Chương 1 CẤU TẠO CHUNG CỦA Ô TÔ V À YÊU CẦU BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA 1. CÂ U TẠ O CH UN G CỦA Ô TÔ 1. Phân loại ô tô Ô tô là loại phương tiện tự hành (không cần lực kéo bẽn ngoài), dùng để vặn chuyên hành khách, hàng hoá hoặc thực hiện m ột nhiệm vụ chuyên m ôn nhất định. Chiếc ô tô sử dụng động cơ đẩu tiên được ra đời vào cuối thế kỷ XIX, tương đối thô sơ, nhưng đến nay, ô tò đã phát triển đến đình cao về kỹ thuật, đa dạng về công dụng và kết cấu.
v ể công dụng, có các loại xe như: - Xe du lịch và xe thể thao dùng để chờ từ 1 đến 6 người. - Xe buýt, m ini buýt và xe ca dùng để chờ từ 6 người trở lên. - Xe tải dùng để vận chuyển hàng hoá, trong đó có xe tài nhẹ, xe tải trung bình và xe tải lớn có thể vận chuyển được từ 1 đến 30 tấn hàng hoá. - Xe đặc chùng dùng để Ihực hiện m ột nhiệm vụ chuyên m ôn nhất định, ví dụ các loại xe dùng trong quân đội, cảnh sát, cứu hoả; xe phục vụ kỹ thuật trong sẫn bay, xe bổn v.
Về kết cấu, có x e c h ạ y bằng nhiên liệu xăng, xe chạy bằng nhiên liệu diesel, xe chạy điện acquy, xe ben, xe có động cơ đặt phía trước, xe có động cơ đật phía sau, xe m ột cẩu chù động (phía trước hoặc phía sau), xe hai cầu chù động v. Cáu tạo chung của ò tó Ô tõ có kết cấu khá phức tạp, bao gồm nhiều bộ phận, hệ thống, cụm và tổng thành lắp ghép với nhau (hình 1.1-1), m ỗi bộ phận thực hiện một chức năng nhất định. Các bộ phận và hệ thống cơ bản cùa ô tò bao gồm: - Đ ộng cơ tạo ra lực làm xe chuyển động; - Hệ thống truyền lực (ly hợp, hộp số, trục truyền và cầu chù động) truyền m ôm en từ dộng cơ đến các bánh xe chù động làm quay bánh xe; 5 - Hệ thống treo (nhíp, giảm chấn và các bánh xe) giảm xóc cho thân xe khi xe chạy trên đường; - Hệ thống lái giúp người lái có thê điều khiển xe một cách nhẹ nhàng và dễ dàng, thuận lợi; - Hệ thống phanh giúp người lái có thể dừng xe khi cần; - Hệ thống điện cung cấp điện cho các thiết bị điện, các hệ thống và phục vụ chiếu H ìn h 1. Sơ đồ câu tạo m ột xe ô tô du lịch sáng cho xe; 1- động cơ; 2- hộp số; 3- trục truyền; 4 - hỏp vi sai: 5- cầu chú động; 6- bánh xe chú động; 7- thân xe; - T hán xe, thùng, bệ để 8- bánh xe dẫn hướng.
lắp các bộ phận, hệ thống cùa xe , lắp khoang chớ người và chở hàng hoá. YÊU CẨU BẢO DƯ ỠNG, SỬA CHỮA Ồ TÔ N hư đã nói ờ trên, ô tô là m ột cỗ m áy cố kết cấu phức tạp, được lắp ghép từ nhiều bộ phận với tổng số chi tiết lắp ghép có thê lên tới trên 15.000 chi tiết, trong đó có rất nhiểu cặp chi tiết có chuyển động tương đối với nhau. T rong quá trình làm việc, do chịu tải trọng và m a sát nên các chi tiết thường bị m òn, biến dạng hoặc gãy vỡ, hỏng hóc. làm m ất tính nãng hoạt động bình thường của xe.
