Thực trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ tại TP.HCM đến năm 2010

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng nguồn nhân lực khoa học công nghệ thành phố hồ chí minh những giải pháp phát triển đến, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Huỳnh Thiên Nhị
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thanh Hà
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Nguồn Nhân Lực Khoa Học Công Nghệ TP.HCM Đến 2010
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
• 1.1. Phân tích và đánh giá về số lượng và hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ ở thành phố
• 1.1.1. Số lượng
• 1.1.2. Hiệu quả hoạt động
• 1.2. Đánh giá thực trạng cung cấp của các nguồn đào tạo
• 1.2.1. Thực trạng về cơ cấu đào tạo
• 1.2.2. Tình hình đào tạo sau Đại học
• 1.2.3. Đội ngũ giảng viên
• 1.2.4. Đánh giá về đội ngũ sinh viên
• 1.2.5. Đầu tư cho giáo dục
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Dự báo nhu cầu cán bộ khoa học công nghệ trình độ cao của thành phố và khu vực phía Nam 2002-2010
• 2.1.1. Dự báo về quy mô đào tạo
• 2.1.2. Dự báo về cơ cấu ngành nghề đào tạo
• 2.1.3. Dự báo về chất lượng đào tạo
• 2.2. Các giải pháp nhằm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.1. Các giải pháp về quản lý giáo dục
• 2.2.2. Các giải pháp nhằm phát triển số lượng và chất lượng cán bộ Khoa học công nghệ
• 2.2.3. Các giải pháp thu hút và sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ khoa học
• 2.3. Kiến nghị
• 2.3.1. Các kiến nghị với Chính phủ
• 2.3.2. Các kiến nghị với Thành phố
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài viết này tập trung vào việc phân tích và đánh giá phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực khoa học công nghệ tại TP.HCM đến năm 2010. Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của thành phố, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ giúp tăng cường năng lực cạnh tranh mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực công nghệ thông tin và nghiên cứu phát triển.

II. Thực trạng nguồn nhân lực khoa học công nghệ

Theo thống kê, số lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực khoa học công nghệ tại TP.HCM đã có sự gia tăng đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, chất lượng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Cụ thể, tỷ lệ giảng viên có trình độ cao đẳng trở lên còn thấp so với yêu cầu. Đặc biệt, số lượng nghiên cứu viên và giảng viên có trình độ tiến sĩ còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng nghiên cứu và phát triển của thành phố. "Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển bền vững".

2.1. Đánh giá thực trạng

Thực trạng nguồn nhân lực hiện nay cho thấy sự thiếu hụt về số lượng và chất lượng. Mặc dù có nhiều trường đại học và cao đẳng đào tạo trong lĩnh vực này, nhưng vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Theo báo cáo, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp trong các ngành khoa học công nghệ chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số sinh viên tốt nghiệp hàng năm. "Chúng ta cần có những chính sách cụ thể để nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút nhân tài".

2.2. Những thách thức

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt kỹ năng thực tiễn của sinh viên sau khi tốt nghiệp. Nhiều sinh viên ra trường không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng, dẫn đến tình trạng thất nghiệp cao trong lĩnh vực này. "Cần có sự kết nối chặt chẽ giữa các trường đại học và doanh nghiệp để đảm bảo sinh viên được trang bị đầy đủ kỹ năng cần thiết".

III. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực

Để phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực khoa học công nghệ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần cải cách chương trình đào tạo tại các trường đại học, tập trung vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy và thực hành. Thứ hai, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu, nhằm nâng cao trình độ và kỹ năng cho đội ngũ nhân lực. "Chính sách phát triển nguồn nhân lực cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan".

3.1. Đào tạo và phát triển

Cần thiết lập các chương trình đào tạo liên kết giữa các trường đại học và doanh nghiệp, nhằm tạo ra môi trường học tập thực tiễn cho sinh viên. Đồng thời, cần có các khóa đào tạo ngắn hạn cho đội ngũ cán bộ hiện tại để nâng cao kỹ năng và kiến thức. "Đào tạo liên tục là chìa khóa để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực".

3.2. Chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng lao động. "Chính sách hỗ trợ cần phải được thiết kế linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường".

