Chương I: KHÁI NIỆM CHUNG 1. KHÔNG KHÍ VÀ ĐẶC TÍNH CỦA NÓ. Không khí là một môi trường mà con người suốt cuộc đời sống, làm việc và nghỉ ngơi trong đó. Sức khoẻ, tuổi thọ và cảm giác nhiệt của con người phụ thuộc vào thành phần hỗn hợp của không khí, độ trong sạch và đặc tính lý hoá của nó.
Ta có thể khẳng định rằng môi trường không khí vô cùng quan trọng và không thể thiếu được đối với sự sống của con người và các hệ sinh thái khác. Nhiệm vụ của kỹ thuật thông gió là phải tạo ra môi trường không khí thật trong sạch có đầy đủ các thông số: nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ chuyển động của không khí… phù hợp với yêu cầu mong muốn của con người và đáp ứng được yêu cầu công nghệ của các nhà máy. Thành phần hoá học của không khí. Không khí là hỗn hợp của nhiều chất khí mà chủ yếu là khí nitơ, Ôxy và một ít hơi nước.
Ngoài ra trong không khí còn chứa một lượng nhỏ các chất khí khác như cacbonnic, các chất khí trơ: Acgon, Nêon, Hêli, Ôzon… bụi, hơi nước và các vi trùng. Không khí chứa hơi nước gọi là không khí ẩm. Ngược lại là không khí khô. Thành phần hoá học của không khí khô tính theo phần trăm (%) thể tích và trọng lượng cho ở bảng1.1 Bảng 1-1 thành phần hoá học của không khí Tỉ lệ % theo thể tích Loại khí Ký hiệu Thể tích Trọng lượng Ni-tơ N2 78.046 Nêôn, Hêli Ne, He Không đáng kể Không đáng kể Kríptôn, xenon Kr, Xe Không đáng kể Không đáng kể Hyđrô, Ôzôn H2, O3 Không đáng kể Không đang kể 1 Thành phần hơi nước trong không khí ẩm thay đổi theo thời tiết, theo vùng địa lý và theo thời gian trong ngày, trong năm.
Trên đây là thành phần tự nhiên của không khí sạch. Trong thực tế do hoạt động sinh hoạt, hoạt động công nghiệp và hoạt dộng giao thông vận tải của con người cũng như do tự nhiên mà trong không khí còn có nhiều chất khí độc: SO2, NO2, NH3, H2S, CH4… và hại làm ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ con người và sinh vật nói chung. Các thông số lý học của không khí ẩm. Chúng ta coi không khí ẩm là hỗn hợp của không khí khô và hơi nước.
Trong phạm vi sai số cho phép của kỹ thuật ta có thể xem không khí ẩm là hỗn hợp của 2 chất khí lý tưởng, do đó tuân theo định luật Bon Mariot và Gay Lutxac viết phương trình trạng thái của chúng như sau: Đối với 1 kg không khí: PV = RT (1-1) Đối với G kg không khí: PV = GRT (1-2) Tron đó: + P: Áp suất của chất khí [ mmHg; KG/m2] + V: Thể tích đơn vị của chất khí. T = t + 273 Nếu ta lấy một khối không khí ẩm có thể tích V(m3); dưới áp suất khí quyển Pkq và cùng nhiệt độ tuyệt đối T[0K] và trọng lượng Gâ tách ra 2 thành phần riêng biệt là không khí khô và hơi nước, theo sơ đồ biểu diễn sau đây: V,T V,T V,T Gâ = Gk + Ghn Pa Pk Phn Theo nguyên lý bảo toàn trọng lượng Gâ = Gk + Ghn (1-3) Theo đinh luật Đanton: Pkq = Pk + Phn (1-4) Phương trình trạng thái viết cho từng khối khí riêng biệt như sau: - Đối với thành phần không khí khô: 2 Pk. - Đối với phần hơi nước: Phn. Trong đó: + Pkq [mmHg]: Áp suất khí quyển.
