Xử Lý Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam: Tình Hình Thực Tế và Giải Pháp

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất mà các ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải… 60 trang · State Bank of Vietnam Banking Academy · 2013.

• Tác giả: Vu Thi Hong
• Người hướng dẫn: MA. Ngo Tung Anh
• Trường học: State Bank of Vietnam Banking Academy
• Chuyên ngành: Foreign Language
• Đề tài: Handling Bad Debts In Vietnamese Commercial Banks: The Real Situation And Solutions
• Loại tài liệu: graduation thesis
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DEDICATION
• ACKNOWLEDGMENT
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES AND FIGURES
• LIST OF ABBREVIATIONS
• INTRODUCTION
• 1. CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK
• 1.1. Non-performing loans
• 1.1.1. Definition
• 1.1.2. The causes of non-performing loans
• 1.1.2.1. Objective causes
• 1.1.2.2. Subjective causes
• 1.1.2.2.1. From the customers
• 1.1.2.2.1.1. Individual customers
• 1.1.2.2.1.2. Enterprise customers
• 1.1.2.2.2. From the bank
• 1.1.3. The signs to identify non-performing loans
• 1.2. Theory of bad debt management in commercial banks
• 1.2.1. The concept of bad debt management
• 1.2.2. The objectives and the importance of bad debt management
• 2. CHAPTER 2: THE REAL SITUATION AND THE PROCESS OF HANDLING BAD DEBTS IN COMMERCIAL BANKS
• 2.1. Overview of Vietnam’s banking system
• 2.2. The increase of bad debts in commercial banks in recent years
• 2.3. The causes of the increasing bad debt rate
• 2.4. The government and banks’ efforts in handling bad debts in recent years
• 2.4.1. Loan classification and loan loss provision
• 2.4.2. Establishing Vietnam Asset Management Company (VAMC)
• 2.4.3. Strengthening commercial banks’ credit policies
• 3. CHAPTER 3: SOLUTIONS TO HANDLE BAD DEBTS
• 3.1. Solutions from the government and the SBV
• 3.2. Solutions from commercial banks and enterprises
• CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Xử Lý Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Thương Mại

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất mà các ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế. Việc xử lý nợ xấu hiệu quả là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống tài chính. Các giải pháp xử lý nợ xấu cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Nợ Xấu Và Tác Động Đến Ngân Hàng

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản vay mà khách hàng không thể trả nợ đúng hạn. Tình trạng này gây ra nhiều hệ lụy cho ngân hàng, bao gồm giảm lợi nhuận và tăng rủi ro tài chính.

1.2. Tình Hình Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Trong những năm gần đây, tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đã tăng cao, gây ra nhiều khó khăn cho hoạt động tín dụng và ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế.

II. Vấn Đề Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Nợ xấu không chỉ là vấn đề của riêng ngân hàng mà còn là thách thức lớn đối với nền kinh tế. Các nguyên nhân dẫn đến nợ xấu bao gồm sự suy giảm kinh tế, quản lý kém và các yếu tố chủ quan từ khách hàng. Việc nhận diện và phân tích nguyên nhân là bước đầu tiên trong việc tìm kiếm giải pháp.

2.1. Nguyên Nhân Dẫn Đến Tình Trạng Nợ Xấu

Các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nợ xấu bao gồm sự biến động của nền kinh tế, chính sách tín dụng không hợp lý và sự thiếu sót trong quản lý rủi ro của ngân hàng.

2.2. Hệ Lụy Của Nợ Xấu Đối Với Ngân Hàng

Nợ xấu làm giảm khả năng sinh lời của ngân hàng, ảnh hưởng đến uy tín và khả năng thanh khoản, từ đó gây ra những khó khăn trong việc huy động vốn.

III. Phương Pháp Xử Lý Nợ Xấu Hiệu Quả Tại Ngân Hàng

Để xử lý nợ xấu, các ngân hàng cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ việc phân loại nợ đến việc tái cấu trúc khoản vay. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

3.1. Phân Loại Nợ Và Dự Phòng Rủi Ro

Phân loại nợ là bước quan trọng trong việc quản lý nợ xấu. Ngân hàng cần xác định rõ các khoản nợ nào là nợ xấu và lập dự phòng rủi ro phù hợp.

3.2. Tái Cấu Trúc Khoản Vay Để Giảm Nợ Xấu

Tái cấu trúc khoản vay giúp khách hàng có thể trả nợ dễ dàng hơn, từ đó giảm tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng cần linh hoạt trong việc điều chỉnh các điều khoản vay.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Giải Pháp Xử Lý Nợ Xấu

Việc áp dụng các giải pháp xử lý nợ xấu không chỉ giúp ngân hàng cải thiện tình hình tài chính mà còn góp phần ổn định nền kinh tế. Các ngân hàng cần chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ những mô hình thành công trong và ngoài nước.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Thành Công

Nhiều ngân hàng trong khu vực đã áp dụng thành công các giải pháp xử lý nợ xấu, từ đó rút ra bài học quý giá cho các ngân hàng Việt Nam.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Giải Pháp

Đánh giá hiệu quả của các giải pháp xử lý nợ xấu là cần thiết để điều chỉnh và cải thiện các chính sách trong tương lai.

