Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố hà nội

Luận văn giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn ngân hàng thương mại cho DNNVV tại Hà Nội. Nghiên cứu thực trạng, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Thanh Quế
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Nguồn Vốn Ngân Hàng Thương Mại Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỦA DNNVV
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.2. Đặc trưng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.3. Vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2. NGUỒN VỐN CỦA NHTM VỚI DNNVV
• 1.2.1. Nguồn vốn của NHTM
• 1.2.2. Sử dụng nguồn vốn NHTM của DNNVV
• 1.2.3. Vai trò của vốn ngân hàng với DNNVV
• 1.3. KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NGÂN HÀNG CỦA DNNVV
• 1.3.1. Quan niệm về khả năng tiếp cận nguồn vốn NHTM của các DNNVV
• 1.3.2. Các tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận vốn NHTM của các DNNVV
• 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của các DNNVV
• 1.4. KINH NGHIỆM VỀ XÂY DỰNG VÀ THỰC THI CÁC CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ DNNVV TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NGÂN HÀNG CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 1.4.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 1.4.2. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NHTM CỦA DNNVV TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. THỰC TRẠNG DNNVV TẠI HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2019 – 2022
• 2.2. THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NHTM CỦA DNNVV TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.2.1. Phân tích thống kê, mô tả mẫu nghiên cứu
• 2.2.2. Thực trạng khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng của các DNNVV ở thành phố Hà Nội
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NGÂN HÀNG CỦA CÁC DNNVV TẠI HÀ NỘI
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Nguyên nhân hạn chế
• 2.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NHTM CỦA CÁC DNNVV TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG HỖ TRỢ DNNVV TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NHTM TẠI HÀ NỘI
• 3.1.1. Định hướng phát triển DNNVV tại thành phố Hà Nội
• 3.1.2. Định hướng hỗ trợ DNNVV tiếp cận nguồn vốn NH
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NHTM CỦA CÁC DNNVV TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.2.1. Về phía doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.2. Về phía ngân hàng thương mại
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.3.1. Đối với Chính phủ
• 3.3.2. Đối với NHNN
• 3.3.3. Với thành phố Hà Nội
• 3.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giải Pháp Tiếp Cận Vốn Ngân Hàng Cho DNNVV

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, DNNVV đóng góp đáng kể vào GDP, ngân sách nhà nước, sản lượng công nghiệp và xuất khẩu, đồng thời tạo việc làm và giảm tỷ lệ thất nghiệp. Sự phát triển của DNNVV luôn nhận được sự quan tâm của Chính phủ, thể hiện qua nhiều chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, DNNVV dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế, đặc biệt là do khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế. Thực trạng này đặc biệt đúng với DNNVV tại Hà Nội. Mặc dù thành phố đã triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ, khả năng tiếp cận vốn ngân hàng của DNNVV vẫn còn thấp. Khóa luận này đi sâu vào lý luận và thực tiễn, tìm ra các hạn chế và đề xuất giải pháp cho DNNVV, ngân hàng, Chính phủ và thành phố Hà Nội.

1.1. Khái niệm DNNVV và vai trò trong nền kinh tế Việt Nam

Theo Nhóm Ngân hàng Thế giới (World Bank Group), DNNVV là doanh nghiệp có dưới 300 lao động và doanh thu hàng năm dưới 15 triệu đô la Mỹ. Tại Việt Nam, khái niệm DNNVV đã trải qua nhiều thay đổi, được cụ thể hóa trong các Nghị định và Luật hỗ trợ DNNVV. Nghị định 80/2021/NĐ-CP quy định chi tiết về tiêu chí xác định DNNVV dựa trên số lao động, tổng nguồn vốn và tổng doanh thu. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, đóng góp vào GDP và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Khó khăn trong việc tiếp cận vốn có thể kìm hãm sự phát triển của các DNNVV này.

1.2. Tại sao tiếp cận vốn ngân hàng lại quan trọng với DNNVV

Việc tiếp cận nguồn vốn ngân hàng cho phép DNNVV mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư vào công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Thiếu vốn có thể dẫn đến tình trạng hoạt động cầm chừng, bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng và thậm chí phá sản. Vốn ngân hàng cung cấp nguồn lực tài chính ổn định và có thể hỗ trợ DNNVV vượt qua giai đoạn khó khăn. Khả năng tiếp cận vốn hiệu quả giúp DNNVV chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh và giảm thiểu rủi ro tài chính. Luận văn tốt nghiệp này tập trung làm rõ tầm quan trọng của vốn đối với sự phát triển bền vững của DNNVV.

II. Thách Thức Khó Khăn Tiếp Cận Vốn Của DNNVV Tại Hà Nội

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, DNNVV tại Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn ngân hàng. Các rào cản bao gồm thủ tục phức tạp, yêu cầu về tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng không tốt và thiếu thông tin về các chương trình hỗ trợ. Ngân hàng cũng có những lo ngại riêng, như rủi ro tín dụng cao, thiếu thông tin tài chính minh bạch từ phía doanh nghiệp và chi phí thẩm định cao. Tình trạng này ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng phát triển và cạnh tranh của DNNVV. Khóa luận này sẽ phân tích chi tiết các khó khăn tiếp cận vốn và đề xuất giải pháp tháo gỡ.

2.1. Thủ tục vay vốn phức tạp và điều kiện vay vốn khắt khe

Thủ tục vay vốn ngân hàng thường rườm rà và đòi hỏi nhiều giấy tờ, gây khó khăn cho DNNVV, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và nguồn lực hạn chế. Điều kiện vay vốn khắt khe, bao gồm yêu cầu về tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng và báo cáo tài chính, khiến nhiều DNNVV không đáp ứng được. Sự phức tạp trong quy trình và yêu cầu khắt khe này làm giảm khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng của các doanh nghiệp. Việc đơn giản hóa thủ tục và nới lỏng điều kiện vay là cần thiết để hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn hiệu quả hơn.