+ Pk, Phn [mmHg]: Áp suất riêng phần của không khí khô và của hơi nước. + Gâ, Gk, Ghn [kg]: Trọng lượng không khí ẩm, trọng lượng không khí khô và trọng lượng phần hơi nước của không khí.153 : Hằng số của không khí khô.461 : Hằng số khí của hơi nước. kg 0 K Dựa vào các phương trình từ (1-1) ÷ (1-6) ta xác định được các thông số vật lý của không khí ẩm. Độ ẩm của không khí: có 2 loại độ ẩm khác nhau - đó là độ ẩm tuyệt đối và độ ẩm tương đối.
a) Độ ẩm tuyệt đối: ký hiêu D [kg/m3] + Đinh nghĩa: Độ ẩm tuyệt đối của không khí là đại lượng biểu thị lượng hơi nước chứa trong 1 m3 không khí ẩm. G hn P + Công thức tính: D = = hn (1-7) V R hn .416 vào (1-7) ta có D = 0,289 hn (1-7 a) kg 0 K T Ở áp suất và nhiệt độ nhất định, nếu không khí bão hoà hơi nước thì độ ẩm tuyệt đối của nó nó sẽ có giá trị lớn nhất và gọi là độ ẩm tuyệt đối bão hoà (Dbh): Pbh Dbh =. (1-7 b) R hn Khi đạt trạng thái bảo hoà không khí không còn khả năng nhận thêm được hơi nước nữa. Nếu cung cấp thêm hơi nước vào không khí thì ngay lúc đó lượng hơi 3 nước thừa sẽ đọng lại thành nước, hiện tượng này ta gọi là hiện tượng “đọng sương”.
b) Độ ẩm tương đối: φ [%]. + Đinh nghĩa: Độ ẩm tương đối của không khí là đại lượng biểu thị bằng tỷ số giữa độ ẩm tuyệt đối D và độ ẩm tuyệt đối bão hoà (Dbh) ở cùng nhiệt độ và áp suất: D P + Công thức: φ = 100% = hn .100% (1-8) D bh P bh Phn φ= .100% => Pbh = φ Phn (1-9) P bh Trong đó: Phn : Áp suất hơi nước bão hoà. Độ ẩm tương đối của không khí φ biểu thị ở mức độ “no” hơi nước của không khí. + Định nghĩa: Dung ẩm là đại lượng biểu thị lượng hơi nước tính bằng gam (hay kilôgam) chứa trong một khối không khí ẩm có trọng lượng phần khô là 1kg.
G hn + Công thức: d = 103 (1-10 a) Gk Thay Gbn và Gk từ phương trình (1-5) và (1-6) ta có: R k Phn mmHg.m 3 D= 103 mà Rk = 2,153 ; Rk = 3.461 R hn Pk kg 0 K P Vậy d = 622 hn [g/kg không khí khô] Pk Thay Phn = φ Pbh vào ta có: Pbh D = 622φ [g/kg không khí khô] (1-10) Pkg − öPbh 1.3 Trọng lượng đơn vị của không khí ẩm: γâ [kg/m3] 4 + Định nghĩa: Trọng lượng đơn vị của không khí ẩm là trọng lượng của 1 m3 không khí ẩm: Gâ G k + Ghn + Công thức: γâ = = V V Rút Gk và Ghn từ (1-5) và (1-6) thay vào ta có: Pk P + hn R k R hn 1 Pk Phn mmHg. T Nhận xét: Trọng lượng không khí ẩm (γâ) hoàn toàn phụ thuộc vào áp suất khí quyển, nhiệt độ của không khí, độ ẩm tương đối của không khí và áp suất hơi nước có trong không khí. Nếu không khí hoàn toàn khô thì Phn = 0 và do đó: 0,465 P öPbh γk = Pkq => γâ = γk – 0,176 hn = γk – 0,176 (1-12). T T T ta có thể xác định được trọng lượng đơn vị của không khí ở nhiệt độ t theo công thức sau: γ0 γt = [kg/m3] t 1+ 273 nếu Pkq = 760 mmHg thì γ 0 = 1,293 Kg/m3 nên.