IV. Kết luận

Việc phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ tại TP.HCM đến năm 2010 là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các trường đại học và doanh nghiệp để tạo ra một hệ sinh thái phát triển bền vững. "Chỉ khi nào chúng ta có một nguồn nhân lực chất lượng cao, TP.HCM mới có thể vươn lên trở thành trung tâm công nghệ hàng đầu của Việt Nam".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vào năm 2000, Việt Nam đạt chỉ số phát triển con người HDI là 0,664, xếp thứ 110 trên 174 quốc gia theo báo cáo của UNDP; tỷ lệ cán bộ có trình độ từ cao đẳng trở lên trên toàn quốc chỉ đạt khoảng 16 đến 17 người trên 1.000 dân. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm công nghiệp và thương mại lớn nhất cả nước, mật độ này đạt 49 người trên 1.000 dân với hơn 253.221 người có trình độ từ cao đẳng trở lên. Tuy lực lượng trí thức tại đô thị này đứng đầu cả nước về số lượng, song chất lượng và cơ cấu nhân lực khoa học - công nghệ vẫn bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng trước đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết nghịch lý giữa quy mô phát triển nhanh chóng về số lượng người học với sự thiếu hụt trầm trọng đội ngũ cán bộ khoa học - công nghệ trình độ cao, sự già hóa của lực lượng chuyên gia đầu ngành và hiệu quả ứng dụng thực tiễn còn thấp. Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: phân tích thực trạng cung - cầu nhân lực khoa học - công nghệ giai đoạn 1995-2001; đánh giá năng lực đào tạo của hệ thống đại học và sau đại học; dự báo nhu cầu nhân lực kỹ thuật cao đến năm 2010 cho 17 ngành kinh tế chủ lực; và xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ về quản lý giáo dục, cơ chế tài chính cũng như chính sách thu hút nhân tài. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và mối liên kết với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam trong khung thời gian từ năm 2002 đến năm 2010. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học để hiện thực hóa mục tiêu bổ sung từ 14.000 đến 21.000 cán bộ khoa học - công nghệ mỗi năm, nâng tổng lực lượng này lên 406.000 người vào năm 2010, tăng gấp 2,5 lần so với năm 2000 nhằm phục vụ tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tri thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết vốn con người (Human Capital Theory) do Gary Becker và Theodore Schultz khởi xướng, khẳng định đầu tư vào giáo dục, kỹ năng và tri thức khoa học kỹ thuật là phương thức tạo ra năng suất lao động vượt trội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Mô hình tam giác phát triển (Triple Helix) về mối quan hệ tương tác giữa Nhà nước - Viện trường - Doanh nghiệp, nhấn mạnh sự gắn kết hữu cơ giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và ứng dụng sản xuất thương mại.

Các khái niệm chính được làm rõ trong công trình gồm:

• Nguồn nhân lực khoa học - công nghệ: Lực lượng lao động có trình độ đào tạo từ cao đẳng, đại học và sau đại học trở lên, trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia sáng tạo, phổ biến, thích nghi và ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống xã hội.
• Cơ cấu đào tạo: Tỷ lệ tương quan giữa các bậc học (sau đại học, đại học - cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, công nhân kỹ thuật) và giữa các nhóm ngành đào tạo (khoa học tự nhiên, kỹ thuật công nghệ, kinh tế - quản lý, khoa học xã hội).
• Năng lực nội sinh khoa học công nghệ: Khả năng tự chủ trong việc tiếp thu, làm chủ, cải tiến công nghệ nhập khẩu và sáng tạo công nghệ mới của lực lượng khoa học kỹ thuật bản địa.
• Hiệu quả hoạt động nghiên cứu - triển khai (R&D): Tỷ lệ chuyển hóa các đề tài, sáng chế và công trình nghiên cứu thành sản phẩm thương mại hoặc quy trình công nghệ phục vụ sản xuất thực tiễn.

Khung mô hình nghiên cứu thiết lập chu trình khép kín: Khảo sát thực trạng nguồn cung giáo dục -> Đánh giá năng lực và chất lượng cán bộ hiện hữu -> Dự báo nhu cầu thị trường lao động công nghiệp -> Đề xuất hệ thống chính sách và giải pháp tác động đa chiều.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập có hệ thống từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội giai đoạn 1995-2001. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hai cuộc điều tra chuyên sâu:

• Điều tra toàn diện tại 158 đơn vị hoạt động khoa học công nghệ trên địa bàn thành phố với tổng quy mô 14.408 cán bộ nhằm phân tích cơ cấu trình độ, nhóm tuổi và chuyên môn.
• Khảo sát chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đối với 401 chuyên gia, trong đó bao gồm 188 cán bộ giảng dạy đại học và 213 cán bộ kỹ thuật công nghệ, nhằm đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học kỹ thuật hiện đại.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích cơ cấu và so sánh đối chuẩn quốc tế (so sánh với các quốc gia như Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia và mô hình công nghiệp hóa của CHDC Đức) là nhằm xác định chính xác độ lệch chuẩn trong cơ cấu tháp đào tạo và đo lường khoảng cách phát triển. Phương pháp dự báo nhu cầu nhân lực sử dụng kỹ thuật ngoại suy chuỗi thời gian kết hợp định mức nhân lực theo tốc độ tăng trưởng GDP của 17 nhóm ngành kinh tế trọng điểm. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai thực hiện trong giai đoạn năm 2001-2002.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, đội ngũ cán bộ khoa học - công nghệ đầu ngành đang đối mặt với tình trạng già hóa và hẫng hụt thế hệ kế cận nghiêm trọng. Kết quả điều tra tại 158 cơ sở khoa học công nghệ cho thấy độ tuổi trung bình của cán bộ có học vị thạc sĩ là 42 tuổi, tiến sĩ là 52 tuổi. Trong tổng số 1.140 tiến sĩ được khảo sát, có tới gần 500 người (chiếm khoảng 43,8%) sẽ đến tuổi nghỉ hưu trong vòng 5 năm tiếp theo. Đội ngũ giáo sư và phó giáo sư có độ tuổi từ 50 trở lên chiếm đa số tuyệt đối, trong đó nhóm trên 60 tuổi chiếm gần 60% và nhóm 50-60 tuổi chiếm gần 30%.