2.2. Thiếu tài sản thế chấp và thông tin tài chính minh bạch

Một trong những rào cản lớn nhất đối với DNNVV là thiếu tài sản thế chấp để đảm bảo cho khoản vay. Nhiều doanh nghiệp không có đủ tài sản có giá trị hoặc tài sản không đáp ứng yêu cầu của ngân hàng. Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin tài chính minh bạch và báo cáo tài chính không đáng tin cậy cũng gây khó khăn cho ngân hàng trong việc đánh giá rủi ro và quyết định cho vay. Việc cải thiện hệ thống kế toán và báo cáo tài chính của DNNVV là rất quan trọng để tăng cường khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.

2.3. Rủi ro tín dụng cao và tâm lý e ngại vay vốn

Ngân hàng thường đánh giá DNNVV là đối tượng có rủi ro tín dụng cao do tính bất ổn trong hoạt động kinh doanh và khả năng trả nợ. Điều này dẫn đến việc ngân hàng áp dụng lãi suất cao hơn hoặc từ chối cho vay. Mặt khác, nhiều DNNVV có tâm lý e ngại vay vốn do lo sợ không trả được nợ hoặc sợ thủ tục phức tạp. Các chương trình bảo lãnh tín dụng và tư vấn tài chính có thể giúp giảm thiểu rủi ro và khuyến khích DNNVV vay vốn.

III. Giải Pháp 1 Tối Ưu Chính Sách Tín Dụng Ngân Hàng Cho DNNVV

Để nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho DNNVV, cần có sự thay đổi trong chính sách tín dụng của các ngân hàng thương mại. Cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, nới lỏng điều kiện về tài sản thế chấp, đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của từng loại hình doanh nghiệp. Ngoài ra, cần tăng cường thông tin và tư vấn tài chính cho DNNVV để giúp họ hiểu rõ hơn về các chính sách hỗ trợ và cách thức tiếp cận vốn. Các chính sách cần được thực thi đồng bộ và hiệu quả để mang lại lợi ích thiết thực cho DNNVV.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn và giảm thiểu chi phí

Ngân hàng nên rà soát và đơn giản hóa các thủ tục vay vốn, giảm bớt các yêu cầu về giấy tờ và thời gian xử lý hồ sơ. Áp dụng công nghệ thông tin để số hóa quy trình vay vốn, giúp doanh nghiệp dễ dàng nộp hồ sơ và theo dõi tiến độ. Giảm thiểu các chi phí liên quan đến vay vốn, như phí thẩm định, phí bảo hiểm và phí dịch vụ, để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV tiếp cận vốn.

3.2. Đa dạng hóa sản phẩm tín dụng và nới lỏng điều kiện thế chấp

Ngân hàng nên phát triển các sản phẩm tín dụng cho DNNVV phù hợp với đặc thù của từng ngành nghề và quy mô doanh nghiệp, như cho vay tín chấp, cho vay theo chuỗi giá trị, cho vay vi mô và cho vay ưu đãi. Nới lỏng điều kiện thế chấp, chấp nhận các loại tài sản khác làm đảm bảo, như quyền sử dụng đất, máy móc thiết bị, hàng tồn kho và các khoản phải thu. Ưu đãi tín dụng cũng nên được áp dụng cho các DNNVV có tiềm năng phát triển và đóng góp vào nền kinh tế.

3.3. Tăng cường thông tin và tư vấn tài chính cho DNNVV

Ngân hàng nên phối hợp với các tổ chức tư vấn, hiệp hội doanh nghiệp và chính quyền địa phương để tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn và tư vấn tài chính cho DNNVV. Cung cấp thông tin về các chính sách tín dụng, các chương trình hỗ trợ và các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng. Hướng dẫn DNNVV cách lập kế hoạch kinh doanh, quản lý tài chính và chuẩn bị hồ sơ vay vốn. Xây dựng kênh thông tin trực tuyến để DNNVV dễ dàng tiếp cận thông tin và được tư vấn.

IV. Giải Pháp 2 Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Tài Chính Của DNNVV

Bên cạnh các giải pháp từ phía ngân hàng, bản thân DNNVV cũng cần nâng cao năng lực quản lý tài chính. Việc xây dựng hệ thống kế toán minh bạch, lập kế hoạch kinh doanh chi tiết và quản lý dòng tiền hiệu quả sẽ giúp DNNVV chứng minh khả năng trả nợ và tăng cường uy tín với ngân hàng. Đồng thời, cần chủ động tìm hiểu thông tin về các giải pháp tài chính và chương trình hỗ trợ để có thể tiếp cận vốn một cách hiệu quả nhất. Phân tích tài chính DNNVV là một yếu tố quan trọng để chứng minh khả năng trả nợ.

4.1. Xây dựng hệ thống kế toán minh bạch và tuân thủ chuẩn mực

DNNVV cần xây dựng hệ thống kế toán minh bạch, tuân thủ các chuẩn mực kế toán và báo cáo tài chính. Ghi chép đầy đủ và chính xác các giao dịch kinh tế phát sinh, đảm bảo tính trung thực của thông tin tài chính. Thuê kế toán viên có trình độ chuyên môn hoặc sử dụng dịch vụ kế toán chuyên nghiệp để đảm bảo chất lượng của báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính minh bạch giúp ngân hàng thương mại dễ dàng đánh giá khả năng trả nợ.

4.2. Lập kế hoạch kinh doanh chi tiết và quản lý dòng tiền hiệu quả

DNNVV cần lập kế hoạch kinh doanh chi tiết, bao gồm mục tiêu kinh doanh, chiến lược marketing, kế hoạch sản xuất và kế hoạch tài chính. Xây dựng dự báo dòng tiền và quản lý dòng tiền hiệu quả để đảm bảo khả năng thanh toán các khoản nợ. Theo dõi và đánh giá kết quả kinh doanh thường xuyên để có thể điều chỉnh kế hoạch kịp thời. Kế hoạch kinh doanh tốt giúp tiếp cận vốn ngân hàng dễ dàng hơn.

