CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE GIẢI QUYET TRANH CHAP NUÔI CON CHUNG KHI VQ CHONG LY HON 1. Khái niệm ly hôn và hậu qua của ly hôn đối với con chung 1. Khái niệm ly hôn Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: “Ly hồn là việc cham dứt quan hệ vợ chông theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án” [7, Điều 3, Khoản 14]. Ly hôn là điều không ai mong muốn khi bước vào đời sống vợ chồng, tuy nhiên tình trạng này lại có chiều hướng gia tăng trong nhiều năm trở lại đây.
Việc ly hôn có thể do nhiều nguyên nhân, nguyên nhân phần lớn và sâu xa dẫn tới tình trạng này là do các cặp vợ chồng trẻ thiếu kỹ năng sống, bước Vào cuộc sống hôn nhân khi tuôi đời còn quá trẻ, chưa có sự chuẩn bị về tâm lý, kinh tế, sức khỏe và những hiểu biết cần thiết cho cuộc sống gia đình, quá đề cao cái tôi của bản thân, ít quan tâm đến chồng hoặc vợ. Kết hôn ngoài ý muốn khi những hiểu biết về kiến thức giới tính có phan hạn chế cũng là một trong số những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ly hôn. Ngoài ra một vài nguyên nhân khác như kinh tế khó khăn; nghề nghiệp không ổn định; sinh con som; tư tưởng trọng nam khinh nữ, muốn sinh con trai; bạo lực gia đình, tệ nạn xã hội; nghiện ngập ma túy, cờ bạc, rượu chè. Thực tế, ly hôn không phải là lựa chọn tồi tệ nhất bởi việc sống chung trong không khí nặng nè, tù túng mới thật sự nỗi ám ảnh.
Kết thúc một cuộc hôn nhân đôi khi chính là cánh cửa để mở ra nhiều cơ hội mới. Quan trọng nhất là cả hai phải tôn trọng nhau và có trách nhiệm với con cái. Dù nguyên nhân có là gì, sau mỗi cuộc hôn nhân đồ vỡ, người chịu ton thuong lon nhất van là con cái. Rat nhiêu người cô găng nhân nhịn va chung sông với một người toi tệ vì mong muốn con cái có đủ bố và mẹ, được sinh ra và lớn lên trong gia đình trọn vẹn.
Tuy nhiên, nếu các cặp đôi đã không còn tình cảm, sớm muộn sẽ xảy ra xung đột và trẻ có đủ nhận thức dé nhận thay su bat thường của bố mẹ. Chính vi vậy, ly hôn là điều cần thiết dé giải thoát ca hai khỏi rào cản hôn nhân và bắt đầu cuộc sống mới. Theo Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, những người có quyền yêu cầu ly hôn bao gồm: - Vợ, chồng. - Cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mang, sức khỏe, tinh thần của họ.
Quyên yêu cau ly hôn được Nhà nước ghi nhận tại Điều 36 Hiến pháp năm 2013, nhằm bảo vệ quyền tự do cơ bản của con người, bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của vợ, chồng và các chủ thé khác có liên quan. Quyên yêu cau ly hôn là quyền nhân thân, nó gắn liền với vợ, chồng, không thé chuyên giao cho người khác trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác (khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thé nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ). Tòa án là co quan duy nhất có thâm quyền ra phán quyết cham dứt quan hệ hôn nhân của vợ chồng. Tòa án quyết định việc ly hôn của vợ chồng dưới hai hình thức: ra bản án hoặc quyết định.
Trong trường hợp vợ chồng cùng yêu cau ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận về việc chia tai sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo duc con trên cơ sở bảo đảm quyên lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án ra Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận cua các đương sự. Nếu không thỏa thuận được hoặc có thỏa thuận nhưng không bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử và thê hiện phán quyết dưới dạng Bản án. Hậu quả của ly hôn đối với con chung Có thê nói, nỗi lo lắng lớn nhất khi quyết định ly hôn là sợ ảnh hưởng đến con trẻ. Hiểu rõ việc cha mẹ ly hôn ảnh hưởng như thế nào đến con cái sẽ giúp các bậc làm cha, làm mẹ có biện pháp xử lý kịp thời nhằm giúp con trẻ vượt qua và thích ứng với việc này.
Ly hôn là sự kiện pháp lý chấm dứt quan hệ hôn nhân giữa hai vợ chồng, tuy nhiên không làm cham dứt quan hệ giữa cha, mẹ va con chung. Con chung là một thành viên trong gia đình. Con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ của mình. Khi cha mẹ ly hôn thì vấn đề con chung là một trong những van dé quan trong cần xem xét giải quyết.