Thứ hai, hiệu quả nghiên cứu khoa học và năng lực đổi mới sáng tạo thực tế còn rất thấp. Theo đánh giá của cơ quan quản lý, chỉ có khoảng 30% đến 40% số đề tài khoa học được cấp kinh phí được đưa vào ứng dụng và triển khai trong thực tiễn sản xuất. Trong suốt 35 năm tính đến năm 2000, số lượng bài báo quốc tế của các nhà khoa học trong nước thuộc các ngành y sinh, hóa học, nông nghiệp chỉ đạt gần 300 bài, khoảng cách quá xa so với Thái Lan (5.210 bài), Malaysia (2.088 bài) và Singapore (6.932 bài). Điều tra 401 nhà khoa học chỉ ra rằng dù 54% có khả năng tiếp thu thành tựu mới, nhưng tỷ lệ có khả năng đưa tiến bộ khoa học công nghệ trong nước bắt kịp khu vực và thế giới chỉ đạt 13,62%.

Thứ ba, cơ cấu đào tạo bị biến dạng nghiêm trọng theo mô hình tháp ngược. Tỷ lệ đào tạo giữa Đại học - Cao đẳng / Trung học chuyên nghiệp / Công nhân kỹ thuật năm 2001 là 4,5 / 1 / 3,2, trong khi tỷ lệ cân đối ở giai đoạn đầu công nghiệp hóa chuẩn mực cần đạt 1 / 4 / 16. Năm 2001, trong tổng số 278.936 người theo học, bậc đại học - cao đẳng chiếm tới 51,9%, trung học chuyên nghiệp chiếm 11,56% và công nhân kỹ thuật chiếm 36,52%. Tâm lý xã hội sính bằng cấp tạo ra sự mất cân đối lớn giữa nhân lực quản lý và nhân lực kỹ thuật thực hành.

Thứ tư, điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục đại học bị quá tải nặng nề. Tỷ lệ sinh viên trên một giảng viên tại Thành phố Hồ Chí Minh năm học 2000-2001 đạt mức bình quân 1:30 (so với mức 1:16 của toàn quốc và 1:7 của các nước đang phát triển). Tại các trường khối kinh tế và xã hội, tỷ lệ này lên tới 1:89 ở Trường Đại học Kinh tế và 1:87 ở Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Tỷ lệ giảng viên có học vị tiến sĩ chỉ đạt 18,19%, giáo sư chỉ chiếm 0,92% và phó giáo sư chiếm 3,98%. Đầu tư ngân sách nhà nước cho sự nghiệp giáo dục năm 2000 chỉ chiếm 2,9% GNP, tương đương mức kinh phí đào tạo bình quân khoảng 2,1 triệu đồng cho một sinh viên mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự mất cân đối xuất phát từ cơ chế phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh mang nặng tính tự phát của các trường, thiếu quy hoạch gắn liền với thị trường lao động. Mức thu nhập và chính sách đãi ngộ thấp khiến hơn 63% cán bộ giảng dạy không an tâm công tác, phải làm thêm bên ngoài, làm suy giảm thời gian tự nghiên cứu nâng cao trình độ. Khoảng 90% cơ sở đào tạo vẫn áp dụng phương pháp truyền thụ một chiều, thiếu trang thiết bị thí nghiệm hiện đại, dẫn đến 55,86% sinh viên bị đánh giá kém về kỹ năng thực hành và vận dụng thực tiễn.

Khoảng cách về trình độ khoa học công nghệ của thành phố so với thế giới được xác định tụt hậu từ 20 đến 50 năm. Số lượng sinh viên trên 1 vạn dân của Việt Nam chỉ đạt 200 người, thấp hơn rất nhiều so với Thái Lan (1.704 người), Philippines (2.500 người) và Hàn Quốc (3.841 người).

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh cấu trúc đào tạo có thể được mô hình hóa qua hai dạng biểu đồ trực quan:

• Biểu đồ hình tháp đào tạo: Thể hiện sự đối lập giữa mô hình tháp ngược thực tế (phần đỉnh đại học phình to với 51,9% người học, phần thân trung cấp kỹ thuật thắt hẹp chỉ 11,56%) và mô hình tháp chuẩn mực hình tam giác mở rộng đáy công nhân kỹ thuật lành nghề.
• Biểu đồ phân tầng nhóm tuổi: Minh họa cơ cấu tuổi của 1.140 tiến sĩ và đội ngũ phó giáo sư, giáo sư với cột tuổi trên 50 chiếm tỷ trọng áp đảo, tạo bức tranh trực quan về nguy cơ khoảng trống thế hệ trong các viện nghiên cứu và trường đại học.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới công tác quản lý và xác lập chuẩn kiểm định chất lượng đào tạo.

