Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay Hộ Sản Xuất Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp

Khám phá giải pháp nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất tại ngân hàng nông nghiệp khu vực đồng bằng Bắc Bộ, thúc đẩy phát triển bền vững.

• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay Hộ Sản Xuất Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC BIỂU BẢNG SỐ LIỆU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY HỘ SẢN XUẤT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Hộ sản xuất trong quan hệ tín dụng với ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của hộ sản xuất trong quan hệ tín dụng với NHTM
• 1.1.2. Vai trò của hộ sản xuất
• 1.1.3. Các nguồn vốn phát triển kinh tế hộ sản xuất
• 1.1.4. Hoạt động cho vay của NHTM đối với hộ sản xuất
• 1.2. Chất lượng cho vay hộ sản xuất của ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Khái niệm chất lượng cho vay hộ sản xuất
• 1.2.2. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất
• 1.2.3. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng cho vay hộ sản xuất
• 1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng cho vay hộ sản xuất của ngân hàng thương mại
• 1.3. Kinh nghiệm ngân hàng một số nước về bảo đảm an toàn trong cho vay và nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất
• 1.3.1. Thông lệ chung của quốc tế xây dựng mô hình quản lý rủi ro trong hoạt động cho vay và nâng cao chất lượng tín dụng
• 1.3.2. Kinh nghiệm của ngân hàng một số nước về bảo đảm an toàn trong cho vay
• 1.3.3. Kinh nghiệm của Ngân hàng một số nước về mở rộng và nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất, tín dụng nông nghiệp - nông thôn
• 1.3.4. Bài học đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG CHO VAY HỘ SẢN XUẤT TẠI CÁC NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 2.1. Tổng quan về phát triển kinh tế hộ sản xuất khu vực đồng bằng Bắc bộ và cho vay hộ sản xuất của NHNo&PTNT Việt Nam
• 2.1.1. Một số đặc điểm cơ bản về kinh tế - xã hội khu vực đồng bằng Bắc bộ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cho vay hộ sản xuất
• 2.1.2. Chính sách tín dụng đối với hộ sản xuất ở nước ta trong những năm đổi mới
• 2.1.3. Tổng quan tín dụng đối với hộ sản xuất của NHNo&PTNT Việt Nam
• 2.2. Thực trạng chất lượng cho vay hộ sản xuất tại các NHNo&PTNT khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 2.2.1. Nhận thức và chỉ đạo thực hiện nâng cao chất lượng tín dụng cho vay hộ sản xuất
• 2.2.2. Thực trạng cho vay vốn hộ sản xuất khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 2.2.3. Thực trạng chất lượng cho vay vốn hộ sản xuất
• 2.2.4. Biện pháp mà các chi nhánh NHNo&PTNT khu vực đồng bằng Bắc bộ đã thực hiện nhằm nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất
• 2.2.5. Đánh giá thực trạng chất lượng cho vay hộ sản xuất tại các NHNo&PTNT khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 2.2.6. Một số kết quả đạt được
• 2.2.7. Nguyên nhân của hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO VAY HỘ SẢN XUẤT TẠI CÁC NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 3.1. Định hướng và quan điểm nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất của NHNo&PTNT Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Định hướng hoạt động của các chi nhánh NHNo&PTNT khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 3.3. Một số quan điểm về nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 3.4. Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất tại các NHNo&PTNT khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 3.4.1. Thường xuyên nâng cao nhận thức về chất lượng cho vay HSX gắn liền với việc không ngừng hoàn thiện và đổi mới cơ chế quản trị điều hành hoạt động tín dụng
• 3.4.2. Xây dựng chiến lược hoạt động tín dụng có hiệu quả và phù hợp với phân đoạn thị trường tín dụng nông nghiệp - nông thôn khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 3.4.3. Không ngừng hoàn thiện quy trình cho vay và quản lý chặt chẽ chất lượng tín dụng
• 3.4.4. Đa dạng hoá phương thức cho vay và linh hoạt thực hiện nghiệp vụ cho vay vốn hộ sản xuất
• 3.4.5. Chủ động phòng ngừa rủi ro trước khi cho vay một cách có hiệu quả
• 3.4.6. Phối hợp đồng bộ các biện pháp thu hồi nợ xấu và xử lý triệt để nợ có vấn đề
• 3.4.7. Mở rộng cho vay có tài sản bảo đảm kết hợp với đa dạng hoá lĩnh vực đầu tư vốn
• 3.4.8. Nâng cao trình độ và phẩm chất cán bộ kết hợp với phòng ngừa rủi ro đạo đức
• 3.4.9. Đổi mới và nâng cao hiệu quả phương thức tiếp thị khách hàng hộ sản xuất
• 3.4.10. Nhóm giải pháp hỗ trợ
• 3.5. Một số kiến nghị
• 3.5.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.5.2. Kiến nghị với chính quyền các địa phương trong khu vực đồng bằng Bắc bộ
• 3.5.3. Kiến nghị đối với NHNN Việt Nam
• 3.5.4. Kiến nghị đối với NHNo&PTNT Việt Nam
• 3.5.5. Kiến nghị liên bộ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chất Lượng Cho Vay Hộ Sản Xuất Agribank

