Giáo trình Thống kê Lao động Phần 1 - Trường Đại học Lao động - Xã hội

Giáo trình thống kê lao động phần 1 cung cấp kiến thức cơ bản về thống kê trong lĩnh vực lao động, phục vụ cho nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

• Đề tài: Giáo Trình Thống Kê Lao Động Phần 1

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương I: Đối tượng nghiên cứu của Thống kê Lao động
• 1.1. Lịch sử ra đời và phát triển của Thống kê Lao động
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu của Thống kê Lao động
• 1.3. Vị trí Thống kê Lao động trong nền kinh tế quốc dân
• 1.4. Hệ thống chỉ tiêu Thống kê Lao động
• 1.5. Đặc điểm phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp điều tra thống kê
• 1.5.2. Phương pháp phân tổ thống kê
• 2. Chương II: Thống kê thị trường lao động
• 2.1. Quan hệ cung - cầu lao động
• 2.2. Nguồn lao động
• 2.3. Lực lượng lao động
• 3. Chương III: Thống kê số lượng lao động trong doanh nghiệp
• 4. Chương IV: Thống kê tình hình sử dụng thời gian lao động
• 5. Chương V: Thống kê môi trường và điều kiện lao động
• 6. Chương VI: Thống kê năng suất lao động
• 7. Chương VII: Thống kê thu nhập của lao động từ doanh nghiệp

Tóm tắt

I. Tổng quan Giáo trình thống kê lao động và vai trò cốt lõi

Giáo trình thống kê lao động là một tài liệu học thuật nền tảng, cung cấp kiến thức toàn diện về việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu liên quan đến lao động xã hội. Đây là một bộ phận quan trọng của thống kê kinh tế xã hội, đóng vai trò không thể thiếu trong công tác quản lý nhà nước và hoạch định chính sách. Mục tiêu chính của môn học này là xây dựng một hệ thống chỉ tiêu khoa học, phản ánh chính xác các hiện tượng và quá trình liên quan đến lao động. Các chỉ tiêu này bao gồm các vấn đề về nguồn lao động, phân bổ và sử dụng sức lao động, năng suất lao động, và quá trình tái sản xuất sức lao động. Thông qua việc nghiên cứu mặt lượng trong mối liên hệ mật thiết với mặt chất, thống kê lao động giúp nhận diện bản chất và các quy luật phát triển của thị trường lao động. Các con số thống kê về quy mô, kết cấu, quan hệ tỷ lệ và trình độ phát triển là cơ sở để đánh giá thực trạng và đưa ra các quyết sách quan trọng. Tài liệu gốc từ Trường Đại học Lao động - Xã hội nhấn mạnh rằng thông tin thống kê lao động là "cơ sở trong việc đề ra các chính sách, các biện pháp, lập kế hoạch, quy hoạch, phát triển nguồn nhân lực, giải quyết việc làm, thu nhập và mức sống của người lao động". Sự ra đời và phát triển của ngành thống kê lao động gắn liền với nhu cầu quản lý xã hội từ thời cổ đại cho đến nay, đặc biệt với sự thành lập của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các hệ thống thống kê quốc gia. Việc nắm vững kiến thức từ giáo trình thống kê lao động giúp các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và sinh viên có cái nhìn sâu sắc và khoa học về một trong những yếu tố quyết định sự phát triển của đất nước.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển ngành thống kê lao động

Lịch sử của thống kê lao động bắt nguồn từ rất sớm, ngay từ thời cổ đại khi các nhà nước cần ghi chép số lượng nô lệ và dân số lao động. Tuy nhiên, ngành học này chỉ thực sự được hệ thống hóa trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản, đặc biệt với những đề nghị của Các-Mác về việc xây dựng thống kê của giai cấp công nhân. Một cột mốc quan trọng là vào năm 1919, khi Phòng Thống kê lao động thuộc Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) được thành lập. Tại Việt Nam, ngay sau Cách mạng tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 61/SL ngày 6/5/1946 quy định bộ máy tổ chức của Nha Thống kê Việt Nam, trong đó có phòng chuyên trách về lao động. Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, hệ thống pháp lý và các chỉ tiêu thống kê ngày càng được hoàn thiện, tiêu biểu là các quyết định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhằm chuẩn hóa hệ thống báo cáo và chỉ tiêu thống kê, đáp ứng yêu cầu quản lý và hội nhập quốc tế.

1.2. Đối tượng nghiên cứu và các đặc điểm phương pháp luận

Đối tượng nghiên cứu của thống kê lao động là mặt lượng trong mối liên hệ mật thiết với mặt chất của các hiện tượng và quá trình kinh tế - xã hội số lớn, diễn ra trong quá trình hình thành, phân phối, sử dụng nguồn lực lao động và tái sản xuất sức lao động. Đặc điểm cốt lõi của ngành là nghiên cứu các hiện tượng số lớn để tìm ra bản chất và quy luật chung, loại bỏ các yếu tố ngẫu nhiên. Mọi phân tích đều phải gắn với điều kiện thời gian và không gian cụ thể, bởi các đặc điểm về chất và lượng của hiện tượng lao động luôn thay đổi theo bối cảnh lịch sử. Ví dụ, năng suất lao động chịu ảnh hưởng lớn bởi công nghệ sản xuất, do đó không thể so sánh một cách đơn giản giữa hai thời kỳ khác nhau mà không xem xét yếu tố này. Phương pháp luận chủ yếu bao gồm điều tra thống kê, phân tổ, phân tích dãy số thời gian, chỉ số, và các mô hình hồi quy.

