Giáo Trình Lập Trình .NET: Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao

Giáo trình lập trình NET TS Trần Anh Tuấn, ThS Mai Yến Trinh, ThS Phan Hồ Duy Phương cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn cho lập trình viên.

• Người hướng dẫn: TS. Tran Anh Tu
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ Thông Tin
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thông Tin
• Đề tài: Giáo Trình Lập Trình .NET: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CÔNG NGHỆ .NET
• 1.1. Các thành phần của Common language runtime (CLR)
• 1.2. Framework Class Library (FCL)
• 1.3. Cơ chế biên dịch của .NET Framework
• 1.4. Một số đặc điểm của .NET Framework
• 1.5. Một số loại ứng dụng dựa trên .NET Framework
• 1.6. Windows Presentation Foundation (WPF)
• 1.7. Language Integrated Query (LINQ)
• 1.8. Windows Communication Foundation (WCF)
• 1.9. Các nền tảng khác dựa trên .NET Framework
• 1.10. Microsoft Visual Studio .NET
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ C#
• 2.1. Tổng quan về C#
• 2.2. Chương trình “Hello World”
• 2.3. Biến và hằng
• 2.4. Các kiểu dữ liệu
• 2.4.1. Các kiểu dữ liệu giá trị (Value Types)
• 2.4.2. Các kiểu dữ liệu tham chiếu (Reference Type)
• 2.5. Các toán tử
• 2.5.1. Toán tử gán
• 2.5.2. Toán tử toán học
• 2.5.3. Toán tử quan hệ
• 2.5.4. Toán tử luận lý
• 2.5.5. Toán tử điều kiện
• 2.6. Điều khiển chương trình
• 2.6.1. Câu lệnh điều kiện
• 2.6.2. Câu lệnh lặp
• 2.6.3. Câu lệnh jump
• 2.7. Khai báo hàm
• 2.7.1. Cách truyền tham số cho hàm
• 2.8. Mảng một chiều
• 2.9. Mảng hai chiều
• 2.10. Xử lý ngoại lệ (Exception Handling)
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN VỀ HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG
• 3.1. Lớp và đối tượng
• 3.2. Phương thức tạo và phương thức hủy
• 3.3. Thuộc tính, phương thức
• 3.4. Phương thức truy vấn và phương thức cập nhật
• 4. CHƯƠNG 4: CHUỖI KÝ TỰ VÀ TẬP TIN TRONG C#
• 4.1. Chuỗi ký tự (String)
• 4.2. Định dạng String
• 4.3. Nhập/xuất tập tin (File I/O)
• 4.4. Khái niệm I/O
• 4.5. Lượng dữ liệu (Stream)
• 4.6. Các lớp FileStream, StreamReader, StreamWriter
• 5. CHƯƠNG 5: LẬP TRÌNH WINDOWS FORMS
• 5.1. Giao diện đồ họa
• 5.2. Các ứng dụng trên Windows Forms
• 5.3. Thành phần giao diện cơ bản
• 5.3.1. Label, TextBox, Button
• 5.4. Thành phần giao diện nâng cao
• 5.5. Bài tập cùng chương
• 6. CHƯƠNG 6: LẬP TRÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU TRONG C#
• 6.1. Giới thiệu LINQ
• 6.2. Kiến trúc và các thành phần trong LINQ
• 6.3. Truy vấn trong LINQ
• 6.4. Giới thiệu LINQ to SQL
• 6.5. Mô hình hóa cơ sở dữ liệu
• 6.6. Tạo mô hình dữ liệu LINQ to SQL
• 6.7. Truy vấn dữ liệu với LINQ to SQL
• 6.8. Xây dựng ứng dụng minh họa
• 6.9. Thiết kế cơ sở dữ liệu
• 6.10. Thiết kế giao diện
• 6.11. Yêu cầu cài đặt
• 6.12. Bài tập cùng chương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Lập Trình

Giáo trình lập trình .NET là một tài liệu quan trọng cho những ai muốn tìm hiểu về lập trình ứng dụng trên nền tảng .NET. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn hướng dẫn chi tiết các kỹ thuật lập trình nâng cao. Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, việc nắm vững kiến thức về .NET trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Lập Trình .NET Khái Niệm Cơ Bản và Lợi Ích

Lập trình .NET là một nền tảng phát triển ứng dụng mạnh mẽ, cho phép lập trình viên xây dựng các ứng dụng đa dạng từ web đến desktop. Nền tảng này hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình như C#, VB.NET, và F#. Việc sử dụng .NET giúp tăng tốc độ phát triển và giảm thiểu lỗi trong quá trình lập trình.

1.2. Các Thành Phần Chính Của .NET Framework

.NET Framework bao gồm hai thành phần chính: Common Language Runtime (CLR) và Framework Class Library (FCL). CLR chịu trách nhiệm thực thi mã và quản lý bộ nhớ, trong khi FCL cung cấp các thư viện hỗ trợ cho việc phát triển ứng dụng. Sự kết hợp này tạo ra một môi trường lập trình ổn định và hiệu quả.