Hoạt động cho vay hộ sản xuất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế nông thôn Việt Nam. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) là một trong những ngân hàng chủ lực thực hiện chính sách này. Tuy nhiên, việc đảm bảo chất lượng cho vay là yếu tố then chốt để nguồn vốn được sử dụng hiệu quả, tránh rủi ro tín dụng và nợ xấu. Bài viết này sẽ phân tích các khía cạnh liên quan đến cho vay hộ sản xuất, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tại Agribank. Theo thống kê, dư nợ cho vay hộ sản xuất chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ của Agribank, cho thấy tầm quan trọng của hoạt động này. Tuy nhiên, việc quản lý rủi ro và đảm bảo khả năng trả nợ của hộ sản xuất vẫn là một thách thức lớn.

1.1. Khái niệm Vai trò Cho Vay Hộ Sản Xuất Nông Nghiệp

Cho vay hộ sản xuất nông nghiệp là việc cung cấp vốn tín dụng cho các hộ gia đình hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp để phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Hoạt động này có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực nông thôn. Vốn tín dụng giúp hộ sản xuất có điều kiện đầu tư vào giống, vốn, phân bón, máy móc, thiết bị, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Theo nghiên cứu của Học viện Ngân hàng, cho vay hộ sản xuất tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực đến các ngành kinh tế khác.

1.2. Đặc điểm của Cho Vay Hộ Sản Xuất tại Agribank

Hoạt động cho vay hộ sản xuất tại Agribank có những đặc điểm riêng biệt. Đối tượng phục vụ chủ yếu là hộ nông dân, quy mô vốn vay thường nhỏ, thời gian vay linh hoạt theo chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Quy trình thẩm định và giải ngân vốn vay cần được thực hiện nhanh chóng, kịp thời để đáp ứng nhu cầu của hộ sản xuất. Bên cạnh đó, Agribank cũng chú trọng đến việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn sản xuất cho hộ vay vốn để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khả năng trả nợ.

II. Phân Tích Rủi Ro Tín Dụng Trong Cho Vay Nông Nghiệp

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất đối với hoạt động cho vay hộ sản xuất. Các yếu tố như thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường nông sản có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của hộ vay vốn. Việc đánh giá tín dụng không đầy đủ, kiểm soát sau vay lỏng lẻo cũng làm gia tăng rủi ro tín dụng. Để giảm thiểu rủi ro, cần có các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả, từ khâu thẩm định dự án vay vốn đến khâu thu hồi nợ. Tỷ lệ nợ xấu trong cho vay nông nghiệp thường cao hơn so với các lĩnh vực khác, đòi hỏi các ngân hàng phải có chính sách dự phòng rủi ro phù hợp.

