Hậu Quả Chiến Tranh Hóa Học Do Hoa Kỳ Gây Ra Ở Việt Nam (1961 – 2017)

Cuộc chiến tranh Việt Nam (1954-1975) là một trong những cuộc chiến tốn kém và kéo dài nhất trong lịch sử… 110 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2 · 2019.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoa Sứ
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Văn Nam
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Hậu Quả Chiến Tranh Hóa Học Của Hoa Kỳ Tại Việt Nam (1961-2017)
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của đề tài
• 0.6. Bố cục
• 1. CHƯƠNG 1: CUỘC CHIẾN TRANH HÓA HỌC DO HOA KỲ GÂY RA Ở VIỆT NAM (1961-1971)
• 1.1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ
• 1.2. MỤC ĐÍCH HOA KỲ SỬ DỤNG CHẤT ĐỘC HÓA HỌC
• 1.2.1. Về quân sự
• 1.2.2. Về kinh tế
• 1.3. QUÁ TRÌNH SỬ DỤNG CHẤT ĐỘC HÓA HỌC
• 1.3.1. Thời gian bắt đầu đến kết thúc
• 1.3.2. Các phương thức phun rải
• 1.3.3. Lượng chất độc hóa học đã sử dụng
• 1.4. CÁC KHU VỰC BỊ ẢNH HƯỞNG CHẤT ĐỘC HÓA HỌC
• 1.4.1. Khu vực bị phun rải
• 1.4.2. Khu vực kho chứa
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: HẬU QUẢ CHIẾN TRANH HÓA HỌC DO HOA KỲ GÂY RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG VÀ SAU CHIẾN TRANH (1961-2017)
• 2.1. HẬU QUẢ CHIẾN TRANH HÓA HỌC DO HOA KỲ GÂY RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM (1961-1975)
• 2.1.1. Về kinh tế
• 2.1.2. Về người
• 2.1.3. Về giáo dục – y tế
• 2.1.4. Gây hậu quả về môi trường
• 2.1.4.1. Môi trường đất, nước
• 2.1.4.2. Môi trường động vật
• 2.1.4.3. Môi trường thực vật
• 2.2. HẬU QUẢ CỦA CHIẾN TRANH HÓA HỌC DO HOA KỲ GÂY RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM (1975-2017)
• 2.2.1. Về kinh tế
• 2.2.2. Về người
• 2.2.3. Về giáo dục – y tế
• 2.2.4. Gây hậu quả về môi trường
• 2.2.4.1. Môi trường đất, nước
• 2.2.4.2. Môi trường động vật
• 2.2.4.3. Môi trường thực vật
• 2.3. Nhận xét về hậu quả chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam (1961-2017)
• 2.3.1. Cuộc chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam là cuộc chiến tranh hóa học lớn nhất trong lịch sử nhân loại
• 2.3.2. Hoa Kỳ phải chịu trách nhiệm chính về hậu quả của chiến tranh hóa học
• 2.3.3. Gây ra hậu quả nặng nề nhiều mặt không chỉ trong chiến tranh mà còn dai dẳng sau đó
• 2.3.4. Hậu quả về người là nghiêm trọng nhất, khó khắc phục nhất
• 2.3.5. Khắc phục hậu quả da cam/dioxin phức tạp cần sự nỗ lực của Việt Nam và sự hỗ trợ của quốc tế
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hậu Quả Chiến Tranh Hóa Học tại Việt Nam 1961 2017

Cuộc chiến tranh Việt Nam (1954-1975) là một trong những cuộc chiến tốn kém và kéo dài nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Để giành thắng lợi, Hoa Kỳ đã sử dụng nhiều thủ đoạn và phương tiện chiến tranh hiện đại, trong đó có chất độc hóa học (CĐHH). Cuộc chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ tiến hành ở Việt Nam là cuộc chiến có quy mô lớn nhất, dài ngày nhất và gây ra thảm họa da cam khủng khiếp nhất trong lịch sử loài người. Hoa Kỳ đã biến Việt Nam trở thành phòng thí nghiệm khổng lồ để nghiên cứu thử nghiệm các loại chất độc. Chiến tranh kết thúc hơn 40 năm nhưng Việt Nam vẫn phải khắc phục những di chứng, vết thương chiến tranh do sự tàn phá khốc liệt. CĐHH đã gây ra hậu quả to lớn, hủy hoại môi trường, hệ sinh thái, ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe người dân Việt Nam, cả cựu binh Hoa Kỳ và quân đồng minh. Chất độc hóa học cũng gây ra hậu quả nghiêm trọng về kinh tế xã hội, để lại những dư chấn tâm lý kéo dài.

1.1. Mục Đích Nghiên Cứu Hậu Quả Chất Độc Hóa Học

Nghiên cứu hậu quả chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Thứ nhất, góp phần làm sáng tỏ tính chất của cuộc chiến tranh, về tinh thần kháng chiến oanh liệt của dân tộc để giành thắng lợi trọn vẹn, thống nhất đất nước. Thứ hai, dựng lại những hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học để rút ra nhận xét, đánh giá khách quan về những tác động chất độc hóa học đến kinh tế, xã hội, môi trường Việt Nam. Thứ ba, vấn đề khắc phục hậu quả về kinh tế, xã hội, môi trường vẫn còn một khoảng trống lớn. Thứ tư, góp phần làm sáng tỏ một phần quan trọng của lịch sử, những kinh nghiệm trong quá trình khắc phục hậu quả sẽ góp phần phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập hiện nay.

1.2. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Về Chất Độc Da Cam ở Việt Nam

Nhiều vấn đề liên quan đến hậu quả chất độc hóa học ở Việt Nam đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu, một số công trình đã được công bố. Ở trong nước đi đầu trong nghiên cứu về hậu quả của chất độc hóa học phải kể đến các tác giả Lê Cao Đài, với công trình nghiên cứu “Chất da cam trong chiến tranh Việt Nam” xuất bản vào năm 1999. Cuốn sách phản ánh kết quả nghiên cứu nghiêm túc về chất da cam của nhiều nhà khoa học Việt Nam thực hiện trong hoàn cảnh khó khăn cùng với sự hợp tác của nhà nghiên cứu nước ngoài. Tác giả giới thiệu kiến thức cơ bản về chất dioxin và các hợp chất hữu quan: độc tính của chất dioxin, vòng chu chuyển của chất dioxin từ thiên nhiên, môi trường vào cơ thể con người, hậu quả của chiến tranh hóa học đối với thiên nhiên, con người, các biện pháp giải quyết hậu quả chiến tranh hóa học.