Nhiệt hàm (nhiệt dung hay entanpi) của không khí ẩm.Ký hiệu Iâ 5 + Định nghĩ; Nhiẹt hàm của không khí âm là nhiệt chứa trong một khối không khí ẩm có trọng lượng phần khô là 1 kg. Kí hiệu Iâ, đơn vị Kcal/kg không khí khô. d + Công thức: Iâ = Ik + Ihn 1000 Trong đó: Iâ: Nhiệt hàm của không khí ẩm, Kcal/kg không khí khô. Ik: Nhiệt hàm của không khí khô.
Ik = Ckht Kcal Ckh: Tỷ nhiệt của không khí khô.Ckh = 0,24 kg 0 C Ihn: Nhiệt hàm của hơi nước: Ihn = r + Chn.t r: 597,3 (Kcal/Kg) nhiệt hoá hơi của nước. Chn = 0,44(Kcal/Kg tỷ nhiệt của hơi nước. d Thau vào: Iâ = 0,24t + (597,3 + 0,44t) (1-14) (Kcal/Kg không khí khô) 1000 1.5 Nhiệt độ không khí: Nhiệt độ không khí là yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến cảm giác nhiệt của người ở trong nhà, nhiệt độ không khí phụ thuộc vào bức xạ mặt trời, nó luôn thay đổi từng giờ trong ngày, từng mùa trong năm. Đường cong biểu diễn sự thay đổi nhiệt độ không khí tương ứng với đường cong biểu diễn cường đồ bức xạ mặt trời nhưng do quán tính nhiệt nên nó chậm hơn 1 số giờ.
Thông thường trong một ngày đêm, nhiệt độ cao nhất vào lúc 13h. Trong năm nhiệt độ cao nhất vào tháng 7 và thấp nhất vào tháng giêng. Trong tính toán thông gió phải biết được địa điểm xây dựng ở các địa phương – Tra bảng phụ lục một số giáo trình.D CỦA KHÔNG KHÍ ẨM: 2.1 Giới thiệu -Cấu tạo biểu đồ I. Trong thông gió muốn xác định một trạng thái bất kỳ của không khí ta cần từ 3 đến 5 thông số đó là: t, φ, I, d, và Phn chứ không thể xác định trạng thái của không 6 khí mới chỉ biết 2 thông số: Cho nên trong tính toán sẽ gặp rất nhiều khó khăn và phức tạp.
Để tiện lợi và nhanh chóng, trong kỷ thuật người ta lập biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa các thông số của trạng thái không khí ẩm. Việc lập biểu đồ ở các nước có khác nhau. Các nước tư bản thường dùng biểu đồ I-t của Mollier (Đức). Các nước xã hội chủ nghĩa (Liên Xô cũ) và đa số các nước dùng biểu đồ I-d của Giáo sư RamZin(Nga) thiết lập năm 1918.
Nhờ có biểu đò này, nếu biết trước 2 trong các thông số trên ta có thể tìm được các thông số còn lại. Để lập biểu đồ I-d người ta sử dụng 2 phương trình (1-10) và (1-14) ϕ P' ' hn d = 622 (1-10) [g/kg không khí khô] Pkq − ϕ P' ' bh d Ia = 0,24t + (597,3 + 0,44t) (1-14) [Kcal/kg không khí khô] 1000 Cấu tạo của biểu đồ Hai trục của biểu đồ hợp với nhau 1 góc 1350. Trên đồ thị biểu diễn các thông số: t, ϕ , I, d, Phn. Đường ϕ = 100% chia biểu đồ thành 2 vùng: Vùng phía trên đặc trưng cho không khí chưa bảo hoà hơi nước, nó còn có khả năng nhận thêm hơi nước.
Vùng phía dưới là vùng không ổn định. Không khí nằm trong vùng này có xu hướng trở về trạng thái bão hoà giới hạn ϕ = 100%, hơi nước thừa trong không khí sẽ ngưng lại thành nước. Trục tung, trên đó ghi các giá trị của nhiệt hàm I (Kcal/kg) và trục hoành, trên đó ghi các giá trị của dung ẩm d (g/kg không khí khô) Các đường nhiệt hàm I = Const đi xiên song song với trục hoành d. Còn các đường dung ẩm d = const có hướng thẳng đứng song song với trục tung I.
Ngoài các đường I và d, trên biểu đồ I-d còn có các đường đẳng nhiệt độ t = const và độ ẩm tương đối ϕ = const.