Cơ học kết cấu tập 2: So sánh Phương pháp lực, chuyển vị & Phương pháp hỗn hợp

Giáo trình nghiên cứu cơ học kết cấu tập 2 hệ siêu tĩnh phần 2, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên .

• Chuyên ngành: Cơ học kết cấu
• Đề tài: Phương Pháp Hỗn Hợp và Phương Pháp Liên Hợp
• Loại tài liệu: Giáo trình

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện giáo trình cơ học kết cấu tập 2

Giáo trình cơ học kết cấu 2 là học phần nền tảng, tập trung vào việc phân tích kết cấu các hệ siêu tĩnh. Đây là kiến thức cốt lõi đối với kỹ sư xây dựng, giúp xác định chính xác nội lực và biến dạng của công trình. Khác với hệ tĩnh định, việc giải một hệ siêu tĩnh phức tạp hơn do số lượng ẩn số vượt quá số phương trình cân bằng tĩnh học. Nội dung chính của học phần này, đặc biệt trong giáo trình cơ học kết cấu tập 2 hệ siêu tĩnh phần 2, xoay quanh hai phương pháp kinh điển là phương pháp lực và phương pháp chuyển vị. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với các dạng kết cấu khác nhau. Ví dụ, phương pháp lực thường hiệu quả khi bậc siêu tĩnh thấp, trong khi phương pháp chuyển vị lại tỏ ra ưu việt với các hệ khung nhiều tầng, nhiều nhịp. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ quyết định trực tiếp đến khối lượng tính toán. Bên cạnh đó, các phương pháp cải tiến như phương pháp hỗn hợp và phương pháp liên hợp cũng được giới thiệu nhằm tối ưu hóa quá trình giải toán, đặc biệt với các hệ kết cấu phức tạp có đặc điểm lai ghép. Các tài liệu uy tín như sách cơ học kết cấu Đại học Xây dựng hay giáo trình Lều Thọ Trình đều trình bày chi tiết các phương pháp này, kèm theo nhiều bài tập cơ học kết cấu có lời giải để sinh viên thực hành. Việc nắm vững các phương pháp này không chỉ là yêu cầu để vượt qua kỳ thi mà còn là kỹ năng thiết yếu trong thực hành thiết kế, đảm bảo tính an toàn và kinh tế cho công trình. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích từng phương pháp, so sánh và đưa ra các ứng dụng thực tiễn.

1.1. Mục tiêu cốt lõi của môn học cơ học kết cấu 2

Mục tiêu chính của môn học cơ học kết cấu 2 là trang bị cho người học khả năng phân tích kết cấu siêu tĩnh một cách thành thạo. Nội dung tập trung vào việc xác định tính toán nội lực và chuyển vị trong các hệ thanh phẳng như dầm, giàn, và khung. Để đạt được điều này, sinh viên cần nắm vững lý thuyết về bậc siêu tĩnh, cách xác định và lựa chọn hệ cơ bản phù hợp. Trọng tâm của học phần là hai phương pháp nền tảng: phương pháp lực và phương pháp chuyển vị. Sinh viên phải hiểu rõ bản chất, phạm vi áp dụng, cách thiết lập hệ phương trình chính tắc và giải tìm ẩn số cho từng phương pháp. Ngoài ra, việc vẽ biểu đồ momen, lực cắt một cách chính xác là kỹ năng không thể thiếu. Học phần cũng giới thiệu các trường hợp tải trọng đặc biệt như lún gối tựa, thay đổi nhiệt độ và ảnh hưởng của chúng đến nội lực trong hệ.

1.2. Giới thiệu các dạng kết cấu siêu tĩnh thường gặp

Trong thực tế, các kết cấu giàn, khung, vòm siêu tĩnh rất phổ biến. Dầm liên tục là một dạng cơ bản, thường được giải bằng phương trình 3 momen. Khung siêu tĩnh, đặc biệt là khung nhà nhiều tầng, là đối tượng nghiên cứu chính của phương pháp chuyển vị, nơi các chuyển vị nút khung được chọn làm ẩn số. Hệ giàn siêu tĩnh, với các thanh chỉ chịu lực dọc, thường được giải hiệu quả bằng phương pháp lực. Hệ vòm ba khớp là tĩnh định, nhưng vòm hai khớp hoặc vòm ngàm là các hệ siêu tĩnh điển hình. Việc nhận dạng đúng loại kết cấu và đặc điểm làm việc của nó là bước đầu tiên và quan trọng nhất để lựa chọn phương pháp phân tích tối ưu. Các tài liệu ôn thi CHKC 2 thường tập trung vào các dạng bài tập điển hình này.