4.3. Nâng cao kỹ năng quản lý tài chính cho chủ doanh nghiệp

Chủ doanh nghiệp cần nâng cao kỹ năng quản lý tài chính thông qua việc tham gia các khóa đào tạo, hội thảo và chương trình tư vấn. Tìm hiểu về các công cụ và phương pháp quản lý tài chính hiện đại, như quản lý chi phí, quản lý nợ và quản lý rủi ro. Nâng cao kiến thức về luật pháp và các quy định liên quan đến tài chính doanh nghiệp. Chủ doanh nghiệp có kiến thức tài chính tốt sẽ dễ dàng huy động vốn và quản lý hiệu quả.

V. Giải Pháp 3 Phát Triển Hệ Sinh Thái Hỗ Trợ DNNVV Tại Hà Nội

Để hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn ngân hàng một cách bền vững, cần phát triển một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện. Hệ sinh thái này bao gồm các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và thành phố, các dịch vụ tư vấn tài chính và pháp lý, các chương trình bảo lãnh tín dụng và các hoạt động kết nối doanh nghiệp với ngân hàng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan sẽ tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của DNNVV. Cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ thành phố Hà Nội để hệ sinh thái hoạt động hiệu quả.

5.1. Tăng cường vai trò của các tổ chức bảo lãnh tín dụng

Các tổ chức bảo lãnh tín dụng (BLTD) đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng khi cho DNNVV vay vốn. Chính phủ và thành phố cần tăng cường nguồn lực cho các tổ chức BLTD và mở rộng phạm vi bảo lãnh. Đơn giản hóa thủ tục bảo lãnh và giảm phí bảo lãnh để khuyến khích DNNVV sử dụng dịch vụ BLTD. BLTD giúp DNNVV không đủ tài sản thế chấp tiếp cận vốn.

5.2. Phát triển mạng lưới tư vấn tài chính và pháp lý cho DNNVV

DNNVV thường thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính và pháp lý. Cần phát triển mạng lưới tư vấn tài chính và pháp lý rộng khắp để cung cấp dịch vụ tư vấn chất lượng cao cho DNNVV. Hỗ trợ DNNVV trong việc lập kế hoạch kinh doanh, quản lý tài chính, hoàn thiện hồ sơ vay vốn và giải quyết các vấn đề pháp lý. Tư vấn chuyên nghiệp giúp DNNVV tự tin hơn khi tiếp cận vốn.

5.3. Xây dựng nền tảng kết nối DNNVV với ngân hàng

Cần xây dựng nền tảng trực tuyến hoặc offline để kết nối DNNVV với ngân hàng, giúp doanh nghiệp dễ dàng tìm kiếm thông tin về các sản phẩm tín dụng và nộp hồ sơ vay vốn. Tổ chức các sự kiện kết nối doanh nghiệp với ngân hàng để tạo cơ hội gặp gỡ và trao đổi trực tiếp. Khuyến khích ngân hàng tham gia các hoạt động hỗ trợ DNNVV để tăng cường sự hiểu biết và xây dựng mối quan hệ tin cậy. Kết nối hiệu quả giúp DNNVV và ngân hàng tìm được tiếng nói chung.

VI. Triển Vọng Phát Triển Bền Vững DNNVV Tại Hà Nội

Việc nâng cao khả năng tiếp cận vốn ngân hàng cho DNNVV tại Hà Nội không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân. Khi DNNVV có đủ nguồn lực tài chính, họ sẽ có thể đầu tư vào công nghệ, mở rộng thị trường và tạo ra nhiều việc làm hơn. Điều này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện đời sống của người dân. Luận văn này hy vọng góp phần nhỏ bé vào quá trình phát triển DNNVV tại thủ đô.

6.1. Tác động của tiếp cận vốn đến tăng trưởng kinh tế địa phương

Khi DNNVV dễ dàng tiếp cận nguồn vốn, họ có thể mở rộng sản xuất, tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ hơn, từ đó đóng góp vào tăng trưởng GDP của Hà Nội. Việc đầu tư vào công nghệ mới cũng giúp nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn. DNNVV phát triển còn kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ và dịch vụ liên quan, tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực cho nền kinh tế địa phương.

6.2. Tạo việc làm và nâng cao đời sống người dân

DNNVV là nguồn tạo việc làm quan trọng tại Hà Nội. Khi DNNVV phát triển, họ sẽ tuyển dụng thêm lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân. Việc tạo ra nhiều việc làm ổn định và có thu nhập tốt sẽ góp phần cải thiện đời sống của người dân và giảm thiểu các vấn đề xã hội.

6.3. Nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, DNNVV cần nâng cao năng lực cạnh tranh để có thể tồn tại và phát triển. Việc tiếp cận vốn giúp DNNVV đầu tư vào công nghệ mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, mở rộng thị trường xuất khẩu. Điều này sẽ giúp DNNVV khẳng định vị thế của mình trên thị trường quốc tế và đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh (Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng) tập trung vào vấn đề mở rộng khả năng cung ứng và tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Theo tác giả, DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam khi chiếm trên 90% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% GDP, 30% ngân sách nhà nước, 33% giá trị sản lượng công nghiệp, 30% giá trị hàng hóa xuất khẩu và giải quyết việc làm cho lượng lớn người lao động. Mặc dù Chính phủ và chính quyền thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách trợ lực, DNNVV vẫn dễ bị tổn thương trước các biến động kinh tế. Rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của khu vực này là khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng từ ngân hàng thương mại (NHTM) còn hạn chế, thể hiện ở tình trạng thiếu vốn, cơ cấu vốn chưa hợp lý và tỷ trọng dư nợ tín dụng dành cho DNNVV tại Hà Nội năm 2022 chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ.

Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hà Nội.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa, nguồn vốn ngân hàng thương mại và khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng khả năng tiếp cận nguồn vốn NHTM của các DNNVV tại Hà Nội trong giai đoạn 2018–2022; chỉ rõ kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp đối với DNNVV, NHTM và các kiến nghị đối với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cùng Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các chỉ tiêu nào được sử dụng để đánh giá khả năng tiếp cận nguồn vốn NHTM của DNNVV và những nhân tố nào tác động đến khả năng này?
2. Thực trạng tiếp cận vốn tín dụng của các DNNVV tại thành phố Hà Nội hiện nay diễn ra như thế nào?
3. Cần thực hiện những giải pháp và kiến nghị nào từ phía DN, NHTM, Chính phủ, NHNN và chính quyền địa phương để tháo gỡ rào cản tiếp cận vốn?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực trạng về khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng của các DNNVV tại thành phố Hà Nội.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2017–2022; số liệu sơ cấp được thu thập qua đợt khảo sát thực tế từ ngày 09/04/2023 đến ngày 18/04/2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý

Khóa luận vận dụng hệ thống khái niệm chuẩn hóa về DNNVV từ Nhóm Ngân hàng Thế giới (World Bank Group) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam, bao gồm Nghị định số 90/2001/NĐ-CP, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa số 04/2017/QH14 và Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/08/2021.

Lĩnh vực	Tiêu chí	Doanh nghiệp siêu nhỏ	Doanh nghiệp nhỏ	Doanh nghiệp vừa
Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản	Lao động tham gia BHXH bình quân năm Tổng nguồn vốn Tổng doanh thu năm	$\le$ 10 người $\le$ 3 tỷ đồng $\le$ 3 tỷ đồng	$\le$ 100 người $\le$ 20 tỷ đồng $\le$ 50 tỷ đồng	$\le$ 200 người $\le$ 100 tỷ đồng $\le$ 200 tỷ đồng
Công nghiệp và xây dựng	Lao động tham gia BHXH bình quân năm Tổng nguồn vốn Tổng doanh thu năm	$\le$ 10 người $\le$ 3 tỷ đồng $\le$ 3 tỷ đồng	$\le$ 100 người $\le$ 20 tỷ đồng $\le$ 50 tỷ đồng	$\le$ 200 người $\le$ 100 tỷ đồng $\le$ 200 tỷ đồng
Thương mại và dịch vụ	Lao động tham gia BHXH bình quân năm Tổng nguồn vốn Tổng doanh thu năm	$\le$ 10 người $\le$ 3 tỷ đồng $\le$ 10 tỷ đồng	$\le$ 50 người $\le$ 50 tỷ đồng $\le$ 100 tỷ đồng	$\le$ 100 người $\le$ 100 tỷ đồng $\le$ 300 tỷ đồng

(Nguồn: Tổng hợp từ Nghị định số 80/2021/NĐ-CP trong văn bản)

Tác giả kế thừa hệ thống chỉ tiêu đánh giá khả năng tiếp cận vốn từ nghiên cứu của Trần Quốc Hoàn (2018):

• Chỉ tiêu định tính: Mức độ chủ động tiếp cận vốn của DNNVV; Mức độ chủ động tiếp cận DNNVV của NHTM; Mức độ hỗ trợ của Chính phủ và chính quyền địa phương.
• Chỉ tiêu định lượng: Mức tăng dư nợ tín dụng ($\Delta DNTD, %DNTD$), Tỷ trọng dư nợ tín dụng DNNVV ($TDNTD$), Mức tăng số lượng DNNVV tiếp cận vốn ($\Delta DNNVV, %DNNVV$), Tỷ lệ DNNVV tiếp cận vốn trên tổng số DN đăng ký ($TTCTD/DNĐK$), Tỷ lệ DNNVV tiếp cận vốn trên tổng số DN thực tế hoạt động ($TTCTD/DNHĐ$), và Dư nợ tín dụng bình quân một DNNVV ($DNTDBQ$).

Về các nhân tố ảnh hưởng, tác giả tổng hợp từ các mô hình nghiên cứu:

• Phía DNNVV: Tài sản đảm bảo (Daskalakis và Psillaki, 2009), mối quan hệ với ngân hàng (Khalid Hassan Andesamed, 2014), năng lực sản xuất kinh doanh, chất lượng báo cáo tài chính (Nguyễn Hồng Hà, 2013), trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp (Wagema G. Mukiri, 2011), lịch sử trả nợ, quy mô doanh nghiệp (Fafchamps, 1994), tính khả thi của phương án sản xuất kinh doanh và thời gian hoạt động.
• Phía NHTM: Lãi suất và chi phí vay vốn (Bebczuk, 2004), sự phù hợp của chính sách tín dụng, thủ tục và quy trình xét duyệt hồ sơ vay (Nguyễn Thị Hoàng Anh, 2018).
• Yếu tố vĩ mô và môi trường bên ngoài: Sự ổn định kinh tế vĩ mô, cơ chế hỗ trợ của chính quyền và vai trò của các hiệp hội ngành nghề.