II. Giải mã các khái niệm cốt lõi trong thống kê thị trường lao động

Để có thể áp dụng hiệu quả các phương pháp phân tích, việc nắm vững các khái niệm cơ bản trong giáo trình thống kê lao động là yêu cầu bắt buộc. Các khái niệm này là nền tảng để xây dựng hệ thống chỉ tiêu và đảm bảo tính nhất quán, chính xác của dữ liệu. Thị trường lao động, giống như các thị trường khác, vận hành dựa trên quan hệ cung - cầu lao động. Cung lao động là tổng số lượng lao động đang và sẵn sàng tham gia vào thị trường tại một thời điểm nhất định, trong khi cầu lao động là toàn bộ nhu cầu về sức lao động của thị trường. Sự mất cân bằng giữa cung và cầu dẫn đến các hiện tượng kinh tế - xã hội quan trọng như thất nghiệp hoặc thiếu hụt lao động. Giáo trình định nghĩa rõ các khái niệm trụ cột như nguồn lao động, bao gồm toàn bộ dân số trong độ tuổi lao động có khả năng lao động và những người ngoài độ tuổi nhưng vẫn tham gia làm việc. Từ nguồn lao động, khái niệm lực lượng lao động được xác định, bao gồm những người có việc làm và những người thất nghiệp đang tích cực tìm kiếm việc. Việc phân biệt rõ ràng giữa hai khái niệm này giúp đánh giá chính xác tiềm năng và mức độ huy động nguồn nhân lực của một quốc gia. Bên cạnh đó, các định nghĩa về người có việc làm, người thiếu việc làm và người thất nghiệp được tiêu chuẩn hóa dựa trên khuyến nghị của ILO, có điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh Việt Nam, chẳng hạn như quy định về số giờ làm việc tối thiểu trong tuần tham chiếu.

2.1. Phân biệt nguồn lao động và lực lượng lao động

Nguồn lao động là một khái niệm rộng, bao gồm những người từ đủ 15 tuổi trở lên có việc làm, những người thất nghiệp, và cả những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động nhưng chưa tham gia (đang đi học, làm nội trợ, không có nhu cầu làm việc). Ngược lại, lực lượng lao động là một bộ phận của nguồn lao động, chỉ bao gồm những người từ đủ độ tuổi lao động trở lên đang có việc làm và những người thất nghiệp. Nói cách khác, lực lượng lao động là bộ phận dân số đang tham gia hoặc sẵn sàng tham gia vào các hoạt động kinh tế. Sự phân biệt này rất quan trọng để tính toán các chỉ số như tỷ lệ tham gia lực lượng lao động, phản ánh mức độ huy động dân số vào hoạt động kinh tế.

2.2. Định nghĩa việc làm thiếu việc làm và các hình thức thất nghiệp

Theo giáo trình, việc làm là hoạt động lao động nhằm tạo ra thu nhập và không bị pháp luật cấm. Người có việc làm là người từ đủ 15 tuổi trở lên, trong tuần lễ khảo sát có làm việc từ một số giờ chuẩn trở lên (Việt Nam quy định là 8 giờ). Người thiếu việc làm là người có thời gian làm việc dưới mức chuẩn (dưới 35 giờ/tuần tại Việt Nam) và có nhu cầu làm thêm. Người thất nghiệp là người từ đủ tuổi lao động, có khả năng lao động, không có việc làm nhưng đang tích cực tìm việc. Thất nghiệp được phân thành nhiều loại như: thất nghiệp tự nhiên, tạm thời, cơ cấu, và thất nghiệp trá hình (khiếm dụng lao động), mỗi loại phản ánh một nguyên nhân và đặc điểm khác nhau của thị trường lao động.

III. Hướng dẫn hệ thống chỉ tiêu thống kê thị trường lao động

Một trong những nội dung trọng tâm của giáo trình thống kê lao động là giới thiệu và hướng dẫn hệ thống chỉ tiêu dùng để đo lường và phân tích thị trường lao động. Hệ thống này được xây dựng một cách khoa học, bao quát các khía cạnh từ cung, cầu cho đến giá cả sức lao động và các yếu tố liên quan. Việc thu thập và phân tích các chỉ tiêu này đòi hỏi sự chính xác, kịp thời và đầy đủ để đáp ứng yêu cầu quản lý của nhà nước và nhu cầu so sánh quốc tế. Các chỉ tiêu được phân thành các nhóm chính để tiện cho việc nghiên cứu. Nhóm chỉ tiêu về cung lao động tập trung vào quy mô và cơ cấu của nguồn lao động và lực lượng lao động. Các chỉ tiêu này được phân tổ theo nhiều tiêu thức như giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật, khu vực địa lý, và tình trạng hoạt động kinh tế. Nhóm chỉ tiêu về cầu lao động phản ánh nhu cầu của các doanh nghiệp và nền kinh tế, thể hiện qua số chỗ làm việc, số việc làm tăng thêm và số chỗ làm việc trống. Nhóm chỉ tiêu cân đối cung - cầu giúp đánh giá mức độ huy động nguồn lao động, thể hiện qua tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ thiếu việc làm. Ngoài ra, hệ thống còn bao gồm các chỉ tiêu quan trọng khác như tiền lương (danh nghĩa, thực tế) và năng suất lao động, là những thước đo hiệu quả và phúc lợi của người lao động.

3.1. Nhóm chỉ tiêu về cung lao động Quy mô và cơ cấu

Nhóm chỉ tiêu này phản ánh phía cung của thị trường lao động. Các chỉ tiêu chính bao gồm: quy mô nguồn lao động, quy mô lực lượng lao động, và cơ cấu của chúng. Cơ cấu nguồn lao động được phân tích theo nhiều chiều khác nhau: theo giới tính (đánh giá năng lực sản xuất và bố trí lao động phù hợp), theo độ tuổi (lập kế hoạch đào tạo và tái đào tạo), theo trình độ chuyên môn kỹ thuật (đánh giá chất lượng nhân lực). Bên cạnh đó, các chỉ tiêu như tỷ lệ tham gia lực lượng lao động và tỷ lệ thất nghiệp là những thước đo quan trọng để đánh giá sức khỏe của nền kinh tế. Ví dụ, tỷ lệ thất nghiệp được tính bằng cách lấy số người thất nghiệp chia cho tổng lực lượng lao động.

3.2. Nhóm chỉ tiêu về cầu lao động và việc làm tăng thêm

Cầu lao động được xác định bằng số chỗ làm việc trong các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Các chỉ tiêu chính để đo lường cầu lao động bao gồm: số người có việc làm, tổng số chỗ làm việc mới (việc làm tăng thêm), và số chỗ làm việc trống. Số chỗ làm việc mới là chỉ tiêu quan trọng phản ánh khả năng tạo việc làm của nền kinh tế, được tính bằng chênh lệch số người có việc làm giữa hai kỳ báo cáo. Việc thống kê chính xác các chỉ tiêu này giúp các nhà hoạch định chính sách nắm bắt được nhu cầu của thị trường, từ đó có các giải pháp thúc đẩy đầu tư và tạo việc làm hiệu quả.