II. Khó khăn thường gặp khi phân tích kết cấu hệ siêu tĩnh

Việc phân tích kết cấu của hệ siêu tĩnh đặt ra nhiều thách thức, ngay cả với người học đã nắm vững kiến thức cơ bản. Khó khăn lớn nhất nằm ở việc lựa chọn phương pháp tính toán tối ưu. Như tài liệu gốc đã đề cập: "cần đặt vấn đề: Nên chọn dùng phương pháp nào?". Một lựa chọn sai có thể dẫn đến một hệ phương trình với số ẩn quá lớn, gây tốn thời gian và dễ sai sót. Ví dụ, một hệ có bậc siêu tĩnh thấp nhưng bậc siêu động cao sẽ phù hợp với phương pháp lực. Ngược lại, một hệ có bậc siêu động thấp sẽ tối ưu hơn khi dùng phương pháp chuyển vị. Một thách thức khác là việc thiết lập hệ cơ bản và xác định các hệ số trong hệ phương trình chính tắc. Quá trình này đòi hỏi sự cẩn trọng và độ chính xác cao, đặc biệt là khi nhân biểu đồ để tính các hệ số δik hoặc rik. Các nguyên nhân phức tạp như tải trọng di động, lún gối tựa, hay thay đổi nhiệt độ cũng làm tăng độ khó của bài toán. Vẽ đường ảnh hưởng hệ siêu tĩnh là một trong những nội dung khó, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về nguyên lý công khả dĩ. Cuối cùng, khối lượng tính toán lớn với ma trận nhiều phần tử dễ dẫn đến sai số, đặc biệt khi tính toán thủ công. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ và nắm vững các phương pháp kiểm tra kết quả là vô cùng cần thiết.

2.1. Thách thức trong việc xác định bậc siêu tĩnh

Xác định chính xác bậc siêu tĩnh là bước khởi đầu quyết định sự thành công của bài toán giải bằng phương pháp lực. Sai lầm trong bước này sẽ dẫn đến việc chọn thiếu hoặc thừa ẩn số, khiến cho hệ phương trình không thể giải được hoặc cho kết quả sai. Đối với các hệ khung phức tạp, việc đếm số liên kết, số bộ phận và áp dụng công thức n = L - K có thể gây nhầm lẫn. Đặc biệt, các hệ có chứa các bộ phận là miếng cứng tam khớp hoặc các hệ hỗn hợp đòi hỏi phải phân tích cấu tạo hình học một cách cẩn thận. Việc không nhận diện được các liên kết thừa nội bộ (internal redundancies) cũng là một lỗi phổ biến. Do đó, kỹ năng phân tích cấu tạo hình học, nhận diện các hệ bất biến hình và các liên kết cần loại bỏ để tạo hệ cơ bản tĩnh định là cực kỳ quan trọng.

2.2. Sai lầm phổ biến khi lập hệ phương trình chính tắc

Lập hệ phương trình chính tắc là trái tim của các phương pháp giải hệ siêu tĩnh. Sai lầm phổ biến nhất là xác định sai các hệ số và số hạng tự do. Trong phương pháp lực, việc nhân các biểu đồ momen, lực cắt (phép nhân biểu đồ Vereshchagin) đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối về diện tích và tọa độ trọng tâm. Một sai sót nhỏ trong việc xác định dấu hoặc giá trị của biểu đồ đơn vị (M̅k) sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ ma trận hệ số. Trong phương pháp chuyển vị, việc xác định các phản lực liên kết (rik) và số hạng tự do (Rip) do các chuyển vị cưỡng bức hoặc tải trọng gây ra cũng dễ nhầm lẫn, đặc biệt với các nút khung phức tạp. Quên không xét đến ảnh hưởng của lún gối tựa hoặc thay đổi nhiệt độ vào các số hạng tự do cũng là một lỗi thường gặp trong các tài liệu ôn thi CHKC 2.