V. Kết Luận Về Giải Pháp Xử Lý Nợ Xấu Tại Ngân Hàng

Giải pháp xử lý nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Sự phối hợp giữa các ngân hàng, chính phủ và các cơ quan liên quan là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

5.1. Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng Trong Việc Xử Lý Nợ Xấu

Ngành ngân hàng cần có những bước đi mạnh mẽ hơn trong việc xử lý nợ xấu, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Ngân Hàng

Các ngân hàng cần cải thiện quy trình quản lý nợ xấu và tăng cường đào tạo nhân viên để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ từ năm 2008 đã tác động sâu rộng đến mọi chủ thể kinh tế trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Trong hệ thống tài chính, ngành ngân hàng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi rủi ro tín dụng tích tụ và bộc lộ rõ rệt thông qua sự gia tăng nhanh chóng của các khoản nợ xấu (Non-Performing Loans - NPLs). Mặc dù các cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng đã triển khai nhiều giải pháp tháo gỡ, song khối lượng nợ xấu giảm chậm, làm tắc nghẽn dòng vốn lưu thông trong nền kinh tế, gây suy giảm thanh khoản và tạo áp lực lớn lên tính an toàn của toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM).

Xuất phát từ thực trạng cấp bách đó, tác giả Vũ Thị Hồng Thế (sinh viên lớp ATCB_K12, Khoa Ngoại ngữ, Học viện Ngân hàng) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Handling bad debts in Vietnamese commercial banks: the real situation and solutions" (Giải pháp xử lý nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam), dưới sự hướng dẫn của ThS. Ngô Tùng Anh.

Khóa luận xác định mục tiêu tổng quát là làm rõ cơ sở lý luận về nợ xấu và quản trị nợ xấu tại NHTM; phân tích thực trạng nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2008 – đầu năm 2013; đánh giá các nỗ lực xử lý của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các NHTM; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp xử lý triệt để vấn đề này.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 5 câu hỏi nghiên cứu:

1. Nợ xấu là gì và nguyên nhân nào dẫn đến nợ xấu?
2. Các NHTM cần làm gì để quản lý tốt các khoản nợ xấu?
3. Thực trạng nợ xấu tại hệ thống NHTM Việt Nam diễn ra như thế nào?
4. Thời gian qua các NHTM và cơ quan chức năng đã triển khai những biện pháp gì để xử lý nợ xấu?
5. Cần áp dụng những giải pháp nào để giảm thiểu nợ xấu và nâng cao hiệu quả quản trị nợ xấu?

• Đối tượng nghiên cứu: Nợ xấu và hoạt động quản lý, xử lý nợ xấu tại các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Hệ thống các NHTM tại Việt Nam.
  • Thời gian: Tập trung khảo sát số liệu và chính sách thực tiễn trong giai đoạn từ năm 2008 đến thời điểm hoàn thành khóa luận (tháng 5/2013).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và cơ sở lý luận

Khóa luận xây dựng nền tảng lý thuyết dựa trên các quy định pháp lý chuyên ngành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, bao gồm:

• Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định số 18/2007/QĐ-NHNN sửa đổi, bổ sung về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng.
• Quyết định số 780/QĐ-NHNN, Công văn số 3739/NHNN về cơ cấu lại nợ và giữ nguyên nhóm nợ.
• Thông tư số 02/2013/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro.

Theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, nợ xấu được xác định là các khoản nợ thuộc nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn). Khoản nợ xấu mang các đặc trưng cơ bản:

• Khách hàng không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán gốc/lãi đúng hạn theo hợp đồng tín dụng.
• Tình trạng tài chính của khách hàng suy giảm, làm giảm khả năng thu hồi vốn và lãi của ngân hàng.
• Thời gian quá hạn thông thường từ 90 ngày trở lên.

Về phương pháp phân loại nợ, văn bản pháp luật cho phép áp dụng đồng thời:

1. Phương pháp định lượng: Phân loại 5 nhóm nợ dựa trên số ngày quá hạn của các khoản gốc/lãi và số lần cơ cấu lại thời hạn trả nợ.
2. Phương pháp định tính: Phân loại dựa trên hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (ICRS) và chính sách dự phòng rủi ro được NHNN chấp thuận.

Về trích lập dự phòng rủi ro, dự phòng bao gồm dự phòng cụ thể và dự phòng chung. Số tiền dự phòng cụ thể ($R$) được tính theo công thức: $$R = \max{0, (A - C)} \times r$$

Trong đó:

• $A$: Số dư nợ gốc của khoản nợ.
• $C$: Giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm.
• $r$: Tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể tương ứng với từng nhóm nợ.

Nhóm nợ	Tên nhóm nợ	Tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể ($r$)
Nhóm 1	Nợ đủ tiêu chuẩn (Standard)	0%
Nhóm 2	Nợ cần chú ý (Special-mention)	5%
Nhóm 3	Nợ dưới tiêu chuẩn (Sub-standard)	20%
Nhóm 4	Nợ nghi ngờ (Doubtful)	50%
Nhóm 5	Nợ có khả năng mất vốn (Loss)	100%

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp định lượng (Quantitative research method): Thu thập, tổng hợp và phân tích các chuỗi số liệu thống kê về dư nợ tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, quy mô tài sản và các chỉ số tài chính của ngành ngân hàng.
• Phương pháp mô tả dựa trên dữ liệu thứ cấp (Description based on secondary data): Khai thác các báo cáo chính thức, dữ liệu công bố công khai từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Báo cáo tài chính năm 2012 của các NHTM (Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Agribank, SHB, Baovietbank, HDBank...), báo cáo của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia và Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS).
• Phương pháp phân tích tổng hợp (Meta-analysis): Đối chiếu các nguồn số liệu khác nhau, phân tích nguyên nhân và đánh giá mức độ hiệu quả của từng chính sách xử lý nợ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết (Theoretical Framework)