• Thành lập Hội đồng Đại học Thành phố Hồ Chí Minh do lãnh đạo Ủy ban Nhân dân Thành phố chủ trì phối hợp cùng các Sở, ngành và Ban Giám hiệu các trường đại học lớn nhằm xây dựng chiến lược phát triển nhân lực đồng bộ.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo đại học và sau đại học theo chuẩn khu vực ASEAN; tăng cường công tác thanh tra, kiểm định độc lập, chấm dứt việc tuyển sinh vượt chỉ tiêu và hạ thấp điểm chuẩn đầu vào. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp UBND Thành phố Hồ Chí Minh, hoàn thành khung pháp lý trước năm 2004.

Thứ hai, triển khai các chương trình đột phá phát triển số lượng và chất lượng cán bộ khoa học mũi nhọn.

• Thực hiện Chương trình đào tạo 200 tiến sĩ và 200 thạc sĩ cho 15 ngành kinh tế - kỹ thuật chủ lực (thực phẩm, chế tạo máy, hóa chất, vật liệu mới, công nghệ thông tin, tự động hóa) với định mức chi tiêu 51 triệu đồng một học viên mỗi năm, tổng ngân sách khoảng 30 tỷ đồng trong giai đoạn 5 năm.
• Nhân rộng mô hình đào tạo kỹ sư tài năng, cử nhân tài năng và chương trình đào tạo 300 thạc sĩ, tiến sĩ trẻ của Thành phố; cử cán bộ đi tu nghiệp ngắn hạn và dài hạn tại các quốc gia phát triển. Chủ thể thực hiện: Đại học Quốc gia TP.HCM, Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM và Sở Khoa học và Công nghệ giai đoạn 2002-2007.

Thứ ba, đa dạng hóa nguồn lực tài chính và hiện đại hóa cơ sở vật chất.

• Nâng tỷ trọng chi ngân sách cho giáo dục - đào tạo lên mức tối thiểu 15% tổng chi ngân sách thành phố.
• Thành lập Quỹ tín dụng sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh thông qua cơ chế ủy thác ngân hàng nhằm cấp học bổng và cho vay tín dụng ưu đãi chi trả học phí cho sinh viên chính quy có hộ khẩu thành phố, hoàn trả sau khi tốt nghiệp.
• Đầu tư khoảng 6 triệu USD xây dựng các phòng thí nghiệm công nghệ cao dùng chung đạt tiêu chuẩn quốc tế và nâng cấp Thư viện điện tử quốc gia. Chủ thể thực hiện: Sở Tài chính, Sở Kế hoạch và Đầu tư và các trường đại học công lập, triển khai từ năm 2003.

Thứ tư, hoàn thiện hệ sinh thái kết nối thị trường khoa học công nghệ và doanh nghiệp.

• Thành lập Trung tâm thông tin và cơ sở dữ liệu về nguồn nhân lực cho cụm tứ giác kinh tế TP.HCM - Đồng Nai - Bình Dương - Bà Rịa Vũng Tàu nhằm kết nối cung - cầu lao động kỹ thuật cao cho hơn 30 khu chế xuất và khu công nghiệp.
• Gắn kết chặt chẽ hoạt động nghiên cứu của các trường đại học với Công viên phần mềm Quang Trung và Khu công nghệ cao; ban hành chính sách bắt buộc trích nguồn thu từ các dự án tin học hóa, nâng tỷ lệ sử dụng dịch vụ và phần mềm nội địa từ dưới 10% lên 40-45%. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Khu công nghệ cao, Cục Thống kê và các hiệp hội doanh nghiệp, giai đoạn 2003-2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách giáo dục (Sở GD&ĐT, Sở KH&CN, Sở LĐ-TB&XH, UBND các tỉnh, thành phố): Sử dụng luận văn như tài liệu tham chiếu chiến lược để xây dựng quy hoạch phát triển nhân lực trình độ cao, phân bổ ngân sách nghiên cứu khoa học và ban hành cơ chế đặt hàng đào tạo chuyên gia đầu ngành.
• Ban Giám hiệu và các phòng ban chức năng tại các trường đại học, cao đẳng: Vận dụng các kết quả nghiên cứu để tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hệ thống tín chỉ, điều chỉnh cơ cấu ngành nghề tiếp cận với chuẩn công nghiệp hóa, thiết lập tiêu chuẩn định mức giờ giảng và kế hoạch trẻ hóa đội ngũ giảng viên.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý giáo dục, Kinh tế phát triển: Tham khảo khung phương pháp luận nghiên cứu thực chứng, phương pháp điều tra chọn mẫu tại 158 đơn vị sự nghiệp và công thức dự báo nhu cầu nhân lực theo mô hình kinh tế toán học.
• Lãnh đạo các tập đoàn, doanh nghiệp, ban quản lý khu công nghiệp và khu công nghệ cao: Khai thác bức tranh cung ứng nhân lực để hoạch định chính sách tuyển dụng, thiết lập chương trình liên kết tài trợ nghiên cứu, lập quỹ học bổng và đặt hàng các cơ sở đại học chuyển giao công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cơ cấu đào tạo nhân lực tại Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ này bị đánh giá là mất cân đối nghiêm trọng? Cơ cấu đào tạo giữa Đại học - Cao đẳng / Trung học chuyên nghiệp / Công nhân kỹ thuật năm 2001 đạt tỷ lệ 4,5 / 1 / 3,2, đi ngược lại hoàn toàn so với mô hình tháp cân đối chuẩn mực ở đầu thời kỳ công nghiệp hóa là 1 / 4 / 16. Sự thiên lệch này dẫn đến tình trạng thừa nhân lực quản lý lý thuyết nhưng thiếu hụt trầm trọng công nhân kỹ thuật lành nghề phục vụ trực tiếp tại các dây chuyền sản xuất công nghiệp.