III. So sánh phương pháp lực và phương pháp chuyển vị CHKC 2

Trong giáo trình cơ học kết cấu tập 2 hệ siêu tĩnh phần 2, hai phương pháp cơ bản để phân tích kết cấu là phương pháp lực và phương pháp chuyển vị. Việc lựa chọn giữa hai phương pháp này phụ thuộc vào đặc điểm của từng bài toán cụ thể. Tài liệu gốc nhấn mạnh: "nên chọn dùng phương pháp nào có ẩn số ít hơn". Phương pháp lực lấy các thành phần nội lực hoặc phản lực liên kết thừa làm ẩn số, với số ẩn bằng bậc siêu tĩnh của hệ. Phương pháp này tỏ ra hiệu quả với các hệ có bậc siêu tĩnh thấp như dầm liên tục ít nhịp hoặc các hệ giàn đơn giản. Tuy nhiên, việc vẽ các biểu đồ đơn vị và nhân biểu đồ để tìm hệ số có thể phức tạp và tốn thời gian. Ngược lại, phương pháp chuyển vị lấy các chuyển vị nút (xoay và thẳng) làm ẩn số, với số ẩn bằng bậc siêu động. Phương pháp này đặc biệt mạnh khi áp dụng cho các hệ khung nhiều tầng, nhiều nhịp, nơi bậc siêu tĩnh rất cao nhưng bậc siêu động lại tương đối thấp. Các khâu tính toán trong phương pháp này thường đơn giản hơn và dễ dàng tự động hóa bằng máy tính thông qua việc xây dựng ma trận độ cứng. Tuy nhiên, nó kém hiệu quả đối với các hệ dầm, giàn có ít nút. Một điểm khác biệt quan trọng là hệ cơ bản: trong phương pháp lực, hệ cơ bản là tĩnh định; trong phương pháp chuyển vị, hệ cơ bản là một hệ bị ngăn cản mọi chuyển vị nút khung.

3.1. Phân tích ưu và nhược điểm của phương pháp lực

Phương pháp lực có ưu điểm lớn nhất là tính tổng quát, có thể áp dụng cho mọi loại hệ siêu tĩnh (dầm, giàn, khung, vòm). Số ẩn số của phương pháp này bằng bậc siêu tĩnh, do đó rất hiệu quả khi bậc siêu tĩnh của kết cấu nhỏ. Tuy nhiên, nhược điểm của nó khá rõ rệt. Việc lựa chọn hệ cơ bản có thể ảnh hưởng lớn đến khối lượng tính toán. Việc vẽ các biểu đồ nội lực đơn vị (M̅k) và biểu đồ do tải trọng (Mp) trên hệ cơ bản đôi khi phức tạp. Khâu tính toán các hệ số và số hạng tự do bằng cách nhân biểu đồ dễ gây sai sót, đặc biệt khi thực hiện thủ công. Đối với các hệ có bậc siêu tĩnh cao, số lượng ẩn số trở nên rất lớn, dẫn đến một hệ phương trình chính tắc cồng kềnh và khó giải.

3.2. Đánh giá hiệu quả của phương pháp chuyển vị

Phương pháp chuyển vị tỏ ra ưu việt đối với các kết cấu giàn, khung, vòm có nhiều phần tử nhưng ít nút tự do. Ưu điểm nổi bật là hệ cơ bản duy nhất và các khâu tính toán có tính quy luật, dễ dàng lập trình và giải bằng máy tính thông qua việc xây dựng ma trận độ cứng của kết cấu. Các hệ số (phản lực đơn vị) thường được xác định đơn giản hơn so với phương pháp lực. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng của nó thường bị giới hạn ở các hệ thanh. Số ẩn số phụ thuộc vào bậc siêu động, vì vậy phương pháp này sẽ không hiệu quả nếu hệ có quá nhiều chuyển vị nút khung độc lập. Một nhược điểm khác là phương pháp này yêu cầu chấp nhận một số giả thiết, chẳng hạn như bỏ qua biến dạng dọc trục trong các thanh của khung, để giảm số ẩn chuyển vị thẳng.

IV. Bí quyết giải hệ siêu tĩnh bằng phương pháp hỗn hợp

Khi đối mặt với các kết cấu phức tạp, việc chỉ áp dụng đơn thuần phương pháp lực hoặc phương pháp chuyển vị có thể dẫn đến số lượng ẩn số rất lớn. Tài liệu gốc đã chỉ ra vấn đề này và đề xuất giải pháp: "Có thể phối hợp hai phương pháp đó để giảm nhẹ khối lượng tính toán được hay không?". Đây chính là cơ sở của phương pháp hỗn hợp, một kỹ thuật nâng cao trong giáo trình cơ học kết cấu tập 2 hệ siêu tĩnh phần 2. Phương pháp hỗn hợp, do A. Gvozdev đề xuất, cho phép kết hợp ưu điểm của cả hai phương pháp trên cùng một bài toán. Nguyên tắc cơ bản là chia kết cấu thành các bộ phận khác nhau. Trên những bộ phận phù hợp với phương pháp lực (ví dụ, một dầm công xôn dài), người ta chọn các thành phần lực làm ẩn số. Trên những bộ phận phù hợp với phương pháp chuyển vị (ví dụ, một nút khung phức tạp), các thành phần chuyển vị được chọn làm ẩn số. Bằng cách này, tổng số ẩn số của bài toán được giảm xuống đáng kể so với việc sử dụng một phương pháp duy nhất. Việc thiết lập hệ phương trình chính tắc trong phương pháp hỗn hợp phức tạp hơn, vì nó bao gồm cả các điều kiện về chuyển vị (bằng không tại các liên kết bị loại bỏ) và các điều kiện về lực (phản lực bằng không trong các liên kết đặt thêm).