II. Lý Do Hoa Kỳ Sử Dụng Chiến Tranh Hóa Học Tại Việt Nam

Từ lâu Hoa Kỳ đã có âm mưu xâm lược Việt Nam, muốn biến miền Nam Việt Nam trở thành thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sự của Hoa Kỳ và ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản vào Việt Nam và khu vực. Vì vậy, Hoa Kỳ đã ngày càng can thiệp sâu vào cuộc chiến tranh Đông Dương bằng cách chi viện cho Pháp và từng bước thay chân Pháp ở Đông Dương. Từ sau hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Hoa Kỳ dựng lên chính phủ thân Hoa Kỳ do Ngô Đình Diệm đứng đầu, đây là bước đầu cho quá trình can dự trực tiếp của Hoa Kỳ ở Việt Nam. Cùng với sự giúp đỡ của lực lượng cách mạng miền Bắc Việt Nam, phong trào cách mạng miền Nam Việt Nam phát triển nhanh chóng. Để duy trì sự tồn tại của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, Hoa Kỳ đã đề ra những chiến lược mới để ngăn chặn phong trào cách mạng của nhân dân Việt Nam, ngăn chặn sự chi viện từ miền Bắc vào cách mạng miền Nam bằng chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”.

2.1. Mục Tiêu Quân Sự Của Hoa Kỳ Khi Sử Dụng CĐHH

Tại viện nghiên cứu chiến tranh War Research Service ở Hoa Kỳ các nhà khoa học đã nghiên cứu được rất nhiều các loại chất khác nhau, đặc biệt là hợp chất 2,4- D và 2,4,5-T được coi là thành phần có chứa chất phát quang. Trong cuộc diễn tập phá hủy cây trồng được diễn ra ở Fort Drum ở New York năm 1959 của cơ quan Fort Dietrick tổ chức, đã thử nghiệm rải, hợp chất Butylester 2,4-D và 2,4,5-T xuống nơi có diện tích là 4 dặm vuông, cuộc diễn tập đã đem lại kết quả khả thi. Vì vậy, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã ra chỉ thị phê chuẩn đề án rải chất phát quang xuống khu vực miền Nam Việt Nam.

2.2. Chi Tiết Về Chiến Dịch Bàn Tay Dài Của Quân Đội Hoa Kỳ

Chiến dịch sử dụng chất độc hóa học tại chiến trường miền Nam đã được quân đội Hoa Kỳ đặt tên với mật danh là: “Chiến dịch bàn tay dài” chiến dịch này được Hoa Kỳ công bố chính thức kết thúc vào năm 1972. Cũng trong thời gian này không quân Hoa Kỳ cũng đã thử nghiệm phun rải ở một số khu vực và đã mang lại hiệu quả cao theo đánh giá của Hoa Kỳ. Chính quyền của Ngô Đình Diệm và Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã ủng hộ kế hoạch này mặc dù lo ngại phản ứng của quốc tế. Để hợp lý hoá hành động tàn bạo, Hoa Kỳ đã quy hoạch tất cả các khu vực sử dụng CĐHH, là khu vực dọc giới tuyến quân sự và các khu vực được nghi ngờ có lực lượng hậu cần lớn.

III. Cách Thức Hoa Kỳ Triển Khai Chiến Tranh Hóa Học Tại Việt Nam

Từ năm 1961, Hoa Kỳ bắt đầu tiến hành các hoạt động phun rải chất độc hóa học trên diện rộng tại miền Nam Việt Nam. Các chất độc này được pha trộn với xăng dầu hoặc dầu hỏa, sau đó được phun từ máy bay trực thăng hoặc máy bay vận tải. Mục tiêu của việc phun rải là phá hủy rừng cây, hoa màu, nguồn lương thực của quân giải phóng, đồng thời gây khó khăn cho hoạt động của du kích. Việc phun rải diễn ra liên tục trong suốt 10 năm, từ 1961 đến 1971, với quy mô ngày càng lớn. Ước tính, Hoa Kỳ đã sử dụng khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học, trong đó chất da cam (Agent Orange) chiếm phần lớn.

3.1. Các Phương Thức Phun Rải Chất Độc Hóa Học Được Sử Dụng

Các chất độc hóa học được pha trộn với xăng dầu hoặc dầu hỏa để tăng độ bám dính và dễ dàng phun rải. Máy bay trực thăng và máy bay vận tải được sử dụng để phun rải trên diện rộng. Phương pháp phun rải này cho phép chất độc hóa học lan tỏa nhanh chóng, gây ảnh hưởng đến cả con người và môi trường. Quân đội Hoa Kỳ thường lựa chọn các khu vực rừng rậm, nơi có nhiều cây cối và hoa màu để phun rải, nhằm gây thiệt hại tối đa cho đối phương.

3.2. Ước Tính Lượng Chất Độc Hóa Học Đã Sử Dụng Tại Việt Nam

Ước tính, Hoa Kỳ đã sử dụng khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học trong chiến tranh Việt Nam. Trong đó, chất da cam, chứa dioxin, là loại chất độc được sử dụng nhiều nhất. Các loại chất độc khác bao gồm chất trắng (Agent White), chất xanh (Agent Blue), và chất tía (Agent Purple). Mỗi loại chất độc có tác dụng và độc tính khác nhau, nhưng đều gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và môi trường.

IV. Hậu Quả Kinh Tế Từ Chiến Tranh Hóa Học ở Việt Nam 1961 2017

Chiến tranh hóa học gây ra những thiệt hại to lớn cho nền kinh tế Việt Nam. Việc phun rải chất độc hóa học đã tàn phá hàng triệu hecta rừng, làm giảm năng suất cây trồng, gây mất mùa, đói kém. Nhiều khu vực bị ô nhiễm nặng nề, không thể canh tác được nữa. Ngành nông nghiệp bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đời sống của người dân gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, chi phí cho việc khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học, chăm sóc sức khỏe cho nạn nhân cũng là một gánh nặng lớn cho nền kinh tế.

4.1. Thiệt Hại Cho Nông Nghiệp Mất Mùa và Ô Nhiễm Đất

Việc phun rải chất độc hóa học đã tàn phá nhiều diện tích đất nông nghiệp, gây mất mùa và làm giảm năng suất cây trồng. Đất đai bị ô nhiễm dioxin, không thể canh tác được nữa. Người dân mất đi nguồn sống, lâm vào cảnh đói nghèo. Nhiều khu vực từng là vựa lúa của miền Nam Việt Nam đã trở thành vùng đất chết do ảnh hưởng của chất độc hóa học.

4.2. Chi Phí Khắc Phục Hậu Quả Chiến Tranh và Chăm Sóc Nạn Nhân

Việc khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn. Chi phí cho việc tẩy độc đất, khôi phục rừng, xây dựng các cơ sở y tế, chăm sóc sức khỏe cho nạn nhân là một gánh nặng lớn cho ngân sách nhà nước. Ngoài ra, việc hỗ trợ sinh kế cho những người bị ảnh hưởng bởi chất độc hóa học cũng là một thách thức lớn.

V. Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Con Người Do Chiến Tranh Hóa Học

Hậu quả nghiêm trọng nhất của chiến tranh hóa học là những ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Dioxin, một chất cực độc có trong chất da cam, gây ra nhiều bệnh tật nguy hiểm, như ung thư, dị tật bẩm sinh, các vấn đề về thần kinh và sinh sản. Hàng triệu người Việt Nam đã bị phơi nhiễm dioxin, và con cháu của họ cũng phải gánh chịu những hậu quả nặng nề. Nỗi đau da cam kéo dài qua nhiều thế hệ, là một vết thương khó lành của dân tộc.