Kết quả là làm giảm công suất động cơ, tăng tiêu hao nhiên liệu, giảm mức độ tin cậy và an toàn trong sử dụng xe; nói chung là hiệu quả kinh tế trong khai thác sử dụng xe giảm. Đê khai thác hết khả năng làm việc và tăng hiệu quả sử dụng xe, trong quá trình sừ dụng người ta phải thực hiện báo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa nhằm ngăn ngừa sự m òn nhanh và khắc phục các hòng hóc bất thường đẽ đàm bào duy trì trạng thái kỹ thuật binh thường của xe. N ội dung công việc bảo dưỡng và sửa chữa có sự khác nhau. - Bảo dưỡng: là những công việc được tiến hành có k ế hoạch và có hệ thống nhằm ngăn ngừa hư hỏng, đảm bảo duy trì trạng thái kỹ thuật tốt và kéo dài tuổi thọ của xe.
Bảo dưỡng được tiến hành hằng ngày và định kỳ theo thời gian sử dụn° hoặc theo sổ kilõm et xe chạy. Bảo dưỡng bao gồm một loạt công việc bắt buôc chù yếu tập trung vào kiểm tra trạng thái kỹ thuật, tẩy rửa, bắt chặt, thay dầu m ỡ chẩn đoán tình trạng kỹ thuật và điều chinh các cụm máy. Bảo dưỡng dược chia thành bảo dưỡng neày và hai cấp bảo dưỡng định kỳ là bảo dưỡng 1 và bảo dưỡnn ~> 6 Bảo dưỡng ngày được thực hiện hầng ngày chù yếu bời chính người lái xe trước và sau khi vận hành xe. Công việc chù yếu gồm kiểm tra và bổ sung nhiên liệu, dáu, nước, kiểm tra sự rò rỉ cùa các đường ống, kiểm tra sự hoạt động bình thường cùa các hệ thống chiếu sáng và an toàn.
Báo dưỡng định kỳ thường được thực hiện ở các gara hoặc xưởng sửa chữa xe và do thợ chuyên m ôn thực hiện. Chu kỳ và nội dung công việc cẩn thực hiện ờ mỗi cấp bảo dưỡng thường được nhà chế tạo quy định cụ thể trong cấc sổ tay hướng dẫn sử dụng, nhưng nói chung có thể Ihấy như ờ bảng 1. Chu kỳ bào dưỡng các loại xe trong điều kiện đường sá tốt Chu kỳ bảo dưỡng (km) Loai xe Báo dưỡng cấp 1 Bảo dưỡng cáp 2 Xe du lịch 4000 - 5000 15000 - 20000 Xe tải 2000 - 2500 7000 - 10000 Xe đãc chùng 1500-2500 6000 - 10000 Xe khách 2000 - 3000 10000- 15000 Nếu đường sá xấu, m ói trường hoạt động bẩn, bụi nhiều thì định mức thời gian nói trẽn giảm từ 15 - 30%. Nội dung bảo dưỡng cấp 1 bao gồm chù yếu là kiểm ư a và bổ sung dầu m ỡ như thay dầu động cơ, kiểm tra và bổ sung dẩu các hệ thống, tẩy rửa các loại bầu lọc, bơm m ỡ vào các vú mỡ, kiểm tra sự làm việc cùa các loại đổng hồ, các cơ cấu và hệ thống như phanh, lái, xiết chặt bulông các hệ thống an toàn v.
Nội dung báo dưỡng cấp 2 bao gồm các công việc như cùa bảo dưỡng cấp 1 và thực hiện thêm các công việc điều chinh khe hờ nhiệt, điều chinh góc đánh lửa, thay dầu dộng cơ và dầu các hệ thống, thay các lõi lọc, thay chất lỏng làm mát, kiểm tra tất cả các cụm , hệ thống và điểu chình nếu cần. - Sửa chữa: là những công việc duy trì và phục hổi tính không hỏng và khả nãng làm việc bình thường cùa xe. Có 2 dạng sửa chữa là sửa chữa nhò và sửa chữa lớn. Sửa chữa nhò là công việc khấc phục các hư hỏng cục bộ, ngẫu nhiên cùa các chi tiết trong các cụm m áy, có thê tháo một phần hoặc thay thế m ột sô' cụm , chi tiết bằng chi tiết mới hoặc chi tiết sửa chữa.
