CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Những vấn đề cơ bản về dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ Ngân hàng bán lẻ là các ngân hàng cung cấp dịch vụ trung gian và các khoản thanh toán cá nhân và doanh nghiệp nhỏ với tất cả các thành phần của các dịch vụ cung cấp của ngân hàng. Khác với các ngân hàng bán buôn chỉ chú trọng đến các đối tượng là các tổ chức kinh tế, tổng công ty, các tập đoàn và các doanh nghiệp lớn thì ngân hàng bán lẻ lại hướng tới các cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Ngày càng khó khăn để xác định bản chất của một ngân hàng bán lẻ. Thứ nhất, bởi vì nhiều ngân hàng hiện nay đang kết hợp cả hai hoạt động bán lẻ và bán buôn. Thứ hai, bởi vì sự phát triển công nghệ đã cho phép các ngân hàng cung cấp một loạt các dịch vụ tài chính bán lẻ cho khách hàng nhưng không cung cấp tất cả các tiểu hợp của các dịch vụ. ở Anh, úc, Mỹ và các nước khác phát triển, các ngân hàng lớn thườngkết hợp các hoạt động bán lẻ và bán buôn.
Mặt khác, phát triển công nghệ cũng đang thay đổi bản chất của ngân hàng bán lẻ. Dịch vụ NHBL là cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin. Cũng có thể hiểu NHBL là nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại những điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như: gửi tiền tiết kiệm, kiểm tra tài khoản, thế chấp vay vốn, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và các dịch vụ khác đi kèm. Dựa trên bản chất của một ngân hàng bán lẻ truyền thốngvà các khái niệm có thể xác định dịch vụ ngân hàng bán lẻ là những dịch vụ mà ngân hàngcung cấp đến các đối tượng là các cá nhân, các hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các mạng lưới chi nhánh và các kênh ngân hàng điện tử.
Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là những dịch vụ mà ngân hàngcung cấp đến các đối tượng là các cá nhân, các hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các 5 mạng lưới chi nhánh và kênh ngân hàng điện tử. Chính các xác định này làm nổi bật đặc điểm đầu tiên của dịch vụ ngân hàng bán lẻ đó là đối tượng phục vụ. Đối tượng phục vụ của dịch vụ ngân hàng bán lẻ rất đa dạng và phong phú. Nó có thể là các cá nhân, hoặc hộ gia đình hoặc là các doanh nghiệp SME.
Chính sự phong phú và đa dạng về đối tượng phục vụ đòi hỏi các sản phẩm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ cũng phải đa dạng, phong phú, đồng thời các giá trị giao dịch là thấp. Đây là đặc điểm khác biệt hoàn toàn so với dịch vụ ngân hàng bán buôn - số lượng sản phẩm không lớn nhưng giá trị giao dịch từng sản phẩm là lớn. Thêm vào đó, dịch vụ ngân hàng bán lẻ phải đơn giản, dễ thực hiện và thường tập trung vào các dịch vụ tiền gửi, tài khoản, tín dụng, thẻ, tư vấn đầu tư tài chính cá nhân, kế hoạch hưu trí… Để phục vụ khối lượng khách hàng lớn và đa dạng với phương châm linh hoạt, tiện dụng cho giao dịch của khách hàng, các ngân hàng bán lẻ chủ yếu dựa trên nền tảng khoa học công nghệ và nguồn nhân lực. Ngày nay, các sản phẩm ngân hàng bán lẻ điện tử được ứng dụng mạnh mẽ công nghệ hiện đại trong việc mở rộng và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Việc sử dụng rộng rãi các máy rút tiền tự động và sự tăng trưởng của các ngân hàng điện thoại, tài khoản bưu chính, gần đây là các ngân hàng internet đã cho phép các sản phẩm mới của ngân hàng bán lẻ thâm nhập ngày càng mạnh mẽ vào đời sống hàng ngày của người dân. Tuy nhiên, để đưa sản phẩm dich vụ đến từng đối tượng khách hàng, các ngân hàng cũng cần phải có một đội ngũ nhân viên lớn và thông thạo nghiệp vụ. Chính đội ngũ nhân viên này sẽ là cầu nối đưa khách hàng đến với các tiện ích do sự phát triển khoa học công nghệ mang lại. Mạng lưới chi nhánh phân bổ rộng cũng là một đặc điểm của ngân hàng bán lẻ.
Số lượng khách hàng tuy đông nhưng phân tán rộng khắp nên việc giao dịch tập trung ở một địa điểm sẽ gây ra sự bất tiện. Do đó, chi phí hoạt động trung bình cao của dịch vụ ngân hàng bán lẻ là cao. Vì vậy, để phục vụ các khách hàng này, ngân hàng thường phải mở rộng mạng lưới, đầu tư giao dịch trực tuyến rất tốn kém. Phương thức quản lý và các hình thức tiếp thị đa dạng, phức tạp hơn dịch vụ ngân hàng bán buôn do mạng lưới khách hàng trải rộng, lượng khách hàng lớn.
Phân loại dịch vụ ngân hàng bán lẻ: 1. Dịch vụ tiền gửi: Dịch vụ tiền gửi bao gồm dịch vụ tài khoản thanh toán, dịch vụ tài khoản séc, tiền gửi tiết kiệm. Các ngân hàng đều đánh giá cao vai trò quan trọng của hoạt động tiền gửi, đặc biệt là tiền gửi thanh toán séc trong việc tạo ra và duy trì hoạt động cung cấp dịch vụ bán lẻ. Chi phí của ngân hàng cho việc cung cấp dịch vụ tiền gửi thấp, nguồn tiền gửi là nguồn vốn ổn định.