2. Mức độ già hóa của đội ngũ cán bộ khoa học có học vị cao tại thành phố diễn ra như thế nào? Theo khảo sát tại 158 đơn vị khoa học công nghệ, độ tuổi bình quân của tiến sĩ là 52 tuổi và thạc sĩ là 42 tuổi. Trong tổng số 1.140 tiến sĩ, có tới gần 500 người sẽ nghỉ hưu trong 5 năm tiếp theo. Đặc biệt, đội ngũ giáo sư và phó giáo sư có độ tuổi trên 60 chiếm tới gần 60%, tạo ra nguy cơ hẫng hụt lớn về lực lượng chuyên gia đầu ngành.

3. Nguyên nhân căn bản khiến tỷ lệ ứng dụng đề tài nghiên cứu khoa học vào thực tiễn chỉ đạt 30-40% là gì? Tình trạng này xuất phát từ việc thiếu cơ chế gắn kết trách nhiệm giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp sản xuất. Phần lớn đề tài thiếu kinh phí thực nghiệm, phòng thí nghiệm lạc hậu và giảng viên bị quá tải giờ dạy (tỷ lệ sinh viên trên giảng viên lên tới 1:89), khiến nghiên cứu mang nặng tính lý thuyết hàn lâm mà thiếu tính thương mại hóa.

4. Luận văn đề xuất giải pháp tài chính đột phá nào nhằm giảm gánh nặng ngân sách và hỗ trợ người học? Tác giả đề xuất thành lập Quỹ tín dụng sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh theo cơ chế ngân hàng ủy thác, kết hợp trích ngân sách với nguồn huy động xã hội hóa từ các doanh nghiệp. Quỹ cung cấp tín dụng ưu đãi chi trả học phí và sinh hoạt phí cho sinh viên, chỉ thu hồi vốn và lãi suất ưu đãi sau khi sinh viên đã tốt nghiệp và có việc làm.

5. Mục tiêu dự báo về quy mô cán bộ khoa học - công nghệ của thành phố đến năm 2010 là bao nhiêu? Luận văn dự báo đến năm 2010, tổng nhu cầu cán bộ khoa học - công nghệ có trình độ từ cao đẳng, đại học trở lên của thành phố là 406.000 người, tăng gấp 2,5 lần so với năm 2000. Để đạt mục tiêu này, thành phố cần bổ sung trung bình 14.000 cán bộ mỗi năm trong giai đoạn 2001-2005 và 21.000 cán bộ mỗi năm trong giai đoạn 2005-2010.

Kết luận

• Luận văn đã phác họa toàn diện bức tranh thực trạng nguồn nhân lực khoa học - công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh với quy mô hơn 253.000 người, đồng thời chỉ rõ thách thức suy giảm chất lượng từ sự già hóa của 1.140 tiến sĩ và 401 chuyên gia khảo sát.
• Phân tích sâu sắc sự mất cân đối trong mô hình tháp đào tạo ngược với tỷ lệ 4,5 cử nhân trên 1 trung cấp kỹ thuật, làm sáng tỏ nguyên nhân dẫn đến hiệu quả ứng dụng đề tài khoa học chỉ đạt 30-40%.
• Thiết lập hệ thống dự báo khoa học về quy mô 406.000 cán bộ khoa học kỹ thuật và cơ cấu chuyển dịch ngành nghề trọng điểm đến năm 2010 phục vụ tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao, tiêu biểu là việc thành lập Hội đồng Đại học Thành phố, Quỹ tín dụng sinh viên và Chương trình đào tạo 200 tiến sĩ, 200 thạc sĩ ngành mũi nhọn với ngân sách 30 tỷ đồng.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận vững chắc cho công tác quản trị kinh doanh, quản lý giáo dục đại học và hoạch định chính sách phát triển kinh tế tri thức tại các đô thị lớn.