Chương này tập trung làm rõ khái niệm, nguồn gốc phát sinh nợ xấu, dấu hiệu nhận biết và quy trình quản trị nợ xấu trong NHTM:

• Nguyên nhân phát sinh nợ xấu:

  • Nguyên nhân khách quan: Môi trường kinh tế vĩ mô suy thoái làm sụt giảm sức mua và khả năng trả nợ; chính sách vĩ mô (tiền tệ, tài khóa) chưa đồng bộ; rủi ro tất yếu của quá trình tự do hóa tài chính và hội nhập quốc tế tạo áp lực cạnh tranh gay gắt; các sự kiện bất khả kháng (thiên tai, dịch bệnh).
  • Nguyên nhân chủ quan từ khách hàng: Đối với cá nhân (mất việc làm, giảm thu nhập đột ngột, chi phí phát sinh ngoài dự kiến, hành vi gian lận hồ sơ, cố tình chây ì chiếm dụng vốn); đối với doanh nghiệp (năng lực quản trị điều hành yếu kém dẫn đến kế hoạch kinh doanh không khả thi, đòn bẩy tài chính quá cao lệ thuộc vốn vay, sử dụng vốn sai mục đích, làm giả báo cáo tài chính, nội bộ mất đoàn kết).
  • Nguyên nhân chủ quan từ ngân hàng: Chính sách tín dụng lỏng lẻo chạy theo tăng trưởng quy mô; cuộc đua tăng lãi suất huy động buộc phải đẩy lãi suất cho vay lên cao khiến doanh nghiệp mất khả năng chi trả; áp lực giao chỉ tiêu kinh doanh quá mức cho nhân viên; trình độ thẩm định và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng hạn chế; thiếu kiểm tra, giám sát sau giải ngân; định giá tài sản bảo đảm bị thổi phồng, nhất là tài sản bất động sản khó thanh khoản.

• Dấu hiệu nhận biết sớm nợ xấu:

  • Dấu hiệu tài chính: Kết quả kinh doanh sụt giảm liên tục, phát sinh lỗ nhiều kỳ, hàng tồn kho ứ đọng lớn, chậm thanh toán gốc/lãi, thường xuyên đề nghị cơ cấu nợ, chậm nộp thuế, chậm trả lương và bảo hiểm xã hội.
  • Dấu hiệu phi tài chính: Thay đổi đột ngột cơ cấu quản lý cấp cao, cắt giảm nhân sự quy mô lớn, trì hoãn nộp báo cáo tài chính, né tránh tiếp xúc cán bộ ngân hàng, mối quan hệ với các đối tác thương mại xấu đi.
  • Dấu hiệu gian lận: Khai man số liệu doanh thu/lợi nhuận, tẩu tán tài sản bảo đảm để thanh toán cho chủ nợ khác, vi phạm nghĩa vụ tài chính tại các ngân hàng khác.

• Quy trình quản lý nợ xấu: Bao gồm 2 cấu phần:

  1. Phòng ngừa nợ xấu: Hoàn thiện chính sách tín dụng, kiểm soát chặt chẽ quy trình cấp tín dụng, phân loại nợ và trích lập dự phòng đầy đủ, xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, áp dụng chứng khoán hóa và công cụ phái sinh tín dụng.
  2. Quy trình 5 bước xử lý nợ phát sinh: (1) Đánh giá khả năng và thiện chí trả nợ của khách hàng; (2) Đánh giá tính khả thi trong kế hoạch phục hồi; (3) Lựa chọn biện pháp xử lý: đối với nợ có thể thu hồi (cơ cấu lại kỳ hạn, gia hạn nợ), đối với nợ không thể thu hồi (bán nợ, sử dụng quỹ dự phòng rủi ro, phát mại tài sản bảo đảm, khởi kiện ra tòa án, hoán đổi nợ thành vốn góp cổ phần); (4) Giám sát, kiểm tra việc thực hiện cam kết; (5) Thu hồi nợ.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  QUY TRÌNH QUẢN TRỊ VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU                     |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [Giai đoạn 1: Phòng ngừa]                                               |
| -> Thiết lập chính sách tín dụng & Kiểm soát cấp tín dụng               |
| -> Phân loại nợ, trích lập dự phòng & Xếp hạng tín dụng nội bộ (ICRS)  |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                    |
                                    v
+-------------------------------------------------------------------------+
| [Giai đoạn 2: Xử lý khi nợ xấu phát sinh]                              |
| Bước 1: Đánh giá khả năng và thiện chí trả nợ                           |
| Bước 2: Đánh giá tính khả thi phục hồi hoạt động                        |
| Bước 3: Lựa chọn biện pháp xử lý:                                       |
|    - Nợ có thể thu hồi  : Cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ, gia hạn nợ          |
|    - Nợ khó thu hồi     : Bán nợ, trích lập dự phòng, xử lý TSBĐ, kiện |
| Bước 4: Kiểm soát và giám sát việc thực hiện phương án xử lý           |
| Bước 5: Thu hồi và xử lý dứt điểm khoản nợ                              |
+-------------------------------------------------------------------------+

---

Chương 2: Thực trạng và quá trình xử lý nợ xấu tại các ngân hàng thương mại (The Real Situation and the Process of Handling Bad Debts in Commercial Banks)