5.1. Các Bệnh Tật Do Phơi Nhiễm Dioxin Ung Thư và Dị Tật Bẩm Sinh

Dioxin gây ra nhiều bệnh ung thư, như ung thư máu, ung thư gan, ung thư phổi. Dị tật bẩm sinh là một trong những hậu quả đau lòng nhất của chất độc da cam. Nhiều trẻ em sinh ra với các dị dạng cơ thể, thiểu năng trí tuệ, hoặc các vấn đề về tim mạch. Những đứa trẻ này cần sự chăm sóc đặc biệt trong suốt cuộc đời, gây áp lực lớn cho gia đình và xã hội.

5.2. Tác Động Tâm Lý Đến Nạn Nhân Và Gia Đình

Ngoài những ảnh hưởng về thể chất, chiến tranh hóa học còn gây ra những tác động tâm lý nặng nề cho nạn nhân và gia đình. Nhiều người cảm thấy mặc cảm, tự ti, bị xã hội kỳ thị. Gia đình có người bị nhiễm chất độc da cam thường phải đối mặt với những khó khăn về kinh tế, xã hội, và tình cảm. Việc chăm sóc người bệnh, lo lắng cho tương lai của con cái là những gánh nặng lớn đè lên vai họ.

VI. Giải Pháp Hướng Khắc Phục Hậu Quả CĐHH Tại Việt Nam

Việc khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học là một quá trình lâu dài và phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực của cả nhà nước, cộng đồng và quốc tế. Các giải pháp bao gồm: tẩy độc đất, khôi phục rừng, chăm sóc sức khỏe cho nạn nhân, hỗ trợ sinh kế cho người bị ảnh hưởng, và nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của chất độc hóa học. Sự hợp tác quốc tế, đặc biệt là từ Hoa Kỳ, đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết vấn đề này.

6.1. Các Dự Án Tẩy Độc Đất Và Khôi Phục Môi Trường

Các dự án tẩy độc đất đang được triển khai tại các điểm nóng ô nhiễm dioxin, như sân bay Biên Hòa, sân bay Đà Nẵng. Công nghệ tẩy độc đất sử dụng các phương pháp khác nhau, như đốt nóng, cô lập, hoặc phân hủy dioxin. Việc khôi phục rừng cũng là một ưu tiên quan trọng, nhằm phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ nguồn nước.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ Nạn Nhân Chất Độc Da Cam Của Việt Nam

Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam, như trợ cấp hàng tháng, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, và đào tạo nghề. Các tổ chức xã hội, như Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của nạn nhân và vận động sự hỗ trợ từ cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cuộc chiến tranh Việt Nam (1954–1975) là một trong những cuộc chiến tranh kéo dài và tốn kém nhất trong lịch sử quân sự Hoa Kỳ. Nhằm phục vụ các mục tiêu chiến lược và chiến thuật, quân đội Hoa Kỳ đã tiến hành một cuộc chiến tranh hóa học có quy mô lớn nhất, thời gian kéo dài nhất trong lịch sử nhân loại, biến miền Nam Việt Nam thành địa bàn thử nghiệm các loại độc chất và phương thức rải chất độc chưa từng có tiền lệ. Dù chiến tranh đã lùi xa hơn 40 năm, đất nước và nhân dân Việt Nam vẫn phải đối mặt với những di chứng nặng nề, lâu dài đối với môi trường sinh thái, tính mạng, sức khỏe của các cựu chiến binh, người dân và các thế hệ con cháu sinh ra trong thời bình.

Tác giả Nguyễn Thị Hoa Sứ lựa chọn đề tài "Hậu quả chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam (1961–2017)" cho khóa luận tốt nghiệp đại học chuyên ngành Lịch sử Việt Nam (Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, năm 2019) xuất phát từ 5 lý do khoa học và thực tiễn:

1. Góp phần làm sáng tỏ tính chất khốc liệt của cuộc chiến tranh và tinh thần kháng chiến của nhân dân Việt Nam.
2. Tái hiện có hệ thống các hậu quả của chiến tranh hóa học nhằm đưa ra nhận xét, đánh giá khách quan về tác động đến kinh tế, xã hội và môi trường.
3. Nhận diện các khoảng trống nghiên cứu và thực tiễn trong công tác khắc phục hậu quả môi trường và xã hội sau chiến tranh.
4. Đúc kết các bài học lịch sử phục vụ công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế hiện nay.
5. Cung cấp hệ thống tư liệu phục vụ học tập, nghiên cứu và giảng dạy lịch sử Việt Nam cũng như lịch sử địa phương tại các cơ sở giáo dục.

Mục đích nghiên cứu:

• Đánh giá khách quan, khoa học về những tổn thất và hậu quả toàn diện mà nhân dân Việt Nam phải gánh chịu do chất độc hóa học gây ra.
• Đề xuất các căn cứ lịch sử hỗ trợ công tác khắc phục hậu quả nhằm phục vụ xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội sau chiến tranh.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Làm rõ bối cảnh lịch sử, mục đích, quá trình và quy mô cuộc chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam từ năm 1961 đến năm 1971.
2. Trình bày chi tiết, có hệ thống các hậu quả của chất độc hóa học đối với Việt Nam trên các lĩnh vực kinh tế, con người, y tế - giáo dục và môi trường trong giai đoạn chiến tranh (1961–1975) và thời kỳ sau chiến tranh (1975–2017).
3. Đưa ra các nhận xét, đánh giá tổng quát về bản chất, mức độ trách nhiệm của Hoa Kỳ và tính chất phức tạp trong công tác khắc phục hậu quả da cam/dioxin tại Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các tác động, tổn thất và di chứng của chất độc hóa học do quân đội Hoa Kỳ sử dụng đối với môi trường và con người Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam, trọng tâm là các khu vực bị phun rải nặng nề và các căn cứ quân sự, kho chứa chất độc thuộc miền Nam Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 1961 (thời điểm bắt đầu thử nghiệm và mở chiến dịch phun rải hóa chất) đến năm 2017 (thời điểm tổng kết nhiều dự án tẩy độc và điều tra y tế lâm sàng).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các lĩnh vực kinh tế (nông - lâm nghiệp), con người (bệnh tật, biến đổi gen, dị tật bẩm sinh), y tế - giáo dục và ô nhiễm môi trường đất, nước, trầm tích.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý luận và phương pháp luận: Nghiên cứu được triển khai dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh về khoa học lịch sử, bảo đảm tính khách quan, toàn diện và cụ thể khi xem xét các sự kiện lịch sử trong mối liên hệ nhân quả.

Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc: Đây là hai phương pháp nghiên cứu then chốt, trong đó phương pháp lịch sử giữ vai trò chủ đạo nhằm tái hiện tiến trình triển khai chiến dịch hóa học của quân đội Hoa Kỳ theo trình tự thời gian (1961–1971) và sự xuất hiện, tích tụ di chứng qua các mốc 1961–1975 và 1975–2017. Phương pháp lôgíc được kết hợp để xâu chuỗi, khái quát hóa mối quan hệ giữa độc chất, cơ chế phơi nhiễm và hậu quả đa diện.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và đối chiếu: Được sử dụng để phân loại các luồng số liệu về khối lượng chất độc, diện tích phun rải và các chỉ số dịch tễ học từ nhiều nguồn tư liệu trong và ngoài nước nhằm xác minh độ chuẩn xác của dữ kiện lịch sử.

Nguồn tư liệu sử dụng: Tác giả khai thác nguồn tư liệu đa dạng gồm:

• Sách chuyên khảo của các nhà khoa học trong và ngoài nước: Chất da cam trong chiến tranh Việt Nam (Lê Cao Đài, 1999); Từ kẻ thù tới đối tác: Việt Nam, Hoa Kỳ và chất độc da cam (Lê Kế Sơn, Charles R. Bailey, 2018); Tổn thương tâm lý ở nạn nhân bị nhiễm chất độc hóa học/dioxin do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Nguyễn Hữu Thụ, 2012); Nỗi đau da cam (Nguyễn Duy Hùng và cộng sự, 2014).
• Luận văn thạc sĩ và báo cáo khoa học chuyên ngành: Luận văn của Lê Thiên Hương (2007) về quan hệ Việt - Mỹ trong lĩnh vực nhân đạo nhằm khắc phục hậu quả chiến tranh; báo cáo khoa học của tác giả Vũ Chiến Thắng.
• Số liệu điều tra dịch tễ và môi trường thực nghiệm: Dữ liệu quan trắc và khảo sát của Ủy ban Điều tra hậu quả chất độc hóa học dùng trong chiến tranh Việt Nam (Ủy ban 10-80 thuộc Bộ Y tế), Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, Công ty tư vấn Hatfield (Canada), Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
• Các tài liệu lưu trữ, bài báo khoa học và kỷ yếu từ Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cuộc chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam (1961-1971)

Chương này tập trung trình bày bối cảnh lịch sử, mục đích chiến lược, tiến trình phun rải thực tế và phân bổ địa bàn chịu tác động của chất độc hóa học tại miền Nam Việt Nam.

1. Bối cảnh lịch sử và mục đích của Hoa Kỳ: Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Hoa Kỳ can thiệp sâu vào miền Nam Việt Nam và thiết lập chính quyền Ngô Đình Diệm. Trước sự phát triển của phong trào cách mạng miền Nam, đặc biệt sau phong trào Đồng Khởi, Hoa Kỳ triển khai chiến lược "Chiến tranh đặc biệt", kế hoạch Staley - Taylor bình định miền Nam trong 18 tháng và dồn dân lập "Ấp chiến lược". Để đối phó với chiến tranh quy ước tốn thất lớn, ngày 15/4/1961, Walt W. Rostow (cố vấn của Tổng thống Kennedy) đưa ra 9 giải pháp cho chiến tranh Việt Nam, đề xuất ưu tiên sử dụng chất độc hóa học. Dự án mang tên AGILE được khởi động vào tháng 7/1961. Kế hoạch này được sự chấp thuận của Bộ trưởng Quốc phòng McNamara và Tổng thống Kennedy (chuẩn y ngày 30/11/1961, nhưng đến 20/9/1965 Nhà Trắng mới chính thức thừa nhận).

Về mục đích, Hoa Kỳ hướng tới 3 mục tiêu:

• Mục đích quân sự: Triển khai "Chiến dịch Ranch Hand" (nằm trong chương trình tổng thể "Chiến dịch bụi đường mòn" - Operation Trail Dust) nhằm phát quang rừng rậm, tước đoạt vỏ bọc ngụy trang của Quân Giải phóng; phá hoại các trục giao thông thủy, bộ huyết mạch (như Dốc Mèo, đường 12, thung lũng A Sầu, A Lưới); thiết lập "vành đai trắng" dọc biên giới và bao quanh các căn cứ quân sự lớn (như căn cứ liên hợp Đà Nẵng, khu vực Duy Xuyên, Quốc lộ 19, khu vực quanh Huế). Hoa Kỳ còn sử dụng độc chất hỗ trợ hỏa lực chiến dịch, dùng chất CS dạng bột kết hợp máy bay B-52, bom napan, mìn lá để gây nhiễm độc diện rộng và cản trở lực lượng cách mạng cơ động.
• Mục đích kinh tế: Hủy diệt nguồn lương thực, hoa màu, gia súc nhằm triệt hạ khả năng hậu cần tại chỗ của quân và dân miền Nam, buộc người dân rời bỏ nương rẫy vào các trại tập trung, ấp chiến lược để dễ bề kiểm soát.
• Mục đích thử nghiệm vũ khí: Biến chiến trường miền Nam thành nơi thử nghiệm thực địa các loại độc chất (2,4-D, 2,4,5-T, axit cacodylic, CS, BZ), phương tiện phun rải và quy trình chiến tranh sinh thái để chuẩn bị cho các cuộc xung đột khác trên thế giới.

2. Quá trình và quy mô sử dụng: Tháng 6/1961, Trung tâm Thử nghiệm và Phát triển Tác chiến (CDTC) được thành lập tại Sài Gòn. Sau các thử nghiệm ban đầu tại Đắc Tô dọc Quốc lộ 14 (ngày 10/8/1961 rải chất Dinoxol và Trinoxol), Hàm Tân - Bình Thuận (15/8/1961), Chơn Thành - Thủ Dầu Một (19/8/1961) và Biên Hòa (8/10/1961), Hoa Kỳ chính thức mở rộng quy mô. Ngày 7/1/1962, ba máy bay C-123 từ Philippines hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất, đánh dấu giai đoạn rải chất độc quy mô lớn.

Tên kế hoạch / Chiến dịch	Giai đoạn thực hiện	Mục đích chính
Agile	1960–1968	Lựa chọn hóa chất, nghiên cứu đánh giá kỹ thuật phun rải làm rụng lá cây
Ranch Hand	1962–1971	Phun rải chất độc hóa học từ trên không tại miền Nam Việt Nam
Các kế hoạch khác của Không quân Hoa Kỳ	1962–1970	Phát triển và thử nghiệm các phương tiện phun rải trên không

Nhịp độ phi xuất tăng vọt từ 60 vụ (năm 1961), 107 vụ (năm 1962) lên đỉnh điểm 4.682 vụ (năm 1967) và 5.238 vụ (năm 1968). Từ tháng 8/1965 đến tháng 2/1971, quân đội Hoa Kỳ đã thực hiện 6.542 chuyến bay rải chất độc xuống 32 trên tổng số 46 tỉnh miền Nam. Phương tiện chủ yếu là máy bay vận tải C-123 (chiếm 88–90% lượng thuốc, trang bị hệ thống vòi phun áp lực 250 gallon/phút), kết hợp trực thăng H-34, máy bay C-47, xe tải gắn máy phun Buffalo Turbine và bình phun cá nhân Hudson.