Kinh nghiệm quốc tế

• Nhật Bản: Duy trì các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp hơn thị trường; Ngân hàng Hợp tác Trung ương Công thương cấp tín dụng cho doanh nghiệp mới thành lập không cần tài sản thế chấp (tối đa 10 triệu Yên); phối hợp bảo lãnh tín dụng giữa cơ quan trung ương, địa phương và tổ chức tài chính tư nhân.
• Mỹ: Cơ quan Quản lý Doanh nghiệp nhỏ (SBA) đóng vai trò bảo lãnh tín dụng, cung cấp dịch vụ tư vấn quản trị kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính và hỗ trợ vay vốn không yêu cầu thế chấp.
• Malaysia: Ngân hàng Trung ương thành lập quỹ BNM cho vay lãi suất thấp; triển khai chương trình Skim Pembiayaan Mikro cho doanh nghiệp siêu nhỏ thiếu tài sản thế chấp; thiết lập hệ thống bảo lãnh tín dụng theo 3 mô hình (Chính phủ, hiệp hội, khu vực tư nhân).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát trực tiếp và trực tuyến qua Google Form (Zalo, Email) trong giai đoạn từ 09/04/2023 đến 18/04/2023. Tổng số phiếu phát ra là 150 phiếu, thu về 147 phiếu hợp lệ (loại 3 phiếu). Đối tượng khảo sát gồm giám đốc, kế toán trưởng của DNNVV và cán bộ tín dụng ngân hàng.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu niên giám thống kê từ Cục Thống kê thành phố Hà Nội và các báo cáo tín dụng từ cổng thông tin Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh thành phố Hà Nội.
• Phương pháp xử lý và phân tích: Phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh dữ liệu đối chiếu giữa hai nhóm doanh nghiệp (đã tiếp cận vốn và chưa tiếp cận được vốn).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về việc nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại của các DNNVV

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm, đặc trưng cơ bản của DNNVV (vốn nhỏ, công nghệ và trình độ lao động hạn chế, bộ máy gọn nhẹ, khả năng chịu đựng rủi ro thấp). Tác giả phân tích các kênh cung ứng vốn tín dụng của NHTM (theo thời hạn: ngắn hạn, trung hạn, dài hạn; theo tài sản bảo đảm: có bảo đảm, tín chấp; theo phương thức: theo hạn mức, từng lần). Đồng thời, chương này thiết lập khung tiêu chuẩn gồm 3 chỉ tiêu định tính và 6 chỉ tiêu định lượng, phân tích 11 nhân tố tác động đến khả năng vay vốn và đúc kết 5 bài học kinh nghiệm quốc tế áp dụng cho Việt Nam (hoàn thiện khung khổ Luật Hỗ trợ DNNVV, mở rộng Quỹ phát triển DNNVV, Quỹ bảo lãnh tín dụng và Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo theo Nghị định 38/2018/NĐ-CP).

Chương 2: Thực trạng khả năng tiếp cận nguồn vốn NHTM của DNNVV tại thành phố Hà Nội

Chương 2 mô tả thực trạng phát triển của khu vực DNNVV tại Hà Nội giai đoạn 2019–2022 dựa trên số liệu của Cục Thống kê TP. Hà Nội:

• Số lượng DN thành lập mới biến động: năm 2019 đạt 27,9 nghìn DN; năm 2020 giảm xuống 26,4 nghìn DN; năm 2021 tiếp tục giảm còn 24,1 nghìn DN; năm 2022 phục hồi đạt 29,6 nghìn DN.
• Quy mô vốn đăng ký giảm từ 510,7 nghìn tỷ đồng (2019) xuống còn 328,4 nghìn tỷ đồng (2022).
• Tỷ lệ DN tạm ngừng hoạt động tăng mạnh: 8 nghìn DN (2019), 11,6 nghìn DN (2020), 13,1 nghìn DN (2021) và 16,4 nghìn DN (2022).
• Về cơ cấu quy mô (số liệu năm 2020): DN siêu nhỏ chiếm ưu thế tuyệt đối (75.237 DN), DN nhỏ có 71.494 DN và DN vừa có 3.684 DN.

Phân tích số liệu khảo sát thực tế 147 doanh nghiệp cho thấy:

• Cơ cấu ngành nghề: 83% thuộc thương mại, dịch vụ (122 DN); 13% công nghiệp, xây dựng (19 DN); 4% nông, lâm, thủy sản (6 DN).
• Quy mô vốn và lao động: 37% DN có vốn dưới 3 tỷ đồng, 25% từ 3 đến dưới 20 tỷ đồng, 16% từ 20 đến dưới 50 tỷ đồng, 22% từ 50 đến dưới 100 tỷ đồng. 52% DN có quy mô dưới 10 lao động, 37% có từ 10 đến dưới 50 lao động.
• Doanh thu năm 2022: 42% DN đạt dưới 3 tỷ đồng, 19% đạt từ 3 đến dưới 10 tỷ đồng, 22% đạt từ 10 đến dưới 100 tỷ đồng.
• Tình trạng tiếp cận vốn: 43% DN đang có dư nợ vay ngân hàng (63 DN), 46% DN có nhu cầu nhưng chưa tiếp cận được vốn (68 DN), và 11% DN chưa có nhu cầu vay (16 DN).
• Mục đích vay vốn: 63% thanh toán tiền cho nhà cung cấp, 16% bổ sung vốn lưu động, 13% mua sắm máy móc thiết bị, 6% trả lương và 2% mở L/C.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn NHTM của các DNNVV tại thành phố Hà Nội

Chương 3 đưa ra định hướng phát triển DNNVV của thành phố Hà Nội và đề xuất các nhóm giải pháp, kiến nghị cụ thể:

• Giải pháp cho DNNVV: Nâng cao năng lực tài chính, chuẩn hóa hệ thống sổ sách kế toán, minh bạch hóa báo cáo tài chính; nâng cao trình độ quản trị và năng lực lập phương án sản xuất kinh doanh khả thi; chủ động thiết lập mối quan hệ với các tổ chức tín dụng và tham gia hiệp hội doanh nghiệp.
• Giải pháp cho NHTM: Đơn giản hóa quy trình và thủ tục cấp tín dụng; đa dạng hóa các gói sản phẩm vay phù hợp với đặc tính luân chuyển vốn của DNNVV; linh hoạt hóa điều kiện tài sản bảo đảm; chủ động tiếp cận và tư vấn tài chính cho nhóm khách hàng tiềm năng.
• Kiến nghị với cơ quan quản lý:
  • Chính phủ: Hoàn thiện hành lang pháp lý thi hành Luật Hỗ trợ DNNVV; đẩy mạnh hiệu quả hoạt động của Quỹ phát triển DNNVV và Quỹ bảo lãnh tín dụng.
  • Ngân hàng Nhà nước: Điều hành chính sách lãi suất và tín dụng linh hoạt, hướng dòng vốn vào các lĩnh vực sản xuất ưu tiên; chỉ đạo các NHTM tiết giảm chi phí vận hành để hạ lãi suất cho vay.
  • UBND TP. Hà Nội: Triển khai đồng bộ các chương trình kết nối Ngân hàng – Doanh nghiệp; hỗ trợ mặt bằng sản xuất và tạo điều kiện xúc tiến thương mại cho DNNVV.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính từ số liệu thực nghiệm

