LỜI MỞ ĐẦU Trong thời đại ngày nay, công nghệ phát triển nhanh chóng, công nghệ thông tin đã đƣợc áp dụng vào mọi ngành nghề, lĩnh vực trong xã hội. Đặc biệt trong lĩnh vực giao thông lại càng cần thiết phải ứng dụng công nghệ thông tin, tình trạng tai nạn giao thông đang hàng ngày cƣớp đi sinh mạng của rất nhiều con ngƣời. TNGT là vấn đề xã hội bức xúc gây thiệt hại to lớn về ngƣời và tài sản. Hàng năm TNGTĐB làm chết trên 10.000 ngƣời và bị thƣơng khoảng 10.
Riêng năm 2010, theo báo cáo tham luận của Tổng cục ĐBVN tại Hội nghị quốc tế báo cáo chiến lƣợc đảm bảo trật tự ATGT đƣờng bộ quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 thì cả nƣớc đã xảy ra 13.713 vụ TNGT đƣờng bộ, làm chết 11.060 ngƣời, bị thƣơng 10.306 ngƣời Theo ông Khuất Việt Hùng, Quyền Vụ trƣởng Vận tải, Bộ Giao thông Vận tải, hiện nay 80% số vụ tai nạn giao thông có nguyên nhân từ những hành vi nhƣ: chạy xe quá tốc độ, lái xe trong tình trạng sức khỏe không đảm bảo nhƣ mệt mỏi, buồn ngủ, có sử dụng chất kích thích. Chính vì vậy mà BGTVT đã quy định rõ tại điều 12 nghị định số 91/2009/NĐ-CP ngày 21 tháng 10 năm 2009 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô là bắt buộc phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình để kiểm soát tốc độ, hành trình của xe giúp giảm thiểu tan nạn giao thông (1). Từ ngày 01/07/2013, xe buýt, xe khách, xe hợp đồng và xe container không có thiết bị giám sát hành trình thì chủ xe sẽ bị phạt từ 2 đến 3 triệu đồng. Doanh nghiệp có 20% số phƣơng tiện chạy quá tốc độ sẽ bị tƣớc giấy phép kinh doanh.
1 Theo BGTVT tới nay đã có 53 doanh nghiệp đƣợc cấp phép sản xuất là lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Nhƣng trên thực tế thanh tra kiểm tra vừa qua bộ giao thông đã tƣớc giấy phép kinh doanh của nhiều đơn vị do thiết bị vận hành không lƣu đƣợc dữ liệu, không chiết xuất đƣợc dữ liệu cần thiết từ thiết bị, thiết bị hay bị mất kết nối,… Chính vì những hạn chế này, tôi mong muốn nghiên cứu đƣợc một thiết bị giám sát có chất lƣợng tốt để góp phần giám sát các phƣơng tiện tham gia giao thông để giảm thiểu tai nạn giao thông. Luận văn này tôi sẽ nghiên cứu trình bày theo hƣớng tìm giải pháp để xây dựng một hệ thống hoàn chỉnh bao gồm thiết bị giám sát hành trình, phần mềm xử lý tại trung tâm và phần mềm giám sát trên bản đồ Google. Trang 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG I: TỔNG QUAN 1.1 Lịch sử phát triển thiết bị giám sát Từ ý tƣởng của Max Maria von Weber thiết bị giám sát đầu tiên đã đƣợc lắp và sử dụng trên phƣơng tiện giao thông đƣờng sắt vào năm 1835.
Năm 1902, một kỹ sƣ ngƣời Đức là Otto Schulze đã đăng ký bằng sáng chế cho loại thiết bị ghi tốc độ dựa trên hiệu ứng của dòng điện Phu-cô. Thiết bị này đƣợc sử dụng trên các xe của hãng ô tô E. Seignol ở Frankfurt/Main năm 1908. Sự phát triển có tính đột phá phải kể tới loại thiết bị của hãng Kienzle do kỹ sƣ Paul Riegger thiết kế vào thập niên 20 của thế kỷ trƣớc.
