CHƯƠNG 1 THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 1. VAI TRÒ TTQT TRONG HOẠT ðỘNG CỦA CÁC NHTM 1. Khái niệm về TTQT Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu như hiện nay, các mối quan hệ kinh tế, chính trị, thương mại ngày càng phát triển mạnh mẽ và kết quả là hình thành nên các khoản phải thu và chi tiền tệ giữa các ñối tác ở các nước khác nhau. Các mối quan hệ tiền tệ này ngày một phong phú và ña dạng với quy mô ngày càng lớn.
Chúng góp phần tạo nên tình trạng tài chính của mỗi nước, có thể ở trạng thái bội chi hay bội thu. Trong các mối quan hệ quốc tế, các ñối tác ở các nước khác nhau do vậy có sự khác nhau về ngôn ngữ, cách xa nhau về ñịa lý nên việc thanh toán không thể tiến hành trực tiếp mà phải thông qua các tổ chức trung gian, ñó chính là các NHTM với hệ thống mạng lưới hoạt ñộng rộng khắp thế giới. Thanh toán quốc tế ra ñời từ lâu nhưng nó chỉ thực sự phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 20 khi mà khối lượng mua bán, ñầu tư quốc tế và chuyển tiền quốc tế ngày càng tăng, từ ñó làm cho khối lượng các giao dịch thanh toán qua ngân hàng cũng tăng theo. Việc thanh toán qua ngân hàng làm gia tăng việc sử dụng các ñồng tiền của mỗi nước ñể chi trả lẫn nhau.
Thanh toán quốc tế ñã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hoạt ñộng của nền kinh tế của các quốc gia ngày nay. Có nhiều ñịnh nghĩa khác nhau về thanh toán quốc tế như: Thứ nhất, việc trao ñổi các hoạt ñộng kinh tế và thương mại giữa các quốc gia làm phát sinh các khoản thu và chi bằng tiền của nước này ñối với một nước khác trong từng giao dịch hoặc từng ñịnh kỳ chi trả do hai nước quy ñịnh. Trong mối quan hệ chi trả này, các quốc gia phải cùng nhau quy ñịnh những yếu tố cấu thành cơ chế thanh toán giữa các quốc gia như quy ñịnh về chủ thể tham gia thanh toán, lựa chọn tiền tệ, các công cụ và các phương thức ñòi và hoặc chi trả tiền tệ. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Tổng hợp các yếu tố cấu thành cơ chế ñó tạo thành thanh toán quốc tế giữa các quốc gia.
Thứ hai, thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện các khoản thu chi tiền tệ quốc tế thông qua hệ thống ngân hàng trên thế giới nhằm phục vụ cho các mối quan hệ trao ñổi quốc tế phát sinh giữa các nước với nhau. (2) Từ hai ñịnh nghĩa trên ñây, chúng ta có thể thấy một số ñặc ñiểm của thanh toán quốc tế: Trước hết, thanh toán quốc tế diễn ra trên phạm vi toàn cầu, phục vụ các giao dịch thương mại, ñầu tư, hợp tác quốc tế thông qua mạng lưới ngân hàng thế giới. Thanh toán quốc tế khác với thanh toán trong nước là vì nó liên quan ñến việc trao ñổi tiền của quốc gia này lấy tiền của quốc gia khác. Vì vậy khi ký kết các hợp ñồng mua bán ngoại thương các bên phải thỏa thuận với nhau lấy ñồng tiền của nước nào là tiền tệ tính toán và thanh toán trong hợp ñồng, ñồng thời phải tính toán thận trọng ñể lựa chọn các biện pháp phòng chống rủi ro khi tỷ giá hối ñoái biến ñộng.