Chương 2 cung cấp bức tranh toàn cảnh về cấu trúc hệ thống ngân hàng, phân tích định lượng quy mô nợ xấu và đánh giá các giải pháp đã áp dụng trong thực tế:

• Đặc điểm hệ thống ngân hàng Việt Nam tính đến cuối năm 2011:

  • Quy mô mạng lưới: 5 NHTM Nhà nước (trong đó Vietcombank, Vietinbank, BIDV đã cổ phần hóa nhưng Nhà nước giữ trên 70% vốn), 1 ngân hàng chính sách, 37 NHTMCP, 5 ngân hàng liên doanh, 5 ngân hàng 100% vốn nước ngoài, 54 chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 18 công ty tài chính, 13 công ty cho thuê tài chính và hệ thống quỹ tín dụng nhân dân.
  • Mức độ phụ thuộc vốn: Tỷ lệ tổng tài sản của hệ thống tổ chức tín dụng so với GDP đạt 200%, tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP đạt 100%. Tăng trưởng tín dụng duy trì bình quân 33%/năm trong giai đoạn 8 năm trước 2011 (năm 2010 đạt 32,43%, năm 2011 giảm xuống 14%), dẫn đến chất lượng tài sản suy giảm nghiêm trọng.
  • Lệch pha kỳ hạn: Khoảng 70% - 80% nguồn vốn huy động là ngắn hạn nhưng lại được sử dụng để tài trợ cho các dự án trung và dài hạn.

• Quy mô và diễn biến nợ xấu (2008 – đầu năm 2013):

  • Tỷ lệ nợ xấu danh nghĩa của khối NHTM bật tăng mạnh từ năm 2011 và vượt mốc 4% vào quý 2/2012, cao gấp đôi tỷ lệ nợ xấu của khối ngân hàng nước ngoài.
  • Sự thiếu nhất quán trong các công bố số liệu nợ xấu năm 2012:
    • Thống đốc NHNN công bố tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống cuối năm 2012 là khoảng 10% (giảm xuống 6% vào đầu năm 2013).
    • Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng (NHNN) ghi nhận tỷ lệ 8,82% (tương đương 238.626,1 tỷ đồng).
    • Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia ước tính con số thực tế lên tới 11,5% (khoảng 185.000 tỷ đồng nợ xấu đọng trong tài sản bảo đảm).

Chỉ tiêu thống kê	Cuối năm 2012	Đầu năm 2013
Tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống	2.774.721,20 tỷ đồng	2.774.721,20 tỷ đồng
Tỷ lệ nợ xấu báo cáo	8,60%	6,00%
Giá trị nợ xấu tuyệt đối	238.626,23 tỷ đồng	166.483,27 tỷ đồng

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo của Vietcombank Securities (VCBS) và NHNN trong văn bản.

• Phân hóa nợ xấu theo ngân hàng và ngành nghề năm 2012:
  • Theo ngân hàng: SHB ghi nhận tỷ lệ nợ xấu cao nhất (8,53%), theo sau là Baovietbank và Agribank (gần 6%). Tuy nhiên, xét về giá trị tuyệt đối, 4 NHTM lớn có gốc Nhà nước (Agribank, BIDV, Vietcombank, Vietinbank) nắm giữ 47.256 tỷ đồng nợ xấu (chiếm 25,5% toàn hệ thống), trong đó riêng Agribank chiếm 27.803 tỷ đồng.
  • Theo thành phần sở hữu: Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) chiếm khoảng 70% tổng dư nợ xấu (điển hình như Vinashin, Vinalines, EVN...).
  • Theo nhóm ngành: 7 nhóm ngành chiếm tới 88,21% tổng khối lượng nợ xấu toàn hệ thống, đứng đầu là giao thông vận tải, bất động sản và xây dựng (chiếm 23,45%). Khóa luận dẫn chứng các doanh nghiệp chịu lỗ lớn như CTCP Container Phía Nam (vốn điều lệ 110 tỷ đồng, lỗ 23,45 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2012, lỗ lũy kế 105 tỷ đồng) và CTCP Xây dựng Hạ tầng Sông Đà (lỗ 16,3 tỷ đồng).

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CƠ CẤU NỢ XẤU THEO CÁC NHÓM NGÀNH CHÍNH                |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [88,21% Tổng nợ xấu toàn hệ thống tập trung tại 7 ngành chủ chốt]      |
|                                                                         |
| 1. Giao thông vận tải, Bất động sản & Xây dựng: 23,45%                  |
| 2. Các nhóm ngành kinh tế khác               : 64,76%                  |
| 3. Nhóm ngành còn lại trong nền kinh tế      : 11,79%                  |
+-------------------------------------------------------------------------+

• Các nỗ lực xử lý nợ và kết quả bước đầu:
  • Tái cơ cấu nợ theo Quyết định 780/QĐ-NHNN và Công văn 3739/NHNN giúp giảm tỷ lệ nợ xấu kỹ thuật từ 8,6% xuống 6%.
  • Triển khai đề án thành lập Công ty Quản lý Tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) dự kiến vào tháng 5/2013: Mua nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt (lãi suất 0%), NHTM được tái cấp vốn tối đa 50% mệnh giá trái phiếu tại NHNN; NHTM hưởng 85% số tiền thu hồi nợ, VAMC hưởng 15% phí xử lý.
  • Xây dựng Hệ thống Xếp hạng Tín dụng Nội bộ (ICRS) tại các ngân hàng. Khóa luận dẫn chứng mô hình của Vietcombank gồm 16 hạng (từ AAA đến D):