Phí thu được từ dịch vụ tiền gửi là nguồn thu nhập quan trọng của các ngân hàng bán lẻ. Dịch vụ tài khoản thanh toán là yếu tố quyết định để thu hút và giữ chân khách hàng. Thông thường nguồn vốn huy động qua các đối tượng khách hàng bán lẻ thường có chi phí cao do địa bàn hoạt động dàn trải, các cá nhân thường lựa chọn hình thức gửi tiết kiệm và sự cạnh tranh giữa các ngân hàng trong huy động vốn. Ngoài ra, nguồn vốn này thường không đồng đều về không gian địa lý do ảnh hưởng bởi thu nhập và trình độ dân trí.
Trong các hình thức huy động vốn bán lẻ thì tiền gửi tiết kiệm của cá nhân là nguồn vốn chiếm tỷ trọng lớn, tương đối ổn định, góp phần quan trọng tạo nên nguồn vốn tài trợ cho các hoạt động tín dụng của ngân hàng. Các sản phẩm huy động vốn gồm: tiền gửi tiết kiệm, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi. Dịch vụ thanh toán: Trên cơ sở quản lý tài khoản thanh toán, tài khoản séc, các ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán cho khách hàng. Trong giao dịch kinh doanh giữa người mua và người bán, bên cạnh việc giao hàng từ người bán sang người mua, thì việc thanh toán tiền hàng, hay nói cách khác là dòng tiền đi từ người mua sang người bán cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền lợi của cả hai bên.
Giao dịch thanh toán có thể được thực hiện theo nhiều cách khác nhau và được xác định theo phương thức thanh toán và kênh thanh toán khác nhau. Phương thức giao dịch đơn giản nhất là thanh toán bằng tiền mặt. Tuy nhiên, phương thức thanh toán này sẽ không thuận tiện và có thể gặp rủi ro trong trường hợp số tiền thanh toán lớn, rủi ro phát sinh trong quá trình chuyển tiền từ địa điểm của người mua sang địa điểm của người bán. Một phương thức 7 thanh toán khác là sử dụng trung gian thanh toán là các ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán.
Trái với phương thức thanh toán bằng tiền mặt, thanh toán qua ngân hàng nhanh chóng, hiệu quả và an toàn hơn đối với cả người mua và người bán. Ngân hàng bán lẻ cung cấp các phương tiện thanh toán như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ thanh toán, các phương tiện thanh toán điện tử. Khách hàng có thể lựa chọn một hoặc một vài phương tiện thanh toán trên, và các phương tiện thanh toán này có thể thay thế lẫn nhau. Sản phẩm tín dụng: Sản phẩm tín dụng bao gồm cho vay trả góp, cho vay tiêu dùng, cho vay các doanh nghiệp vừa và nhỏ, sản phẩm thấu chi, bảo lãnh.
Các sản phẩm tín dụng cho vay trả góp, cho vay tiêu dùng, cho vay cán bộ công nhân viên chủ yếu dựa trên mức độ tín chấp của khách hàng, mức thu nhập trung bình hàng năm, nhu cầu sử dụng và mục đích sử dụng của khách hàng. Trên cơ sở đó, ngân hàng cấp một mức tín dụng nhất định cho khách hàng. Với những sản phẩm tín dụng này, khách hàng thường phải trả góp hàng tháng. Các sản phẩm cho vay dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ bao gồm cho vay ngắn hạn, cho vay trung và dài hạn, cho vay vốn lưu động, cho vay đầu tư dây truyền sản xuất… Thấu chi tài khoản là hình thức ngân hàng cấp tín dụng cho khách hàng trực tiếp trên việc chi tiêu tại tài khoản tiền gửi thanh toán cá nhân.
Khi số dư tài khoản tiền gửi thanh toán dương thì khách hàng được hưởng lãi suất tiền gửi. Ngược lại khi số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán âm, khách hàng sẽ phải trả lãi suất thấu chi cho ngân hàng. Sản phẩm bảo lãnh bao gồm bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng… dành cho khách hàng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ; bảo lãnh khả năng tài chính cá nhân dành cho đối tượng khách hàng cá nhân có nhu cầu đi du học nước ngoài… 1. Dịch vụ thẻ: Dịch vụ thẻ bao gồm dịch vụ phát hành thẻ và dịch vụ thanh toán thẻ.
Thẻ thanh toán bao gồm hai loại là thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng. Thẻ ghi nợ kết nối trực tiếp tới tài khoản của khách hàng và tài khoản của khách hàng sẽ bị ghi nợ ngay khi khách hàng sử dụng thẻ để thanh toán. Mảng dịch vụ phát hành thẻ ghi nợ là một 8 kênh thu hút nguồn vốn với chi phí vốn thấp. Thẻ tín dụng không kết nối với tài khoản của khách hàng.
Ngân hàng cung cấp cho chủ thẻ một hạn mức tín dụng nhất định để chủ thẻ thực hiện chi tiêu. Hàng tháng, ngân hàng sẽ gửi cho chủ thẻ một bản sao kê các khoản mà chủ thẻ đã thực hiện chi tiêu. Hạn mức tín dụng sẽ được lặp lại một cách tuần hoàn khi chủ thẻ thanh toán đúng hạn các khoản chi tiêu trong kỳ.