MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, thực hiện đƣờng lối chính sách mà Đảng và nhà nƣớc đã đề ra, kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến sâu sắc: từ một nƣớc nghèo nàn, lạc hậu và chậm phát triển, giờ đây nền kinh tế Việt Nam đã phát triển khá vững chắc, bƣớc đầu thoát khỏi những khó khăn do thời kỳ trƣớc để lại. Tuy nhiên, để thực hiện đƣợc mục tiêu mà Đảng và Nhà nƣớc đề ra là đến năm 2020 sẽ đƣa Việt Nam trở thành một nƣớc Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá thì đòi hỏi cả nƣớc cần phải nỗ lực hơn nữa. Trong giai đoạn này, Việt Nam cần tập trung đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng, trang thiết bị máy móc hiện đại, xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, đổi mới kỹ thuật công nghệ… Điều này trên thực tế vấp phải một trở ngại rất lớn đó là thiếu hụt vốn từ các thành phần kinh tế trong nƣớc.
Hơn nữa, các dự án đầu tƣ (DAĐT) nhƣ vậy đòi hỏi số vốn lớn, thời gian hoàn vốn lâu mà không phải bất kỳ doanh nghiệp (DN), cá nhân nào cũng có thể đáp ứng. Do vậy, sự trợ giúp từ phía hệ thống ngân hàng là điều kiện quan trọng để DAĐT có thể thực hiện thành công. Ngân hàng thƣơng mại (NHTM) là loại hình DN hoạt động trong lĩnh vực tài chính -tiền tệ vì mục tiêu lợi nhuận. Mọi hoạt động của ngân hàng đều huớng tới hiệu quả kinh tế, tìm cách phân tán và giảm thiểu rủi ro.
Trong những năm trở lại đây, hệ thống tài chính thế giới luôn biến động, sự cạnh tranh giữa các quốc gia diễn ra ngày càng khốc liệt nhằm giành vị thế trên thƣơng trƣờng quốc tế; trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhất là từ khi Việt Nam gia nhập WTO, các ngân hàng Việt Nam một mặt phải đối mặt với những thách thức do yếu tố cạnh tranh toàn cầu gây ra, mặt khác phải đẩy nhanh, đẩy mạnh quá trình thu hút và sử dụng vốn, đặc biệt là thông qua việc 2 đầu tƣ vào các dự án (DA) có hiệu quả để phục vụ cho công cuộc Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nƣớc theo đúng đƣờng lối, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc. Để thực thi đƣờng lối phát triển kinh tế đó, các ngân hàng cần chú trọng đến các hoạt động đầu tƣ, đặc biệt là hoạt động cho vay vốn đầu tƣ. Hoạt động này luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, bất trắc do biến động của giá cả hàng hóa, lãi suất, tỉ giá hối đoái thay đổi. Vì vậy, trƣớc khi quyết định đầu tƣ vốn cho mỗi DAĐT, các ngân hàng đều phải tiến hành thẩm định dự án một cách toàn diện, kỹ lƣỡng, xem dự án có khả thi không, Doanh nghiệp có khả năng hoàn vốn, thu đƣợc lợi nhuận không và nhất là có khả năng trả nợ gốc, lãi cho ngân hàng không, khả năng chịu đựng của dự án trƣớc những biến động bất lợi của thị trƣờng.
Nhƣ vậy, hoạt động thẩm định vừa giúp cho ngân hàng tránh đƣợc rủi ro vừa góp phần hạn chế tình trạng một số Doanh nghiệp kinh doanh kém hiệu quả, thua lỗ hoặc có thể phá sản. Có thể nói, thẩm định DAĐT là bƣớc đầu tiên và quan trọng nhất để đảm bảo rằng một khoản cho vay có thể đạt đƣợc hai tiêu chí cơ bản: lợi nhuận – bảo toàn vốn. Tuy nhiên trên thực tế, hoạt động thẩm định DAĐT của các NHTM vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế; vẫn còn nhiều DAĐT hoạt động không hiệu quả, ngân hàng không thu hồi đƣợc vốn đầu tƣ do những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Là một trong những ngân hàng lớn trong hệ thống NHTM của Việt Nam, Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank) nói chung và Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Đà Nẵng (Vietcombank Đà Nẵng) nói riêng cũng không nằm ngoài tình trạng này.
Để góp phần hoàn thiện công tác thẩm định DAĐT tại Vietcombank Đà Nẵng, trong điều kiện không gian và thời gian cho phép, với những kiến thức thu thập đƣợc trong quá trình học tập tại nhà trƣờng và kinh nghiệm công tác 3 thực tế tại Vietcombank Đà Nẵng, tôi đã chọn đề: “Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng” để nghiên cứu. Trong đó chủ yếu tập trung xem xét nội dung thẩm định khía cạnh tài chính của DAĐT. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hoá và làm rõ hơn cơ sở lý luận về hoạt động thẩm định tài chính DAĐT của NHTM. - Đánh giá thực trạng hoạt động thẩm định tài chính DAĐT tại Vietcombank Đà Nẵng trong những năm gần đây.
