ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH NINH THUẬN TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ NINH THUẬN -------------------------------------------------- GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 13: DUNG SAI VÀ ĐO LƢỜNG KỸ THUẬT NGHỀ: CƠ ĐIỆN TỬ TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-. năm 2019 của Trường Cao đẳng nghề Ninh Thuận) Ninh Thuận, năm 2019 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trính nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trìch dùng cho các mục đìch về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đìch khác mang tình lệch lạc hoặc sử dụng với mục đìch kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Môn học “Dung sai và đo lƣờng kỹ thuật” là môn kỹ thuật cơ sở nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về việc tình toán và lựa chọn dung sai lắp ghép của sản phẩm sao cho vừa đảm bảo tình công nghệ và chất lượng cao, vừa phù hợp với tiêu chuẩn mà nhà nước Việt Nam ban hành.
Mặt khác, môn học cũng trang bị cho học sinh - sinh viên cách lựa chọn và sử dụng các dụng cụ đo thìch hợp để kiểm tra sự chình xác của sản phẩm. Khi biên soạn giáo trính, tổ bộ môn đã tham khảo nhiều tài liệu và đã lựa chọn, cập nhật những kiến thức mới có liên quan đến môn học và phù hợp với đối tượng sử dụng cũng như cố gắng trính bày những nội dung lý thuyết với những vấn đề thực tế thường gặp trong sản xuất, đời sống để giáo trính có tình thực tiễn cao. Mặc dù đã cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp và độc giả để giáo trính này ngày càng hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn! Ninh Thuận, ngày…. năm 2019 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Nguyễn Đỗ Quốc Trung 2. Thành viên: Trần Thanh Sơn MỤC LỤC I.
VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, VAI TRÒ CỦA MÔN HỌC:. MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC:. NỘI DUNG MÔN HỌC. 1 BÀI 1: KHÁI NIỆM VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP.
Khái niệm về lắp lẫn trong ngành cơ khì. Bản chất của tình lắp lẫn. Ý nghĩa của tình lắp lẫn. Kìch thước sai lệch giới hạn và dung sai.
Kìch thước danh nghĩa. Kìch thước thực. Kìch thước giới hạn. Sai lệch giới hạn.
Lắp ghép và các loại lắp ghép. Khái niệm về lắp ghép. Các loại lắp ghép. Hệ thống dung sai.
Hệ thống lỗ. Hệ thống trục. Sơ đồ lắp ghép phân bố miền dung sai. Câu hỏi ôn tập.
23 BÀI 2: DUNG SAI LẮP GHÉP CÁC BỀ MẶT TRƠN. Hệ thống dung sai lắp ghép. Hệ thống lỗ cơ bản. Hệ thống trục cơ bản.
Cấp chình xác (cấp dung sai tiêu chuẩn). Khoảng kìch thước danh nghĩa .4 Sai lệch cơ bản (SLCB):. Bản vẽ chi tiết. Bản vẽ lắp.
Các bảng dung sai. Cấu tạo và cách tra bảng dung sai TCVN 2245 - 99. Thì dụ ứng dụng. Cách sử dụng các hính thức lắp ghép .1 Lắp ghép có độ dôi .2 Lắp ghép có độ hở .1 Ký hiệu và công dụng .2 Chọn kiểu lắp có độ hở .3 Lắp ghép trung gian.1 Ký hiệu và công dụng.
2 Chọn kiểu lắp trung gian. Dung sai các chi tiết điển hính .1 Dung sai ren.2 Các kìch thước cơ bản của ren tam giác hệ mét .3 Hệ thống dung sai ren tam giác hệ mét. Dung sai truyền động bánh răng.1 Các thông số kìch thước cơ bản .2 Các yêu cầu kĩ thuật của truyền động bánh răng .3 Đánh giá mức chình xác của truyền động bánh răng .4 Cấp chình xác chế tạo bánh răng.5 Dạng đối tiếp mặt răng và dung sai độ hở mặt bên. Câu hỏi ôn tập.