Tiền tệ trong thanh toán quốc tế thường không phải là tiền mặt mà tiền tệ tồn tại dưới hình thức các phương tiện thanh toán như thư chuyển tiền, ñiện chuyển tiền, hối phiếu, kỳ phiếu và séc ghi bằng ngoại tệ. Thanh toán giữa các nước ñều ñược tiến hành thông qua ngân hàng và không dùng tiền mặt, nếu có thì chỉ trong những trường hợp riêng biệt. Do vậy thanh toán quốc tế về bản chất chính là các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế. Chúng ñược hình thành và phát triển trên cơ sở các hợp ñồng ngoại thương và các trao ñổi tiền tệ quốc tế.
Thanh toán quốc tế ñược thực hiện dựa trên nền tảng pháp luật và tập quán thương mại quốc tế, ñồng thời nó cũng bị chi phối bởi luật pháp của các quốc gia, bởi các chính sách kinh tế, chính sách ngoại thương và chính sách ngoại hối của các quốc gia tham gia trong thanh toán. 1 ðinh Xuân Trình( 2006), “Giáo trình thanh toán quốc tế”, NXB Lao ñộng – Xã hội 2 Trầm Thị Xuân Hương(2006), “Thanh toán quốc tế”, NXB Thống kê, Tp. Hồ Chí Minh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Vai trò của TTQT Khi việc thanh toán giữa các ñối tác với nhau vượt ra phạm vi của một quốc gia, nó ñòi hỏi phải có những tổ chức trung gian tài chính ñứng ra dàn xếp, thực hiện các nghiệp vụ chuyên môn của mình, hệ thống NHTM là một ñịnh chế tài chính trung gian có vai trò ñặc biệt quan trọng trong quá trình này.
Nó ñặc biệt quan trọng bởi vì các NHTM với những chức năng của mình là cầu nối không thể thiếu trong hoạt ñộng thanh toán giữa các nước với nhau và cũng bởi vì nó có các mối quan hệ ñại lý rộng khắp với các ngân hàng khác trên thế giới. Những mối quan hệ ñó giúp cho việc thanh toán diễn ra nhanh chóng và thuận tiện, rút ngắn thời gian thu hồi vốn và tiết kiệm ñược chi phí. Với sự uỷ thác của khách hàng trong việc thu tiền, các NHTM không chỉ bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong các giao dịch thanh toán mà còn tư vấn cho họ nhằm tạo nên sự tin tưởng, hạn chế rủi ro trong quan hệ thanh toán với các ñối tác nước ngoài. Phí thu ñược từ hoạt ñộng thanh toán quốc tế góp phần không nhỏ vào tổng thu nhập của các ngân hàng.
Thanh toán quốc tế không chỉ ñem lại nguồn thu dịch vụ cho ngân hàng, mở rộng vốn, ña dạng hoá các dịch vụ mà còn nâng cao vị thế, uy tín của các ngân hàng trên thị trường tài chính quốc tế. Trong quá trình lưu thông hàng hoá, thanh toán quốc tế là khâu cuối cùng, do vậy nếu thanh toán thực hiện nhanh chóng và liên tục, giá trị hàng hoá xuất nhập khẩu ñược thực hiện sẽ có tác dụng thúc ñẩy tốc ñộ thanh toán và giúp các doanh nghiệp thu hồi vốn nhanh. Thông qua thanh toán quốc tế còn tạo nên các mối quan hệ tin cậy giữa doanh nghiệp và ngân hàng, từ ñó có thể tạo ñiều kiện thuận lợi ñể các doanh nghiệp ñược các ngân hàng tài trợ vốn trong trường hợp doanh nghiệp thiếu vốn, hỗ trợ về mặt kỹ thuật thanh toán thông qua việc hướng dẫn, tư vấn cho doanh nghiệp, hạn chế thấp nhất rủi ro có thể xảy ra trong quá trình thanh toán với các ñối tác. Thanh toán quốc tế còn có tác dụng khuyến khích các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu gia tăng qui mô hoạt ñộng, tăng khối lượng hàng hoá giao dịch và mở rộng quan hệ giao dịch với các nước.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Thanh toán quốc tế cũng tạo ra nguồn thu ngoại tệ cho các ngân hàng thông qua việc chuyển tiền vào tài khoản của các khách hàng xuất khẩu, các ngân hàng có thể sử dụng nguồn ngoại tệ ñó cho các khách hàng nhập khẩu vay ñể thanh toán với phía ñối tác. Do ñó thanh toán quốc tế có liên quan mật thiết ñến nghiệp vụ huy ñộng vốn, cấp tín dụng, thanh toán trong nước, bảo lãnh và kinh doanh ngoại tệ của các NHTM. Qua những phân tích trên cho thấy thanh toán quốc tế ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong hoạt ñộng của các NHTM trong nước nói riêng và các ngân hàng khác trên thế giới nói chung. PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 1.