Về chủng loại, Hoa Kỳ sử dụng các loại chất diệt cỏ mang mã màu: Da cam (Agent Orange), Trắng (Agent White), Xanh da trời (Agent Blue), Tím (Agent Purple), Hồng (Agent Pink) và Xanh mạ (Agent Green). Tổng lượng chất diệt cỏ được các nhà khoa học Việt Nam xác định là khoảng 74 đến 78 triệu lít (tương đương gần 100.000 tấn độc chất rải trên 17 triệu lượt héc-ta), trong đó hai phần ba (khoảng 47 triệu lít) chứa tạp chất siêu độc 2,3,7,8-TCDD (Dioxin). Toàn miền Nam có khoảng 3.181 ấp bị phun rải trực tiếp và từ 2,8 đến 4,8 triệu người có mặt trong các vùng bị ảnh hưởng.

3. Các khu vực bị ảnh hưởng và các điểm nóng tồn lưu: Các địa phương chịu mật độ rải trên 50% diện tích gồm Sông Bé, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh; từ 40–50% gồm Thừa Thiên Huế, Tây Ninh. Các khu vực bị nhiễm nặng trải dài từ Cam Lộ, Gio Linh (Quảng Trị), thung lũng A Lưới (Thừa Thiên Huế), Sa Thầy (Kon Tum), Tân Uyên (Bình Dương), Bù Gia Mập (Bình Phước) đến rừng ngập mặn Cần Giờ và Cà Mau.

Bên cạnh các vùng phun rải, tồn lưu dioxin tập trung đặc biệt nghiêm trọng tại các sân bay quân sự từng là căn cứ nạp, chứa, pha trộn và rửa thiết bị của chiến dịch Ranch Hand:

Tiêu chí so sánh	Sân bay Biên Hòa (Đồng Nai)	Sân bay Đà Nẵng	Sân bay Phù Cát (Bình Định)
Nồng độ dioxin cao nhất trong đất	962.000 ppt TEQ	365.000 ppt TEQ	11.400 ppt TEQ
Nồng độ dioxin cao nhất trong trầm tích	5.580 ppt TEQ	5.580 ppt TEQ	201 ppt TEQ
Tổng khối lượng đất, trầm tích ô nhiễm	495.300 m³	72.900 m³	7.500 m³
Công nghệ làm sạch	Đang lựa chọn (Gia nhiệt / Đốt / Chôn lấp)	Khử hấp thu nhiệt (330°C)	Chôn lấp thụ động trong mố
Chi phí xử lý ước tính	Khoảng 800 triệu USD	112 triệu USD	5 triệu USD
Thời gian hoàn thành (hoặc dự kiến)	Dự kiến 2030	Hoàn thành 2018	Hoàn thành 2011
Cơ quan điều phối, thực hiện	Bộ Quốc phòng Việt Nam & USAID	Bộ Quốc phòng Việt Nam & USAID	BQP, Bộ TN&MT, UNDP/GEF

Chương 2: Hậu quả chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra đối với Việt Nam trong và sau chiến tranh (1961-2017)

Chương 2 trình bày toàn diện các di chứng thực tế đối với nền kinh tế, sức khỏe con người, an sinh xã hội và môi trường sinh thái.

1. Hậu quả về kinh tế (1961–1975): Hóa chất làm suy thoái nghiêm trọng ngành nông nghiệp và lâm nghiệp miền Nam. Năng suất và sản lượng cây lương thực, cây ăn trái tại các vùng bị rải thuốc sụt giảm từ 40% đến 100%.

Địa phương	Diện tích rừng bị rải (1.000 ha)	Trữ lượng gỗ mất (1.000 m³)	Tỷ lệ trữ lượng mất (%)
Các tỉnh Trung Bộ	1.340	45.100	32%
Các tỉnh Tây Nguyên	550	14.200	10%
Các tỉnh Đông Nam Bộ	1.500	14.500	10%
Các tỉnh Nam Bộ	200	1.200	1%

Tổng lượng gỗ rừng nội địa thiệt hại ước tính lên tới 75 triệu m³ (tương đương 1 tỷ USD thời giá bấy giờ). Ngành cao su bị suy sụp: năng suất mủ khô giảm từ 1.066 kg/ha xuống 793 kg/ha vào năm 1967; sản lượng xuất khẩu tụt từ 77.560 tấn (kim ngạch 48 triệu USD năm 1960) xuống còn 42.510 tấn (kim ngạch 12,8 triệu USD năm 1967). Rừng ngập mặn mất từ 20–40 m³ gỗ/ha/năm, suy giảm 60–100 kg tôm/ha/năm; riêng rừng đước mất khoảng 22.000 m³ gỗ.

2. Hậu quả về con người và y tế - giáo dục:

• Gây ung thư và tổn thương thực thể: Nghiên cứu lâm sàng chỉ ra dioxin làm tăng tỷ lệ mắc các bệnh ung thư máu (bạch cầu mãn tính), u lympho không Hodgkin (cao hơn 110% ở nhóm phơi nhiễm), ung thư phổi (cao hơn 58%), bệnh sạm da và các rối loạn miễn dịch.
• Biến đổi gen, tai biến sinh sản và quái thai: Khảo sát trên 92 phụ nữ có con tại Đồng Tháp cho thấy tỷ lệ sinh con dị tật tăng từ 0% (năm 1970) lên 6% (giai đoạn 1971–1975). Bệnh viện Từ Dũ (TP. Hồ Chí Minh) ghi nhận hiện tượng quái thai dị tật tăng vọt bất thường từ tháng 6/1969. Theo số liệu của Bộ Y tế năm 2010, tỷ lệ dị tật bẩm sinh ở thế hệ thứ hai (thế hệ con) của người phơi nhiễm là 2,74% (cao gấp 4 lần nhóm không phơi nhiễm); ở thế hệ thứ ba (cháu) cao gấp 3 lần. Các dị tật tập trung vào hệ thần kinh (thiểu năng trí tuệ, bại não, nứt đôi đốt sống, khuyết xương sọ), cơ quan thị giác (không nhãn cầu, mù bẩm sinh) và sứt môi, hở hàm ếch. Tỷ lệ mang thai đôi dính liền tại Việt Nam lên tới 1 đôi/10 năm (trong khi tỷ lệ tự nhiên trên thế giới là 1/20 triệu ca đẻ).