55 BÀI 3: DUNG SAI HÌNH DẠNG VÀ VỊ TRÍ CỦA CÁC BỀ MẶT NHÁM BỀ MẶT. Sai lệch hính dạng. Sai lệch hính dạng bề mặt trụ. Sai lệch hính dạng bề mặt phẳng.
Sai lệch vị trì bề mặt. Sai lệch về độ song song. Sai lệch về độ vuông góc. Sai lệch về độ đồng tâm.
Sai lệch về độ đối xứng. Sai lệch về độ giao nhau giữa các đường tâm. Ghi ký hiệu sai lệch hính dạng và vị trì. Xác định dung sai hính dạng và vị trì khi thiết kế.
Nhám bề mặt .2 Chỉ tiêu đánh giá .1 Sai lệch trung bính số học của profin Ra .2 Chiều cao trung bính của Profin theo 10 điểm R z .3 Xác định giá trị cho phép của thông số nhám.4 Ký hiệu nhám bề mặt trên bản vẽ. 71 BÀI 4: CÁC DỤNG CỤ ĐO LƢỜNG THÔNG DỤNG DÙNG TRONG CƠ KHÍ. Dụng cụ đo có khắc vạch. Thước không có thước phụ.
Thước có thước phụ. Thước cặp. Thước đo chiều sâu chiều cao (hính 9. Pan me đo ngoài.
Pan me đo trong. Dụng cụ đo có bề mặt số (đồng hồ so). Cấu tạo, nguyên lý làm việc và công dụng. Cách sử dụng và bảo quản (Hính 9.
Các phương pháp đo khác. Đo góc bằng mẫu, ê ke, ca lìp côn. Đo góc bằng thước đo góc vạn năng .3 Đo góc bằng phương pháp đo gián tiếp. 89 Phụ lục 1: Dung sai lắp ghép bề mặt trơn.
90 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 105 MÔ HỌC: DUNG SAI VÀ ĐO LƢỜNG KỸ THUẬT Mã số môn học: MH13 I. VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, VAI TRÒ CỦA MÔN HỌC: - Vị trì: Là môn đun được bố trì cho sinh viên sau khi đã học xong các môn học chung theo quy định của Bộ LĐTB-XH và học xong hoặc song song với các môn học cơ sở lý thuyết nghề - Tình chất: Là môn học cơ sở lý thuyết nghề - Ý nghĩa, vai trò mô môn học: Là môn học có vai trò tìch hợp cơ sở lý thuyết và thực hành đào tạo nghề Hàn, người học được trang bị những kiến thức chung về lắp ghép, kỹ thuật đo lường chi tiết bằng các dụng cụ đo trong cơ khì. MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC: Kiến thức: - Giải thìch đúng các ký hiệu, các quy ước về dung sai (sai lệch) trên bản vẽ chi tiết, bản vẽ lắp mối ghép.
- Lựa chọn các kiểu lắp ghép phù hợp yêu cầu làm việc của mối ghép. - Tình toán các sai lệch, dung sai của chi tiết, mối ghép. - Liệt kê đầy đủ các quy ước về vẽ lắp các mối ghép thường dùng trong chế tạo máy. - Trính bày đúng cấu tạo, nguyên lý làm việc, cách sử dụng dụng cụ đo thường dùng trong chế tạo máy Kỹ năng: - Đo các kìch thước trên chi tiết bằng dụng cụ đo phù hợp.
Năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Bảo đảm an toàn, vệ sinh công nghiệp trong quá trính đo lường. - Độc lập, sáng tạo trong quá trính thực hiện công việc đo lường. - Có ý thức tự giác, tình kỷ luật cao, tinh thần trách nhiệm trong công việc - Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. - Cẩn thận, tỉ mỉ, chình xác trong công việc.