Sửa chữa lớn (đại tu) được tiến hành theo định kỳ để phục hồi khả năng làm việc đầy đù cùa tất cả các chi tiết, cụm bằng cách phục hồi hoặc thay thế tất cả các chi tiết m òn. hóng bằng chi tiết mới hoặc chi tiết sửa chữa. Đặc trưng của sửa chữa lớn là tháo toàn bộ xe để sửa chữa, thay th ế các chi tiết, bộ phần rồi lắp lại như mới. Yèu cẩu xe phải được phục hồi khả năng làm việc bàng ít nhất 80% so với xe mới.
Sửa chữa lớn thường được thực hiện trong các xướng sứa chữa có đầy đù trang thiết bị cơ bàn phục vụ tháo, lắp, gia công cơ khí và kiểm tra. 7 Xe hoặc các cụm m áy cẩn phải sừa chữa lớn khi các chi tiết cơ bản bị hòng cân phải sừa chữa hoặc thay thế (khung xe đối với ô tó hoặc thần m áy đối với động cơ), hoặc các chi tiết chính bị m òn đến mức làm cho việc sử dụng phương tiện không đảm bảo tính kinh tế. Trong điẻu kiện sử dụng bình thường, xe và động cơ thường được sửa chữa lớn sau khi chạy được khoảng 150.000 km tuỳ thuộc loại xe. Xe tải có chu kỳ sửa chữa lớn ngắn hơn xe du lịch.
Trong xường sửa chữa ô tô, quá trình sừa chữa lớn gồm các công đoạn sau dây: 1. Tiếp nhận xe vào sửa chữa, rửa ngoài. Tháo các cụm ra khòi xe. T háo rời chi tiết từ các cụm.
Rửa và kiểm tra, phân loại chi tiết. Sửa chữa, phục hồi các chi tiết và cụm máy. Lắp, điều chinh, chạy rà, thừ nghiệm các cụm. Lắp xe, thử xe, sơn xe và giao xe.
Việc tổ chức sửa chữa tuỳ thuộc vào năng lực chuyên m ôn, vốn đầu tư. nãng lực sản xuất và số lượng khách hàng cùa các xưởng. Các xưởng có thể bò trí thợ làm việc theo cách chuyên m ôn hoá (m ỗi thợ làm m ột loại công việc nhất định) nếu công việc nhiều hoặc theo cách làm sam (m ột thợ có thể làm được tất cả các loại công việc sửa chữa xe từ động cơ đến các hệ thống gầm ) nếu ít việc. T H IẾ T BI VÀ D Ụ NG cụ DÙNG T R O N G SỬA CHỮA Đê thực hiện yêu cầu sừa chữa đảm bảo an toàn, năng suất và chất lượng, các xường sừa chữa thường được trang bị các loại trang thiết bị và dụng cụ sau đây: 3 ,4 H ìn h 1.
Balăng thuy lực (a) và giá lắp động cơ (b) 1- kích thuy lực; 2- tru đây; 3- dãy xích: 4- cần ngang; 5- hòp giam tốc; 6- tay quay: 7- bích lăp động cơ. 8 Thiết bị vận chuyển và nâng đờ'. Thiết bị thuộc loại này gồm các loại balăng, tời, kích thuỷ lực, giá tháo lắp các cụm (hình 1.3-1) để có thể nâng, hạ xe hoặc cẩu các tổng thành như động cơ, hộp sô' v. ra khỏi xe để sừa chữa và sau đó cẩu lắp trở lại xe.
Trong các xí nghiệp sửa chữa lớn, người ta thường trang bị các hệ thống cầu chuyển, tời điện và các loại giá nâng đỡ xe tự động thay cho các loại balăng và kích nói trẽn. Tliiết bị gia cõng cơ khí, sơn, gò hàn và các thiết bị pliục vụ: Đối với các xưởng nhỏ, các thiết bị này gồm m áy nén khí, m áy ép, các thiết bị vạn nãng phục vụ cóng việc khoan, m ài, doa, cắt, gò hàn đơn giản trong sửa chữa, còn các công việc gia cóng chính xác thì thuê ngoài.