II. Những Thách Thức Trong Lập Trình

Mặc dù lập trình .NET mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng không thiếu những thách thức mà lập trình viên phải đối mặt. Từ việc quản lý bộ nhớ đến xử lý ngoại lệ, những vấn đề này có thể gây khó khăn cho người mới bắt đầu. Việc hiểu rõ các thách thức này sẽ giúp lập trình viên tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Quản Lý Bộ Nhớ Trong .NET Những Vấn Đề Thường Gặp

Quản lý bộ nhớ là một trong những thách thức lớn nhất trong lập trình .NET. Mặc dù CLR tự động quản lý bộ nhớ thông qua Garbage Collection, nhưng lập trình viên vẫn cần phải hiểu cách thức hoạt động của nó để tránh rò rỉ bộ nhớ và tối ưu hóa hiệu suất ứng dụng.

2.2. Xử Lý Ngoại Lệ Cách Tiếp Cận Hiệu Quả

Xử lý ngoại lệ là một phần quan trọng trong lập trình .NET. Việc sử dụng các cấu trúc try-catch-finally giúp lập trình viên quản lý lỗi một cách hiệu quả. Tuy nhiên, cần phải cẩn thận để không làm giảm hiệu suất của ứng dụng khi xử lý ngoại lệ.

III. Phương Pháp Lập Trình

Để trở thành một lập trình viên .NET giỏi, việc nắm vững các phương pháp lập trình là rất quan trọng. Từ việc hiểu rõ ngôn ngữ C# đến việc áp dụng các mẫu thiết kế, những kiến thức này sẽ giúp lập trình viên phát triển ứng dụng một cách hiệu quả và bền vững.

3.1. Ngôn Ngữ C Cơ Bản và Nâng Cao

C# là ngôn ngữ lập trình chính trong .NET. Việc nắm vững cú pháp và các khái niệm cơ bản như biến, kiểu dữ liệu, và cấu trúc điều khiển là rất cần thiết. Ngoài ra, các khái niệm nâng cao như lập trình hướng đối tượng cũng cần được tìm hiểu để phát triển ứng dụng phức tạp.

3.2. Mẫu Thiết Kế Trong Lập Trình .NET Tối Ưu Hóa Ứng Dụng

Mẫu thiết kế là những giải pháp đã được chứng minh cho các vấn đề lập trình phổ biến. Việc áp dụng các mẫu thiết kế như Singleton, Factory, và Observer giúp lập trình viên xây dựng ứng dụng dễ bảo trì và mở rộng hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Lập Trình

Lập trình .NET không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực khác nhau. Từ phát triển ứng dụng web đến ứng dụng desktop, .NET đã chứng minh được tính linh hoạt và hiệu quả của nó trong việc giải quyết các vấn đề thực tế.

4.1. Phát Triển Ứng Dụng Web Với ASP.NET

ASP.NET là một phần của .NET Framework, cho phép lập trình viên xây dựng các ứng dụng web mạnh mẽ. Với khả năng xử lý yêu cầu HTTP và tích hợp dễ dàng với cơ sở dữ liệu, ASP.NET là lựa chọn hàng đầu cho việc phát triển ứng dụng web hiện đại.

4.2. Lập Trình Ứng Dụng Desktop Với Windows Forms

Windows Forms là một công cụ mạnh mẽ cho việc phát triển ứng dụng desktop. Với giao diện người dùng trực quan và dễ sử dụng, lập trình viên có thể nhanh chóng tạo ra các ứng dụng đáp ứng nhu cầu của người dùng.

V. Kết Luận Tương Lai Của Lập Trình

Lập trình .NET đang ngày càng phát triển và mở rộng. Với sự ra đời của .NET Core và các công nghệ mới, tương lai của lập trình .NET hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội cho lập trình viên. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực này sẽ giúp lập trình viên sẵn sàng cho những thách thức mới.

5.1. Xu Hướng Phát Triển .NET Core

.NET Core là phiên bản mới của .NET Framework, cho phép phát triển ứng dụng trên nhiều nền tảng khác nhau. Sự linh hoạt này mở ra nhiều cơ hội cho lập trình viên trong việc xây dựng ứng dụng đa nền tảng.

5.2. Tương Lai Của Lập Trình .NET Cơ Hội và Thách Thức

Tương lai của lập trình .NET sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thị trường. Lập trình viên cần phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng để đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH LẬP TRÌNH .NET

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lập trình .NET là tài liệu học tập chính quy do tập thể tác giả gồm TS. Trần Anh Tuấn, ThS. Mai Yến Trinh và ThS. Phan Hữu Duy Phương thuộc Trường Đại học Cửu Long biên soạn, được Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân xuất bản năm 2020 tại Hà Nội. Trong chương trình đào tạo đại học và cao đẳng ngành Công nghệ Thông tin, giáo trình giữ vị trí là học phần chuyên ngành then chốt về phát triển phần mềm ứng dụng trên nền tảng Microsoft .NET.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung trang bị cho người học hệ thống kiến thức toàn diện từ lý thuyết kiến trúc nền tảng đến kỹ năng thực hành lập trình:

• Hiểu rõ cấu trúc hoạt động của nền tảng .NET Framework, cơ chế thực thi mã nguồn và môi trường phát triển tích hợp Visual Studio .NET.
• Nắm vững cú pháp, hệ thống kiểu dữ liệu, các cấu trúc điều khiển và kỹ thuật lập trình hướng đối tượng bằng ngôn ngữ C#.
• Làm chủ kỹ thuật xử lý dữ liệu nâng cao gồm thao tác chuỗi ký tự, quản lý nhập/xuất luồng tập tin (File I/O Streams).
• Thành thạo kỹ năng thiết kế giao diện đồ họa người dùng (GUI) trên Windows Forms và kỹ thuật kết nối, thao tác cơ sở dữ liệu qua công nghệ Language Integrated Query (LINQ) và mô hình LINQ to SQL.

Cấu trúc giáo trình gồm 6 chương được thiết kế theo lộ trình sư phạm tuyến tính: khởi đầu từ kiến trúc hệ thống, đi sâu vào ngôn ngữ lập trình C#, mở rộng sang mô hình hướng đối tượng, tiếp cận lập trình giao diện Desktop và kết thúc bằng giải pháp quản trị cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận gắn liền giữa lý thuyết phân tích với các bảng tra cứu thuộc tính, phương thức cụ thể của từng điều khiển và các đồ án mẫu có mã nguồn đối sánh trực tiếp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

• Chương 1: Giới thiệu công nghệ .NET (Trang 20–30): Phân tích kiến trúc tổng thể của .NET Framework gồm hai thành phần trọng tâm là môi trường thực thi ngôn ngữ chung Common Language Runtime (CLR) và thư viện lớp Framework Class Library (FCL). Trình bày cơ chế biên dịch hai bước từ mã nguồn (Source Code) sang mã trung gian Microsoft Intermediate Language (MSIL/DLL) và thông qua trình biên dịch Just-In-Time (JIT) để tạo mã máy (Native Code). Giới thiệu các nền tảng ứng dụng như Windows Forms, WPF, WCF, ASP.NET, XNA, cùng các phân nhánh mở rộng như Mono và .NET Core. Khái quát các tính năng quản lý dự án (Project, Solution), cửa sổ Toolbox, Properties, cơ chế Build và công cụ Debug (Breakpoint) trên môi trường Visual Studio.NET.
• Chương 2: Tổng quan về C# (Trang 31–68): Trình bày lịch sử phát triển của ngôn ngữ C# do Anders Hejlsberg thiết kế năm 2000. Khởi đầu với cấu trúc chương trình "Hello World" trên Console Application. Phân tích cú pháp biến, hằng số (const), hệ thống kiểu dữ liệu giá trị (Value Types: số nguyên, dấu chấm động, ký tự, luận lý theo Bảng 2-1, 2-2, 2-3) và kiểu dữ liệu tham chiếu (Reference Types: lớp object theo Bảng 2-4, chuỗi string). Hướng dẫn các kỹ thuật ép kiểu ngầm định, tường minh, phương thức Parse(), TryParse() và lớp Convert (Bảng 2-5). Chi tiết hóa các toán tử (toán học, quan hệ, luận lý, toán tử điều kiện ba ngôi), cấu trúc điều khiển rẽ nhánh (if...else, switch...case), cấu trúc lặp (for, while, do...while), lệnh nhảy (goto, break, continue, return), kỹ thuật khai báo hàm, mảng một chiều, mảng hai chiều, vòng lặp foreach và khối xử lý ngoại lệ (Exception Handling qua Bảng 2-10).
• Chương 3: Tổng quan về Hướng đối tượng (Trang 69–92): Xây dựng các khái niệm nền tảng về lớp (Class) và đối tượng (Object). Phân tích chi tiết phương thức khởi tạo (Constructor), phương thức hủy (Destructor), cơ chế bao đóng thông qua thuộc tính (Properties) với các phương thức truy vấn (getter) và cập nhật (setter). Phân loại các phạm vi truy cập (Access Modifiers theo Bảng 3-1) và kỹ thuật phân chia không gian tên (Namespace).
• Chương 4: Chuỗi ký tự và Tập tin trong C# (Trang 95–107): Khảo sát lớp String (Bảng 4-1) và lớp biến đổi StringBuilder (Bảng 4-2), đối sánh hiệu năng giữa hai đối tượng (Bảng 4-3). Hướng dẫn nhập/xuất dữ liệu (File I/O) trên kiến trúc luồng (Stream) trong namespace System.IO (Bảng 4-4), chi tiết hóa cách thức sử dụng các lớp FileStream, StreamReader (Bảng 4-5) và StreamWriter (Bảng 4-6).
• Chương 5: Lập trình Windows Forms (Trang 108–158): Phân tích cơ chế giao diện đồ họa trên nền tảng Windows API. Cung cấp thông số thuộc tính, phương thức và sự kiện của Form (Bảng 5-1) cùng các điều khiển cơ bản: Label, TextBox, Button, MaskedTextBox, CheckBox, RadioButton, ComboBox, ListBox, CheckedListBox, PictureBox, DateTimePicker (Bảng 5-2 đến 5-13). Nâng cao năng lực thiết kế giao diện qua các điều khiển phức hợp: ListView, TreeView, Panel, SplitContainer, ToolStripContainer, TabControl, MenuStrip, ToolStripMenuItem, ToolStripComboBox, ToolStripTextBox, ToolStrip (Bảng 5-14 đến 5-24).
• Chương 6: Lập trình Cơ sở dữ liệu trong C# (Trang 159–203): Giới thiệu ngôn ngữ truy vấn tích hợp LINQ (Bảng 6-1, 6-2) và kiến trúc tầng của LINQ to SQL (Hình 6-3). Trình bày quy trình mô hình hóa đối tượng - quan hệ (ORM), kết nối máy chủ cơ sở dữ liệu SQL Server, tự động tạo lớp ngữ cảnh DataContext (minh họa bằng lớp SinhVienDataContext) và các lớp thực thể (Entity Classes). Hướng dẫn cú pháp truy vấn, cập nhật, xóa dữ liệu và hiện thực hóa các ứng dụng quản trị hoàn chỉnh.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Kiến trúc quản lý bộ nhớ và thực thi (Managed Execution): Làm rõ vai trò của CLR trong việc kiểm soát mã được quản lý (Managed Code), cơ chế dọn dẹp vùng nhớ tự động (Garbage Collection), cơ chế bẫy lỗi và bảo mật khi thực thi mã lệnh.
• Hệ thống kiểu thống nhất (Common Type System): Mô tả cấu trúc phân tầng bắt nguồn từ lớp gốc System.Object, quy định rõ sự khác biệt giữa vùng nhớ ngăn xếp (Stack) của Value Types và vùng nhớ bộ nhớ ảo (Heap) của Reference Types.
• Mô hình ánh xạ đối tượng - quan hệ (ORM Architecture): Cung cấp nguyên lý chuyển đổi cấu trúc bảng, khóa chính, khóa ngoại của cơ sở dữ liệu quan hệ thành các thuộc tính, phương thức hướng đối tượng thông qua LINQ to SQL.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical Skills): Khả năng lập trình C# có cấu trúc và hướng đối tượng; kỹ năng thao tác luồng dữ liệu file; kỹ năng gỡ lỗi chương trình bằng Breakpoint ở các chế độ Debug (F5) và Non-debug (Ctrl+F5); kỹ năng cấu hình tham số trực quan cho các control trên IDE.
• Kỹ năng phân tích (Analytical Skills): Phân tích bài toán quản lý, phân vùng lỗi biên dịch (từng phần qua Project hoặc toàn phần qua Solution), thiết kế cấu trúc lớp và mô hình hóa quan hệ thực thể cơ sở dữ liệu.
• Kỹ năng thực hành (Practical Competencies): Trực tiếp xây dựng các ứng dụng Desktop đáp ứng sự kiện người dùng và tương tác dữ liệu thực tế như hệ thống quản lý nhân sự, quản lý học tập và hệ thống bán lẻ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm diễn dịch kết hợp minh họa thực nghiệm. Mỗi khái niệm lý thuyết trừu tượng đều được chuẩn hóa bằng định nghĩa cú pháp, bảng giải thích tham số và đoạn mã nguồn tương ứng:

[Mã nguồn / Định nghĩa cú pháp] ➔ [Bảng mô tả thuộc tính / phương thức] ➔ [Hình ảnh giao diện / Kết quả thực thi]

Phương pháp giảng dạy dựa trên hệ thống bài tập thực hành theo hướng dự án mẫu (Case Studies) cụ thể, bao gồm:

• Minh họa xây dựng ứng dụng tính toán cá nhân (Hình 5-14).
• Giao diện tính tiền bán hàng (Hình 5-15).
• Ứng dụng quản lý khách hàng, quản lý nhân viên và quản lý phòng ban (Hình 5-16, 5-17, 5-18).
• Hệ thống quản lý sinh viên và quản lý lớp học tích hợp CSDL (Hình 6-11, 6-12, 6-13, 6-14).
• Phân hệ quản lý và tìm kiếm sách thư viện (Hình 6-15, 6-16).

Quy trình đánh giá kết quả học tập được tổ chức thông qua hai kênh:

1. Hệ thống câu hỏi củng cố lý thuyết: Đặt ra các vấn đề trọng tâm ở cuối mỗi chương như cấu trúc phân tầng .NET, cơ chế JIT Compilation, phân loại ngoại lệ hoặc so sánh chuỗi.
2. Hệ thống bài tập củng cố thực hành: Yêu cầu người học tự thiết lập thuộc tính các điều khiển giao diện (dựa trên các bảng thông số như Bảng 6-3, 6-4) và viết mã xử lý nghiệp vụ CSDL thực tế.