NỘI DUNG MÔN HỌC: Số Thời gian Tên chƣơng mục Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra Khái niệm về dung sai lắp ghép. 5 4 1 0 Bài 1 Khái niệm về kìch thước, sai lệch, dung 2 4 0 0 1 sai Khái niệm lắp ghép và lắp ghép bề mặt 3 2 1 0 trơn Các loại lắp ghép. 13 6 6 1 Hệ thống dung sai lắp ghép bề mặt trơn 2 2 0 0 Bài 2 Các mối ghép bề mặt trơn thông dụng 3 2 1 0 Dung sai truyền động bánh răng 3 2 0 1 Dung sai mối ghép ren 3 1 2 0 Sai lệch hính dạng,vị trì và nhám bề 8 5 3 0 mặt. Bài 3 Sai lệch hính dạng và vị trì bề mặt 3 2 1 0 Nhám bề mặt 2 2 0 0 Ghi kìch thước trên bản vẽ 3 1 1 1 Các dụng cụ đo lường thông dụng 19 5 13 1 trong cơ khì.
Dụng cụ đo có độ chình xác thấp 2 2 0 0 Bài 4 Dụng cụ đo dạng thước cặp 6 2 4 0 Dụng cụ đo dạng panme 3 1 2 0 Dụng cụ đo dạng đồng hồ so 2 1 1 0 Các dụng cụ đo kiểm khác 2 1 0 1 Cộng 45 20 23 2 2 BÀI 1: KHÁI NIỆM VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP Mã bài: MH13-1 Trong cơ khì chế tạo, một bộ phận máy hoặc máy được tạo thành bởi hai hoặc nhiều chi tiêt lắp ghép. Ví vậy để chế tạo các chi tiết lắp ghép chình xác, tránh được các sai sót và hạn chế phế phẩm, đảm bảo tình kinh tế và chất lượng sản phẩm cao cần nắm vững các kiến thức cơ bản về Dung sai lắp ghép. Mục tiêu: - Trính bày được bản chất của tình đổi lẫn trong lắp ghép; - Liệt kê được các loại lắp ghép; - Phân biệt được các hệ thống dung sai; - Tình toán được các trị số kìch thước, sai lệch, dung sai và các trị số lắp ghép; - Vẽ được sơ đồ phân bố miền dung sai và xác định đặc tình của lắp ghép; - Nghiêm túc, chủ động và tìch cực sáng tạo trong học tập, cẩn thận, chình xác trong tình toán. Khái niệm về lắp lẫn trong ngành cơ khí 1.
Bản chất của tính lắp lẫn Máy do nhiều bộ phận hợp thành. Mỗi bộ phận do nhiều chi tiết lắp ghép lại với nhau. Trong quá trính chế tạo cũng như sửa chữa máy thí các chi tiết trong cùng một loại có khả năng thay lắp (thay thế) cho nhau, không cần lựa chọn sửa chữa thêm mà vẫn đảm bảo về yêu cầu kỹ thuật của mối ghép thí tình chất đó của chi tiết gọi là tình lắp lẫn. Loạt chi tiết đạt được tình lắp lẫn hoàn toàn nếu mọi chi tiết trong loạt cùng loại đều có khả năng thay lắp được cho nhau.
Nếu có một hoặc vài chi tiết trong loạt không có tình lắp lẫn thí loạt chi tiết đó đạt tình lắp lẫn không hoàn toàn. Các chi tiết đạt được tình lắp lẫn là ví chúng được chế tạo giống nhau hoặc chỉ khác nhau trong một phạm vi cho phép nào đó. Vì dụ: sai khác về kìch thước, hính dạng,.phạm vi đó gọi là dung sai, Giá trị dung sai ấy được người thiết kế tình toán theo qui định dựa trên nguyên tắc của tình lắp lẫn. Ý nghĩa của tính lắp lẫn Tình lắp lẫn là nguyên tắc của thiết kế và chế tạo.
Nếu các chi tiết được thiết kế, chế tạo theo nguyên tắc lắp lẫn thí chúng không phụ thuộc vào địa điểm sản xuất.