3.3. Các chỉ tiêu về tiền lương và năng suất lao động

Tiền lương và năng suất lao động là những chỉ tiêu phản ánh giá cả và hiệu quả của sức lao động. Tiền lương danh nghĩa là số tiền người lao động nhận được, trong khi tiền lương thực tế phản ánh sức mua của số tiền đó sau khi đã loại trừ yếu tố lạm phát. Năng suất lao động là chỉ tiêu đo lường hiệu quả sản xuất, được tính bằng số sản phẩm (hoặc giá trị) tạo ra trên một đơn vị thời gian lao động hoặc trên một lao động. Phân tích mối quan hệ giữa tốc độ tăng năng suất lao động và tốc độ tăng tiền lương bình quân là cơ sở để xây dựng các chính sách tiền lương hợp lý, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động.

IV. Phương pháp thống kê số lượng lao động trong doanh nghiệp

Chương III của giáo trình thống kê lao động tập trung vào các phương pháp thống kê số lượng lao động trong doanh nghiệp. Đây là cấp độ vi mô, nơi các hoạt động quản lý, tuyển dụng và sử dụng lao động diễn ra trực tiếp. Việc thống kê chính xác số lượng lao động là cơ sở để hạch toán các chỉ tiêu kinh tế quan trọng như năng suất lao động, chi phí tiền lương, và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Đối tượng nghiên cứu chính ở cấp doanh nghiệp là lao động trong danh sách, tức những người được doanh nghiệp trực tiếp quản lý và trả lương. Lao động trong danh sách lại được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau để phục vụ công tác quản lý. Ví dụ, phân loại theo tính chất hợp đồng (lao động thường xuyên, tạm thời), theo chức năng (công nhân trực tiếp sản xuất, nhân viên quản lý), hoặc theo việc thụ hưởng thành quả (lao động làm công ăn lương, lao động không được trả công). Một trong những nghiệp vụ quan trọng nhất là tính toán số lượng lao động bình quân cho một thời kỳ (tháng, quý, năm), vì số lao động thường xuyên biến động. Giáo trình cung cấp các công thức tính toán chi tiết, từ phương pháp bình quân cộng giản đơn (khi có số liệu từng ngày) đến phương pháp bình quân cộng gia quyền (khi số lao động ổn định trong từng khoảng thời gian). Các phương pháp này đảm bảo tính chính xác khi sử dụng số lao động bình quân để phân tích và so sánh.

4.1. Khái niệm lao động trong danh sách và ngoài danh sách

Lao động trong danh sách là những người đã được ghi tên vào danh sách của doanh nghiệp, do doanh nghiệp quản lý và trả lương. Đây là đối tượng chính của thống kê lao động tại doanh nghiệp. Ngược lại, lao động ngoài danh sách là những người làm việc tại doanh nghiệp nhưng không thuộc quyền quản lý trực tiếp, ví dụ như lao động từ đơn vị khác gửi đến học nghề, lao động cải tạo. Việc phân biệt rõ hai loại lao động này giúp xác định đúng phạm vi thống kê và tính toán chính xác các chỉ tiêu liên quan đến chi phí và hiệu quả của doanh nghiệp.

4.2. Hướng dẫn cách tính số lao động bình quân chi tiết

Số lao động của doanh nghiệp luôn biến động. Vì vậy, để phản ánh quy mô lao động trong một thời kỳ, cần tính số lao động bình quân. Giáo trình hướng dẫn nhiều công thức: (1) Số lao động bình quân tháng được tính bằng tổng số lao động có mặt tất cả các ngày trong tháng chia cho tổng số ngày dương lịch của tháng đó. (2) Số lao động bình quân quý được tính bằng tổng số lao động bình quân của ba tháng trong quý chia cho ba. (3) Số lao động bình quân năm được tính bằng cách lấy tổng số lao động bình quân 12 tháng chia cho 12. Việc áp dụng đúng công thức là rất quan trọng để đảm bảo tính nhất quán và so sánh được giữa các kỳ.

4.3. Phân tích tình hình sử dụng lao động qua các chỉ số

Để đánh giá hiệu quả sử dụng lao động, không chỉ dựa vào số lượng tuyệt đối mà cần phân tích các chỉ số tương đối. Một phương pháp phổ biến là so sánh số lao động thực tế với số lao động kế hoạch hoặc kỳ gốc. Tuy nhiên, phân tích này sẽ hiệu quả hơn khi gắn với kết quả sản xuất. Giáo trình thống kê lao động giới thiệu phương pháp so sánh lao động thực tế sử dụng với lao động cần thiết để hoàn thành khối lượng sản phẩm thực tế theo định mức của kế hoạch. Qua đó, doanh nghiệp có thể xác định được lượng lao động tiết kiệm hay lãng phí, từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời để nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh doanh.

V. Ứng dụng phân tích và dự báo trong thống kê lao động

Ngoài việc mô tả thực trạng, một trong những ứng dụng quan trọng nhất của thống kê lao động là phân tích và dự báo. Dựa trên các dữ liệu đã thu thập, các nhà phân tích có thể nhận diện các xu hướng, quy luật biến động của thị trường lao động, từ đó đưa ra những dự báo ngắn hạn và dài hạn. Giáo trình thống kê lao động dành một phần quan trọng để trình bày các phương pháp phân tích và dự báo này. Phân tích biến động quy mô và cơ cấu lao động theo thời gian sử dụng phương pháp dãy số thời gian, giúp xác định xu thế phát triển, tính thời vụ và các biến động bất thường. Ví dụ, việc tính chỉ số thời vụ giúp các doanh nghiệp có tính mùa vụ cao chủ động trong việc lập kế hoạch nhân sự. Đối với việc dự báo, giáo trình giới thiệu nhiều phương pháp từ đơn giản đến phức tạp. Các phương pháp đơn giản dựa trên ngoại suy xu thế trong quá khứ, như dự báo dựa vào lượng tăng (giảm) tuyệt đối bình quân hoặc tốc độ phát triển bình quân. Các phương pháp phức tạp hơn sử dụng mô hình hồi quy, liên kết cầu lao động với các yếu tố kinh tế vĩ mô như GDP, vốn đầu tư. Ví dụ, mô hình hồi quy đa biến dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas cho phép ước lượng tác động của tăng trưởng kinh tế và vốn đến nhu cầu việc làm. Việc lựa chọn phương pháp dự báo phù hợp phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, bối cảnh kinh tế và mục tiêu của người làm dự báo.

