạp chí Ngân hàng số 20, tháng 10/2017. Bài viết đã phân tích các tổ chức BHTG ở Canada đều có vai trò nhất định trong hoạt động giám sát các QTDND. Điểm chung trong hoạt động giám sát của các tổ chức này là đảm bảo rằng, các QTDND tuân thủ Luật điều chỉnh QTDND cũng nhƣ các nguyên tắc an toàn và lành mạnh trong hoạt động và kinh doanh của mình thông qua việc xây dựng các chuẩn mực về an toàn hoạt động cho các QTDND và đảm bảo các QTDND hoạt động tuân theo những chuẩn mực. - Vũ Văn Long, Nâng cao vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong tái cơ cấu tổ chức tín dụng, Tạp chí Ngân hàng số 17, tháng 9/2017.
Bài viết đƣa ra phân tích điều kiện để thực hiện tái cơ cấu các Tổ chức tín dụng nhanh chóng và 6 hiệu quả là cần đảm bảo hệ thống Tổ chức BHTG có đủ năng lực tài chính để tham gia vào quá trình này hoặc cần có khả năng tăng vốn một cách nhanh chóng và hiệu quả. Lê Chiến Thắng - ThS. Nguyễn Minh Trang - ThS. Nguyễn Thị Hà, “ Một số biện pháp hoàn thiện và nâng cao tính hiệu quả trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam”, Tạp chí Công Thƣơng tháng 10/2020.
Nghiên cứu khoa học đƣa ra các giải pháp nâng cao và hoàn thiện hoạt động BHTG tại Việt Nam, nhƣng chƣa có những giải pháp nào liên quan đến hoạt động kiểm tra của BHTGVN. - Trong thời gian 3 năm gần nhất trên các Tạp chí khác theo quy định, học viên chƣa tìm thấy các bài báo liên quan trực tiếp đến chủ đề nghiên cứu của luận văn.