CHƯƠNG 1 10CƠ SỞ LÝ LUẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng thương mại Quan hệ tín dụng đã hình thành và phát triển từ rất lâu, thậm chí mối quan hệ tín dụng thô sơ nhất được phát dinh ngay từ sau khi chế độ cộng sản nguyên thủy tan rã. Khi chế độ tư hữu về sản xuất xuất hiện, cũng là đồng thời xuất hiện quan hệ trao đổi hàng hóa.
Thời kỳ này, tín dụng được thực hiện vay mượn bằng hiện vật - hàng hóa. Trong lnền lkinh ltế lhàng lhóa, ltại lmột lthời lđiểm l, lluôn lcó lmột lsố lngười ltạm lthừa lvốn, lcó lvốn ltạm lthời lnhàn lrỗi lvà lcó lnhu lcầu lcho lvay, ltrong lkhi lcũng lcó lmột lngười ltạm lthời lthiếu lvốn, lcó lnhu lcầu lđi lvay. lHiện ltượng lnày llàm lnảy lsinh lmối lquan lhệ lkinh ltế lmà lnội ldung lcủa lnó llà lvốn lđược ldịch lchuyển ltừ lnơi ltạm lthời lthừa lsang lnơi lthiếu lvới lđiều lkiện lhoàn ltrả lvà lcó lthêm lmột lphần ldôi lra, lđược lbiết lđến llà llợi ltức, llãi l(đối lvới lngười lchuyển ldịch lvốn ltạm lthời lnhàn lrỗi) lvà lchi lphí lcủa lviệc lsử ldụng lvốn l(đối lvới lngười ltạm lthời lthiếu lvốn, lsử ldụng lnguồn lvốn lnhàn lrỗi lcủa lngười ltạm lthời lcó lvốn lnhàn lrỗi). lĐây lchính llà lquan lhệ ltín ldụng.
Như lvậy ltín ldụng llà lquan lhệ lvay lmượn lgiữa lcác lchủ lthể ldựa ltrên lnguyên ltắc lhoàn ltrả lkèm ltheo llợi ltức, lnó lđể lthỏa lmãn lnhu lcầu lcủa lcả lhai lbên, llà lmột lquan lhệ lbình lđẳng, lcả lhai lcùng lcó llợi lvà lmang ltính lthỏa lthuận. lĐặc lđiểm Là ldoanh lnghiệp lhoạt lđộng lkinh ldoanh ltrong llĩnh lvực ltiền ltệ lvì lmục ltiêu llợi lnhuận. lHoạt lđộng lkinh ldoanh lcủa lngân lhàng lliên lquan lđến lnhiều lđối ltượng lkhách lhàng lmà lnhững lkhách lhàng lnày lhoạt lđộng ltrên lnhững llĩnh lvực lkhác lnhau. lDo lđó, lngân lhàng lcó lthể lphân ltán lrủi lro ltrong lđầu ltư lvà lchịu lnhiều lrủi lro lvề lsự lđa ldạng lcũng lnhư lmức lđộ.
lHoạt lđộng lngân lhàng lchịu lnhiều lsự lkiểm ltra, lkiểm lsoát lchặt lchẽ lcủa lNhà lnước lvà lpháp lluật. lSự ltồn ltại lcủa lNHTM lphụ lthuộc lnhiều lvào lsự ltin ltưởng lcủa lkhách lhàng. lCác lNHTM lchịu lảnh lhưởng ldây lchuyền lvới lnhau. lChức lnăng a, lChức lnăng ltrung lgian ltín ldụng l Khi lthực lhiện lchức lnăng ltrung lgian ltín ldụng, lngân lhàng lthương lmại lđóng lvai ltrò llà l“cầu lnối” lgiữa lngười ldư lthừa lvốn lvà lngười lcó lnhu lcầu lvề lvốn.