5.1. Kỹ thuật phân tích biến động quy mô và cơ cấu lao động

Phân tích biến động lao động là một nghiệp vụ cơ bản. Phương pháp bảng cân đối lao động được sử dụng để theo dõi chi tiết tình hình tăng, giảm nhân sự trong một kỳ. Bảng cân đối này ghi nhận các nguồn tăng (tuyển mới, điều động đến) và các nguyên nhân giảm (nghỉ hưu, thôi việc, điều động đi). Từ đó, có thể tính toán các hệ số như tỷ lệ biến động lao động, tỷ lệ đổi mới lao động, giúp nhà quản lý đánh giá mức độ ổn định nhân sự. Phân tích cơ cấu lao động theo các tiêu thức như trình độ chuyên môn, giới tính, độ tuổi qua các năm giúp nhận diện sự chuyển dịch về chất lượng nguồn nhân lực.

5.2. Các phương pháp dự báo cung và cầu lao động ngắn hạn

Dự báo cung cầu lao động là nhiệm vụ thiết yếu cho việc hoạch định chính sách. Dự báo cung lao động thường dựa trên các phương pháp nhân khẩu học (như phương pháp chuyển tuổi) kết hợp với các mô hình dự báo tỷ lệ tham gia lực lượng lao động. Dự báo cầu lao động phức tạp hơn, thường dựa vào mối quan hệ giữa sản lượng kinh tế và nhu cầu lao động. Một phương pháp phổ biến là dự báo dựa trên năng suất lao động, theo đó, cầu lao động được tính bằng cách lấy GDP dự báo chia cho năng suất lao động dự báo. Ngoài ra, các mô hình kinh tế lượng và phương pháp chuyên gia (Delphi) cũng được sử dụng để tăng độ tin cậy cho kết quả dự báo, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động.

VI. Kết luận Tầm quan trọng của thống kê lao động hiện nay

Tổng kết lại, giáo trình thống kê lao động không chỉ là một tài liệu học thuật mà còn là một công cụ quản lý kinh tế - xã hội vô cùng hữu hiệu. Những kiến thức và phương pháp được trình bày trong giáo trình cung cấp một khuôn khổ khoa học để hiểu và lượng hóa một trong những nguồn lực quan trọng nhất của quốc gia: nguồn lực con người. Trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, thị trường lao động cũng có những biến động phức tạp, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng thông tin thống kê. Dữ liệu từ thống kê lao động là đầu vào không thể thiếu cho việc xây dựng các chính sách về việc làm, đào tạo nghề, an sinh xã hội, và tiền lương. Nó giúp chính phủ giám sát các mục tiêu phát triển bền vững liên quan đến việc làm thỏa đáng và tăng trưởng kinh tế. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng các phương pháp thống kê lao động giúp tối ưu hóa việc sử dụng nhân lực, nâng cao năng suất lao động và tăng cường năng lực cạnh tranh. Tương lai của ngành thống kê lao động sẽ gắn liền với việc ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (Big Data) để nâng cao tốc độ và độ chính xác của thông tin, đồng thời phát triển các mô hình phân tích và dự báo phức tạp hơn, đáp ứng yêu cầu của một nền kinh tế năng động và không ngừng thay đổi. Việc nghiên cứu và ứng dụng các nội dung từ giáo trình là bước đi nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động này.

6.1. Vai trò của thông tin thống kê trong quản lý nhà nước

Thông tin từ thống kê lao động là cơ sở thực tiễn để các cơ quan nhà nước xây dựng, điều chỉnh và đánh giá chính sách. Các chỉ số như tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ lao động qua đào tạo, hay thu nhập bình quân của người lao động là những thước đo trực tiếp hiệu quả của các chính sách kinh tế - xã hội. Nếu không có dữ liệu thống kê đáng tin cậy, các quyết sách có thể trở nên chủ quan, xa rời thực tế, gây lãng phí nguồn lực và không giải quyết được các vấn đề cấp bách của xã hội như thất nghiệp hay chênh lệch giàu nghèo.

6.2. Hướng phát triển của ngành thống kê lao động trong tương lai

Trong tương lai, ngành thống kê lao động sẽ đối mặt với những thách thức và cơ hội mới. Sự phát triển của kinh tế số, các hình thức làm việc linh hoạt (gig economy) đòi hỏi phải có những phương pháp thu thập và định nghĩa mới về việc làm. Việc tích hợp dữ liệu lớn từ các nguồn phi truyền thống (mạng xã hội, trang tuyển dụng) với các cuộc điều tra truyền thống sẽ là một xu hướng tất yếu. Đồng thời, việc chuẩn hóa hệ thống chỉ tiêu theo các tiêu chuẩn quốc tế sẽ tiếp tục được đẩy mạnh để tăng cường khả năng so sánh và hội nhập, giúp Việt Nam định vị chính xác hơn vị thế của mình trên thị trường lao động toàn cầu.

Nội dung chính

Giáo Trình Thống Kê Lao Động (Trường Đại Học Lao Động - Xã Hội)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thống kê Lao động do Trường Đại học Lao động - Xã hội biên soạn và Nhà xuất bản Lao động - Xã hội phát hành năm 2009 tại Hà Nội. Cuốn sách do ThS. Đỗ Thu Hương và ThS. Nguyễn Thị Thanh Bình đồng chủ biên, với sự tham gia biên soạn của các giảng viên thuộc Bộ môn Thống kê: ThS. Nguyễn Thị Thanh Bình và ThS. Đỗ Thu Hương (Chương I, II, III), Lê Thị Thu Trang (Chương IV), Nguyễn Lê Anh (Chương V), Phạm Ngọc Yến (Chương VI) và Ngô Anh Cường (Chương VII).