Đây chính là thiết bị khởi tổ của loại thiết bị theo dõi hành trình có kết cấu nhƣ một chiếc đồng hồ “Autorex –Uhr” đƣợc lắp trên các xe ô tô sau này. Thiết bị Kienzle cho phép ghi lại hành trình vận hành xe dƣới dạng đồ thị Quãng đƣờng - Thời gian. Ở Đức, việc bắt buộc các xe kinh doanh vận tải có khối lƣợng toàn bộ trên 7,5 tấn phải trang bị “Thiết bị giám sát” đã đƣợc quy định trong Luật An toàn Giao thông công bố ngày 19-12-1952. Hiện nay, việc trang bị Thiết bị giám sát đã đƣợc quy định bắt buộc cho tất cả các loại xe tải có khối lƣợng toàn bộ từ 3,5 tấn và xe khách trên 9 chỗ ngồi kinh doanh vận tải.
Từ năm 1985, theo Quy định EEC 3821/85 thì việc trang bị Thiết bị giám sát đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các nƣớc thành viên thuộc Liên hiệp châu Âu (EU). Tuy nhiên, cũng theo quy định trên, một số loại xe dƣới đây không bắt buộc phải trang bị Thiết bị giám sát: - Xe chở khách theo tuyến có chiều dài tuyến không lớn hơn 50 km; - Xe có vận tốc lớn nhất không lớn hơn 40 km/h; - Xe vận chuyển vì mục đích nhân đạo, xe cứu thƣơng, xe cứu hộ, xe cứu hỏa; - Xe phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng; - Xe chạy thử phục vụ nghiên cứu, phát triển mẫu xe mới.2 Các loại thiết bị giám sát Thiết bị giám sát có 2 loại chính là thiết bị giám sát cơ khí và thiết bị giám sát điện tử. Thiết bị giám sát cơ khí Thiết bị giám sát cơ khí có kết cấu giống nhƣ một chiếc đồng hồ (Hình 1. Bộ phận chính của loại thiết bị này gồm một tấm giấy hình tròn (đĩa giấy) có thể quay theo trục đồng hồ thời gian, một đầu ghi có khả năng dịch chuyển trong phạm vi đĩa giấy; Độ dịch chuyển của đầu ghi tùy thuộc vào tốc độ chạy xe.
Khi đĩa giấy quay hết một vòng thì tƣơng đƣơng với một khoảng thời gian là 24 giờ. Việc kiểm chuẩn và niêm phong đối với thiết bị này đƣợc thực hiện 2 năm một lần. Ngoài ra, khi có sự Trang 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thay đổi về cỡ lốp hoặc tiến hành sửa chữa các bộ phận khác có liên quan tới thông số đầu vào của thiết bị thì đều phải kiểm chuẩn lại.1: Thiết bị giám sát cơ khí Nhƣợc điểm cơ bản của loại thiết bị này dễ bị làm sai lệch các thông tin hiển thị so với thực tế. Một số cách thức làm sai lệch kết quả ghi hay đƣợc lái xe áp dụng nhƣ: làm cong thanh gắn đầu ghi hoặc đặt một vật mềm cản trở khả năng dịch chuyển của đầu ghi nhằm giảm bớt tốc độ ghi trên giấy; làm sai lệch điện áp cấp cho đồng hồ để thay đổi về thời gian; tráo đổi đĩa giấy khác.
Ngoài ra, việc lƣu trữ, tra cứu dữ liệu chạy xe khi cần thiết cũng rất khó khăn và tốn nhiều thời gian. Thiết bị giám sát điện tử Ngày nay, trên hầu hết các xe lƣu hành ở châu Âu đều lắp Thiết bị giám sát điện tử (Hình 1. Với loại thiết bị này, về cơ bản đã loại trừ đƣợc các nhƣợc điểm nêu ở trên của loại Thiết bị giám sát cơ khí. Ngoài ra, để chống việc làm sai lệch thông số hiện thị bằng các thiết bị tạo xung tự chế (nhƣ với xe Taxi ở Việt Nam) ngƣời ta đã mã hóa tín hiệu xung lấy từ hộp số.