Đối với hoạt động tự học, giáo trình cung cấp bảng chỉ dẫn chi tiết về tên thuộc tính, kiểu dữ liệu, phương thức và sự kiện kèm theo từng bước thao tác giao diện trong Visual Studio, giúp người học có thể tự kiểm tra, gỡ lỗi và thực thi mã nguồn độc lập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các bước phát triển quan trọng của hệ sinh thái Microsoft .NET tính đến thời điểm xuất bản năm 2020:

• Tích hợp công nghệ LINQ to SQL: Khắc phục sự phức tạp của kỹ thuật ADO.NET truyền thống bằng cách tích hợp truy vấn trực tiếp vào ngôn ngữ C#, cho phép kiểm soát lỗi cú pháp truy vấn ngay tại thời điểm biên dịch (Compile-time).
• Mở rộng kiến trúc dịch vụ và giao diện hiện đại: Giới thiệu cấu trúc của Windows Presentation Foundation (WPF) với cơ chế Data Binding vượt trội so với Windows Forms cơ bản; giới thiệu Windows Communication Foundation (WCF) xây dựng theo kiến trúc hướng dịch vụ (Service Oriented Architecture - SOA).
• Định hướng đa nền tảng: Giới thiệu nền tảng mã nguồn mở Mono (ứng dụng trong phát triển Unity Game, Xamarin) và .NET Core – khung làm việc đa nền tảng cho phép triển khai phần mềm trên các hệ điều hành ngoài Windows.
• Gắn kết nghiệp vụ thực tế: Tất cả các ví dụ minh họa và bài tập lớn trong Chương 5 và Chương 6 đều mô phỏng trực tiếp các bài toán quản trị thông tin thực tế trong doanh nghiệp và trường đại học.

Đặc điểm công nghệ	Nội dung tích hợp trong giáo trình	Ý nghĩa kỹ thuật
Truy vấn tích hợp	LINQ & LINQ to SQL	Thống nhất cú pháp truy vấn đối tượng, XML và CSDL SQL Server.
Kiến trúc dịch vụ	WCF (Service Oriented Architecture)	Chuẩn hóa phát triển ứng dụng phân tán, bảo mật và kết nối dịch vụ.
Giao diện thế hệ mới	Windows Presentation Foundation (WPF)	Nâng cao khả năng ràng buộc dữ liệu (Binding) và tùy biến đồ họa.
Mở rộng nền tảng	Mono Framework & .NET Core	Mở rộng phạm vi thực thi ra môi trường đa hệ điều hành và di động.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng học thuật cụ thể:

• Sinh viên chuyên ngành: Sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba ngành Công nghệ Thông tin, Kỹ thuật Phần mềm, Khoa học Máy tính và Hệ thống Thông tin tại các trường đại học, cao đẳng.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Nhập môn Lập trình (hoặc Kỹ thuật Lập trình cơ bản), nắm vững kiến thức Cơ sở Dữ liệu quan hệ (đặc biệt là ngôn ngữ truy vấn SQL trên hệ quản trị SQL Server) và các khái niệm cấu trúc dữ liệu cơ bản.
• Giảng viên và cán bộ giảng dạy: Tài liệu là khung tham chiếu chuẩn để xây dựng đề cương chi tiết học phần, bài giảng lý thuyết, ngân hàng câu hỏi kiểm tra và hệ thống đồ án thực hành cho môn Lập trình .NET / Lập trình Trực quan.
• Lập trình viên và người tự nghiên cứu: Dùng làm tài liệu tra cứu có hệ thống về bảng thuộc tính, sự kiện của các Windows Forms Controls và cú pháp thao tác dữ liệu qua LINQ to SQL.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế trực tiếp cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin bậc đại học và cao đẳng đang theo học học phần lập trình ứng dụng trên nền tảng .NET, cũng như người học cần tài liệu tham khảo có cấu trúc về ngôn ngữ C#.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về logic lập trình (biến, điều kiện, vòng lặp), hiểu biết về lập trình hướng đối tượng căn bản và kiến thức về cơ sở dữ liệu quan hệ (SQL Server).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu cung cấp hệ thống bảng tra cứu đầy đủ về thuộc tính, sự kiện của từng Control trên Windows Forms (24 bảng danh mục ở Chương 5) và hướng dẫn chi tiết từng bước xây dựng ứng dụng quản lý gắn với LINQ to SQL có hình ảnh trực quan tương ứng (16 hình minh họa ở Chương 6).

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên cài đặt phần mềm Microsoft Visual Studio, thực hành tuần tự từ các bài tập Console ở Chương 2, chuyển sang thiết kế giao diện theo bảng thông số ở Chương 5 và kết nối CSDL theo đúng các bước tạo DataContext ở Chương 6, kết hợp sử dụng công cụ Breakpoint/Debug để phân tích luồng dữ liệu.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình trích dẫn và đối sánh với các tài liệu tham khảo học thuật gồm:

• C# Căn bản và Visual Studio .NET IDE (Tập 1, NXB Tổng hợp TPHCM, 2005) của tác giả Dương Quang Thiện.
• C# và .NET Framework (Tập 2, NXB Tổng hợp TPHCM, 2005) của tác giả Dương Quang Thiện.
• C# 2005 Lập trình cơ bản (NXB Lao Động - Xã Hội, 2006) của tác giả Phạm Hữu Khang.
• Tài liệu kỹ thuật trực tuyến từ hệ thống Microsoft Developer Network (MSDN).