Trong chương trình đào tạo khối ngành kinh tế và quản trị nguồn nhân lực, môn học Thống kê Lao động giữ vai trò là môn học nghiệp vụ chuyên ngành. Giáo trình có nhiệm vụ trang bị cho người học phương pháp luận và các công cụ lượng hóa nhằm nghiên cứu mặt lượng trong mối liên hệ mật thiết với mặt chất của các hiện tượng, quá trình kinh tế - xã hội số lớn phát sinh trong quá trình hình thành, phân phối, sử dụng và tái sản xuất sức lao động.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển từ giáo trình Thống kê Lao động, Nguyên lý Thống kê của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và các tài liệu chuyên ngành của Trường Đại học Lao động - Xã hội. Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp giữa các phương pháp thống kê vĩ mô (thị trường lao động, nguồn nhân lực quốc gia) và thống kê vi mô (quản trị số lượng, thời gian, năng suất và thu nhập của lao động tại cấp cơ sở/doanh nghiệp), kèm theo hệ thống số liệu minh họa và bài tập thực hành sát với thực tế quản lý tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được bố cục thành 7 chương chuyên đề theo trình tự logic từ lý luận đại cương, phân tích vĩ mô đến quản trị vi mô tại doanh nghiệp:

Chương I: Đối tượng nghiên cứu của Thống kê Lao động
Chương II: Thống kê thị trường lao động
Chương III: Thống kê số lượng lao động trong doanh nghiệp
Chương IV: Thống kê tình hình sử dụng thời gian lao động
Chương V: Thống kê môi trường và điều kiện lao động
Chương VI: Thống kê năng suất lao động
Chương VII: Thống kê thu nhập của lao động từ doanh nghiệp

• Chương I: Đối tượng nghiên cứu của Thống kê Lao động: Khái quát lịch sử hình thành thống kê lao động từ thời cổ đại, dấu mốc đề cương điều tra lao động của Các-Mác được Đại hội Đồng minh quốc tế thông qua tại Genève năm 1866, việc thành lập Phòng Thống kê Lao động thuộc ILO (1919) và trực thuộc Liên Hợp Quốc (1945). Trình bày lịch sử thống kê lao động Việt Nam từ Sắc lệnh 61/SL ngày 6/5/1946 thành lập Nha Thống kê Việt Nam đến các văn bản pháp lý chuyên ngành. Xác định 5 nhóm chỉ tiêu lớn: nguồn lao động, thời gian lao động, năng suất lao động, thù lao lao động và môi trường lao động.
• Chương II: Thống kê thị trường lao động: Tập trung phân tích quan hệ cung - cầu lao động. Xác định ranh giới nguồn lao động (độ tuổi 15–55 đối với nữ, 15–60 đối với nam theo Bộ luật Lao động tại thời điểm ban hành giáo trình). Chuẩn hóa khái niệm người có việc làm (làm việc $\ge 8\text{ giờ/tuần}$ tại Việt Nam so với chuẩn $1\text{ giờ/tuần}$ của ILO), người đủ việc làm ($\ge 35\text{ giờ/tuần}$), thiếu việc làm ($< 35\text{ giờ/tuần}$ có nhu cầu làm thêm) và thất nghiệp (ngắn hạn $< 12\text{ tháng}$, dài hạn $\ge 12\text{ tháng}$). Thiết lập bảng cân đối nguồn lao động, bảng cân đối lực lượng lao động và các mô hình dự báo ngắn hạn.
• Chương III: Thống kê số lượng lao động trong doanh nghiệp: Phân loại lao động doanh nghiệp theo thụ hưởng thành quả, hợp đồng lao động, chức năng quản lý và hình thức tổ chức (lao động tại doanh nghiệp và lao động thuê khoán). Xây dựng phương pháp tính số lao động bình quân thời kỳ (tháng, quý, năm), tính chỉ số thời vụ ($I_j$), bảng cân đối lao động và ứng dụng 3 mô hình hệ thống chỉ số để phân tích ảnh hưởng của định mức hao phí cá biệt ($t$), cơ cấu mặt hàng ($d_q$) và quy mô sản phẩm ($q$) đến biến động tổng số lao động ($T$).
• Chương IV, V, VI, VII: Lần lượt phân tích thời gian làm việc và nghỉ ngơi; đánh giá các yếu tố vệ sinh, an toàn và điều kiện môi trường lao động; thống kê năng suất lao động sống, lao động vật hóa và năng suất lao động xã hội; thống kê quỹ lương, tiền lương danh nghĩa, tiền lương thực tế và các khoản thu nhập của người lao động.

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống cơ sở lý thuyết và khuôn khổ phân tích dựa trên:

1. Nguyên lý thống kê số lớn: Nghiên cứu hiện tượng số lớn để triệt tiêu các sai số ngẫu nhiên, phản ánh bản chất và quy luật vận động của các quá trình lao động trong không gian và thời gian xác định.
2. Khuôn khổ pháp lý và quản lý nhà nước về lao động: Dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật như Quyết định Liên bộ 37/QDLB (1993), Quyết định 1731/1998/QĐ-LĐTBXH, Quyết định 51/2001/QĐ-LĐTBXH và Quyết định 12/2006/QĐ-LĐTBXH về hệ thống chỉ tiêu thống kê ngành Lao động - Thương binh và Xã hội.
3. Cơ cấu ba phân hệ tổ chức thống kê: Thống kê Nhà nước (Tổng cục Thống kê), Thống kê Bộ/ngành và Thống kê nội bộ doanh nghiệp. Nguồn dữ liệu thu thập qua 3 kênh chính: chế độ báo cáo định kỳ, các cuộc điều tra chọn mẫu/chuyên đề và tổng điều tra dân số.

---

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các kỹ năng phân tích định lượng chuyên sâu:

• Kỹ năng tính toán chỉ tiêu bình quân và tỷ lệ: Vận dụng công thức số bình quân cộng giản đơn, bình quân gia quyền và bình quân dãy số thời điểm để tính nguồn lao động bình quân ($\bar{T}$), số lao động làm việc bình quân tại doanh nghiệp ($\bar{T}_{\text{tháng}}$) và lao động thuê khoán quy đổi theo định mức:

$$\bar{T}_{\text{thuê khoán}} = \frac{\text{Khối lượng sản phẩm thuê khoán nghiệm thu trong kỳ}}{\text{Định mức khoán 1 ngày người} \times \text{Số ngày dương lịch}}$$

• Kỹ năng phân tích tương quan và hiệu quả sử dụng lao động: So sánh giản đơn và so sánh có liên hệ với kết quả sản xuất nhằm xác định tình trạng tiết kiệm hay lãng phí lao động tương đối:

$$\text{Mức tiết kiệm/lãng phí tương đối} = T_1 - T_k \times \frac{Q_1}{Q_k}$$

• Kỹ năng phân tích hệ thống chỉ số nhân tố: Tách biệt mức độ ảnh hưởng của năng suất lao động cá biệt, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm và quy mô sản lượng đến tổng số lao động sử dụng theo 3 mô hình liên hoàn:

$$I_T = I_t \times I_d \times I_q \quad \Leftrightarrow \quad \frac{\sum t_1 q_1}{\sum t_k q_k} = \frac{\sum t_1 q_1}{\sum t_k q_1} \times \frac{\sum t_k q_1}{\sum \bar{t}_k q_1} \times \frac{\sum \bar{t}_k q_1}{\sum t_k q_k}$$