Cấu phần chấm điểm ICRS (Vietcombank)	Tỷ trọng	Tiêu chí chi tiết
Chỉ tiêu tài chính	30% - 35%	Thanh khoản (35%), Hoạt động (20%), Đòn bẩy (25%), Sinh lời (20%)
Chỉ tiêu phi tài chính	60% - 65%	Quan hệ với ngân hàng (50%), Đặc điểm hoạt động DN (22%), Quản lý & môi trường nội bộ (15%), Yếu tố ngành (8%), Khả năng trả nợ (5%)

• Thắt chặt điều kiện cấp tín dụng: Kết quả khảo sát cho thấy 86,7% TCTD cam kết không tăng trưởng tín dụng bất động sản và 95,89% TCTD không mở rộng cho vay đầu tư chứng khoán trong năm 2013.

• Đánh giá thành tựu và hạn chế:
  • Thành tựu: Lộ trình xử lý nợ được xác định rõ ràng; tính minh bạch thông tin nợ xấu từng bước được nâng cao; khung pháp lý được bổ sung với Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
  • Hạn chế: Tiến độ thành lập VAMC kéo dài hơn 1 năm; số liệu nợ xấu chưa thống nhất giữa các cơ quan giám sát; giải pháp cơ cấu nợ theo Quyết định 780 mang tính trì hoãn rủi ro ngắn hạn; thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành (đặc biệt là Bộ Tư pháp trong việc xử lý và chuyển nhượng tài sản bảo đảm).

---

Chương 3: Giải pháp xử lý nợ xấu (Solutions to Handle Bad Debts)

Chương 3 đề xuất các nhóm giải pháp từ phía các cơ quan quản lý vĩ mô và các định chế tài chính:

• Giải pháp từ phía Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước:

  1. Tái cơ cấu hệ thống ngân hàng:
     • Tái cơ cấu tổ chức: Tách biệt hoàn toàn tín dụng chính sách phục vụ mục tiêu an sinh xã hội ra khỏi hoạt động tín dụng thương mại thông thường; buộc các NHTM vận hành theo nguyên tắc thị trường.
     • Tái cơ cấu tài chính: Tăng vốn điều lệ qua phát hành cổ phần, thực hiện sáp nhập và mua lại (M&A), thanh lọc các ngân hàng yếu kém để làm trong sạch bảng cân đối kế toán.
  2. Hoàn thiện khung khổ pháp lý:
     • Chuẩn hóa tiêu chí phân loại nợ bắt buộc áp dụng cho toàn hệ thống, cấm tuyệt đối các hình thức đảo nợ kỹ thuật để che giấu nợ xấu.
     • Ban hành thông tư liên bộ tháo gỡ vướng mắc trong việc thu giữ, bảo quản và phát mại tài sản bảo đảm; xác lập rõ quyền sở hữu/sử dụng cho bên mua tài sản.
  3. Xử lý triệt để tình trạng sở hữu chéo:
     • Xây dựng cơ chế kiểm soát dòng tiền luân chuyển giữa các cổ đông lớn và ngân hàng (theo đề xuất của TS. Trần Du Lịch).
     • Siết chặt tỷ lệ sở hữu cổ phần và giới hạn cấp tín dụng cho nhóm cổ đông lớn, xóa bỏ các kẽ hở sở hữu gián tiếp qua nhiều cấp trung gian (theo khuyến nghị của Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright).
     • Nâng cao tính công khai, minh bạch thông tin quản trị ngân hàng (theo khuyến nghị của Tomoyuki Kimura - Giám đốc ADB Việt Nam).
  4. Nâng cao năng lực vận hành của VAMC và phát triển thị trường mua bán nợ:
     • Bổ sung quy định cho phép VAMC thực hiện bảo lãnh hoặc cấp tín dụng tín chấp hỗ trợ các doanh nghiệp có phương án phục hồi khả thi.
     • Quy định trách nhiệm bắt buộc các TCTD phải công khai nợ xấu và bán nợ cho VAMC (xác định việc bán nợ là nghĩa vụ, không phải quyền lựa chọn).
     • Ban hành chính sách ưu đãi thuế và cơ chế pháp lý thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia thị trường mua bán nợ tập trung.

• Giải pháp từ phía Ngân hàng Thương mại và Doanh nghiệp:

  • Các NHTM cần nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc "Know Your Customer" (KYC), chuẩn hóa hệ thống ICRS và tăng cường giám sát sau giải ngân.
  • Về phía doanh nghiệp, cần tái cấu trúc hoạt động sản xuất kinh doanh, minh bạch hóa báo cáo tài chính qua kiểm toán độc lập, cơ cấu lại nguồn vốn nhằm giảm tỷ lệ đòn bẩy tài chính.