Khóa luận đã định lượng hóa các rào cản nội tại của DNNVV tại Hà Nội khi tiếp cận vốn ngân hàng thông qua việc so sánh đối chiếu giữa nhóm doanh nghiệp đã vay được vốn và nhóm có nhu cầu nhưng chưa vay được vốn:

Tiêu chí năng lực cán bộ DNNVV	Toàn bộ mẫu khảo sát (147 DN)	Nhóm đã tiếp cận được vốn NH (63 DN)	Nhóm có nhu cầu nhưng chưa tiếp cận được (68 DN)
Có kinh nghiệm thực hiện nghiệp vụ vay vốn NHTM	31,97%	18,36%	13,61%
Có khả năng xây dựng phương án kinh doanh đạt chuẩn NHTM	45,58%	37,42%	8,16%
Có năng lực quản lý, triển khai phương án SXKD hiệu quả	50,34%	41,50%	8,84%
Đã từng điều hành thành công nhiều phương án SXKD	40,82%	33,34%	7,48%
Đội ngũ có chuyên môn tài chính, ngân hàng, kế toán	38,78%	30,62%	8,16%

(Nguồn: Trích xuất từ Bảng 2.8 trong văn bản khóa luận)

Kết quả khảo sát khẳng định nguyên nhân lớn nhất khiến 46% doanh nghiệp không vay được vốn xuất phát từ việc thiếu cán bộ có chuyên môn tài chính - kế toán (chỉ 8,16% ở nhóm chưa tiếp cận được) và năng lực lập phương án kinh doanh khả thi theo yêu cầu của ngân hàng còn rất thấp (chỉ 8,16%).

Đóng góp mới của tác giả

Khóa luận đã khắc phục khoảng trống của các nghiên cứu trước đây bằng cách chia tách mẫu nghiên cứu thành hai nhóm đối tượng rõ rệt: nhóm DNNVV đã tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng và nhóm DNNVV có nhu cầu nhưng chưa tiếp cận được. Cách tiếp cận này giúp nhận diện chính xác các điểm nghẽn cụ thể về năng lực hồ sơ, tài sản bảo đảm và nhân sự quản lý của nhóm doanh nghiệp yếu thế, từ đó xây dựng các giải pháp có tính trọng tâm thay vì đưa ra các khuyến nghị chung chung cho toàn bộ khu vực DNNVV.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Quy mô mẫu khảo sát sơ cấp dừng lại ở 147 doanh nghiệp hợp lệ trên địa bàn thành phố Hà Nội; thời gian phát phiếu khảo sát diễn ra trong thời lượng ngắn (từ 09/04/2023 đến 18/04/2023), do đó mức độ bao quát đối với các ngành nghề đặc thù (như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ) còn ở mức khiêm tốn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô mẫu khảo sát sang các vùng kinh tế trọng điểm lân cận; nghiên cứu chuyên sâu về các mô hình cấp tín dụng dựa trên dòng tiền thay thế cho tài sản thế chấp truyền thống; đánh giá tác động của các nền tảng công nghệ tài chính (Fintech) và cơ chế cho vay ngang hàng đối với việc bổ sung nguồn vốn cho DNNVV.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh, Kinh tế phát triển; các cán bộ tín dụng tại các NHTM đang phụ trách phân khúc khách hàng doanh nghiệp; các nhà quản trị DNNVV đang tìm kiếm giải pháp hoàn thiện hồ sơ vay vốn.
• Nội dung có giá trị ứng dụng cao:
  • Bảng tiêu chí nhận diện DNNVV cập nhật theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP.
  • Bộ công thức định lượng đánh giá mức độ tiếp cận tín dụng ngân hàng (tăng trưởng dư nợ, tỷ lệ thâm nhập thị trường tín dụng, dư nợ bình quân).
  • Bảng dữ liệu thống kê so sánh năng lực quản trị giữa nhóm DN tiếp cận được vốn và nhóm không tiếp cận được vốn, cung cấp căn cứ thực tế cho các NHTM khi thiết kế sản phẩm tín dụng đặc thù.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP được nêu trong đề tài là gì?

Theo bảng trích xuất Nghị định số 80/2021/NĐ-CP trong khóa luận:

• Doanh nghiệp siêu nhỏ: Lao động tham gia BHXH bình quân năm không quá 10 người; tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng.
• Doanh nghiệp nhỏ: Lao động không quá 50 người; tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu năm không quá 100 tỷ đồng.
• Doanh nghiệp vừa: Lao động không quá 100 người; tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu năm không quá 300 tỷ đồng.

2. Tỷ lệ tiếp cận vốn và mục đích vay vốn chủ yếu của các DNNVV tại Hà Nội qua khảo sát của tác giả là bao nhiêu?

Trong 147 doanh nghiệp khảo sát, có 43% doanh nghiệp đang vay vốn ngân hàng, 46% doanh nghiệp có nhu cầu nhưng chưa tiếp cận được và 11% doanh nghiệp chưa có nhu cầu vay. Về mục đích sử dụng vốn, 63% doanh nghiệp vay để thanh toán cho nhà cung cấp, 16% bổ sung vốn lưu động, 13% mua sắm máy móc thiết bị, 6% thanh toán lương và 2% mở L/C.