Nhóm đối tượng điều tra	Số gia đình	Số con sinh ra	Số ca dị tật	Tỷ lệ dị tật (%)
Nhóm không tiếp xúc CĐHH	293	1.289	14	1,08%
Nhóm tiếp xúc nhẹ	814	3.217	60	1,86%
Nhóm tiếp xúc vừa	276	2.584	66	2,55%
Nhóm tiếp xúc nặng	176	706	36	5,09%
Cộng các nhóm có tiếp xúc	1.266	6.507	162	2,48%

• Gánh nặng y tế - giáo dục: Khoảng 2 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm chất độc da cam. Nạn nhân thế hệ thứ hai, thứ ba đa số mang đa dị tật, mất khả năng tự phục vụ. Trong khi cựu binh Hoa Kỳ phơi nhiễm được nhận trợ cấp 1.500 USD/tháng, chế độ trợ cấp cho nạn nhân Việt Nam trong nhiều năm chỉ dừng ở mức vài chục nghìn đồng/tháng do kinh tế đất nước sau chiến tranh gặp vô vàn khó khăn. Công tác giáo dục chuyên biệt, dạy nghề và phục hồi chức năng tâm lý cho nạn nhân đòi hỏi chi phí y tế khổng lồ và nguồn lực xã hội lâu dài.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa toàn diện các cứ liệu lịch sử: Khóa luận đã tập hợp, đối chiếu một khối lượng tư liệu lớn từ các cơ quan nghiên cứu của Việt Nam, Hoa Kỳ, Nga và Canada, chứng minh cuộc chiến tranh hóa học (1961–1971) là thảm họa chiến tranh sinh thái lớn nhất lịch sử với hơn 74 triệu lít hóa chất rải xuống 17 triệu lượt héc-ta.
• Xác thực các chỉ số thiệt hại kinh tế và môi trường: Khóa luận đưa ra các số liệu chính xác về 75 triệu m³ gỗ rừng tự nhiên bị tàn phá, xuất khẩu cao su sụt giảm hơn 45% sản lượng và lập bảng phân tích thực trạng tồn dư độc chất tại 3 "điểm nóng" (Biên Hòa, Đà Nẵng, Phù Cát) với hơn 592.300 m² đất bị ô nhiễm nặng nề.
• Đóng góp về mặt dịch tễ học lịch sử: Tác giả phân tích rõ ràng cơ chế truyền di chứng dioxin từ người cha qua tinh dịch và tế bào sinh dục, làm sáng tỏ bằng chứng khoa học về sự gia tăng đột biến của tỷ lệ dị tật bẩm sinh (2,74% ở thế hệ F1; 5,09% ở nhóm tiếp xúc nặng) và tai biến sinh sản (15,6% ở vợ cựu chiến binh).
• Ý nghĩa thực tiễn và nhận thức: Công trình khẳng định rõ trách nhiệm pháp lý và đạo lý của chính phủ Hoa Kỳ đối với các hậu quả chiến tranh; đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị phục vụ công tác đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân da cam và hoạch định chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn của một khóa luận tốt nghiệp bậc đại học, tác giả chủ yếu kế thừa và xử lý nguồn dữ liệu thứ cấp từ các công trình đã công bố, chưa thể trực tiếp tiến hành điều tra hồi cứu thực địa hoặc phân tích mẫu hóa sinh độc lập tại các địa bàn ô nhiễm. Một số mục về môi trường đất, nước, vi sinh vật sau năm 1975 được trình bày tích hợp mà chưa tách bạch thành các chuỗi chỉ số động thái dài hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng khảo sát các tác động xã hội học và tâm lý học ở thế hệ thứ ba (F2) và thứ tư (F3); theo dõi tiến độ và hiệu quả tẩy độc thực tế tại điểm nóng sân bay Biên Hòa (dự kiến kéo dài đến năm 2030); nghiên cứu sâu hơn về cơ chế hợp tác song phương Việt - Mỹ trong việc mở rộng viện trợ y tế cho người khuyết tật tại các tỉnh bị phun rải nặng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Quan hệ quốc tế, Xã hội học và Khoa học Môi trường. Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao bao gồm:

• Bảng tổng hợp thông số kỹ thuật của các phương tiện phun rải (C-123, C-47, trực thăng H-34, máy phun Buffalo Turbine).
• Dữ liệu khảo sát dịch tễ học so sánh về dị tật bẩm sinh của cựu chiến binh huyện Việt Yên do Bác sĩ Lê Cao Đài thực hiện.
• Khung số liệu đối sánh kỹ thuật tẩy độc, khối lượng đất ô nhiễm và kinh phí xử lý tại 3 điểm nóng sân bay Đà Nẵng, Phù Cát và Biên Hòa.

Câu hỏi thường gặp

1. Chiến dịch Ranch Hand diễn ra trong khoảng thời gian nào và sử dụng phương tiện chủ yếu gì? Chiến dịch Ranch Hand bắt đầu từ ngày 10/8/1961 và chính thức kết thúc vào ngày 31/10/1971. Phương tiện phun rải chủ yếu từ trên không là máy bay vận tải C-123 (chiếm 88–90% tổng lượng chất độc phun rải), được trang bị các thùng chứa 950–1.000 gallon cùng hệ thống vòi phun xả hóa chất ở cánh và đuôi với tốc độ 250 gallon/phút.

2. Điểm nóng dioxin nào ở Việt Nam có quy mô lớn nhất và mức độ ô nhiễm ra sao? Sân bay Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) là điểm nóng dioxin lớn nhất và phức tạp nhất với nồng độ TCDD trong đất ghi nhận cao nhất lên tới 962.000 ppt TEQ, trong trầm tích đạt 5.580 ppt TEQ. Tổng khối lượng đất và trầm tích ô nhiễm cần xử lý là 495.300 m³ (chiếm 85% tổng diện tích ô nhiễm của 3 sân bay chính), ước tính chi phí tẩy độc lên tới khoảng 800 triệu USD.

3. Mức độ tiếp xúc chất độc hóa học của cựu chiến binh ảnh hưởng thế nào đến tỷ lệ sinh con dị tật? Theo nghiên cứu của Lê Cao Đài tại huyện Việt Yên (Bắc Giang), mức độ tiếp xúc tỷ lệ thuận với khả năng sinh con dị tật: nhóm cựu chiến binh không tiếp xúc có tỷ lệ con dị tật là 1,08%; nhóm tiếp xúc nhẹ là 1,86%; nhóm tiếp xúc vừa là 2,55%; và nhóm tiếp xúc nặng lên tới 5,09% (cao gấp gần 5 lần so với nhóm không tiếp xúc).

4. Thiệt hại tức thời về lâm nghiệp và xuất khẩu cao su của Việt Nam giai đoạn 1961–1975 là bao nhiêu? Chất độc hóa học đã tàn phá khoảng 75 triệu m³ gỗ thương phẩm của rừng nội địa (gây thiệt hại khoảng 1 tỷ USD thời giá đó), nặng nhất là các tỉnh Trung Bộ mất 45,1 triệu m³ gỗ (32% trữ lượng). Đối với ngành cao su, năng suất mủ khô giảm từ 1.066 kg/ha xuống 793 kg/ha vào năm 1967; sản lượng xuất khẩu sụt giảm nghiêm trọng từ 77.560 tấn (năm 1960) xuống còn 42.510 tấn (năm 1967).