---

Kết luận

Giáo trình Lập trình .NET (Đại học Cửu Long, NXB Quân đội Nhân dân, 2020) cung cấp một hệ thống lý thuyết và thực hành hoàn chỉnh về phát triển phần mềm ứng dụng trên nền tảng Microsoft .NET. Giá trị cốt lõi của tác phẩm thể hiện ở tính chuẩn mực về mặt thuật ngữ học thuật, cấu trúc phân tầng rõ ràng từ kiến trúc máy ảo CLR đến công nghệ ORM LINQ to SQL.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp cận kiến trúc tổng quan .NET và IDE Visual Studio (Chương 1).
2. Làm chủ cú pháp C# và xử lý ngoại lệ (Chương 2).
3. Rèn luyện tư duy thiết kế hướng đối tượng (Chương 3).
4. Khai thác luồng I/O và xử lý chuỗi (Chương 4).
5. Xây dựng giao diện Desktop Windows Forms (Chương 5).
6. Tích hợp cơ sở dữ liệu SQL Server với LINQ to SQL để hoàn thiện ứng dụng phần mềm (Chương 6).

Trích đoạn nội dung tài liệu

BQ GIAO DyC VA DAO TAO TRUING DAI HOC CtHJ LONG GI AO TR1NH LRP TRIOH .RET (Dung cho sinh vien ngdnh cong nghe thong tin) NHA XUAT BAN QUAN DOI NHAN DAN HaNoi-2020 t ❖ Dong tdc gid: TS. Tran Anh Tu&n ThS. Mai Yen Trinh ThS. Phan He* Duy Phirong (• ?.

f MUC LUC ♦ • CHUONG 1. Gldl THIEU CONG NGHE. Cac thanh phan cua. Common language runtime (CLR) 21 1.

Framework Class Library (FCL) 21 1. Cof che bien dich cua. Mpt so dac diem cua. Mot so loai ung dung dua tren.

Windows Presentation Foundation (WPF) 24 1. Langauge Integrate Query (LINQ). Windows Communication Foundation (WCF). Cac nen tang khac dua tren.

Microsoft Visual Studio. Mot so dac trung ciia Visual Studio. Cauhdi cung co 30 TAl LIEU THAM KHAO. TONG QUAN VE C# 31 2.

Tong quan ve C# 31 2. Chuang trinh “Hello World” 32 2. Bien va HSng 33 2. Cac kieu du lieu 35 2.

Cac kieu dir lieu gia tri (Value Types) 37. Cac kieu du lieu tham chieu (Reference Type) 38 2. Cac toan tu. Toan tu gan.

Toan tu toan hqc. Toan tu quan he. Toan tu luan ly. Toan tu dieu kien.

Di6u khidn chuang trinh. Cau lenh dieu kien. Cau lenh lap. Cau lenh jump.

Khai bao ham 51 2. Cach truySn tham sd cho ham 52 2. Mang mot chieu. Cau true lap foreach 57 2.

Mang hai chieu 57 2. Xu ly ngoai le (Exception Handling) 61 2. 65 TAI LIEU THAM KHAO. TONG QUAN VE HUONG DOI WONG 69 3.

Lop va ddi tuong. Phuong thuc tao va Phuong thuc huy. Phuong thuc tao (Constructor). Phuong thuc huy (Destructor).

Thuoc tinh, Phuong thuc 74 3. Phuong thuc truy van va phuong thuc cap nhat .92 TAI LIEU THAM KHAO. CHUOIKY TU* VA TAP TIN TRONG C#. Chudi ky tu (String).

Chudi ky tu. Dinh dang String. Nhap/xuat tap tin (File VO) 100 4. Khai niem VO.

Ludng du lieu (Stream) 100 4. Cac lop FileStream, StreamReader StreamWriter. Bai tap cung cd. 105 TAI LIEU THAM KHAO.

LAP TRINH WINDOWS FORMS 108 5. Giao dien do hoa 108 5. Cac img dung tren Windows Forms 110 5. Thanh phan giao dien co ban 110 5.

Label, TextBox, Button 111 8 5. Thanh ph4n giao dien nang cao 133 5. Bai tap cung co. 152 TAI LIEU THAM KHAO.

LAP TRINH CO SO DU' LIEU TRONG C#. Gioi thieu LINQ. Kien true va cac thanh phan trong LINQ 159 6. Truy van trong LINQ.

Gioi thieu LINQ to SQL. Mo hinh hoa co so du lieu. Tao mo hinh du lieu LINQ to SQL. Truy van du lieu vdi LINQ to SQL.

Xay dung ung dung minh hoa. Thiet ke co so du lieu. Thi£t k£ giao dien. Yeu cau cai dat.

Bai tap cung co .200 TAI LIEU TEAM KHAO .203 10 DANH MUC CAC HINH Hinh 1-1: Thanh phAn ciia. 20 Hinh 1-2: Co chA bien dich cua. 23 Hinh 1-3: Cac Framework hien tai. 26 Hinh 2-1: Ket qua chuong trinh Hello World.