Cơ sở ra ñời của TDCT Khi hàng hoá ñược mua hoặc bán ngoài lãnh thổ quốc gia, các giao dịch này có thể trở nên rất phức tạp bởi rất nhiều lý do như: thời gian vận chuyển hàng, rủi ro trên hành trình vận chuyển, các thủ tục hải quan, các quy ñịnh về xuất, nhập khẩu, quản lý ngoại tệ và một thực tế là người bán và người mua ở cách xa nhau bởi các ñường biên giới. Thêm vào ñó hai bên có thể chưa bao giờ gặp gỡ nhau và vì vậy hoàn toàn lạ lẫm về thực trạng và sự trung thực trong kinh doanh của nhau. Ngoài ra nhiều quốc gia còn ñang lún sâu vào gánh nợ chồng chất trong những năm gần ñây. Do vậy, cái cần thiết cho nghiệp vụ này là một thể thức tiến hành ñảm bảo lợi ích của các bên liên quan.
Người mua cần ñược biết rằng anh ta ñã thanh toán và sẽ nhận ñược hàng hoá phù hợp. Lợi ích của người bán là nhận ñược sự thanh toán ngay lập tức. ðể thỏa mãn cả hai, tín dụng chứng từ ñã ñược sử dụng rộng rãi, hình thức này ñược xử lý trong mạng lưới các ngân hàng quốc tế, yêu cầu người xuất khẩu xuất trình cho ngân hàng các chứng từ chứng minh sự giao hàng hoặc gửi các hàng hoá ñã yêu cầu, qua ñó, nếu các chứng từ hợp lệ, người bán sẽ ñược thanh toán. Yêu cầu sử dụng thư tín dụng phải ñược ghi rõ trong hợp ñồng mua bán.
Thư tín dụng là một cam kết có ñiều kiện của ngân hàng. Chi tiết hơn, nó là một cam kết bằng văn bản của ngân hàng giao cho người bán theo yêu cầu và trên cơ sở các chỉ dẫn của người mua thanh toán ngay hoặc vào một ngày xác ñịnh trong TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 tương lai một số tiền ñã ñịnh, trong một giới hạn thời gian và trên cơ sở các chứng từ ñã ñược quy ñịnh. Tín dụng thư là một phương thức tiện lợi và an toàn nhất cho thanh toán xuất nhập khẩu so với các hình thức thanh toán hiện hành như nhờ thu, thanh toán ứng trước, thanh toán bằng séc… 1. Khái niệm, ñặc trưng và vai trò của phương thức TDCT 1.
Khái niệm phương thức tín dụng chứng từ Phương thức tín dụng chứng từ là một sự thoả thuận mà trong ñó một ngân hàng (ngân hàng mở thư tín dụng) theo yêu cầu của khách hàng (người xin mở thư tín dụng) cam kết hay cho phép một ngân hàng khác chi trả một số tiền nhất ñịnh cho người thụ hưởng thư tín dụng hoặc chấp nhận hối phiếu do người này ký phát trong phạm vi số tiền ñó, khi người hưởng xuất trình cho ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những ñiều khoản, ñiều kiện quy ñịnh trong thư tín dụng.