2.1. Các Loại Rủi Ro Thường Gặp Trong Cho Vay Nông Nghiệp

Trong cho vay nông nghiệp, ngân hàng thường phải đối mặt với nhiều loại rủi ro khác nhau. Rủi ro sản xuất phát sinh từ các yếu tố thiên tai, dịch bệnh ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, vật nuôi. Rủi ro thị trường liên quan đến biến động giá cả nông sản, làm giảm thu nhập của hộ sản xuất. Rủi ro đạo đức xuất hiện khi người vay sử dụng vốn sai mục đích, không có ý thức trả nợ. Ngoài ra, còn có rủi ro pháp lý, rủi ro chính sách ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của hộ vay vốn. Việc nhận diện và đánh giá đầy đủ các loại rủi ro là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Đánh Giá Mức Độ Ảnh Hưởng Của Rủi Ro Đến Chất Lượng Tín Dụng

Mức độ ảnh hưởng của rủi ro đến chất lượng tín dụng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: quy mô thiệt hại do rủi ro gây ra, khả năng ứng phó của hộ sản xuất, chính sách hỗ trợ của nhà nước và ngân hàng. Những rủi ro có mức độ ảnh hưởng lớn có thể dẫn đến tình trạng nợ quá hạn, nợ xấu, thậm chí mất vốn vay. Việc đánh giá đúng mức độ ảnh hưởng của rủi ro giúp ngân hàng có các biện pháp xử lý kịp thời, giảm thiểu thiệt hại và bảo toàn vốn vay. Cần phân tích báo cáo tài chính hộ sản xuất để đánh giá chính xác.

III. Cách Quản Lý Rủi Ro Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay HSX

Để quản lý rủi ro và nâng cao chất lượng cho vay, Agribank cần áp dụng một hệ thống các giải pháp đồng bộ. Cần tăng cường công tác thẩm định tín dụng, đánh giá kỹ lưỡng khả năng trả nợ của hộ sản xuất. Xây dựng quy trình kiểm soát sau vay chặt chẽ, đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích. Đa dạng hóa các hình thức bảo đảm tiền vay, khuyến khích bảo hiểm nông nghiệp. Nâng cao năng lực của cán bộ tín dụng, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho hộ sản xuất. Liên kết với các doanh nghiệp, hợp tác xã để cho vay theo chuỗi giá trị, giảm thiểu rủi ro thị trường. Một nghiên cứu chỉ ra rằng, liên kết chuỗi giúp giảm rủi ro tín dụng đến 30%.

3.1. Hoàn Thiện Quy Trình Thẩm Định Tín Dụng Cho Hộ Sản Xuất

Quy trình thẩm định tín dụng cần được hoàn thiện để đảm bảo đánh giá chính xác khả năng trả nợ của hộ sản xuất. Cần thu thập đầy đủ thông tin về tình hình tài chính, kinh nghiệm sản xuất, kế hoạch sản xuất kinh doanh, tài sản thế chấp của hộ vay vốn. Sử dụng các công cụ phân tích tài chính để đánh giá khả năng sinh lời, khả năng thanh toán của dự án vay vốn. Áp dụng các phương pháp chấm điểm tín dụng để đánh giá mức độ rủi ro của từng khoản vay. Theo các chuyên gia tài chính, việc sử dụng công nghệ trong thẩm định tín dụng giúp tăng tính chính xác và hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Sau Vay Thu Hồi Nợ

Công tác kiểm tra, giám sát sau vay cần được tăng cường để đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích và hộ sản xuất thực hiện đúng cam kết trả nợ. Cán bộ tín dụng cần thường xuyên kiểm tra, giám sát tình hình sản xuất kinh doanh của hộ vay vốn, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường. Xây dựng quy trình thu hồi nợ hiệu quả, áp dụng các biện pháp thu hồi nợ phù hợp với từng trường hợp. Chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng để giải quyết các tranh chấp liên quan đến nợ vay. Theo thống kê của Agribank, tăng cường kiểm soát sau vay giúp giảm tỷ lệ nợ quá hạn đáng kể.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Phát Triển Sản Phẩm Cho Vay Mới

Việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động cho vay sẽ giúp nâng cao hiệu quả, giảm chi phí và quản lý rủi ro tốt hơn. Agribank có thể áp dụng các giải pháp cho vay trực tuyến, thẩm định tín dụng tự động, quản lý nợ bằng phần mềm. Phát triển các sản phẩm cho vay mới phù hợp với nhu cầu của từng đối tượng hộ sản xuất, như cho vay theo chuỗi giá trị, cho vay liên kết sản xuất, cho vay bảo hiểm nông nghiệp. Việc số hóa quy trình và sử dụng dữ liệu lớn (big data) để phân tích tín dụng sẽ giúp Agribank đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn. Theo báo cáo của McKinsey, ứng dụng công nghệ có thể giúp ngân hàng giảm chi phí hoạt động lên đến 20%.

4.1. Số Hóa Quy Trình Cho Vay Thẩm Định Tín Dụng

Việc số hóa quy trình cho vay giúp giảm thiểu thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả. Áp dụng các phần mềm quản lý tín dụng để theo dõi, đánh giá tình hình cho vay, quản lý rủi ro. Sử dụng các công cụ thẩm định tín dụng tự động dựa trên dữ liệu lớn (big data) để đánh giá nhanh chóng, chính xác khả năng trả nợ của hộ sản xuất. Cung cấp dịch vụ cho vay trực tuyến để tạo thuận lợi cho hộ sản xuất tiếp cận vốn vay.

4.2. Phát Triển Sản Phẩm Cho Vay Theo Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Phát triển các sản phẩm cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp giúp giảm thiểu rủi ro thị trường và đảm bảo đầu ra cho sản phẩm nông sản. Cho vay các doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia vào chuỗi giá trị, đồng thời cho vay các hộ sản xuất là thành viên của chuỗi. Xây dựng các thỏa thuận liên kết giữa ngân hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất để đảm bảo quyền lợi của các bên. Sản phẩm cho vay này giúp tăng cường liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp bền vững.

V. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Tín Dụng Hỗ Trợ Kỹ Thuật

Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng là yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng cho vay. Cán bộ tín dụng cần được đào tạo về nghiệp vụ tín dụng, kiến thức về nông nghiệp, kỹ năng đánh giá rủi ro. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho hộ sản xuất về kỹ thuật canh tác, chăn nuôi, quản lý tài chính. Phối hợp với các cơ quan khuyến nông, khuyến ngư để cung cấp các dịch vụ tư vấn, tập huấn cho hộ vay vốn. Cán bộ tín dụng cũng cần am hiểu chính sách tín dụng nông nghiệp, quy trình cho vay hộ sản xuất. Theo một khảo sát, cán bộ tín dụng có trình độ chuyên môn cao giúp giảm tỷ lệ nợ xấu đến 15%.

5.1. Đào Tạo Nghiệp Vụ Tín Dụng Kiến Thức Nông Nghiệp

Tổ chức các khóa đào tạo về nghiệp vụ tín dụng cho cán bộ tín dụng, tập trung vào các nội dung như thẩm định tín dụng, quản lý rủi ro, thu hồi nợ. Bổ sung kiến thức về nông nghiệp cho cán bộ tín dụng, giúp họ hiểu rõ hơn về đặc điểm sản xuất, kinh doanh của hộ sản xuất. Mời các chuyên gia nông nghiệp tham gia giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Xây dựng chương trình đào tạo bài bản, có hệ thống, đảm bảo cán bộ tín dụng nắm vững kiến thức, kỹ năng cần thiết.