32 Hinh 2-2: Ket qua chuorng trinh xu ly ngoai le. 64 Hinh 3-1: K6t qua chuong trinh vi du namespace. 92 i Hinh 5-1: Vi du dieu khien Label, TextBox va Button. 114 Hinh 5-2: Vi du dieu khien MaskedTextBox.

116 Hinh 5-3: Vi du dieu khien CheckBox va RadioButton. 118 Hinh 5-4: Vi du dieu khien ComboBox .121 Hinh 5-5: Vi du tao danh sach mon an bAng ComboBox, 122 4 Hinh 5-6: Vi du dieu khien ListBox. 125 i Hinh 5-7: Vi du dieu khien CheckedListBox. 128 Hinh 5-8: Vi du dieu khiSn PictureBox.

130 Hinh 5-9: Vi du dieu khien DateTimePicker. 132 11 Hinh5-10: Vidudieu khien ListView. 135 Hinh 5-11: Vi du dieu khien TabControl 143 Hinh 5-12: Vi du dieu khien MenuStrip 149 Hinh 5-13: Vi du dieu khien ToolStrip 150 Hinh 5-14: Giao dien may tinh ca nhan 152 Hinh 5-15: Giao dien tinh tien ban hang 153 Hinh 5-16: Giao dien quan ly khach hang 155 Hinh 5-17: Giao dien quan ly nhan vien. 156 Hinh 5-18: Giao dien quan ly phong ban.

156 Hinh 6-1: Kien true va thanh phan cua LINQ 159 Hinh 6-2: Form su dung cac loan tur truy van trong Linq 166 Hinh 6-3: Ting kien true cua LINQ to SQL 173 Hinh 6-4: Mo hinh hoa CSDL 174 Hinh 6-5: Cua so tao lop mo hinh LINQ to SQL 175 Hinh 6-6: Cua so thiet ke LINQ to SQL 176 Hinh 6-7: Cua sd ket ndi CSDL. 176 Hinh 6-8: Cua so thong bao ket ndi thanh edng 177 Hinh 6-9: Cua so tao cac lop thuc thd tu CSDL 177 Hinh 6-10: Lop SinhVienDataContext 179 1 Hinh 6-11: Co sd du lieu Quan ly Sinh vien 183 Hinh 6-12: Giao dien Quan ly sinh vien 186 12 Hinh 6-13: Giao dien Quan ly lop. 188 Hinh 6-14: Giao dien sua thong tin Lop 201 Hinh 6-15: Giao dien Quan ly Sach. 201 Hinh 6-16: Giao dien tim kiem Sach.

202 l 13 DANH MUC CAC BANG Bang 2-1: Kieu du lieu sd nguyen. 35 Bang 2-2: Kieu du lieu dau cham dong. 36 Bang 2-3: Kieu du lieu ky tu va luan ly. 36 t •> 'I Bang 2-4: Mot so phuong thuc cua kieu object.

37 -» •> Bang 2-5: Phuong thuc chuyen kieu trong Convert 41 Bang 2-6: Toan tu toan hoc 42 Bang 2-7: Toan tu quan he 42 Bang 2-8: Toan tu luan ly. 43 Bang 2-9: Thuoc tinh va phuong thuc dac trung cua mang 56 Bang 2-10: Bang liet ke mot sd lop ngoai le thong dung. 62 Bang 3-1: Pham vi truy cap. 71 Bang 4-1: Phuong thuc trong lop String.

95 Bang 4-2: Phuong thuc trong StringBuilder. 99 Bang 4-3: Vi du so sanh String va StringBuilder 99 Bang 4-4: Class trong System. 101 14 Bang 4-5: Phuong thuc cua StreamReader 104 Bang 4-6: Phuong thuc cua StreamWriter. 105 Bang 5-1: Thuoc tinh va su ki$n cua Form 109 Bang 5-2: Thuqc tinh cua Control 111 Bang-5-3: Thuoc tinh cua Label.

111 Bang 5-4: Thuoc tinh va sir kien cua TextBox 112 Bang 5-5: Thuoc tinh va str kien cua Button.: 113 Bang 5-6: Thuoc tinh va su kien cua MaskedTextBox. 115 > Bang 5-7: Thuoc tinh va sir kien cua CheckBox. 117 Bang 5-8: Thuqc tinh va sir kien cua RadioButton 118 Bang 5-9: Thuoc tinh, phinang thuc va sir kien cua i ComboBox 120 1 Bang 5-10: Thuoc tinh, phuong thuc va sir kien cua k ListBox. 124 Bang 5-11: Thuoc tinh, phirong thuc va su kien cua CheckedListBox 126 » Bang 5-12: Thuoc tinh cua PictureBox 129 Bang 5-13: Thuoc tinh va sir kien cua DateTimePicker 131 Bang 5-14: Thuoc tinh, phuong thuc va sir kien cua ListView 133 Bang 5-15: Thuoc tinh, phuong thuc va su kien cua TreeView 137 15 r ► Bang 5-16: Thuoc tinh cua Panel 140 Bang 5-17: Thuoc tinh cua SplitContainer 141 Bang 5-18: Thuoc tinh cua ToolStripContainer 141 Bang 5-19: Thuoc tinh cua TabControl 142 Bang 5-20: Thuoc tinh cua MenuStrip.