lThông lqua lviệc lhuy lđộng lcác lkhoản lvốn ltiền ltệ ltạm lthời lnhàn lrỗi ltrong lnền lkinh ltế, lngân l lhàng lthương lmại 3 lhình lthành lnên lquỹ lcho lvay lđể lcung lcấp ltín ldụng lcho lnền lkinh ltế. lVới lchức lnăng lnày, lngân lhàng lthương lmại lvừa lđóng lvai ltrò llà lngười lđi lvay lvừa lđóng lvai ltrò llà l lngười lcho lvay. l Với lchức lnăng ltrung lgian ltín ldụng, lngân lhàng lthương lmại lđã lgóp lphần ltạo llợi lích lcho ltất lcả lcác lbên ltham lgia: lngười lgửi ltiền, lngân lhàng lvà lngười lđi lvay, lđồng lthời lthúc lđẩy lsự lphát ltriển lcủa lnền lkinh ltế. l - Đối lvới lngười lgửi ltiền, lhọ lthu lđược llợi ltừ lkhoản lvốn ltạm lthời lnhàn lrỗi lcủa lmình l ldưới lhình lthức llãi ltiền lgửi lmà lngân lhàng ltrả lcho lhọ.
lHơn lnữa, lngân lhàng lcòn lđảm lbảo lcho lhọ lsự lan ltoàn lvề lkhoản ltiền lgửi lvà lcung lcấp lcác ldịch lvụ lthanh ltoán ltiện llợi. l - Đối lvới lngười lđi lvay, lhọ lsẽ lthỏa lmãn lđược lnhu lcầu lvốn lđể lkinh ldoanh, lchi ltiêu, l lthanh ltoán lmà lkhông lphải lphí lnhiều lthời lgian lcho lviệc ltìm lkiếm lnơi lcung lứng lvốn ltiện llợi, l lchắc lchắn lvà lhợp lpháp. l - Đối lvới lngân lhàng lthương lmại, lhọ lsẽ ltìm lkiếm lđược llợi lnhuận lcho lbản lthân lmình ltừ lchênh llệch lgiữa llãi lsuất lcho lvay lvà llãi lsuất ltiền lgửi lhoặc lhoa lhồng lmôi lgiới. lLợi lnhuận lnày lchính llà lcơ lsở lđể ltồn ltại lvà lphát ltriển lcủa lngân lhàng lthương lmại.
l - Đối lvới lnền lkinh ltế, lchức lnăng lnày lcó lvai ltrò lquan ltrọng ltrong lviệc lthúc lđẩy ltăng ltrưởng lkinh ltế lvì lnó lđáp lứng lnhu lcầu lvốn lđể lđảm lbảo lquá ltrình ltái lsản lxuất lđược lthực lhiện lliên ltục lvà lđể lmở lrộng lquy lmô lsản lxuất. lVới lchức lnăng lnày, lngân lhàng lthương lmại lđã lbiến lvốn lnhàn lrỗi lkhông lhoạt lđộng lthành lvốn lhoạt lđộng, lkích lthích lquá ltrình lluân lchuyển lvốn, lthúc lđẩy lsản lxuất lkinh ldoanh lphát ltriển. l Chức lnăng ltrung lgian ltín ldụng lđược lxem llà lchức lnăng lquan ltrọng lnhất lcủa lngân lhàng lthương lmại lvì lnó lphản lánh lbản lchất lcủa lngân lhàng lthương lmại llà lđi lvay lđể lcho lvay, lnó lquyết lđịnh lsự ltồn ltại lvà lphát ltriển lcủa lngân lhàng. lĐồng lthời lnó lcũng llà lcơ lsở lđể lthực lhiện l lcác lchức lnăng lkhác.
l b, lChức lnăng ltrung lgian lthanh ltoán l Ngân lhàng lthương lmại llàm ltrung lgian lthanh ltoán lkhi lnó lthực lhiện lthanh ltoán ltheo lyêu lcầu lcủa lkhách lhàng lnhư ltrích ltiền ltừ ltài lkhoản ltiền lgửi lcủa lhọ lđể lthanh ltoán ltiền lhàng lhoá, ldịch lvụ lhoặc lnhập lvào ltài lkhoản ltiền lgửi lcủa lkhách lhàng ltiền lthu lbán lhàng lvà lcác lkhoản lthu lkhác ltheo llệnh lcủa lhọ. lỞ lđây lngân lhàng lthương lmại lđóng lvai ltrò llà lngười l“thủ lquỹ” lcho lcác ldoanh lnghiệp lvà lcá lnhân lbởi lngân lhàng llà lngười lgiữ ltài lkhoản lcủa lhọ. Ngân lhàng lthương lmại lthực lhiện lchức lnăng ltrung lgian lthanh ltoán ltrên lcơ lsở lthực lhiện lchức lnăng ltrung lgian ltín ldụng lvì ltiền lđề lđể lkhách lhàng lthực lhiện lthanh ltoán lqua 4 lngân lhàng lchính llà lmột lphần ltiền lgửi ltrước lđó. lViệc lcác lngân lhàng lthương lmại lthực lhiện lchức lnăng ltrung lgian lthanh ltoán lcó lý lnghĩa lrất lto llớn lđối lvới ltoàn lbộ lnền lkinh ltế.