5.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Kỹ Thuật Cho Hộ Sản Xuất Vay Vốn

Ngân hàng cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan khuyến nông, khuyến ngư, các tổ chức xã hội để cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật cho hộ sản xuất vay vốn. Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về kỹ thuật canh tác, chăn nuôi, quản lý tài chính. Cung cấp thông tin về thị trường nông sản, giúp hộ sản xuất có kế hoạch sản xuất kinh doanh phù hợp. Hỗ trợ hộ sản xuất tiếp cận các công nghệ mới, giống mới, vật tư nông nghiệp chất lượng cao.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước Agribank Trong Tương Lai

Để nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất một cách bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, nhà nước và các tổ chức xã hội. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách tín dụng nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng cho vay nông nghiệp. Agribank cần chủ động đề xuất các giải pháp, kiến nghị với nhà nước để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động cho vay. Tăng cường liên kết với các tổ chức chính trị - xã hội để mở rộng kênh phân phối vốn, giảm thiểu rủi ro tín dụng. Theo các chuyên gia kinh tế, chính sách hỗ trợ hiệu quả sẽ giúp Agribank phát triển bền vững.

6.1. Kiến Nghị Chính Sách Tín Dụng Ưu Đãi Hộ Sản Xuất

Nhà nước cần tiếp tục duy trì các chính sách tín dụng ưu đãi đối với hộ sản xuất, như lãi suất cho vay thấp, thời gian vay dài, thủ tục vay đơn giản. Mở rộng đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi, bao gồm cả các hộ sản xuất ứng dụng công nghệ cao, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng tham gia cho vay nông nghiệp, như cấp bù lãi suất, bảo lãnh tín dụng. Xây dựng quỹ bảo hiểm nông nghiệp để giảm thiểu rủi ro cho hộ sản xuất.

6.2. Hoàn Thiện Cơ Chế Phối Hợp Giữa Ngân Hàng Địa Phương

Tăng cường sự phối hợp giữa ngân hàng và chính quyền địa phương trong việc triển khai các chính sách tín dụng nông nghiệp. Chính quyền địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng trong việc tiếp cận thông tin về tình hình sản xuất, kinh doanh của hộ sản xuất. Phối hợp với ngân hàng trong việc kiểm tra, giám sát sau vay, xử lý các trường hợp vi phạm. Hỗ trợ ngân hàng trong việc thu hồi nợ, giải quyết các tranh chấp liên quan đến nợ vay. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và địa phương sẽ góp phần nâng cao chất lượng cho vay và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về chất lượng cho vay Hộ sản xuất của Ngân hàng thương mại - Chương 2: Thực trạng chất lượng cho vay Hộ sản xuất tại các Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn khu vực Đồng bằng Bắc bộ. - Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay Hộ sản xuất tại các NHNo&PTNT khu vực Đồng bằng Bắc bộ. -6- Chương1 NHỮNG VẤN ĐỂ C ơ BẢN VỂ CHÂT LƯỢNG CHO VAY HỘ SẢN XUẤT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. H ộ sản xuất trong quan hệ tín dụng với ngân hàng thương mại 1.

Khái niệm và đặc điểm hộ sản xuất trong quan hệ tín dụng với ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hộ sản xuất Hộ sản xuất ra đời và hình thành, phát triển cùng với sự phát triển của gia đình trong xã hội. Tuy nhiên HSX theo lịch sử phát triển của xã hội loài người thì thường xuất hiện sau, tức là phải đến một trình độ tiến hành sản xuất trong gia đình, sau đó đến mức độ cao hơn nữa là trình độ sản xuất hàng hoá. Theo đó hộ gia đình thường được hiểu là tập hợp một số người, một nhóm người có quan hệ huyết thống cùng cư trú, sinh sống trong một ngôi nhà, ở một địa điểm cụ thể tại một địa phương, có quan hệ sinh hoạt, cuộc sống, lao động sản xuất, tình cảm gắn bó chặt chẽ với nhau.