---

Kết quả và đóng góp

1. Khái quát thực trạng định lượng nợ xấu: Khóa luận phản ánh chính xác quy mô nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2012 – đầu năm 2013 với mức nợ xấu thực tế dao động từ 185.000 đến gần 240.000 tỷ đồng (chiếm từ 8,6% đến 11,5% tổng dư nợ), trong đó 70% tập trung ở khối DNNN và 88,21% tập trung ở 7 nhóm ngành kinh tế trọng điểm.
2. Hệ thống hóa mô hình quản trị tín dụng: Khóa luận chi tiết hóa công thức trích lập dự phòng theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, phân tích cấu trúc xếp hạng 16 bậc của hệ thống ICRS tại Vietcombank và làm rõ cơ chế phát hành trái phiếu đặc biệt của VAMC.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện: Đưa ra các kiến nghị mang tính hệ thống từ xử lý sở hữu chéo, chuẩn hóa pháp lý xử lý tài sản bảo đảm đến phát triển thị trường mua bán nợ tập trung.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Toàn bộ phân tích thực nghiệm của đề tài dựa trên dữ liệu thứ cấp công bố đến đầu năm 2013. Tại thời điểm hoàn thành khóa luận (tháng 5/2013), mô hình VAMC mới ở giai đoạn đề án chuẩn bị triển khai và Thông tư 02/2013/TT-NHNN mới được ban hành, do đó khóa luận chưa có dữ liệu thực tế để lượng hóa hiệu quả hoạt động của VAMC cũng như tác động dài hạn của Thông tư 02 đối với hệ thống ngân hàng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu thực nghiệm về kết quả xử lý nợ xấu thực tế thông qua trái phiếu đặc biệt của VAMC trong giai đoạn sau năm 2013; phân tích định lượng tác động của việc áp dụng toàn diện Thông tư 02/2013/TT-NHNN đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và lợi nhuận của các NHTM Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế tiền tệ, Quản trị rủi ro tài chính và Ngôn ngữ Anh thương mại.
• Giá trị ứng dụng: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử chi tiết về giai đoạn cao điểm nợ xấu 2008–2013 tại Việt Nam; cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về quy trình phân loại nợ định lượng - định tính, phương pháp xây dựng bảng chấm điểm ICRS và cơ chế xử lý nợ xấu qua định chế AMC/VAMC.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận định nghĩa nợ xấu và quy định trích lập dự phòng cụ thể căn cứ vào văn bản pháp lý nào?

Khóa luận căn cứ vào Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN của Thống đốc NHNN. Nợ xấu bao gồm các khoản nợ thuộc nhóm 3 (Dưới tiêu chuẩn, trích lập 20%), nhóm 4 (Nghi ngờ, trích lập 50%) và nhóm 5 (Có khả năng mất vốn, trích lập 100%), tính trên dư nợ gốc sau khi đã trừ đi giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm theo công thức: $R = \max{0, (A - C)} \times r$.

2. Số liệu nợ xấu toàn hệ thống năm 2012 có sự chênh lệch như thế nào giữa các cơ quan báo cáo?

Tại thời điểm cuối năm 2012, Thống đốc NHNN thông báo tỷ lệ nợ xấu khoảng 10%; Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng báo cáo tỷ lệ 8,82% (tương đương 238.626,1 tỷ đồng); trong khi Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia ước tính nợ xấu thực tế lên tới 11,5% (khoảng 185.000 tỷ đồng).

3. Ngân hàng nào có tỷ lệ nợ xấu và khối lượng nợ xấu tuyệt đối cao nhất năm 2012 theo số liệu khóa luận?

Năm 2012, SHB có tỷ lệ nợ xấu cao nhất hệ thống với 8,53%. Về khối lượng nợ xấu tuyệt đối, Agribank là ngân hàng nắm giữ nợ xấu lớn nhất với 27.803 tỷ đồng (trong tổng số 47.256 tỷ đồng nợ xấu của nhóm 4 ngân hàng lớn gồm Agribank, BIDV, Vietcombank và Vietinbank).

4. Cơ chế hoạt động của trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành được tác giả phân tích như thế nào?

VAMC mua nợ xấu của NHTM bằng trái phiếu đặc biệt (lãi suất thấp/0%). NHTM có thể sử dụng trái phiếu này để chiết khấu tái cấp vốn tại NHNN với hạn mức tối đa không quá 50% mệnh giá. Trách nhiệm thu hồi nợ và xử lý tài sản bảo đảm vẫn thuộc về NHTM; sau khi thu hồi nợ, NHTM được hưởng 85% số tiền thu được và nộp 15% phí xử lý cho VAMC.

5. Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (ICRS) của Vietcombank được cấu trúc như thế nào trong khóa luận?

Hệ thống ICRS của Vietcombank chấm điểm khách hàng dựa trên hai nhóm chỉ tiêu: Nhóm chỉ tiêu tài chính (chiếm 30% - 35% tổng số điểm, gồm khả năng thanh khoản 35%, hoạt động 20%, đòn bẩy 25%, sinh lời 20%) và Nhóm chỉ tiêu phi tài chính (chiếm 60% - 65% tổng số điểm, gồm quan hệ với ngân hàng 50%, đặc điểm hoạt động doanh nghiệp 22%, quản lý & môi trường nội bộ 15%, yếu tố ngành 8%, khả năng trả nợ 5%). Khách hàng được phân hạng thành 16 bậc từ AAA (94-100 điểm) xuống đến D (dưới 45 điểm).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Hồng Thế đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nợ xấu, đồng thời phản ánh bức tranh thực trạng rủi ro tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008 – đầu năm 2013. Công trình đã làm rõ các nguyên nhân gốc rễ từ môi trường vĩ mô, sở hữu chéo, quản trị tín dụng lỏng lẻo đến chất lượng tài sản bảo đảm suy giảm. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn liền với việc tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng, hoàn thiện khung pháp lý xử lý tài sản bảo đảm và triển khai định chế VAMC. Đây là tài liệu học thuật có giá trị tư liệu thực tiễn cao cho công tác nghiên cứu và quản trị rủi ro ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