4.1. Nguyên tắc xây dựng hệ cơ bản trong phương pháp hỗn hợp

Trong phương pháp hỗn hợp, hệ cơ bản được xây dựng bằng cách kết hợp hai thao tác. Trên bộ phận thích hợp với phương pháp lực, ta loại bỏ các liên kết thừa và thay thế chúng bằng các ẩn lực (Xk). Trên bộ phận thích hợp với phương pháp chuyển vị, ta đặt thêm các liên kết để ngăn cản các chuyển vị chưa biết và chọn các chuyển vị đó làm ẩn (Zj). Ví dụ được nêu trong tài liệu gốc (hình 7.1a) cho thấy một hệ có 7 ẩn nếu dùng phương pháp lực và 10 ẩn nếu dùng phương pháp chuyển vị. Nhưng khi áp dụng phương pháp hỗn hợp, hệ cơ bản được tạo ra bằng cách loại bỏ gối tựa tại A (ẩn lực X1) và đặt thêm liên kết mômen tại B, C (ẩn chuyển vị Z2, Z3), làm giảm tổng số ẩn xuống chỉ còn ba. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa việc phân tích kết cấu một cách thông minh.

4.2. Thiết lập hệ phương trình chính tắc cho phương pháp hỗn hợp

Hệ phương trình chính tắc của phương pháp hỗn hợp phản ánh bản chất lai ghép của nó. Hệ này bao gồm hai loại điều kiện. Loại thứ nhất là điều kiện chuyển vị: các chuyển vị theo phương của ẩn lực Xk phải bằng không. Loại thứ hai là điều kiện cân bằng: các phản lực trong các liên kết đặt thêm tương ứng với ẩn chuyển vị Zj phải bằng không. Do đó, ma trận hệ số của hệ phương trình sẽ chứa bốn loại hệ số khác nhau: δik (chuyển vị do lực), rij (phản lực do chuyển vị), δij (chuyển vị do chuyển vị), và rki (phản lực do lực). Việc xác định các hệ số này đòi hỏi phải vận dụng cả công thức tính chuyển vị (nhân biểu đồ) và các điều kiện cân bằng nút. Mặc dù việc thiết lập có phần phức tạp, lợi ích về việc giảm số ẩn số là rất đáng kể.

V. Ứng dụng tính toán nội lực cho kết cấu giàn khung vòm

Lý thuyết trong giáo trình cơ học kết cấu tập 2 hệ siêu tĩnh phần 2 có ứng dụng trực tiếp và sâu rộng trong thực hành thiết kế xây dựng. Mục tiêu cuối cùng của việc phân tích kết cấu là tính toán nội lực (biểu đồ momen, lực cắt, lực dọc) và chuyển vị để kiểm tra độ bền, độ cứng và độ ổn định của công trình. Đối với dầm liên tục và khung nhà cao tầng, phương pháp chuyển vị là công cụ không thể thiếu. Nó cho phép xác định nhanh chóng các chuyển vị nút khung và từ đó suy ra nội lực trong các cấu kiện. Phương pháp này là nền tảng cho hầu hết các phần mềm phân tích kết cấu hiện đại như SAP2000, ETABS. Đối với các kết cấu giàn, khung, vòm có hình dạng đặc biệt hoặc chịu các loại tải trọng phức tạp như tải trọng di động, việc vẽ đường ảnh hưởng hệ siêu tĩnh là cần thiết để xác định các trạng thái bất lợi nhất. Phương pháp lực thường được sử dụng trong trường hợp này. Ngoài ra, việc phân tích ảnh hưởng của lún gối tựa không đều là cực kỳ quan trọng đối với các công trình xây dựng trên nền đất yếu, vì nó có thể gây ra nội lực phụ đáng kể, làm ảnh hưởng đến sự an toàn của kết cấu. Việc nắm vững các phương pháp này giúp kỹ sư đưa ra các giải pháp thiết kế chính xác, an toàn và kinh tế.