145 Bang 5-21: Thuoc tinh va su kien cua ToolStripMenuItem 145 Bang 5-22: Thuoc tinh va sir ki?n cua ToolStripComboBox 147 Bang 5-23: Thuoc tinh va su kien cua ToolStripTextBox , 148 Bang 5-24: Thuoc tinh va sir kien cua ToolStrip. 150 Bang 6-1: Cac loai toan tu truy.vAn trong LINQ. 163 Bang 6-2: Cac toan tu truy van trong LINQ 164 Bang 6-3: Thupc tinh cac dieu khien cua Giao dien Quan ly sinh vien. 186 Bang 6-4: Thuoc tinh cac dieu khien Giao dien Quan ly lop .; 189 I 1 'I 16 1 BANG DANH MUC TU* VIET TAT NET Network Enabled Technologies UI User Interface i FCL Framework Class Library !' CLR Common Language Runtime k i MSIL Microsoft Intermediate Language DLL Dynamic Linked Library JIT Just-In-Time - API Application Programming Interface WPF Windows Presentation Foundation LTNQ Language Integrated Query XML Extensible Markup Language WCF Windows Communication Foundation ASP.NET Active Server Pages .NET ActiveX Data Object .NET SOA Service Oriented Architecture IDE Integrated Development Environment ORM Object relational mapping ► 17 I/O Input/Output SQL Structured Query Language CSDL Ca sa du lieu T *u.

J J 'J < 1 18 < Chucmg mot , Gldl THIEU CONG NGHE .NET l ■ Noi dung chuang 1 ‘ gidi thieu ve cong nghe. I Noi dung trinh bay bao gom: - - Gioi thieu‘. ■’ - Cac thanh phan cua. - Co che bien dich cua.

f ' •> ’ - Mot so dac diem cua. - Mot so loai ung dung dua tren. - Cac nen tang khac dua tren .NET Framework -GiaithieuVisualStudio.NET Framework la mot nen tang lap trinh va thuc thi ung dung chu yeu tren he dieu hanh Microsoft Windows duac phat trien bai Microsoft, .NET Framework ► bao gdm tap cac thu .vien lap trinh va nhung thu vien nay ho tra viec xay dung cac chuang trinh phan mem, dich vu, duac su dung trdng nhieu ITnh vuc cua lap trinh nhu: giao * r f dien nguai dung (UI), truy cap du lieu, ket noi co sa du lieu, ung dung website, dich vu web,.NET Framework hd tro xay dimg cac loai umg dung: Ung dung Windows (Form-based), ung dung Web (Web­ based) va ca dang dich vu (Service-based).NET Framework ho tro cac ngon ngu lap trinh: Visual Basic, Visual C/C-H-, C#, J#, JScript.NET Framework giu vai tro quan trong viec phat trien ung dung tren nen tang Windows la: quan ly viec thi t hanh chucmg trinh va cung cap cac dich vu ma chiromg % f trinh can den. Cac thanh phan cua .NET Framework gom 2 thanh phan chinh: FCL (Framework Class Library) va CLR (Common Language Runtime).

1 FRAMEWORK CLASS LIBRARY Windows Forms ASP.NET: Web Forms and Web Services ADO.NET and XML Base Class Library I I Common Language Runtime Hinh 1-1: Thanh phan cua. Common language runtime (CLR) - Common Language Runtime (Thue thi ngon ngu chung) la thanh phan trung gian giua .NET Framework voi \ Z X ' f he dieu hanh. Mot ung dung duoc viet bang ngon ngu bat ky (VB, C#, F#.) se duoc bien dich (Build) ra ngon ngu trung gian Microsoft Intermediate Language (MSIL), trudc khi duoc CLR bien dich ra ma may va thuc thi. Vi the CLR giu vai tro quan ly viec thuc thi chuong trinh.

- Quan ly ma nguqn khi no duoc thuc. - Quan ly bo nho, thuc thi ma lenh, bay loi (Exception Handling), cap phat va thu hoi vung nho (Garbage Collection),. - Dam bad viec thuc hien duoc bao mat va manh me. - Ma ngudn thuc thi bdi CLR duoc goi la ma duoc quan ly (managed code), nguoc lai la ma khdng duoc quan ly (unmanaged code).

Framework Class Library (FCL) Framework class library cung cap mot he thong thu vien rat Ion ve cac class. - Base Class Library: La tap cac thu vien chua cac lop co ban de sd dung trong tat ca cac ngon ngu. Vi du cac lop trong thu vien nay la String, Interger, Exception, .NET vd XML: La tap cac thu vien chuyen danh cho thao tac voi Co so du lieu. Vi du cac lop 21 SqlCommand, DataSet, DataTable, DataRow, XMLReader, XMLWriter, .NET: Cac thu vien danh cho phat then cac ung dung Web.

•> - Windows Forms: Cac thu vien danh cho phat trien cac ung dung Windows. Co ch£ bien dich cua .