5. Cơ chế di truyền dị tật sang thế hệ sau thông qua người cha bị phơi nhiễm được giải thích như thế nào? Các nhà khoa học phát hiện dioxin có khả năng tích tụ và tồn lưu trong tế bào sinh dục nam và tinh dịch của các cựu chiến binh phơi nhiễm. Độc chất làm tổn thương, biến đổi cấu trúc nhiễm sắc thể và đột biến gen di truyền, dẫn tới hậu quả phá hủy tế bào sinh dục, sảy thai, thai lưu ở người vợ và truyền gen bệnh gây đa dị tật bẩm sinh cho con cái (thế hệ thứ hai) và các thế hệ tiếp theo.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hoa Sứ đã tái hiện một cách có hệ thống, khách quan toàn bộ tiến trình và hậu quả thảm khốc của cuộc chiến tranh hóa học do quân đội Hoa Kỳ tiến hành tại Việt Nam (1961–2017). Bằng nguồn tư liệu phong phú kết hợp phương pháp lịch sử và phân tích số liệu thực chứng, công trình làm rõ những di chứng trường cửu đối với hệ sinh thái, nền kinh tế và sức khỏe của hàng triệu nạn nhân qua nhiều thế hệ. Đây là tài liệu nghiên cứu chuyên khảo có giá trị học thuật vững chắc, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công cuộc khắc phục hậu quả chiến tranh và đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân da cam Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cuộc chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra ở Việt Nam (1961-1971) Chương 2: Hậu quả chiếntranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra đối với Việt Nam trong và sau chiến tranh (1961-2017) 6 Chƣơng 1 CUỘC CHIẾN TRANH HÓA HỌC DO HOA KỲ GÂY RA Ở VIỆT NAM (1961-1971) 1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ Từ lâu Hoa Kỳ đã có âm mưu xâm lược Việt Nam muốn biến miền Nam Việt Nam trở thành thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sự của Hoa Kỳ, và ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản vào Việt Nam và khu vực. Vì vậy, Hoa Kỳ đã ngày càng can thiệp sâu vào cuộc chiến tranh Đông Dương bằng cách chi viện cho Pháp và từng bước thay chân Pháp ở Đông Dương. Từ sau hiệp định Giơ- ne-vơ năm 1954, Hoa Kỳ dựng lên chính phủ thân Hoa Kỳ do Ngô Đình Diệm đứng đầu, đây là bước đầu cho quá trình can dự trực tiếp của Hoa Kỳ ở Việt Nam.

Tiếp đó, cùng với sự giúp đỡ của lực lượng cách mạng miền Bắc Việt Nam càng làm cho phong trào cách mạng miền Nam Việt Nam phát triển nhanh chóng. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa khủng hoảng sau phong trào Đồng Khởi để duy trì sự tồn tại của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, Hoa Kỳ đã đề ra những chiến lược mới để ngăn chặn phong trào cách mạng của nhân dân Việt Nam, ngăn chặn sự chi viện từ miền Bắc vào cách mạng miền Nam bằng chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Về âm mưu, "chiến tranh đặc biệt" là hình thức chiến tranh xâm lược kiểu mới, dưới sự chỉ huy của cố vấn Hoa Kỳ, dựa vào vũ khí và trang thiết bị kĩ thuật, phương tiện tiên tiến hiện đại nhằm chống lại phong trào cách mạng Việt Nam. Về thủ đoạn, Hoa Kỳ đề ra kế hoạch Staley - Taylo, bình định miền Nam Việt Nam trong 18 tháng, tăng viện trợ quân sự cho chính quyền Ngô Đình Diệm, tăng cường cố vấn người Hoa Kỳ và lực lượng quân đội của chính quyền Ngô Đình Diệm, tiến hành dồn dân lập “Ấp chiến lược” trang thiết bị tiên tiến, hiện đại và sử dụng các chiến thuật mới như “Trực thăng vận” và “Thiết xa vận”.

“Ấp chiến lược” được chính quyền Ngô Đình Diện và Hoa Kỳ coi là xương sống của chiến tranh đặc biệt. Tiếp đó, Hoa Kỳ mở nhiều cuộc hành quân càn quét nhằm tiêu diệt lược lượng cách mạng Việt Nam, ngoài ra tiến hành nhiều hoạt động phá hoại miền Bắc, phong tỏa biên 7 giới, vùng biển nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho cách mạng miền Nam. Thường quen với các cuộc chiến tranh lớn và quy mô mở rộng nhưng nay ở Việt Nam, Hoa Kỳ đối diện với cuộc chiến tranh quy ước bị tổn hại lớn và thiệt hại nặng nề. Chính vì vậy, Hoa Kỳ đã đề ra những biện pháp để ngăn chặn phong trào cách mạng của nhân dân, ngăn chặn sự tiếp viện từ miền Bắc chi viện cho miền Nam và đây chính là mục tiêu sống còn của quân đội Hoa Kỳ và chính quyền Ngô Đình Diệm.

Do vậy, âm mưu chiến lược của đội Sài Gòn và Hoa Kỳ trong thời gian này từ tập trung bình định miền Nam trong 18 tháng sang bình định có trọng điểm của Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ, Narama cùng quân đội Sài Gòn với thủ đoạn dựa vào viện trợ ấp chiến lược và chiến thuật mới. nhằm mục đích cô lập và tiêu diệt phong trào đấu tranh ở miền Nam Việt Nam, mở các cuộc hành quân ngăn chặn sự chi viện từ miền Bắc vào miền Nam. Hỗ trợ thực hiện âm mưu và các thủ đoạn chiến lược ngày 15/4/1961, cố vấn của tổng thống Kennedy là Walt .W Rostow đưa ra 9 giải pháp cho cuộc chiến tranh Việt Nam và bản thảo được gửi tới Tướng Lionel C. McGarr cũng là người phụ trách quân đội Hoa Kỳ ở Sài Gòn.

Trước tình hình ở miền Nam Việt Nam thì giải pháp sử dụng CĐHH được quân đội Hoa Kỳ ưu tiên. Việc sử dụng CĐHH cho mục đích quân sự được nhắc đến như một phần ưu tiên của dự án mang tên là AGILE (nhanh nhẹn) được thực hiện vào tháng 7 năm 1961. Chiến dịch sử dụng chất độc hóa học tại chiến trường miền Nam đã được quân đội Hoa Kỳ đặt tên với mật danh là: “Chiến dịch bàn tay dài” chiến dịch này được Hoa Kỳ công bố chính thức kết thúc vào năm 1972. Cũng trong thời gian này không quân Hoa Kỳ cũng đã thử nghiệm phun rải ở một số khu vực và đã mang lại hiệu quả cao theo đánh giá của Hoa Kỳ.