STATE BANK OF VIETNAM BANKING ACADEMY Foreign Language Faculty -----*****----- GRADUATION THESIS HANDLING BAD DEBTS IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS: THE REAL SITUATION AND SOLUTIONS Student: Vu Thi Hong The Class: ATCB_ K12 Supervisor: Ngo Tung Anh (MA) Hanoi, 24 th May, 2013 Student V Graduation Thesis 2013 DEDICATION I dedicate this graduation thesis To my family And To the Hanoi Banking Academy Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 2 Graduation Thesis 2013 ACKNOWLEDGMENT I would like to express my sincere thanks and appreciation to my supervisor, MA. Ngo Tung Anh for his valuable advice and comments throughout the duration of this work. I would also like to express my profound gratitude to my parents and my elder brother for their encouragement. Finally, I would like to give my special thanks to Mr.

Pham Thanh Tuan for his supports during my internship in Ho Chi Minh City Development Joint Stock Commercial Bank. Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 3 Graduation Thesis 2013 ABSTRACT The thesis is aimed at representing theoretical background relating to non-performing loans (or bad debts) and bad debt management in Vietnamese commercial banks and analyzing the current situation of bad debts, simultaneously assessing the efforts of involved parties in handling bad debts over the past few years. From the above analysis, the thesis tries to give specific solutions to deal with this problem. The theory section mentions two main contents that are theoretical framework of bad debts and the theory of bad debt management in commercial banks.

The theory section not only clarifies the definition and causes of bad debts but also shows the methodology to manage bad debts effectively. It also suggests that the cooperation between the government’s policies and commercial banks’ healthy credit policy should be the important factor to reduce bad debts. From 2008 up to now, the volume of bad debts has continuously increased with a remarkable speed, which results in a great number of difficulties in the economy. To deal with this problem, the government and the SBV have cooperated with commercial banks to implement many solutions in different aspects such as: making loan classification and loan loss provision, strengthening credit policy, and planning to establish a national asset management company.

However, these solutions have not yielded desirable results yet. The thesis also suggests that only when the government, the SBV and commercial banks are fully aware of real causes of bad debts and courageously face with them and then have drastic solutions will bad debts be thoroughly addressed. Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 4 Graduation Thesis 2013 TABLE OF CONTENTS DEDICATION. Error! Bookmark not defined.

LIST OF TABLES AND FIGURES. 7 LIST OF ABBREVIATIONS. 9 CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK. Non-performing loans.

The causes of non-performing loans. The signs to identify non-performing loans:. Theory of bad debt management in commercial banks. The concept of bad debt management.

The objectives and the importance of bad debt management. The content and process of bad debt management (Figure 1. 18 CHAPTER 2: THE REAL SITUATION AND THE PROCESS OF HANDLING BAD DEBTS IN COMMERCIAL BANKS. Overview of Vietnam’s banking system.

The increase of bad debts in commercial banks in recent years. The causes of the increasing bad debt rate. The government and banks’ efforts in handling bad debts in recent years ………………………………………………………………………………. Loan classification and loan loss provision.

Establishing Vietnam Asset Management Company (VAMC). Strengthening commercial banks’ credit policies. 45 Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 5 Graduation Thesis 2013 2. 45 CHAPTER 3: SOLUTIONS TO HANDLE BAD DEBTS.

Solutions from the government and the SBV. Solutions from commercial banks and enterprises. 59 Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 6 Graduation Thesis 2013 LIST OF TABLES AND FIGURES LIST OF TABLES Table 1.1: Loan classification by the quantitative method………………………….2: Loan classification by the qualitative method…………………………….3: Rate of specific provisions for debts………………………………………23 Table 2.1: The decrease of bad debts………………………………………………….2: The Internal Credit Rating System of Vietcombank…………………….40 LIST OF FIGURES Figure 1.1: The process of bad debt management…………………………………….1: Proportion of credit institutions’ assets………………………………….2: The rate of bad debts (2008-2012)……………………………………….3: The rate of bad debts in some commercial banks in 2012……………….4: The number of bad debts in some commercial banks in 2012……………33 Figure 2.5: The proportion of bad debts based on industry groups………………….35 Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 7 Graduation Thesis 2013 LIST OF ABBREVIATIONS Abbreviations Explanations SBV State Bank of Vietnam USD United States Dollar VND Vietnamese Dong NPL Non-performing Loans Decision 493 Decision No. 493/2005/QD-NHNN by SBV Decision 18 Decision No.

18/2007/QD-NHNN by SBV amended Decision No. 493/2005/QD-NHNN Vietcombank Joint-Stock Commercial Bank for Foreign Trade of Vietnam Vietinbank Vietnam Bank for Industry and Trade BIDV Joint Stock Commercial Bank for Investment and Development of Vietnam SHB Saigon Hanoi Commercial Joint Stock Bank Baovietbank Bao Viet Joint Stock Commercial Bank Agribank Vietnam Bank for Agriculture and Rural Development GDP Gross Domestic Product SCBs State Commercial Banks US United States EU Europe Union VAMC Vietnam Assets Management Company AMCs Assets Management Companies ICRS Internal Credit Rating System Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 8 Graduation Thesis 2013 INTRODUCTION Current problem statement Over the past few years, the economic crisis all over the world in general and in Vietnam in particular have been significantly affecting all economic entities in the economy, especially the banking industry. The problem of bad debts or non-performing loans has continually constituted a great threat to credit institutions. Although many efforts to tackle with bad debts have been made, only few of them yielded desirable results.