Mọi thỏa thuận của cha mẹ, con liên quan đến quan hệ nhân thân, tài sản không được làm ảnh hưởng đến quyên, lợi ich hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mat năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, cha mẹ mat năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Với Luật Hôn nhân và gia đình, khái niệm “con chung của vợ chồng” được đặt ra đối với vợ chồng có quan hệ hôn nhận hợp pháp - tức là có giấy đăng ký kết hôn theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định. Vậy, con chung của vợ chồng là con mà vợ chồng được xác định là cha, mẹ của người đó, bao gồm cả con đẻ và con nuôi. Căn cứ xác định con chung của vợ chồng được quy định tại Điều 88 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
Cụ thé, con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng hoặc sinh ra trong thời hạn 300 ngày ké từ thời điểm cham dứt hôn nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân. Nếu con sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được cha mẹ thừa nhận lả con chung của vợ chồng thì cũng là con chung của vợ chồng. Trong các trường hợp trên, Toà án sẽ dựa vào giấy khai sinh của con để xác định bố, mẹ. Trong trường hợp trong quá trình ly hôn, người vợ hoặc người chồng không thừa nhận đứa trẻ là con chung của cả hai thì có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ chứng minh cho Toà án.
Con chung chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình thì có quyền sống chung với cha mẹ, được cha mẹ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, là một trong những vấn đề cần giải quyết khi vợ chồng ly hôn. Còn đối với con chung của vợ chồng đã thành niên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, có khả năng lao động thì pháp luật không đặt ra giải quyết khi bố mẹ ly hôn. Con nuôi do vợ chồng cùng nhận nuôi cũng là con chung của vợ chồng. Luật Hôn nhân và gia đình không thừa nhận sự phân biệt đối xử giữa các con, giữa con trai va con gái, con đẻ va con nuôi, con trong giá thú và con ngoài giá thú.
Khi bố mẹ ly hôn, con chung có thể phải chịu những ảnh hưởng sau: - Anh hưởng đến tâm lý Khi bố mẹ ly hôn, việc đầu tiên mà trẻ phải đối mặt là tâm trạng buồn bã kéo dài. Nếu như trước đây được chung sống với cả bố và mẹ thì giờ đây, trẻ chỉ có thé ở cùng với bố hoặc mẹ. Ngoài ra, việc bị chia cách với anh chị em ruột sau khi b6 mẹ ly di cũng là điều khó khăn đối với trẻ. Phan ứng 10 chung của trẻ khi bố mẹ ly di là buồn bã, bi quan và chán nản kéo dai.
Trẻ sẽ mất khá nhiều thời gian để có thể bình ồn lại tâm lý và trở lại với cuộc sống như bình thường. Việc bố mẹ ly hôn sẽ ảnh hưởng nhiều nhất đến trẻ trong độ tuổi dậy thì từ 9 đến 16 tuổi, đây là giai đoạn trẻ có nhiều sự thay đổi về tâm sinh lý nên đôi khi có phản ứng quá khích về việc bố mẹ ly hôn. Trẻ sẽ giữ sự buồn bã, bi quan, lo lắng, tức giận, xấu hé,. dai dang trong mot thoi gian dài.
Đối với trẻ đã khôn lớn, việc bố mẹ ly hôn thường không ảnh hưởng quá nhiều vì bản thân trẻ đã có hiểu biết sâu sắc về cuộc sống va phan nào nhận thức được lý do dẫn đến quyết định ly hôn. - Ảnh hưởng đến tính cách B6 mẹ ly hôn có thé ảnh hưởng đến tính cách của con chung. Trẻ có cha mẹ ly hôn thường có tính cách nhút nhát, tự ti va thiếu tự tin vào bản thân, đặc biệt là khi bố mẹ ly đị trong giai đoạn trẻ mới bắt đầu đến trường (từ 6 đến 12 tuổi). Tính cách này thường hình thành khi trẻ bị bạn bè trêu chọc về việc bố mẹ ly di, gia đình không hạnh phúc và trọn vẹn.
Những lời trêu chọc từ bạn bè khiến trẻ bị tốn thương và có xu hướng sống thu mình, tự cô lập. - Anh hưởng đến sự tập trung khi hoc tập Ngoài ảnh hưởng đến tâm lý, cha mẹ ly hôn còn ảnh hưởng đến việc học tập của con cái. Trong thời gian dau, tâm lý của trẻ thường bất ôn nên khó có thé tập trung và học tập tốt. Trẻ thường có biểu hiện lơ đễnh, hay suy nghĩ trong giờ học, tiếp thu chậm, quên làm bài tap.
Vì lý do này, bố mẹ cần phải lựa chọn thời điểm ly hôn phù hợp. Tốt nhất, nên thông báo với con cái khi trẻ đã nghỉ hè hoặc đã hoàn thành kỳ thi quan trọng. Điều nay sẽ giúp trẻ có thời gian dé bình ổn lại tâm lý, qua đó giảm thiểu ảnh hưởng đối với quá trình học tập.