Chính quyền của Ngô Đình Diệm và Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã ủng hộ kế hoạch này mặc dù lo ngại phản ứng của quốc tế. Để hợp lý hoá hành động tàn bạo, Hoa Kỳ đã quy hoạch tất cả các khu vực sử dụng CĐHH, là khu vực dọc giới tuyến quân sự và các khu vực được nghi ngờ có lực lượng hậu cần lớn. Kế hoạch của quân đội Hoa Kỳ đã từng được áp dụng trên chiến trường 8 Malaisia để tiêu diệt kẻ thù. Qua đó tránh được dư luận quốc tế, không bị coi là vị phạm bất kì luật pháp quốc tế nào.

MỤC ĐÍCH HOA KỲ SỬ DỤNG CHẤT ĐỘC HÓA HỌC 1. Về quân sự Tại viện nghiên cứu chiến tranh War Research Service ở Hoa Kỳ các nhà khoa học đã nghiên cứu được rất nhiều các loại chất khác nhau, đặc biệt là hợp chất 2,4- D và 2,4,5-T được coi là thành phần có chứa chất phát quang. Trong cuộc diễn tập phá hủy cây trồng được diễn ra ở Fort Drum ở New York năm 1959 của cơ quan Fort Dietrick tổ chức, đã thử nghiệm rải, hợp chất Butylester 2,4-D và 2,4,5-T xuống nơi có diện tích là 4 dặm vuông, cuộc diễn tập đã đem lại kết quả khả thi. Vì vậy, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã ra chỉ thị phê chuẩn đề án rải chất phát quang xuống khu vực miền Nam Việt Nam.

Sau đó, cơ quan này còn tiếp tục tổ chức 18 cuộc thử nghiệm khác rải chất phát quang và làm rụng lá cây. 120 chương trình sử dụng chất phát quang và làm rụng lá cây (có tài liệu gọi là chất phát quang), được quân đội Hoa Kỳ tiến hành tại chiến trường Đông Dương đặc biệt là Việt Nam dưới mật danh “Chiến dịch Ranch Hand”. Trong chiến lược chiến tranh đặc biệt Hoa Kỳ sử dụng CĐHH với quy mô lớn, liên tục phát quang các căn cứ địa của Mặt trận Giải phóng Dân tộc miền Nam Việt Nam, các trục đường giao thông thủy, bộ quan trọng với mục đích ngăn chặn sự vận chuyển, tiếp viện, tiếp tế lương thực cho miền Nam Việt Nam, lập các vành đai trắng vùng trọng điểm ở biên giới Việt - Lào - Campuchia, xung quanh các căn cứ chiến lược, chiến thuật, củng cố tuyến phòng thủ của Hoa Kỳ, ngăn chặn hoạt động quân sự của quân và nhân dân Việt Nam. Với âm mưu này, Hoa Kỳ đã sử dụng các thủ đoạn tinh vi sau: Đầu tiên, quân đội Hoa Kỳ sử dụng chất phát quang để đánh phá các căn cứ giao thông bộ, thủy của quân cách mạng.

Hoa Kỳ sử dụng chất độc phát quang trên hầu hết các tỉnh từ vĩ tuyến 17 vào Nam đã tàn phá cây cối, đồi núi, dọc bên hai bờ sông, hủy diệt màu xanh của lá cây, làm cho cây cối chết khô để phục vụ mục đích quân sự ngăn chặn và khống chế sự cơ động và vận chuyển của cơ quan lực lượng ở miền Nam. Để phát hiện đánh phá căn cứ 9 của quân giải phóng, quân đội Hoa Kỳ đã mở rộng tăng cường phun rải các chất phát quang đặc biệt là ở Minh Châu, Bời Lời và nơi giáp ranh Trị Thiên, Quế Sơn, Tây Ninh. Các hệ thống đường giao thông quan trọng là mục tiêu đánh phá và ngăn chặn của quân đội Hoa Kỳ, bởi đây là con đường tiếp viện lực lượng cũng như lương thực thực phẩm cho miền Nam nên Hoa Kỳ ra sức ngăn chặn quá trình vận chuyển, tiếp tế cho lực lượng cách mạng. Tiêu biểu, tại hành lang tây Trị Thiên trong hai ngày 28, 29/7/1968 quân đội Hoa Kỳ đã ném 23 quả bom CS (Corson Stoughton) ở Dốc Mèo gây nhiễm độc bán kính rộng 2.5km, tiếp đó là trục đường 12 và A Sầu, A Lưới vào hai tháng 7, 9/1969 quân đội Hoa Kỳ đã dùng máy bay B52 kết hợp với CĐHH phá hoại đường giao thông làm tắc con đường vận chuyển của quân giải phóng.

Đặc biệt, ở nơi có hệ thống giao thông trọng điểm Hoa Kỳ rải CĐHH liên tục làm tê liệt khả năng khắc phục. Về hệ thống đường thủy là mục tiêu Hoa Kỳ chú ý, Hoa Kỳ tập trung đánh phá dọc hai bên bờ sông, Hoa Kỳ rải CĐHH dọc 2 bên bờ sông, kênh rạch kể cả khu vực đồng bằng lẫn rừng núi, bán kính phun rải chất phát quang hai bên đường dọc sông từ 500m đến 2 hoặc 3km. Đặc biệt, ở các vùng hiểm trở Hoa Kỳ còn sử dụng chất CS dạng bột cùng máy bay B52 đánh phá quyết liệt, làm tê liệt hệ thống giao thông. Ngoài ra, Hoa Kỳ kết hợp máy bay B52, bom bi, bom trường, bom nổ chậm, mìn lá.

với CĐHH để tạo thành khu trống trải và dùng bom napan, rải xăng đốt cháy rừng. Tiếp đó, để cản trở, ngăn chặn hoạt động của quân và dân Việt Nam, quân đội Hoa Kỳ sử dụng bột CS. Thứ hai, Hoa Kỳ phát quang lập vành đai trắng dọc biên giới và xung quanh các căn cứ quân sự quan trọng của miền Nam Việt Nam. Hoa Kỳ mở rộng phạm vi phát quang nhằm tiêu diệt các loại cây cối, và dùng bột CS, bom mìn khác thiết lập vành đai trắng xung quanh căn cứ, hậu cứ và đô thị lớn do Hoa Kỳ kiểm soát.

Để bảo vệ căn cứ liên hợp Đà Nẵng, Hoa Kỳ đã tạo ra hàng rào điện tử, triệt phá toàn bộ khu vực Duy Xuyên, phát quang đường giao thông chiến lược 19 và xung quanh các mục tiêu quan trọng. Tiếp đó, các khu vực mà Hoa Kỳ nghi ngờ quân giải phóng sử dụng làm bàn đạp tiến công 10 thì Hoa Kỳ ra sức phát quang thành khu vực trắng. Điển hình ở Huế, Hoa Kỳ đã phát quang chiều rộng khoảng hai ngày đường đi bộ, dài từ 40 đến 60km. Âm mưu thứ hai của Hoa Kỳ là sử dụng các chất độc, hơi độc trực tiếp chi viện trong quá trình tác chiến kết hợp với các hỏa lực khác tiêu hao và gây khó khăn trở ngại cho hoạt động quân sự của lực lượng vũ trang cách mạng ở miền Nam.