lVới lchức lnăng lnày, lcác lngân lhàng lthương lmại lcung lcấp lcho lkhách lhàng lnhiều lphương ltiện lthanh ltoán lthuận llợi. lNhờ lđó, lcác lchủ lthể lkinh ltế lsẽ ltiết lkiệm lđược lrất lnhiều lchi lphí, lthời lgian lđi ltới lgặp lchủ lnợ, lngười lphải lthanh ltoán lvà llại lđảm lbảo lđược lviệc lthanh ltoán lan ltoàn. lQua lđó, lchức lnăng lnày lthúc lđẩy llưu lthông lhàng lhoá, lđẩy lnhanh ltốc lđộ lthanh ltoán, ltốc lđộ llưu lchuyển lvốn, ltừ lđó lgóp l lphần lphát ltriển lkinh ltế. lĐồng lthời, lviệc lthanh ltoán lkhông ldùng ltiền lmặt lqua lngân lhàng lđã l lgiảm lđược llượng ltiền lmặt ltrong llưu lthông, ldẫn lđến ltiết lkiệm lchi lphí llưu lthông ltiền lmặt lnhư l lchi lphí lin lấn, lđếm lnhận, lbảo lquản ltiền.
l Đối lvới lngân lhàng lthương lmại, lchức lnăng lnày lgóp lphần ltăng lthêm llợi lnhuận lcho lngân lhàng lthông lqua lviệc lthu llệ lphí lthanh ltoán. lThêm lnữa, lnó llại llàm ltăng lnguồn lvốn lcho lvay lcủa l lngân lhàng lthể lhiện ltrên lsố ldư lcó ltrong ltài lkhoản ltiền lgửi lcủa lkhách lhàng. lChức lnăng lnày lcũng lchính llà lcơ lsở lhình lthành lchức lnăng ltạo ltiền lcủa lngân lhàng lthương lmại. l c, lChức lnăng ltạo ltiền l Khi lcó lsự lphân lhoá ltrong lhệ lthống lngân lhàng, lhình lthành lnên lngân lhàng lphát lhành lvà lcác lngân lhàng ltrung lgian lthì lngân lhàng ltrung lgian lkhông lcòn lthực lhiện lchức lnăng lphát lhành lgiấy lbạc lngân lhàng lnữa.
lNhưng lvới lchức lnăng ltrung lgian ltín ldụng lvà ltrung lgian lthanh ltoán, lngân lhàng lthương lmại lcó lkhả lnăng ltạo lra ltiền ltín ldụng l(hay ltiền lghi lsổ) lthể lhiện ltrên ltài l lkhoản ltiền lgửi lthanh ltoán lcủa lkhách lhàng ltại lngân lhàng lthương lmại. lĐây lchính llà lmột lbộ lphận lcủa llượng ltiền lđược lsử ldụng ltrong lcác lgiao ldịch. l Ban lđầu ltừ lnhững lkhoản ltiền ldự ltrữ ltăng llên, lngân lhàng lthương lmại lsử ldụng lđể lcho lvay lbằng lchuyển lkhoản, lsau lđó lnhững lkhoản ltiền lnày lsẽ lđược lquay llại lngân lhàng lthương lmại l lmột lphần lkhi lnhững lngười lsử ldụng ltiền lgửi lvào ldưới ldạng ltiền lgửi lkhông lkỳ lhạn. lQuá ltrình lnày ltiếp ldiễn ltrong lhệ lthống lngân lhàng lvà ltạo lnên lmột llượng ltiền lgửi l(tức ltiền ltín ldụng) lgấp l lnhiều llần lsố ldự ltrữ ltăng lthêm lban lđầu.