5.1. Cách vẽ đường ảnh hưởng hệ siêu tĩnh bằng phương pháp lực

Vẽ đường ảnh hưởng hệ siêu tĩnh là một bài toán quan trọng để xác định nội lực lớn nhất do tải trọng di động gây ra. Cách tiếp cận phổ biến là sử dụng phương pháp lực. Đầu tiên, chọn đại lượng cần vẽ đường ảnh hưởng (ví dụ: mômen tại một tiết diện S) làm ẩn số Xk. Sau đó, giải hệ phương trình chính tắc để tìm biểu thức của Xk phụ thuộc vào vị trí của lực P=1. Tung độ đường ảnh hưởng của một đại lượng S bất kỳ được xác định theo công thức S = Sp0 + Σ(Si * Xi), trong đó Sp0 là đường ảnh hưởng của S trong hệ cơ bản và Si là đường ảnh hưởng của S do Xi=1 gây ra. Quá trình này khá phức tạp nhưng cho kết quả chính xác, là cơ sở để thiết kế cầu và các kết cấu chịu tải trọng di động.

5.2. Phân tích kết cấu chịu lún gối tựa và thay đổi nhiệt độ

Không giống hệ tĩnh định, hệ siêu tĩnh rất nhạy cảm với các nguyên nhân cưỡng bức như lún gối tựa và thay đổi nhiệt độ. Các yếu tố này không gây ra nội lực trong hệ tĩnh định nhưng lại phát sinh nội lực phụ đáng kể trong hệ siêu tĩnh. Để phân tích, ta đưa ảnh hưởng của chúng vào số hạng tự do của hệ phương trình chính tắc. Trong phương pháp lực, số hạng tự do Δkp sẽ bao gồm thêm thành phần chuyển vị do lún gối tựa hoặc nhiệt độ gây ra trên hệ cơ bản. Trong phương pháp chuyển vị, các yếu tố này sẽ tạo ra các phản lực ban đầu tại các liên kết của hệ cơ bản, từ đó xác định số hạng tự do Rip. Việc tính toán này là bắt buộc trong tiêu chuẩn thiết kế để đảm bảo kết cấu làm việc an toàn trong mọi điều kiện vận hành.

VI. Top tài liệu ôn thi cơ học kết cấu 2 và sách tham khảo

Để chinh phục thành công môn cơ học kết cấu 2, việc lựa chọn tài liệu học tập và ôn luyện phù hợp là yếu tố then chốt. Ngoài các bài giảng trên lớp, sinh viên cần tham khảo các giáo trình cơ học kết cấu tập 2 hệ siêu tĩnh phần 2 uy tín và các bộ bài tập cơ học kết cấu có lời giải. Những tài liệu này không chỉ hệ thống hóa kiến thức mà còn cung cấp các ví dụ minh họa đa dạng, giúp người học hiểu sâu bản chất vấn đề. Một trong những cuốn sách kinh điển và được tham khảo nhiều nhất là giáo trình Lều Thọ Trình. Bộ giáo trình này trình bày lý thuyết một cách chặt chẽ, logic, đi từ cơ bản đến nâng cao, bao quát tất cả các nội dung quan trọng từ phương pháp lực, phương pháp chuyển vị đến các phương pháp tính gần đúng. Bên cạnh đó, các sách cơ học kết cấu Đại học Xây dựng cũng là nguồn tài liệu quý giá, thường được biên soạn bởi các giáo sư đầu ngành với nhiều bài tập sát với thực tế thi cử và thiết kế. Việc tìm kiếm và hệ thống hóa các tài liệu ôn thi CHKC 2 từ các khóa trước cũng là một chiến lược học tập hiệu quả, giúp sinh viên làm quen với các dạng bài thường gặp, rèn luyện kỹ năng giải toán và quản lý thời gian trong phòng thi. Cuối cùng, việc thực hành liên tục với các bài tập từ dễ đến khó là cách tốt nhất để củng cố kiến thức và tự tin đối mặt với mọi thử thách của môn học.

6.1. Đánh giá chi tiết giáo trình Lều Thọ Trình và các tài liệu khác

Giáo trình Lều Thọ Trình được xem là tài liệu gối đầu giường cho sinh viên ngành Xây dựng. Điểm mạnh của sách là hệ thống lý thuyết rất bài bản, các công thức được chứng minh rõ ràng, giúp người đọc hiểu được tận gốc rễ vấn đề. Sách bao quát đầy đủ các phương pháp phân tích kết cấu từ kinh điển đến hiện đại, bao gồm cả phương pháp phần tử hữu hạn. Bên cạnh đó, sách cơ học kết cấu Đại học Xây dựng thường có ưu điểm là cập nhật các kiến thức mới, hệ thống bài tập phong phú và có nhiều ví dụ thực tế. Mỗi tài liệu có một phong cách trình bày riêng, việc kết hợp nhiều nguồn tham khảo sẽ giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về hệ siêu tĩnh.