3. Sự khác biệt lớn nhất về năng lực nhân sự giữa nhóm DNNVV tiếp cận được vốn và nhóm chưa tiếp cận được vốn là gì?

Sự chênh lệch thể hiện rõ nhất ở khả năng xây dựng phương án kinh doanh đáp ứng yêu cầu của NHTM (37,42% ở nhóm đã vay được so với 8,16% ở nhóm chưa vay được) và trình độ chuyên môn về tài chính, ngân hàng, kế toán (30,62% ở nhóm đã vay được so với 8,16% ở nhóm chưa vay được).

4. Đề tài đã đúc kết được những bài học kinh nghiệm quốc tế nào cho Việt Nam?

Tác giả đúc kết 5 bài học chính: tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý theo Luật Hỗ trợ DNNVV; triển khai các chương trình nâng cao năng lực nội tại cho doanh nghiệp; tăng cường hỗ trợ tài chính và cấp tín dụng ưu đãi; thúc đẩy hiệu quả vận hành của các quỹ bảo lãnh tín dụng; hoàn thiện khung pháp lý cho Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo theo Nghị định 38/2018/NĐ-CP.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Quỳnh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá sâu sắc thực trạng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại của các DNNVV tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2018–2022. Dựa trên dữ liệu điều tra thực tế từ 147 doanh nghiệp, tác giả đã chỉ rõ các điểm nghẽn về năng lực lập phương án kinh doanh, minh bạch báo cáo tài chính và tài sản bảo đảm của các doanh nghiệp chưa tiếp cận được vốn. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn liền với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý nhà nước trên địa bàn Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỦA DNNVV 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ Theo Nhóm Ngân hàng thế giới (World Bank Group), một doanh nghiệp được coi là nhỏ và vừa nếu có ít hơn 300 lao động, tổng tài sản và doanh thu hàng năm dưới 15 triệu đô la Mỹ. Ngoài ra, World Bank Group còn sử dụng thêm tiêu chí quy mô vay vốn để phân loại các doanh nghiệp.

Tại các nước đang phát triển, doanh nghiệp vay vốn ít hơn một triệu đô la Mỹ được xem là nhỏ và vừa.1 Tại Việt Nam, khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ lần đầu tiên được quy định trong Điều 3 Nghị định số 90/2001/NĐ- CP: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hằng năm không quá 300 người”.2 Trong quá trình áp dụng Nghị định số 90/2001/NĐ – CP xuất hiện một số hạn chế so với thực tiễn, do vậy Chính phủ đã ban hành Nghị định số 56/2009/NĐ – CP ngày 30/6/2009 về trợ giúp và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Định nghĩa về doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nghị định mới như sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc là số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)”.3 Theo Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa số 04/2017/QH14 được ban hành ngày 12/6/2017 thì doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh theo quy định của Luật này. 1 Tài liệu tham khảo số 1 2 Tài liệu tham khảo số 2 3 Tài liệu tham khảo số 3 6 Định nghĩa và tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ được điều chỉnh, thay đổi phù hợp với thực tiễn từng thời kỳ. Trong nghị định mới nhất - Nghị định 80/2021/NĐ – CP ban hành ngày 26/8/2021 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều luật của hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, các tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ được quy định tại điều 5, cụ thể như sau: Bảng 1.1: Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Quy siêu nhỏ mô Số lao Tổng nguồn Số lao Tổng nguồn Số lao Tổng nguồn động vốn (tổng động vốn (tổng động vốn (tổng tham doanh thu) tham doanh thu) tham doanh thu) gia (tỷ đồng) gia (tỷ đồng) gia (tỷ đồng) BHXH BHXH BHXH Lĩnh bình Tổng Tổng bình Tổng Tổng bình Tổng Tổng vực quân NV DT quân NV DT quân NV DT (người) (người) (người) Nông nghiệp, lâm ≤ 10 ≤3 ≤3 ≤ 100 ≤ 20 ≤ 50 ≤ 200 ≤ 100 ≤ 200 nghiệp, thủy sản Công nghiệp ≤ 10 ≤3 ≤3 ≤ 100 ≤ 20 ≤ 50 ≤ 200 ≤ 100 ≤ 200 và xây dựng Thương mại và ≤ 10 ≤ 3 ≤ 10 ≤ 50 ≤ 50 ≤ 100 ≤ 100 ≤ 100 ≤ 300 dịch vụ (Nguồn: Chính phủ, Nghị định số 80/2021/ NĐ –CP) Như vậy, doanh nghiệp nhỏ và vừa là tổ chức sản xuất kinh doanh có quy mô giới hạn theo những tiêu chí nhất định, gắn với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia.

Đặc trưng của doanh nghiệp nhỏ và vừa Thứ nhất, doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp quy mô vốn nhỏ, khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng của ngân hàng. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường được mở từ khu vực kinh tế tư nhân, vốn phần lớn là vốn tự có nên quy mô vốn hạn chế. Khi mở rộng sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp thường xảy ra tình trạng thiếu vốn và có nhu cầu vay vốn ngân hàng. Tuy nhiên, các khoản vay ngân hàng cần phải có tài sản thế chấp mà các doanh nghiệp này thường không có đủ tài sản thế chấp và kế hoạch sản xuất kinh doanh còn hạn chế nên thường gặp khó khăn trong việc thuyết phục ngân hàng cho vay vốn.

Điều này tác động trực tiếp tới khả năng vận hành và duy trì hoạt động của doanh nghiệp. Thứ hai, doanh nghiệp nhỏ và vừa có số lượng lao động nhỏ, lao động thủ công chiếm tỷ trọng lớn. Lao động có trình độ và tay nghề cao ở nước ta vẫn chiếm tỷ trọng thấp mà chế độ phúc lợi, lương thưởng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn hẹp; cơ hội thăng tiến còn thấp nên khó tìm và giữ chân được nguồn nhân lực này. Những lao động có trình độ cao sẽ làm việc ở những doanh nghiệp lớn – nơi có chính sách đãi ngộ tốt, có nhiều cơ hội thăng tiến.