Kế hoạch hành động tiếp theo đòi hỏi các cấp quản lý và các cơ sở đào tạo khẩn trương cụ thể hóa các nhóm giải pháp, chuẩn hóa chuẩn đầu ra và hoàn thiện liên kết Viện trường - Doanh nghiệp. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy chủ động khai thác toàn văn công trình để xây dựng các đề án phát triển nhân lực chuyên sâu cho từng ngành nghề và địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BQ GIAO DVC VA DAO T~O TRUONG D~I HOC KINH TE TP. HO CHi MINH. NHI · ' A HUYNH THIEN • THu'C • TRANG • NGUON NHAN Lu'C • KHOA HOC • - CONG NGHE• ' ~ ,.! , THANH PHO HO CHI MINH NHU'NG GIAI PHAP PHAT TRIEN DENNAM2010 ". ? CHUYEN NGANH : QUAN TR! KINH DOANH MA 5.05 so : LUAN • vAN THAC • si KINH TE BQ GIAO Dl)C VA E>AO T/•.

TRUONG f)H KINH TE TPJiCMf THUVI~N l CJ'~r~-rt ~ NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: PGS. LE THANH HA ' "' ~ , ""' THANH PHO HO CHI MINH- NAM 2002 123doc Ml)C Ll)C ? ~ MODAU Chtidng I : THTjC TR~NG NGUON NHAN LTjC KHOA HOC (j THANH K , ~ ,. PHO HO CHI MINH HI~N NAY 1- Phan tich va danh gia v€ s6 h.t<;lng va hi~u qua hoC;tt d()ng cua d()i 1 ngil can b(} khoa hQC cong ngh~ d th~mh phef 1. Hi~u qua hoc;tt dqng 5 II- Danh gia thlfc tr(;lng cung d(p cua cac ngu6n dao t(;lo 7 1.

Thl;(c trc;tng vi ca diu dew tc;to 8 2. Tznh hznh dew tc;to sau Dc;ti hQc 15 3. Dqi ngu giang vien 17 4. Ddnh gid vi dqi ngu sinh vien 22 5.

Ddu tu cho gido df!,c 23 , ? , ~ A , ,.? ~ A Chtidng II: CAC GIAI PHAP NHAM HO TRO PHAT TRIEN NGUON NHAN LTjC KHOA HOC CONG NGHE THANH PHO HO CHi MINH 1- Dlf bao nhu c~u can b() khoa h9c cong ngh~ trlnh d() cao cua thanh 26 ph6 va khu vlfc phia nam 2002- 2010 1. Dr! bdo vi Qui mo dew tc;to 27 2. Dr! bdo vi ca cffu ngemh nghi dew tc;to 32 3. Dr! bdo vi chfft luqng dew tc;to 35 II- Cac giai phap nh~m h6 tr<J phat tri~n ngu6n nhan llfc khoa h9c-cong ngh~ thanh ph6 H6 Chi Minh 1.

Cdc giai phdp vi quan ly gido df!,c 38 2. Cdc giai phdp nhlim phdt triin sff luqng va chfft luqng can bq 40 Khoa hQC cong ngh~ 3. Cdc giai phdp thu hut va srl df!,ng hi~u qua dqi ngu can bq khoa 46 hQC III- Kie'n nghi 51 1. Cdc kiin nght wJi Chinh phil 2.

Cdc kiin nght v6'i Thanh phff KETLU!N ' A ? TAl LI~U THAM KHAO PHl) Ll)C 123doc ' ? ~ LOIMODAU Hit;n nay' trong bo'i canh toan du h6a, nhfi'ng chu~n rolfe v~ ky nang va nang sufft lao GQng , V~ hit;u qua kinh te", chfi't lu'<jng san ph~m, kha nang C(;lnh tranh V. ngay cang phl,l thUQC vao vit;c V~n dl,lng nhfi'ng tie"n bQ cong nght; ya tri thuc khoa hQc. Chi c6 con nguoi lam chu du'<Jc tie"n b9 cong nght; va tri thuc khoa hQC moi lam chu du'QC qua trinh phat tri~n. Dao t(;lO, phat tri~n GQl ngii nhan llfc dap ling nhii'ng doi hoi moi nay trd thanh quo'c sach phat tri~n hang dgu cua nhi~u quo'c gia tren the" gioi.

Vit;t Nam du'<Jc coi Ia nude c6 l<Ji the" so sanh v~ ti~m nang ngu6n nhan llfc. Tuy nhien, theo bao cao phat tri~n con nguoi 1999 cua UNDP, trong s6174 nude du<Jc tinh HDI [ 45 nude thu<)c nh6m phat tri~n con nguoi cao ( gia tri HDI tu 0,8 trd len ), 94 nuoc thu<)c nh6m trung binh (gia tri HDI tu 05 de"n duoi 0,8 ) va 35 nude thu<)c nh6m thfi'p ( gia tri HDI duoi 0,5). T6ng h<Jp toan b9 cac nuoc dang phat tri~n thl HDI trung binh b~ng 0,637 vacua nh6m cac nude ch~m phat tri~n la 0,430], Vit;t Nam c6 chi so' HDI b~ng 0.664, du'<Jc xe'p thu 1101174 (nam 1994 xe'p thu 121) va tu'dng du'dng muc trung blnh cua cac nude dang phat tri~n. Voi thu tlf tlf 133/174 nu'oc xet theo GDP hay thu 110 theo HDI thl kh6 khan thach thuc do'i voi nu'oc ta con rfi't IOn.