6.2. Chiến lược ôn tập hiệu quả với bài tập có lời giải

Một chiến lược ôn tập hiệu quả là kết hợp giữa việc nắm vững lý thuyết và thực hành giải bài tập. Hãy bắt đầu bằng việc tóm tắt lại các bước giải cho từng phương pháp (phương pháp lực, phương pháp chuyển vị). Sau đó, tìm các tuyển tập bài tập cơ học kết cấu có lời giải và bắt đầu thực hành. Ban đầu, có thể xem lời giải để hiểu cách áp dụng lý thuyết. Dần dần, hãy thử tự giải quyết bài toán trước khi đối chiếu kết quả. Chú trọng vào các dạng bài tập cốt lõi như giải khung siêu tĩnh, vẽ đường ảnh hưởng hệ siêu tĩnh, và tính toán ảnh hưởng của lún gối tựa. Việc luyện tập thường xuyên không chỉ giúp nhớ công thức mà còn rèn luyện tư duy phân tích và khả năng phát hiện lỗi sai trong quá trình tính toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phuong pháp hỗn hợp và phương pháp liên hợp --. Trong các chương trên, ta đã nghiên cứu phương pháp lực và phương phấp chuyển vị, đó là các phương pháp cơ bản và được xem là chính xác, tổng quát. Trong thực hành, khi tính một hệ thanh cụ thể, cần đặt vấn đề: c ‡2 Nên chọn đùng phương pháp nào? : * Co thé phối hợp hai phương pháp đó để giảm nhẹ khối lượng tính toán được hay không? Đó là nội dung sẽ để cập đến trong chương này. So sánh phương pháp lực và phương pháp chuyển vi - Cách chọn phương pháp tính Để thấy được ưu khuyết điểm của từng phương pháp, ta hay lập bảng so sánh (bảng 7.1) hai phương pháp tương ứng với các nội dụng cần thực hiện trong ana trình tính toán một kết cấu siêu tĩnh đồng thời là siêu động. : Qua bảng so sánh 7.1 ta thấy: phương pháp chuyển vị nói chung đơn giản hơn so với phương pháp lực. Tuy nhiên cũng không thể kết luận được là phương pháp chuyển vị ưu việt hơn phương pháp lực. Cần phải căn cứ vào bài toấn cụ thể và công cụ tính toán của người thiết kế để chọn lựa phương pháp tính. Nếu chỉ è6 công cụ tính toán thông thường thì người thiết kế nên căn cứ vào số lượng:ẩn số để quyết định việc chọn lựa. Tất nhiên, đối với một bài toán cụ thể, nên chọn dùng phương pháp nào có ẩn số ít hơn. Trong trường Hợp số ẩn số theo cả hai phương, pháp tương đương nhau, nên chọn đúng phương pháp chuyển vị vì: cát : khâu tính toán trong phương pháp này thường đơn giân hơn. Đối với những hệ đối xứng chịu nguyên nhân bất kỳ, ta có thể áp dụng nguyên ly cộng tác dụng để phân tích nguyên nhận tác dụng thành đối xứng và phân xứng (xem mục 5. Nhự vậy, có thể đưa bài toán về hai trường hợp: tơ +. Hệ đối xứng chịu nguyên nhân tác dụng đối xứng.Nói chụng, đểgiải bài toán, này ta nên vận dụng phương pháp chuyển vị vì phương Pháp, này thường cho,số. số sản a 130, + Hé déi xtmg chin nguvén nhân tác dụng phản xứng. Nói chung nên dũng phương pháp lực để giải bài toân này vì thường có số ẩñ ít hơn. gái Nội dung so sánh ` Phưởng pháp lực PhiØhg pháp chuyểnvị `Ä Độ chính xác Nếu chấp nhận các giả thiết hư nhau thí kết quiã hoàn toàn giổng nhau. Pham vi ap dung Tống quát, áp dụng cho hệ Tổng quát, áp dụng cho ha bat ky, bất kỳ. thưởng chỉ nên ap dụng cho hệ khung, dâm. Số ân số Bang bậc siêu fĩính (không phụ Bằng bi siểi động (ph hie. huc, ác gi tiết, ; monn ik Lol tỉnh chấp nhất). A a, 8 Ìs Loại bó bớt liên Kết, bất biển hình. | e Thẩm liền kết ngăn cán chuyển © Có thế chọn theo nhiều cách | vị cửa cáchút ˆ „ Hệ cơ bán khác nhau. ® Duy nhất, chi bao gdm cae phan ẻ Cách chọn có ánh hưởng đến lứmẫu. 