- Đề xuất một số giải pháp cơ bản ở tầm vĩ mô và vi mô để góp phần hoàn thiện hoạt động thẩm định DAĐT tại Vietcombank Đà Nẵng. Qua đó, giúp Chi nhánh Đà Nẵng nói riêng và Vietcombank nói chung gia tăng lợi nhuận, giảm thiểu rủi ro, đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng và nâng cao hình ảnh Vietcombank trên thị trƣờng tài chính. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu là những vấn đề lý luận về thẩm định tài chính dự án đầu tƣ và thực tiễn hoạt động thẩm định tài chính DAĐT tại Vietcombank Đà Nẵng. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Tại Vietcombank Đà Nẵng.
+ Nội dung: Công tác thẩm định tài chính DAĐT. + Phạm vi khảo sát thực trạng thẩm định DAĐT tập trung vào khoảng thời gian từ năm 2012 đến năm 2014. Phƣơng pháp nghiên cứu Để phù hợp với nội dung, yêu cầu, mục đích của đề tài đề ra, phƣơng pháp đƣợc thực hiện trong quá trình nghiên cứu gồm phƣơng pháp so sánh, phân tích kết hợp với phƣơng pháp điều tra chọn mẫu và hệ thống hoá. Bên 4 cạnh đó, đề tài cũng vận dụng kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan để làm phong phú và sâu sắc hơn các cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài.
* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Về mặt lý luận: Đề tài đã hệ thống lại một cách khoa học các cơ sở lý luận về thẩm định tài chính dự án đầu tƣ, tạo nền tảng cho việc nghiên cứu thực tiễn công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại đơn vị nghiên cứu logic hơn. - Về mặt thực tiễn: Trên cơ sở nền tảng lý luận về thẩm định tài chính dự án đã đƣợc hệ thống, nghiên cứu này làm sáng tỏ hơn thực trạng công tác thẩm định tài chính tại Vietcombank Đà Nẵng, chỉ ra những vấn đề đã làm đƣợc, những vấn đề cần phải hoàn thiện, những điểm bất cập, chƣa hợp lý. Từ đó đề xuất những giải pháp cho công tác thẩm định tài chính dự án để đạt đƣợc những mục tiêu kinh doanh của đơn vị. Kết cấu của đề tài Ngoài lời nói đầu, mục lục, kết luận chung và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thẩm định tài chính dự án trong cho vay của Ngân hàng thƣơng mại.
- Chƣơng 2: Thực trạng công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ ở Vietcombank Đà Nẵng. - Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay của Vietcombank Đà Nẵng. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Trong thời gian qua, Việt Nam vẫn duy trì đƣợc đà tăng trƣởng kinh tế trong khi kinh tế thế giới suy giảm và có nhiều biến động. Qua đó cho thấy nhu cầu đầu tƣ của các thành phần kinh tế trong nƣớc ngày càng gia tăng cả 5 về số lƣợng lẫn quy mô đầu tƣ.
Các đề tài nghiên cứu về thẩm định cho vay dự án đầu tƣ của NHTM là thực tế và cần thiết. Thẩm định cho vay bao gồm nhiều nội dung thẩm định nhƣng chỉ có thẩm định tài chính mới cho kết quả định lƣợng. Chính vì vậy, trong thời gian qua cũng đã có một số đề tài nghiên cứu về nội dung hoàn thiện công tác thẩm định tài chính DAĐT trong cho vay tại một số chi nhánh Ngân hàng TMCP trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng và tại các Tổ chức tín dụng nói chung. Trong quá trình nghiên cứu đề tài : “Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng”, tác giả đã nghiên cứu một số công trình sau: Đề tài “Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tƣ trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - Chi nhánh Đà Nẵng”, năm 2013, Luận văn thạc sỹ của tác giả: Phan Thị Hoài Dung.
Tác giả này đã trình bày đƣợc những kiến thức chung về DAĐT, thẩm định tài chính DAĐT. Luận văn đã nêu rõ các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác thẩm định dự án đầu tƣ và đánh giá thực trạng hoạt động thẩm định dự án đầu tƣ để đƣa ra một số giải pháp có tính thực tế cao. Tên đề tài nghiên cứu là “Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tƣ trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - Chi nhánh Đà Nẵng” nhƣng đề tài chỉ mới đi sâu về mặt tài chính dự án, chƣa đề cập những nội dung khác khi thẩm định dự án trong cho vay hết sức quan trọng nhƣ: thẩm định hồ sơ pháp lý dự án, thẩm định kỹ thuật, năng lực sản xuất kinh doanh… Đề tài “ Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tƣ tại Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển Việt Nam - Chi nhánh Bình Định”, năm 2013, Luận văn thạc sỹ của tác giả: Đỗ Quang Trung. Tác giả đã hệ thống đƣợc các cơ sở lý luận về thẩm định cho vay dự án của NHTM nhƣ thẩm định tổng quát doanh nghiệp, năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh, hồ sơ pháp lý, rủi ro của cho 6 vay dự án đầu tƣ.
Tuy nhiên, phạm vi và nội dung đề tài này khá rộng nên một số nội dung chƣa sâu. Đề tài “ Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Tổng công ty tài chính Cổ phần dầu khí Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng”, năm 2012, Luận văn thạc sỹ của tác giả: Nguyễn Văn Lành. Tác giả này đã tổng hợp đƣợc khá đầy đủ cơ sở lý luận về các vấn đề liên quan đến công tác thẩm định tài chính dự án. Đề tài này đã nêu lên đƣợc mối quan hệ giữa thẩm định tài chính với các hoạt động thẩm định khác.