Hộ gia đình cũng có thể chỉ có một người, hoặc hai người,. Hộ gia đình đó có thể tiến hành sản xuất, hoạt động kinh doanh, hay làm dịch vụ, nhưng cũng có thể không tiến hành sản xuất, mà làm công nhân, làm thuê, hay làm việc trong các cơ quan, trường học, hoặc chỉ hưởng chế độ trợ cấp xã hội,. Về mặt pháp lý, hộ gia đình có đăng ký hộ tịch, hộ khẩu với cơ quan chức năng của nhà nước. Định cư và sinh sống trong một địa phương, một phạm vi hành chính cụ thể nhất định.

Cho đến nay chưa có tài liệu chính thức nào nêu lên định nghĩa về HSX. Trong cuốn Từ điển tiếng Việt cũng không có giải thích thuật ngữ về HSX. Qua nghiên cứu, luận án cho rằng, HSX được hiểu là hộ gia đình tiến hành một hoặc nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ,. khác nhau, nhưng trong phạm vi gia đình.

Những hoạt động đó của hộ gia đình cũng được tiến hành trong một phạm vi không gian, đơn vị hành chính cụ thể, đó là làng, xã, thôn bản, phường, tổ dân phố,. Hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ,. đó có thể là có đăng ký kinh doanh, hoặc không đăng ký kinh doanh, nhưng chưa đến mức đăng ký thành lập doanh nghiệp, tuỳ theo quy định của pháp luật và tuỳ theo nhận thức, mục đích của gia đình. Các hoạt động đó cũng có thể nằm trong một phạm vi một tổ chức: hợp tác xã, màng lưới vệ tinh cho doanh nghiệp, gia công cho doanh nghiệp,.

hay tiến hành độc lập. Nội dung này để phân biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ với hộ gia đình sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế. Cũng có thể một gia đình có quy mô sản xuất kinh doanh lớn hơn hoặc bằng một doanh nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí họ có thuê thêm lao động bên ngoài, nhưng họ không đăng ký thành lập doanh nghiệp vì họ thấy không cần thiết, hoặc không có lợi, hoặc không bị cơ quan quản lý nhà nước yêu cầu. Về xác định Hộ gia đình: Theo quy định của Bộ luật Dân sự thì hộ gia đình là hộ “mà các tlỉành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức đ ể hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ th ể khỉ tham gia quan hệ dân sự thuộc các lĩnh vực này” (Điều 106) [21]; và tài sản chung của hộ gia đình gồm: “quyền sử dụng đất, quyền sử dụng rừng, rừng trồng của hộ gia đình, tài sản do các thành viên đóng góp, cùng nhau tạo lập nên hoặc được tặng cho chung, được thừa k ế chung và các tài sản khác mà các thành viên thoả thuận là tài sản chung của hộ” (Điều 108) [21].

Như vậy, hộ gia đình theo quy định của pháp luật dân sự là tập hợp nhóm thành viên hộ có quan hệ về tài sản và đồng thời là chủ thể của giao dịch dân sự. Tuy nhiên, do pháp luật hiện hành chỉ mới dừng lại ở những quy định mang tính nguyên tắc chung như trên mà chưa quy định cụ thể về tiêu chí và cơ chế thực hiện, nên việc xác định hộ gia đình với tư cách là chủ thể của pháp luật dân sự nói chung, bên bảo đảm nói riêng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Một trong những hệ quả tất yếu của vấn đề nêu trên là trong thực tế áp dụng thường căn cứ vào sổ hộ khẩu và xem đây là “bảo bối” để xác định về chủ thể này (ví dụ, các bên và cơ quan công chứng yêu cầu tất cả các thành -8- viên có tên trong sổ hộ khẩu phải ký tên vào hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất). Bỏ qua vai trò và những bất cập khi “hộ khẩu hóa quan hệ dân sự”, ở giác độ pháp lý, tác giả luận án cho rằng cách thức xác định trên chưa chính xác.