Chính vì vậy, phần lớn lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa là lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp của lao động thấp; lao động phần lớn được đào tạo và trưởng thành thông qua thực tiễn và kinh nghiệm. Thứ ba, tổ chức bộ máy của doanh nghiệp nhỏ và vừa gọn nhẹ. Trình độ quản lý, năng lực quản trị của chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa thấp. Xuất phát từ nguồn gốc hình thành, tính chất, quy mô… các quản trị doanh nghiệp nhỏ và vừa thường quản lý hầu hết các mặt của hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh đó, số lượng lao động không nhiều nên không có nhiều cấp quản lý trung gian, xử lý công việc được truyền thẳng từ chủ doanh nghiệp đến các nhân viên. Mô hình tổ chức sản xuất gọn nhẹ hiệu quả quản trị doanh nghiệp tăng lên, tiết kiệm được thời gian và chi phí quản lý doanh nghiệp. 8 Lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ và vừa thường quản trị hầu hết các mặt của hoạt động kinh doanh nên nhiều kỹ năng, nghiệp vụ quản lý trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn rất thấp so với yêu cầu. Bên cạnh đó, chủ doanh nghiệp thường không được đào tạo quản lý nên trình độ quản trị còn nhiều hạn chế.

Thứ tư, ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa tập trung ở các lĩnh vực không đòi hỏi nhiều vốn, thời gian chu chuyển vốn nhanh, linh hoạt và hiệu quả Với nguồn vốn hạn chế, việc đầu tư vốn vào sản xuất không cao, các chi phí cố định không thực sự quá lớn nên các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường tập trung ở nhiều khu vực chế biến và dịch vụ, tức là gần gũi với người tiêu dùng hơn là đầu tư vào các ngành công nghiệp nặng hay sản xuất khai thác cần nhiều vốn. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chọn ngành nghề như kinh doanh thực phẩm, may mặc, nông sản. Đây là các ngành nghề này có thời gian chu chuyển vốn nhanh, ít rủi ro, ít bị tác động bởi khủng hoảng kinh tế. Nhờ cấu trúc và quy mô nhỏ nên các doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ dàng chuyển đổi ngành nghề, thay đổi mặt hàng, phương hướng kinh doanh thậm chí cả địa điểm kinh doanh – đây được coi là điểm mạnh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ năm, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thị phần không lớn, khả năng chi phối thị trường thấp, khó tiếp cận chuỗi cung ứng toàn cầu. Chủ doanh nghiệp chưa chú trọng nhiều về việc triển khai chiến lược marketing cho thương hiệu, sản phẩm; tiếp thị thị trường còn hạn chế. Điều này làm cho sản phẩm của doanh nghiệp không được nhiều người biết đến khó chiếm được thị phần và cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn. Các doanh nghiệp này bị thụ động nhiều hơn ở thị trường, thường bị các doanh nghiệp lớn dẫn dắt.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có những hạn chế trong công nghệ sản xuất, trình độ công nghệ còn thấp dẫn đến năng suất lao động chưa cao, khó tiếp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến cơ hội kết nối các doanh nghiệp FDI. Vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Các doanh nghiệp nhỏ và vừa tuy có quy mô hạn chế nhưng qua các nghiên cứu của các chuyên gia và nhà quản lý tại Việt Nam cũng như các nước đều thừa nhận các doanh nghiệp này có có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Các vai trò của DNNVV cụ thể như sau: Thứ nhất, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp một phần không nhỏ vào GDP và tăng trưởng kinh tế. DNNVV phát triển mạnh về cả số lượng và chất lượng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp của nền kinh tế.

Các doanh nghiệp này hoạt động trong nhiều lĩnh vực đóng góp đáng kể vào GDP, thu ngân sách nhà nước và luôn giữ vững nhịp độ tăng trưởng kinh tế dù khi kinh tế rơi vào khủng hoảng. Theo tiến sĩ Đoàn Tranh thì đóng góp của DNNVV là đáng kể và là nền tảng để phát triển kinh tế và ổn định xã hội.4 Thứ hai, DNNVV góp phần tạo ra nhiều công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần xóa đói giảm nghèo. Trong khi các doanh nghiệp lớn tạo ra ít công ăn việc làm, yêu cầu cao về trình độ của người lao động, không thu hút thêm lao động thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa lại thu hút một lượng lao động lớn. Các DNNVV có số lượng lớn có mạng lưới phát triển rộng khắp từ nông thôn đến thành phố, hoạt động trong nhiều ngành nghề và không yêu cầu cao về trình độ của người lao động nên đã góp phần không nhỏ vào việc giảm tỷ lệ thất nghiệp kể cả ở vùng sâu vùng xa, vùng kinh tế khó khăn; tăng thu nhập cho người lao động; thu hẹp khoảng cách chênh lệch về thu nhập, mức sống giữa các vùng dân cư; góp phần xóa đói giảm nghèo.

Thứ ba, DNNVV góp phần đẩy nhanh quá trình dịch chuyển, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý, phát huy và tận dụng nguồn lực địa phương 4 Tài liệu tham khảo số 4 10 Các doanh nghiệp lớn thường tập trung ở các thành phố lớn và bỏ qua các vùng nông thôn và miền núi – các thị trường nhỏ, kém phát triển. Điều này đã tạo ra sự chênh lệch về kinh tế, văn hóa, xã hội giữa nông thôn và thành thị. Các DNNVV thì không bỏ qua các khu vực, thị trường này mà phát huy, tận dụng nguồn lực ở địa phương, tăng hiệu quả hoạt động của nền kinh tế.