• Kỹ năng dự báo ngắn hạn: Ứng dụng lượng tăng tuyệt đối bình quân ($\bar{\delta}$), tốc độ phát triển bình quân ($\bar{t}$) và ngoại suy hàm xu thế ($y_t = a_0 + a_1 t$, Parabol, Hàm mũ) kèm tiêu chuẩn đánh giá sai số bình phương nhỏ nhất ($SSE = \sum (y_i - \hat{y}_i)^2$).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ cả đào tạo chính quy lẫn tự nghiên cứu thông qua sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết định lượng và thực hành tính toán:

                                 QUY TRÌNH HỌC TẬP VÀ ĐÁNH GIÁ
                                 
  [1. Cơ sở lý thuyết]   -->  [2. Bảng biểu dữ liệu]  -->  [3. Mô hình hóa]  -->  [4. Đánh giá & Dự báo]
  - Khái niệm chuẩn hóa       - Lập bảng cân đối          - Lập hệ thống chỉ số   - Đánh giá tiết kiệm/lãng phí
  - Văn bản pháp quy          - Thu thập số liệu            phân tích nhân tố     - Dự báo xu thế ngắn hạn

• Phương pháp sư phạm: Trình bày định nghĩa toán - thống kê đi liền với ngữ cảnh quản lý kinh tế. Mọi công thức tính toán đều có diễn giải cụ thể về biến số, đơn vị tính và điều kiện áp dụng (trường hợp biến động đều, không đều, khoảng cách thời gian bằng nhau hoặc khác nhau).
• Hệ thống ví dụ mẫu và bài tập tình huống: Mỗi phần lý thuyết đều đi kèm bài toán mẫu có số liệu giả định chi tiết (như dữ liệu sử dụng lao động của Doanh nghiệp A tháng 1/2008, dãy số thời gian nguồn lao động địa phương A từ năm 2001–2008, dữ liệu chi phí nhân công theo 3 phân xưởng A, B, C tháng 1/2009).
• Phương pháp đánh giá và tự học: Người học có thể tự kiểm tra năng lực qua việc giải các bài tập lập bảng cân đối thu - chi nguồn lao động, phân tích nhân tố biến động số lượng nhân sự, tính chỉ số thời vụ từng tháng trong năm để lập kế hoạch điều động nhân lực.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Tính quy chuẩn theo hệ thống văn bản pháp luật: Giáo trình trích dẫn và chuẩn hóa theo các quyết định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (như Quyết định số 12/2006/QĐ-LĐTBXH ban hành hệ thống 30 chỉ tiêu thống kê ngành), giúp nội dung bám sát thực tiễn công tác hành chính tại các cơ quan quản lý nhà nước.
2. Đối chiếu giữa chuẩn mực quốc tế và thực tiễn Việt Nam: Phân tích rõ sự khác biệt giữa tiêu chuẩn của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và quy định tại Việt Nam (ví dụ tiêu chí xác định người có việc làm: ILO quy định làm việc từ $1\text{ giờ/tuần}$, trong khi giáo trình nêu rõ chuẩn áp dụng tại Việt Nam là từ $8\text{ giờ/tuần}$; chuẩn đủ việc làm là $35\text{ giờ/tuần}$).
3. Mô hình hóa toán học trong quản trị nhân sự: Đưa vào các phương pháp dự báo xu thế ngắn hạn bằng hàm hồi quy và kiểm định sai số $SSE$, chuyển hóa các số liệu nhân sự tĩnh thành công cụ phục vụ lập kế hoạch tuyển dụng, đào tạo và điều phối lao động theo chu kỳ thời vụ sản xuất.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Đối tượng	Mục đích sử dụng	Yêu cầu kiến thức tiên quyết
Sinh viên đại học & cao đẳng (Ngành Kinh tế Lao động, Quản trị Nhân lực, Thống kê, Bảo hiểm)	Học tập môn học chuyên ngành; làm bài tập lớn, đồ án tốt nghiệp liên quan đến định mức lao động, tiền lương và phân tích thị trường việc làm.	Nguyên lý Thống kê kinh tế, Kinh tế học vi mô - vĩ mô, Kinh tế Lao động.
Học viên sau đại học & Nhà nghiên cứu	Tham khảo phương pháp luận thiết lập hệ thống chỉ tiêu vĩ mô, lập bảng cân đối nguồn nhân lực vùng và quốc gia.	Thống kê ứng dụng, Kinh tế lượng, Chính sách công.
Giảng viên chuyên ngành	Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính khóa, chuẩn hóa đề thi và ngân hàng câu hỏi bài tập định lượng.	Nắm vững phương pháp luận sư phạm thống kê kinh tế.
Cán bộ quản trị nhân sự & Chuyên viên thống kê	Ứng dụng công thức tính lao động bình quân, phân tích biến động quỹ lương, đánh giá thời vụ và lập kế hoạch nhân lực doanh nghiệp.	Nghiệp vụ tiền lương, quản trị nhân sự cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ giảng dạy cho sinh viên bậc đại học và cao đẳng ngành Kinh tế Lao động, Quản trị Nguồn nhân lực, Thống kê, đồng thời là tài liệu tham khảo cho chuyên viên thống kê tại các sở ban ngành và bộ phận nhân sự tại doanh nghiệp.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức môn học Nguyên lý Thống kê (các khái niệm dãy số thời gian, số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân, phương pháp chỉ số) và kiến thức cơ bản về Kinh tế học Lao động cùng Bộ luật Lao động.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu Thống kê chung?

Tài liệu không chỉ dừng lại ở lý thuyết thống kê tổng quát mà đi sâu vào đặc thù của lao động xã hội và lao động doanh nghiệp: phân tổ theo thị trường (việc làm, thất nghiệp, thiếu việc làm), tính toán các chỉ tiêu đặc thù như lao động thuê khoán quy đổi, xác định chỉ số thời vụ nhân lực và phân tích nhân tố ảnh hưởng đến quỹ lao động theo định mức kỹ thuật.