4 Tà Ỷ———— + khối lượng tính toán. Biểu đồ My va Mp Người thiết kế tự vẽ (tốn thời gian, V6 theo barig nut sai lm). dễ có sai lầm). Í Biếu đổ do sự thay đối Không tổn tại nếu Hệ cơ ban la Tấn tại (phức tap, 48 8b sai anh, nhiệt độ và chuyển vị . 4 iv tính định. gối tựa trong hệ cơ bán Xác định các hệ số và Cần thực hiện phép nhân biểu đồ Tim tieo các điểu kiện cân bằng số hạng tự do cúa hệ để xác định (phức tạp, dễ sải lầm). phương trình chính tắc i ao Nói chung đẩy đú (các hệ số phụ Nói cbung.không đẩy đủ:(có nhiều |. Hệ phường trình thính tắc khác không) nên tốn thời gian hơn hệ số phự bằng không), đỡ tốn thời. khi giải hệ phương trình. gian hơn khi giải hệ phương trình. |: Biểu đỗ M cuối cùng Tương đương (cùng tìm được bằng cách tổ hợp các biết đỡ đã #6), : Kiểm tra kết quá Theo điều kiện chuyến vị nền phức Thẻo điểu kiện cần bằng nên tạp, khó phát hiện. : Trong thực tế ta có thể pặp những hệ (hình 7.l), trong đó có bộ phân.thích hop với cách giải theo phương pháp chuyển vị (phân BCDEP), có bộ phận thích hợp với cách giải theo phương phấp lực (phản 4ð). Nếu dũng độc lập nội trong hat phương pháp để giải bài tuần thì sẽ phức tạp (số Iwong Ari Won), Nhu vay, đối với những hệ này ta có thể đồng thời phái huy ưu điểm của cả hai phương phápáp ‘to hay không? Những phương pháp trình bày dưới đây sẽđáp ứng được vấn đề này. Phuong phap hén hop Để trình bày nội dung phương pháp, ta xét hệ trên hình 7.1a với giả thiết hệ chỉ chịu tác dụng của tải trọng. Đối với những nguyên nhân khác, nguyên tắc tính toán cũng tương tự. Ta nhận thấy, nếu dùng phương pháp lực để tính thì hệ trên hình 7.La có bảy ẩn số, còn nếu dùng phương. pháp chuyển vị sẽ có mười ẩn số. Để giải bài toán này, nếu vận dụng phượng pháp hỗn hợp do A. Œvôzđiev kiến nghị thì số lượng ẩn số sẽ giảm xuống khá nhiệu. “Trong phương pháp hỗn hợp ta chọn hệ cơ bàn nhự sau: /oại bỏ các liên kết và chọn tực làm ẫn số trên các bộ phận thích hợp với phương pháp lực, đặt thêm các liên kệt ngan can chuyén vị của các nút và chọn chuyên vị của các nút đó làm ẩn số trên những bộ phân thích hợp với phương pháp chuyên VỊ.1 {% Ví dụ, đối với hệ cho trên hình 7. la, trong bộ phận A7 thích hợp với phương pháp lực tạ loại bỏ gối tựa di động A và thay thế bằng phản lực X; chưa biết; trong bộ phận BCDEF thich hop voi phuong phap chuyén vị 4 đặt thệm hại liên kết mômcn tại nút 8 và núi C đông thời nhận các chuyển vi xoay Z2 va Z; tai các nút này làm ẩn số. Hệ cơ bản của phượng. pháp hỗn hợp đối với hệ đang xét là hệ vẽ trên hình 7. Ìb, Nhu vay, SỐ ẩn số theo phương pháp hôn hợp là ba. Tương tự như trong phuong phap lực và phượng pháp. chuyển vị, để tính hệ đã cho theo phương nhá hon hop.cting, thực hiện tính. toán trên,hệ cơ bản đồng thời phải, thiết lập liệu kiện bộ sung, nhằmnn đậm bảo che. hệ cơ bân làm việc giống nhự hệ đã cho. ở dc te Các điêu kiện bổ sung, hao gdm: s Chuyến vị theo phương của các liên kết bị loại bó do các lực X, các chuyến vị cưỡng bức Z và do tái trọng gây ra trong hệ cơ bán phái bằng không. Đối với hệ trên hình 7. l, ta có điều kiện: chuyển xị tại A theo