Trong tie'n trlnh d6i moi va h9i nh~p, phat tri~n ngu6n nhan llfc la m<)t trong nhfi'ng nhit;m Vl,l hang dgu cua nude ta hit;n nay. Trong d6, ngu6n nhan llfc khoa hQc cong nght; trlnh d9 cao la d<)ng llfc tien quye't cho slf phat tr~n kinh te'- xa h9i cua ca nude n6i chung va cua Thanh pho' H6 Chi Minh n6i rieng. Thanh pho H6 Chi Minh la m9t trung tam cong nghit;p va thu'dng ml;li IOn nhfi't Vit;t Nam, c6 vi td vo cling quan trQng do'i voi Slf phat tri~n cua ca nu'oc. D~ thlfc hit;n to't vai tro cua minh, TP.

dn phai c6 ti~m llfc ml;lnh v~ con ngu'oi, d~c bit;t la dQi ngfi nhan llfc khoa hQC cong nght; VOi trlnh dQ tu'dng XUng khu V\fC va the' gioi. Chinh vl le d6 rna nhit;m Vl,l b6i du'ong va dao tl;lO ll;li d<)i ngii nhan llfc khoa hQC cong nght; tro thanh m<)t trong nhfi'ng nhit;m Vl,l hang dgu cua Thanh pho' ta trong ch~ng duong s~p toi. KHOA NHAN Lu'C ,. HOC (j THANH PHO HO CHI MINH HIEN NAY I- PHAN TiCH vA DANH GIA v:E so L1J(1NG vA Hitu QUA HO~T DONG CUA DQI NGU CAN BQ KHOA HOC-CONG NGHt (j THANH ,., ~ " PHO HO CHI MINH : 1 - S6 h.iqng : Theo sefli~u cua T6ng C\lC Th6ng ke, s6 ht<Jng can b() c6 trinh d() tu cao ding trd len C1 mtoc ta nam 2000 c6 khmlng 1.

Voi seflu<Jng nay thl 1000 dan chi c6 tu 16 - 17 can b() khoa hQc c6 trinh d() tu cao ding trd len (Bang 1). Be'n cuefi nam 2001, khong k€ nganh khoa hQc quan slf, ca nuoc c6 807 nguoi du<Jc phong ham ghio su, 3013 nguoi du<Jc phong ph6 giao su. Be'n nam 2000, c6 hcln 8.200 nguoi c6 hQc vi tie'n siva hcln 16. Bang 1 : so CAN BQ co TRINH DQ TU CAO DANG TRd LEN TREN 1000 DAN TRONG CA NUOC Trinh d() 1999 2000 Cao ding 335.400 Sef can b() I 1000 dan 17.64 Ngu6n: Tdng c1:1c Thdng ke nam 2000, 2001.

Ne'u so sanh voi Han quefc, d€ c6 th€ thlfc hi~n giai do~n ca't canh, Han qu6c da c6 53 can b() khoa hQc tren 1000 dan. Nhu v~y, d€ c6 th€ t~o ti~n d~ 1 123doc cho ml;lc tieu cong nghi~p h6a, hi~n d<;1i h6a tu day de"n nam 2020, ta phai dn mot doi ngu can bo c6 trlnh do tu cao d~ng trd len gffp 2-3 l~n con s6 hi~n nay. Nghia la, voi s6lu<Jng 77,6 tri~u dan, s6 can bo dn khoang tu 2,4- 3,6 tri~u ngu'oi. Bang2 : s6 cAN BQ c6 TRiNH DO TU CAO BANG TRd LEN ' ,., , ~ T ~I THANH PHO HO CHI MINH Trlnh do Thanh ph6 H6 Chi Minh 1999 2000 I.785 % can bo tu cao d~ng trd 5,48 4,89 len/s6 dan TP (4)/(5) Ngu6n: T6ng qtc Th6n.g ke, nam 2000,2001 T<;1i Thanh ph6 H6 Chi Minh, doi ngu can bo khoa hQc - cong ngh~ vOi trlnh do tu d<;1i hQc, cao d~ng trd len c6 khoang tren 250.000 nguoi nam 1995 thl t6c do tang blnh quan hang nam la 12.

Tuy hi~n nay, con $6 nay du'<Jc xem la kha hung h~U khi SO sanh voi doi ngfi can bo khoa hQC -c6ng ngh~ CUa cac tinh thanh khac ( Bang 4) , nhung xet voi vai tro Thanh ph6 H6 Chi Minh la mot trung tam c6ng nghi~p va thu'dng m<;1i IOn nhfft dfft nuoc, thl con s6 nay con thffp. Blnh quan hi~n nay, tren dia ban thanh ph6, eli 1000 dan thl c6 49 can bo c6 trlnh do tu cao d~ng trd len. Theo bao cao t<;1i Hoi thao "Chudng trlnh Ung dl;lng va Phat trien KHCN TP HCM giai do<;1n 2001 - 2005" do S(f Khoa hQc, Cong ngh<$ va M6i tru'ong t6 chile, ta phai nang con s6 nay len gffp 2- 3 l~n. 2 123doc Sf{ can bQ khoa hQC CO trlnh dQ sau dC;ti hQC nam 2000 CO khoang 7.