4. Làm thế nào để tự học và ứng dụng các công thức trong giáo trình hiệu quả?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết định nghĩa khái niệm (mặt chất) với việc giải lại các bài toán mẫu (mặt lượng) trong từng chương, đặc biệt là các dạng bài tập: tính lao động bình quân tháng không đủ ngày, phân tích biến động theo 3 mô hình hệ thống chỉ số và lập bảng cân đối nguồn lao động.

5. Những nguồn dữ liệu và tài liệu bổ trợ nào được đề cập trong giáo trình?

Giáo trình sử dụng các hệ thống số liệu từ báo cáo định kỳ của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, số liệu Tổng điều tra dân số, Niên giám Thống kê Lao động của ILO và các báo cáo quản trị nhân sự nội bộ của các doanh nghiệp sản xuất cơ khí, may mặc thực tế.

---

Kết luận

Giáo trình Thống kê Lao động (Trường Đại học Lao động - Xã hội, 2009) cung cấp hệ thống phương pháp luận định lượng toàn diện để nghiên cứu các hiện tượng kinh tế - xã hội thuộc lĩnh vực lao động. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa thống kê vĩ mô (thị trường lao động, nguồn lao động) và thống kê vi mô (quản trị số lượng, thời gian, năng suất, thù lao trong doanh nghiệp), tài liệu đóng vai trò nền tảng trong việc trang bị công cụ phân tích dữ liệu phục vụ quản lý kinh tế và hoạch định chính sách nhân lực. Để tiếp thu hiệu quả, người học nên nghiên cứu tuần tự từ cơ sở lý thuyết, công thức đo lường đến việc thực hành xử lý số liệu qua các mô hình bảng cân đối và hệ thống chỉ số nhân tố.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Đối tượng nghiên cứu của thống kê lao động Giáo trình Thống kê lao động - Nhóm chỉ tiêu sử dụng thời gian lao động. Số liệu về thù lao lao động là cơ sở đánh giá đóng góp của đơn vị vào giải quyết việc làm và nâng cao mức sống cho người Thời gian lao động là thước đo chính xác thực trạng sử. lao động; là cơ sở phân tích kết quả sản xuất kinh doanh của dụng lao động vào quá trình sản xuất kinh doanh; ảnh hưởng đơn vi.

trực tiếp đến năng suất lao động, giá thành sản phẩm, thu - Nhóm chỉ tiêu về môi trường lao động. nhập của người lao động và hiệu quả của sản xuất. Môi trường lao động thuận lợi là điểu kiện cần thiết để Số liệu thống kê chính xác thời gian lao động là cơ sở phân mỗi cho người lao động, nâng cao năng giảm căng thẳng mệt tích hiệu quả sử dụng lao động của đơn vị. Từ đó, có các giải suất lao động, thúc đẩy quá trình sản xuất phát triển.

pháp tổ chức quản lý lao động hiệu quả, hạn chế các thời gian Thống kê môi trường lao động đánh giá thực trạng điều ngừng nghỉ việc, nâng cao năng suất, chất lượng lao động, hạ kiện lao động và tác động hai chiều giữa hoạt động sẵn xuất giá thành sản phẩm. kinh doanh với môi trường lao động nói riêng, môi trường sống - Nhóm chỉ tiêu về năng suất lao động. Tặng năng suất lao động là yếu tố quyết định giảm chi phi sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận; là ngưễn gốc V. ĐẶC ĐIỂM PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỮU của tăng trưởng kinh tế, đồng thời nó có tác động rất lớn đến Thống kê lao động sử dụng các phương pháp của thống kê việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng sử dụng các nguồn học, đặc biệt là các phương pháp: điều tra thống kê, phân tổ lực ngày càng có hiệu quả đầm bảo sự phát triển bền vững của thống kê, kiểm định thống kê, phân tích dãy số thời gian, chỉ một quốc ga.

số, phân tích hổi quy tương quan, bằng cân đối. Số liệu thống kê năng suất lao động là cơ sở phân tích hiệu 1. Phương pháp điều tra thống kê quả sản xuất kinh doanh của đơn vị. Điều tra thống kê trong lao động cung cấp số liệu ban đầu + Nhóm chỉ tiêu thù lao lao động.

chính xác, đây đủ và kịp thời phục vụ cho đánh giá tình hình sử dung lao động ở từng đơn vị và toàn bộ nền kinh tế quốc dân, là Người lao động bán sức lao động để lấy thu nhập duy trì cơd.sởổ ra các quyết định quản lý. Vì vậy, nâng cao thu nhập là mục tiêu của người lao động. Ngược lại, giảm chỉ phí lao động là mục tiêu của người sử 2. Phương pháp phân tổ thống kê dụng lao động.

Để hài hoà hai nhóm lợi ích này cần nâng cao Phân tổ thống kê trong thống kê lao động là một trong năng suất lao động. những phương pháp phân tích quan trọng, đồng thời là cơ sở để 14 TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI 15 | Tt Chương II. Thống kê thị trường lao động động Gido trinh Théng ké lao 1. Quan hệ cung - cầu lao động - Các chỉ tiêu thống kê cầu lao động Quan hệ cung cầu lao động và giá cả sức lao động cũng - Các chỉ tiêu cân đối cung cầu lao động hoá thông giống như trong quan hệ cung cầu và giá cả hàng hệ thoả - Các chỉ tiêu giá cả sức lao động và các quan thường.

Tiển lương cân bằng là mức tiển lương khi thị trường : thuận khác. hoạt động tự do, cung lao động bằng cầu lao động. Cung lao động Mức tiền lương có mối liên hệ mật thiết với tốc độ tăng khi năng đang và sẵn sàng năng suất lao động. Tiền lương có khả năng tăng lên Cung lao động là tổng số lượng lao động điểm nhất định suất lao động xã hội tăng lên.

tham gia vào thị trường lao động ở một thời (thời điểm nghiên cứu). Cung cầu lao động mất cân bằng được đo lường thông qua lực lượng lao động là tỉ lệ thất nghiệp. Từ khái niệm trên có thể xem cung thực tế (những người đang nỗ lực tham gia vào quá Để thống kê thị trường lao động, cần làm rõ các khái và tìm kiếm việc làm) và nguồn lao động là niệm hên quan: nguồn lao động, lực lượng lao động, việc làm, trình lao động phận có khả ˆ cung tiểm năng (bao gồm cung thực tế và bộ thất nghiệp. lao động nhưng chưa tham gia vào quá trình lao động năng ø.