The volume of bad debts reduced moderately, which has caused a large number of disadvantages for the economy. Therefore, a pressing problem now is how to deal with bad debts and make banking activities healthier. That is the reason why I have decided to choose the topic: “Handling bad debts in Vietnamese commercial banks: the real situation and solutions” for my graduation thesis. Aims of the study The study is aimed at clarifying the real situation of bad debts in commercial banks recently after presenting theoretical background of bad debts, critically analyzing attempts of the government and commercial banks in handling bad debts, thereby proposing solutions to deal with this issue.

Research questions What are non-performing loan and its causes? What should commercial banks do to well manage non-performing loans? What is the real situation of bad debts now? What have commercial banks recently done to handle bad debts? How to reduce bad debts and improve bad debts management? Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 9 Graduation Thesis 2013 Scope of the study The thesis focuses on studying the problem of bad debts and attempts of the government and commercial banks to deal with bad debts on both theoretical and practical aspects from 2008 up to now. Methodology and Data of the study - Quantitative research method focuses on the collection and analysis of numerical data and statistics. - Description based on secondary data: the thesis mainly uses data which are publicly announced on websites of the SBV and some commercial banks. - Meta-analysis method: based on collected data, the thesis analyses and gives conclusions for the research work.

Structure of the thesis Introduction Chapter 1: Theoretical framework. This chapter focuses on explaining the definition of bad debt, its causes, signs to identify bad debts, and the concept of bad debt management in commercial banks. Chapter 2: The real situation and the process of handling bad debts in commercial banks. This chapter mentions the situation of the continuous increase in bad debts of commercial banks and how commercial banks and other involved parties deal with this.

Chapter 3: Solutions to handle bad debts. The main content of the chapter is proposing solutions accordance with real causes of bad debts to improve the situation. Conclusion and recommendations Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 10 Graduation Thesis 2013 CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK 1. Non-performing loans 1.

Definition Non-performing loans (or bad debts), under the decision 493/2005 promulgated by the Governor of the State Bank of Vietnam, include loans which are classified into group 3 (sub-standard), group 4 (doubtful), and group 5 (loss). In general, non-performing loans include some following basic characteristics: - Customers cannot fulfil their repayment obligation at the due date. - Customer’s financial status is getting worse and the bank might not be able to recover the loan as well as interest. - Regarding time, these loans are normally overdue at least 90 days.

The causes of non-performing loans Non-performing loans (NPLs) often arise due to some following causes: Objective causes: Firstly, it is due to the unstable macro-economic environment. It is widely believed that customers’ business operations are greatly influenced by the economic environment. As a result of this fact, a stable and healthy economic environment will boost the effectiveness of customers’ operations accompanied with an ample cash flow, so it is easier for customers to fulfil their commitments under the loan contracts. In the contrary, in the economic recession and crisis, the purchasing power and solvency of all entities fall due to the decrease in income and net profit.

Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 11 Graduation Thesis 2013 Secondly, bad debts also stem from inappropriate macro-economic policies. Macroeconomic policies such as monetary and fiscal policies play a key role in creating a favorable business environment for enterprises. For example, in terms of monetary policy, supporting policies as reducing lending interest rate and tax cuts help economic entities maintain and promote their operations. However, it is necessary to consider all situations to make an appropriate policy.

If not, it will drive the economic environment chaotic and unstable. Thirdly, bad debts are resulted from the inevitable risk of financial liberalization and global integration. Financial liberalization is an essential condition to promote economic development. On the one hand, it is an opportunity for economic, political and cultural cooperation with many countries all over the world, but on the other hand it creates many threats to domestic economy.

In other words, financial liberalization and global integration make domestic enterprises operate in a higher competitive and selective environment. If they are not able to meet the market requirement, they easily fall into loss and insolvency. That is the reason of increasing NPL portfolio in banks. Finally, it is due to unforeseen causes such as: disasters, floods, epidemic… or the so- called force majeure which are out of banks’ control.

Subjective causes: *) From the customers,  Individual customers : Most of individual customers borrow money for consumption; and the source to repay loans is from monthly income. It means that any factor influencing this income is the cause of bad debts. There are some possible causes as follows: Student Vu Thi Hong The_ATCBK12 Page 12 Graduation Thesis 2013 - Customers are suddenly sacked off, leading the expected monthly income increases. - Customers or their family members suffer from unexpected incidents like diseases or death.

- Customers could not estimate unexpectedly arising expenses. - Customers intentionally swindle banks by making fake documents. - Customers intentionally delay in repaying the principal and interest with the purpose to appropriate banks’ funds. - …  Enterprise customers: The root factor causing bad debts from enterprises is ineffective operation.

The ineffectiveness may be as a result of some reasons as follows: Firstly, the business managing capacity of the board of directors is not good enough. For instance, if the directors could not fortune the fluctuation of the market, they easily have an infeasible business plan in which materials, outputs, and selling price are not calculated reasonably. Consequently, enterprises face with the big number of unsold products and have no money to repay loans as their commitment. Secondly, the financial status of companies already contains many risks.

If companies have an unbalanced financial structure which mainly uses borrowed funds instead of owner’s equity to finance their business activities, the income from those activities may not be sufficient enough to compensate for high cost of borrowing money.