lMức lmở lrộng ltiền lgửi lphụ lthuộc lvào lhệ lsố lmở lrộng ltiền lgửi. lHệ lsố lnày, lđến llượt lnó lchịu ltác lđộng lbởi lcác lyếu ltố: ltỷ llệ ldự ltrữ lbắt lbuộc, ltỷ llệ ldự ltrữ lvượt lmức lvà ltỷ llệ lgiữ ltiền lmặt lso lvới ltiền lgửi lthanh ltoán lcủa lcông lchúng. Với lchức lnăng l“tạo ltiền”, lhệ lthống lngân lhàng lthương lmại lđã llàm ltăng lphương ltiện lthanh ltoán ltrong lnền lkinh ltế, lđáp lứng lnhu lcầu lthanh ltoán, lchi ltrả lcủa lxã lhội. lRõ lràng lkhái lniệm lvề ltiền lhay ltiền lgiao ldịch lkhông lchỉ llà ltiền lgiấy ldo lngân lhàng ltrung lương lphát 5 lhành lra lmà lcòn lbao lgồm lmột lbộ lphận lquan ltrọng llà llượng ltiền lghi lsổ ldo lcác lngân lhàng lthương lmại ltạo lra.
l Chức lnăng lnày lcũng lchỉ lra lmối lquan lhệ lgiữa ltín ldụng lngân lhàng lvà llưu lthông ltiền ltệ. lMột lkhối llượng ltín ldụng lmà lngân lhàng lthương lmại lcho lvay lra llàm ltăng lkhả lnăng ltạo ltiền l lcủa lngân lhàng lthương lmại, ltừ lđó llàm ltăng llượng ltiền lcung lứng. l Các lchức lnăng lcủa lngân lhàng lthương lmại lcó lmối lquan lhệ lchặt lchẽ, lbổ lsung, lhỗ ltrợ lcho l lnhau, ltrong lđó lchức lnăng ltrung lgian ltín ldụng llà lchức lnăng lcơ lbản lnhất, ltạo lcơ lsở lcho lviệc lthực lhiện lcác lchức lnăng lsau. lĐồng lthời lkhi lngân lhàng lthực lhiện ltốt lchức lnăng ltrung lgian lthanh ltoán lvà lchức lnăng ltạo ltiền llại lgóp lphần llàm ltăng lnguồn lvốn ltín ldụng, lmở lrộng lhoạt l lđộng ltín ldụng.
lCác lnghiệp lvụ lkinh ldoanh lchủ lyếu lcủa lngân lhàng lthương lmại l a, lNghiệp lvụ ltài lsản lnợ l Huy lđộng lcác lnguồn lvốn ltrong lxã lhội lđể lhoạt lđộng llà llẽ lsống lquan ltrọng lnhất lcủa lcác l lngân lhàng lthương lmại. lBằng lnhững lcông lcụ lcần lthiết lmà lpháp lluật lcho lphép lNHTM lđã lhuy lđộng lvốn ltừ lcác lnguồn ltiền ltrong lxã lhội llàm lnguồn lvốn lđể lcho lvay lđối lvới lcác lthành lphần l lkinh ltế. lKết lquả lcủa lnghiệp lvụ lnày llà ltạo lra lnguồn lvốn lđể lđáp lứng lnhu lcầu lcủa lnền lkinh ltế. l Thành lphần lnguồn lvốn lcủa lNHTM lgồm: l - Vốn lđiều llệ: llà lsố lvốn lban lđầu lkhi lthành llập lngân lhàng lđược lghi lvào lđiều llệ lcủa lngân lhàng.
lVốn lđiều llệ lít lnhất lphải lbằng lvốn lpháp lđịnh ldo lChính lphủ lquy lđịnh. - Các lquỹ ldự ltrữ: llà lquỹ lbắt lbuộc lphải ltrích llập ltrong lquá ltrình ltồn ltại lvà lphát ltriển lcủa l lngân lhàng.