Nguồn lao động và tìm việc làm). Nguồn lao động gồm những người từ đủ độ tuổi lao động 1. Cầu lao động động, có trở lên có việc làm và những người trong độ tuổi lao Cầu lao động là toàn bộ nhu cẩu về sức lao động của thị khả năng lao động, nhưng: trường ở một thời điểm xác định (thời điểm nghiên cứu). - Đang thất nghiệp, thực tế, Cầu thực tế về lao động được xét tại một thời điểm - Dang di hoc, trống và số bao gồm những người đang làm việc, số chỗ làm việc - Đang làm nội trợ trong gia đình mình, chỗ làm việc mới đang cần thuê lao động làm việc.

- Không có nhu cầu làm việc, điểm Cầu tiểm năng về lao động được xem xét tại một thời những dự báo trong tương lai, bao gồm cầu thực tế cộng với số chỗ làm - Những người thuộc tình trạng khắc (bao gồm cả lao động). người nghỉ hưu trước tuổi theo quy định của Bộ Luật việc sẽ được tạo ra trong tương lai. TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI 21 20 TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI g Chương II. Thống kê thị trường lao động Giáo trình Thống kê lao độn Nguễn lao động được xác định theo sơ đổ sau: Độ tuổi lao động ở Việt Nam được, quy định là từ 15 tuổi tuổi đối với nam.

Dân số thường trú đến 55 tuổi đối với nữ và từ lỗ tuổi đến 60 15 tuổi. Như vậy đủ độ tuổi lao động ở Việt Nam là đủ Dân số dưới độ tuổi lao Dân số trong độ tuổi lao động Dân số trên độ tuổi lao động là một trong những căn cứ để xác định Độ tuổi lao động độ tuổi xhả năng lao động. Trong thực tế, có những người thuộc động Mấtsức | Cókhánănglaođộng | Đang làm việc | Không làm khả năng lao động lao động thường xuyên | việc thường lao động quy định nhưng bi tan phế, mất Xuyên nên không thuộc nguồn lao động. Ngược lại, có một số người việc thường xuyên, Đang | Đang làm việc | Đang làm việc trên độ tuổi lao động nhưng thực tế vẫn làm không | thường xuyên | thường xuyên vẫn được tính vào khẳng định họ vẫn có khả năng lao động nên làm việc Nguồn lao động nguồn lao động.

mỗi nước con Giới hạn tuổi lao động được quy định khác nhau ở Gisi hạn độ tuổi lao động xác định khoảng thời gian mà sánh quốc tế. Để độ tuổi lao làm cho chỉ tiêu nguồn lao động không thể so người có đủ khả năng lao động. Giới hạn dưới của đổi về lao động có khả so sánh phải điều chỉnh nguền lao động quy động xác định thời điểm mà bắt đầu từ đó con người chuẩn (lao động trong tuổi). năng lao động đạt đến mức đây đủ.

Giới hạn trên của độ tuổi mà vượt qua đó, con người không 3. Lực lượng lao động lao động xác định thời điểm còn đầy đủ khả năng lao động. Lực lượng lao động gồm những người từ đủ độ tuổi lao động Giới hạn độ tuổi lao động phụ thuộc vào các yếu tố tự nhiên trở lên có việc làm và những người thất nghiệp. Về mặt tự nhiên, tuổi lao động được xác định căn cứ Lrực lượng lao động được xác định theo sơ để sau: vào sự phát triển tâm sinh lý của con người.

Về mặt xã hội, tuổi Nguồn lao động Dân số trên độ lao động phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội của từng nước. Dân số trong độ tuổi có khả năng lao động Giới hạn dưới của độ tuổi lao động thường được quy định trong Không làm việc Trong độ tuổi tuổi đang làm việc Không làm việcvi: | 4879 làm việc | hƯỞg Xuyên khoảng 14-15 tuổi. Giới hạn trên của độ tuổi lao động thường Không làm việc Vĩ: được quy định trong khoảng ð4-õ5 tuổi đối với nữ, và 59-60 tuổi - Nội trợ thất nghiệp đối với nam. Ở những nước chậm phát triển có xu hướng sử - Di hoc dụng lao động trẻ em nên giới hạn dưới thường được quy định ~ Không nhu cầu thấp hơn.

Ở những nước phát triển cả giới hạn dưới và giới hạn ~ Tình trạng khác Lực lượng lao động trên thường được quy định cao hơn. 22 TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI 23 ƒ- — Giáo trình Thống kê lao động Chương II. Thống kê thị trường lao động Để có thể tính toán thống kê quy mô lực lượng lao động ở Những người trong tuần lễ khảo sát không làm việc vì lý do một thời điểm, hoặc một thời kì, cần xác định khái niệm việc bất khả kháng hoặc do thai sản, nghỉ ốm, nghỉ phép, nghỉ hè, làm, người có việc làm và người thất nghiệp. hoặc đi học có hưởng lướng nhưng trước đó họ đã có một công 4.

Việc làm việc nào đó với thời gian thực tế làm việc không ít hơn 8 gid trong 1 tuần và sẽ tiếp tục trở lại làm việc bình thường sau thời 4. Khái niệm uiệc làm gian tạm nghỉ việc vẫn được tính là người có việc làm. _ Việc làm là hoạt động lao động của con người nhằm mục Căn cứ vào thời gian làm việc thực tế, chế độ làm việc và đích tạo ra thu nhập và không bị pháp luật ngăn cấm. nhu cầu làm thêm của người có việc làm trong tuần lễ trước Những hoạt động này được thể hiện đưới các hình thức: điều tra, người có việc làm lại được chia thành hai nhóm: Người - Làm các công việc được trả công dưới dạng bằng tiển hoặc đủ việc làm và người thiếu việc làm.

hiện vật, hoặc đổi công. Người đủ uiệc làm - Các công việc tự làm để thu lợi nhuận cho bản thân. Người đủ việc làm là những người có số giờ lam việc trong - Làm các công việc nhằm tạo ra thu nhập (bằng tiển hoặc tuần lễ khảo sát lớn hơn hoặc bằng số giờ chuẩn quy định cho hiện vật) cho gia đình mình nhưng không hưởng tiền lương, người đủ việc làm; hoặc những người có số giờ làm việc lớn hơn tiền công.