phương thẳng đứng do X,, Z¿, Z¡ và do lải trong gay ra trong hệ cơ bản phải bằng không, tức là 4¿= 0). s* Phan lực trong các liên kết đặt thêm vào hệ do các lực X, các chuyến vị cưỡng bức 2 và do tái rụng gây ra trong hệ cơ bán phái bằng không. Đối với hệ đang xét, ta có điều kiện: phán lực mômen trong các liên kết ở nút # và Œ do X;. Z2, I4I te Z; va do tải trọng gây ra phải bằng không, tuc 1a Ra= 0; Ree Oey sea Trên cơ sở nguyên lý cộng tác dụng, sau khi khai triển các điều. kiện bổ sung ta sẽ được hệ phương trình chính tắc của phương pháp hỗn hợp để xác định các ẩn số X „và. Đối với hệ đang xét,.hệ phương trình chính'tắc có đạng: : — -.r, nói: - ðujÄi tổiZ¿ tổiZ¿ + Áp =0; ¬ tad PyX traaZ2 +rayZ + Rạp =O; 2 vơ ON ti + 13222 473323 + Rap = 0. , € vs Trong hệ phương trình chính tấc của phương pháp hn hop có bốn loại hệ Số và hại loại số hạng tự do. Ta hãy tìm hiểu ý nghĩa và cách xác định chúng. oi — chuyển vị tương ứng với vị trí và phương của.ra trong hệ cơ bản. Chuyển vị này được xác định theo công thức quen biết: _âw= (M; HM), - TA với (Mi, ) (M,)1a biểu đồ mômen uốn lần lượt do Xi= 1 va do Xe! Bây ra - trong hệ cơ ban. : 5, — chuyén vi tuong tng voi vi ttf và phương của lực X; do chuyén vi cưỡng bức 2; =1 gay ra trong hé co ban (ky hiệu dấu chấm ở phía trên để nói lên “chuyển vị này do chuyển vị cưỡng bức gây ra, phân biệt với chuyển vị do lực gây ra). Có thể xác định các chuyển vị này theo định ý tương hỗ giữa chuyển vị đơn vị và phản lực đơn vị 6y = -—F; hoac theo công: thức chuyén vị (4. 2, 1 1 hoặc xác định trực tiếp bằng hình học, ~ phân lực trong liên kết thứj do chuyển vị cưỡng bức, a J sây ra trong hệ, | sợ , bản. Phản lực này được xác định theo các điều kiện cân bằng như, đã, trình, bày trong phương pháp chuyển vị.- — phản lực trong liên kết thứ j do lực X;=7 gây ra trong hệ cờ bản: (ký Hiệu dấu: ˆ chấm ở phía trên để nói lên phản lực này do “Tue gay ra, phân biệt với ‘phan ‘luc do chuyển vị gây ra). Phản lực này được xác định theo các điều kiện căn bằng như ta quen biết trong phương pháp chuyển vị. _¬- 4¡p — chuyển vị tương ứng với vị trí và phường của lực X; do tai ‘trong gây ta trong hệ cơ bản, được xác định theo cong thức qưen biết trong phương. ‘phiap lực: ° 4ip= (M;XMP), với (Mỹ) là biểu đồ mômen uốn do tải trọng gây ra trong hệ cơ bản. 142 Rjp — phan luc tại liên kết thứ j do tai trong gay ra trong hệ cơ bản, được xác định theo các điều kiện cân bằng như đã quen biết trong phương pháp chuyển vị. Sau khi thiết lập và giải hệ phương trình chính tắc để xác định các ẩn số X và Z ta vẽ biểu đồ nội lực trong hệ bằng cách tổ hợp các biểu đồ tương tự như đã thực hiện trong phương pháp lực và phương pháp chuyển vị, Ví dụ đối với hệ đang xét, biểu đồ mômen uốn cuối cùng tìm được theo công thức sau: (Mp)=(M,)X) +(My)Zz +(M3)Z3 +(M$).2) Để kiểm tra kết quả ta có các điêu kiện sau: chuyển vị theo phương của các liên kết bị loại bô và phân lực trong các liên kết đặt thêm vào hệ, phải bằng không. Vận dụng phương pháp hỗn hợp để vẽ biểu đổ mômen uốn trong hệ trên hình 7.2 Ta giải bài toán theo.thứ tự như sau: 1. Lập hệ cơ bán: Nếu dùng phương pháp chuyển vị để giải bài toán thì sẽ có ba ẩn số, còn nếu dùng phương pháp lực thì sẽ có bốn ẩn số.