Trong cac truong dC;ti hQc, s6 c6 hQc vi tu tie'n si trd len chie'm khoang 20%. TC;ti cac cd quan nghien cll'u tri€n khai la 12%. Day la m<)t til~ ra't tha'p ( theo tieu chugn qu6c te', ty ~~ nay phai dC;tt t6i thi€u la 30% ). Bang 3 : CAN BQ KHOA IiQC KY THU~ T PHAN THEO TRINH DQ VA NHOM TU()I - CHUNG NAM NU (Ke't qua di~u tra t~i 158 ddn vi ho~t d()ng KHCN tren dja ban TP.HCM nam 2001) Chung Cao d~ng DC;ti hQC ThC;tcsi · Tie'n si A 2 3 4 6 T6ng s6 14408 765 10441 2062 1140 <25 1532 95 991 19 1 25-29 1929 121 2231 231 10 30-34 3066 143 1976 288 26 35-39 2908 138 1359 378 48 40-44 1744 134 1262 457 117 45-49 1236 59 912 356 157 50-54 713 33 596 126 219 55-59 535 22 435 89 211 >=60 745 20 679 118 353 Tu6i TB 36 37 42 52 Ngu8n: Trung tam Xrlly thong tin thffng ke ( Cosis) Theo ke't qua di~u tra chQn m~u t(;li 158 ddn vi ho(;lt d<)ng Khoa h9c c6ng ngh~ tren dia ban thanh ph6 ( Bang 3) ta tha'y, tu6i doi blnh quan cua d<)i ngfr d.n be) c6 trlnh de) thC;tc si la 42 tu6i, tie'n si.

Theo danh gia cua CUQC HC)i thao v~ " Phat tri€n ngu6n nhan h,tc trlnh de) caa de'n nam 2005" do Sd Khoa hQc, C6ng nght$ va Moi truong t6 chuc vao thang 7/2001, s6Iu<;1ng nguoi c6 hQc ham Giao su va Ph6 Giao su tren dia ban Thanh ph6 ph~n Ion d~u d d() tu6i tU' 50 trd len ( tren 60 tu6i chie'm g~n 60%, tU' 50- 60 tu6i chie'm g~n 30% ).· 3 123doc Vi~c chu§'n bi cac chuyen gia d§u ngfmh dang Ia m()t doi hoi ca'p bach. Cac nha khoa hQc c6 hQc vi tie'n si Ia ngu6n chu ye'u d€ xay dl.J'ng chuyen gia ct§u nganh. Qua s6Ii~u di~u tra t~i 158 co sd n6i tren, s6 tie'n si t~i cac don vi nay khmlng 1.140 ngu'oi ' trong d6 c6 g§n 500 tie'n si se ae'n tu6i hu'u trong 5 nam toi. Bang 4 : SO LU(1NG CAN BQ CO TRINH DQ TU CAO DANG TRd LEN A A-'? ' ' ,., " ? - ' V T~I MQT SO TINH VA THANH PHO TREN CA NUOC NAM 2000 Tinhffhanh ph6 Cao ~ng D~i hQC Tren~i hqc T6'ng TP.

H6 Chi Minh 30337 215519 7365 253221 HaN()i 21182 201603 11421 234206 HaiPhong 12471 44000 360 56831 Da Nang 5556 32393 660 38609 DcSng Nai 11843 25384 121 37348 ThanhH6a 15475 17099 144 32718 Ha Tay 15217 13832 55 29104 Thua Thien - Hue' 5734 19041 872 25647 Nghe An 9372 15950 134 25456 Quang Ninh 8330 16823 142 25295 Nam dinh 12759 11231 171 24161 C~n Tho 6918 13993 237 21148 Ba Ria-Vung Tau 5413 14938 0 20351 Khanh Hoa 5646 11679 366 17691 Ti~n Giang 10448 6691 110 17249 Blnh dinh 5091 11649 225 16965 Hai Duong 6347 10129 351 16827 TMi Nguyen 4261 10764 290 15315 Blnh Duong 5444 9504 0 14948 Bac Ninh 4462 7639 55 12156 VInh Long 5133 6371 38 11542 An Giang 3572 7278 216 11066 Hung Yen 4544 3881 29 8454 NinhThu?n 3643 3988 58 7689 Ngubn: T6ng qtc Thffng ke 2000,2001 4 123doc 2 - Hi~u qua ho~t d()ng : Ph~n IOn d()i ngu can b() Khoa hQc - Cong ngh~ chu ch6t cua ta chtQC dEto t~o (J Lien xo va cac mtoc Xa h()i chu nghia Dong Au tntoc day.