Theo Quy định EEC 561/2006 có hiệu lực thi hành từ ngày 1-5-2006 thì tất cả các xe thuộc đối tƣợng phải trang bị Thiết bị giám sát, khi đăng ký lƣu hành mới đều phải lắp loại Thiết bị giám sát điện tử; Loại thiết bị này phải có khả năng lƣu trữ đƣợc thông tin của tối thiểu 365 ngày và cho phép kết xuất dữ liệu theo yêu cầu quản lý. Các thông tin chính đƣợc lƣu trữ trong Thiết bị giám sát gồm: Ngày sản xuất của thiết bị và của đầu cảm biến tốc độ; Số khung/số nhận dạng (VIN) của xe ô tô; Các bộ phận an toàn; Các sự cố đặc biệt nhƣ: quá số vòng quay, các lần làm sửa đổi số liệu; Thống kê các lỗi trong thiết bị hoặc trong thẻ truy cập cấp cho lái xe; Nhận dạng ngƣời lái và việc vận hành xe của ngƣời lái (thời gian lái, nghỉ, dừng.); Tốc độ chạy xe; Quãng đƣờng chạy xe; Thông tin về cơ sở sửa chữa và các lần hiệu chỉnh thiết bị; Thông tin về các lần bị kiểm tra, kết xuất dữ liệu. Một số yêu cầu chính về kỹ thuật đối với Thiết bị giám sát nhƣ: Trang 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Có thể chỉnh đặt đƣợc giờ theo giờ gốc quốc tế; - Việc tự chỉnh lại thời gian chỉ cho phép tối đa là 1 phút/mỗi tuần. Trƣờng hợp cần điều chính lớn hơn mức trên thì phải đƣa tới Cơ sở hiệu chỉnh đƣợc Cơ quan có thẩm quyền đánh giá công nhận; - Độ sai lệch cho phép của thiết bị khi kiểm tra trên băng thử nhƣ sau: o Quãng đƣờng hiển thị so với quãng đƣờng thử thực tế không lớn hơn 1% nhƣng không đƣợc vƣợt quá 1 km; o Tốc độ hiển thị so với tốc độ thực tế không lớn hơn 3 km/h; o Thời gian hiển thị so với thời gian thực tế không lớn hơn 2 phút/ngày nhƣng không quá 10 phút cho 7 ngày (1 tuần).
- Độ sai lệch cho phép của thiết bị sau khi đã đƣợc lắp lên xe nhƣ sau: o Quãng đƣờng hiển thị so với quãng đƣờng thử thực tế không lớn hơn 2% nhƣng không đƣợc vƣợt quá 1 km; o Tốc độ hiển thị so với tốc độ thực tế không lớn hơn 4 km/h; o Thời gian hiển thị so với thời gian thực tế không lớn hơn 2 phút / ngày nhƣng không quá 10 phút cho 7 ngày (1 tuần). - Độ sai lệch cho phép của thiết bị khi xe đƣa vào khai thác sử dụng nhƣ sau: o Quãng đƣờng hiển thị so với quãng đƣờng thử thực tế không lớn hơn 4 % nhƣng không đƣợc vƣợt quá 1 km; o Tốc độ hiển thị so với tốc độ thực tế không lớn hơn 6 km/h; o Thời gian hiển thị so với thời gian thực tế không lớn hơn 2 phút / ngày nhƣng không quá 10 phút cho 7 ngày (1 tuần).2: Thiết bị giám sát điện tử Trang 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ngoài các yêu cầu đƣợc quy định trong các văn bản pháp quy, các thiết bị giám sát điện tử thƣờng có thêm một số tính năng phụ trợ nhƣ: cảnh báo thời gian lái cho phép (ví dụ không quá 4 giờ), cảnh báo tốc độ (ví dụ không quá 80 km/h), có sẵn cổng dự phòng dùng cho việc kết nối với các thiết bị theo dõi, giám sát khác theo yêu cầu quản lý riêng của từng doanh nghiệp vận tải.3 Quản lý Thiết bị giám sát và Thẻ truy cập Do Thiết bị giám sát đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo an toàn khi xe lƣu hành và liên quan tới nhiều tổ chức cá nhân nên ở các nƣớc thuộc EU việc quản lý thiết bị này đƣợc thực hiện rất chặt chẽ, đồng bộ.