Cụ thể, khác với hộ gia đình quy định tại Bộ luật Dân sự (các thành viên có quan hệ về tài sản và là chủ thể của giao dịch dân sự), hộ gia đình mà các thành viên được ghi trong sổ hộ khẩu theo quy định của pháp luật về đăng ký và quản lý hộ khẩu có quan hệ với nhau về huyết thống, về hành chính, đồng thời là chủ thể của quan hệ hành chính. Điều này có thể thấy rõ qua quy định tại Điều 25 của Luật Cư trú, trong đó: Ngoài những người có quan hệ gia đình (quan hệ huyết thống) “tò ông, bà, cha, mẹ, vợ, chồng, con và anh, chị, em ruột, cháu ruột thì có th ể được cấp chung một sô hộ khẩu” (khoản 1) [18, 29], những người khác không có quan hệ gia đình (ngoài huyết thống) “nếu có đủ điều kiện quỵ định tại Điều 19 và Điều 20 của Luật này và được chủ hộ đồng ý cho nhập vào sô hộ khẩu cấp cho hộ gia đình thì được nhập chung vào sổ hộ khẩu đó” (khoản 3) [18, 65]. Đặc điểm quan hệ của Hộ sản xuất với ngán hàng thương mại - Các quan hệ giao dịch của HSX với ngân hàng thương mại không thường xuyên và quy mô không lớn: Trong giai đoạn trình độ sản xuất còn thấp, hoạt động ngân hàng chưa ra đời, thì đưorng nhiên HSX chưa có quan hệ với ngân hàng nói chung cũng như quan hệ tín dụng nói riêng. Đến một mức độ nào đó hộ gia đình tiến hành sản xuất hàng hoá nhưng ở trình độ chưa cao, nền kinh tế thị trường chưa phát triển, hệ thống ngân hàng ở quốc gia hay địa phương đó còn hạn chế, hay chưa vươn tới được, nên thường là họ không mở tài khoản tại ngân hàng và cũng chưa có quan hệ tín dụng thương xuyên, hoặc cũng chưa có.

Khi nào có thu nhập, có khoản để giành, tiết kiệm thì HSX đến gửi tiền vào ngân hàng. Khi nào có nhu cầu vay vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, thậm chí là nhu cầu cho đời sống thì họ đến vay. Nhu cầu thanh toán chuyển tiền cũng -9- vậy, thường là họ thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt, hoặc thanh toán chuyển tiền, thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng, nhưng quy mô giao dịch không lớn và cũng không thường xuyên. Chính vì quy mô nhỏ đó, nên vốn vay thường giải ngân, rút vốn một lần.

Trả nợ vốn vay cũng vậy, với món vay không lớn, thường là họ trả một lần. Do đó, một mặt cho vay an toàn, NHTM phân tán được rủi ro, nhưng chi phí nhiều, nhiều thao tác cho hành tự hạch toán kế toán,. - Vốn vay thường được sử dụng tổng hợp cho nhiều công việc sản xuất kinh doanh và tiêu dùng; nguồn trả nợ tiền vay cũng tổng hợp từ nhiều khoản, nhiều nguồn thu nhập khác nhau: Do nhu cầu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong gia đình, họ vay vốn ngân hàng có mục đích cụ thể, nhưng thường là không phải lúc nào cũng sử dụng vốn vay cho một mục đích đó, mà có khi sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, nhưng chủ yếu là cho sản xuất, có khi cho cả mục đích sinh hoạt, tiêu dùng. Nguồn trả nợ cũng vậy, thường là từ nhiều hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, làm dịch vụ, sản xuất khác; từ tiền lương, tiền công, tiền đền bù, tiền trợ cấp, thu nhập khác.

của nhiều thành viên trong gia đình. Bởi vậy, tính rủi ro trong cho vay vốn tới HSX của NHTM thường rất thấp, có tính an toàn cao. - HSX thường coi trọng việc tạo dựng lòng tin, hay sự tín nhiệm trong quan hệ với ngân hàng: HSX sống trong cộng đồng dân cư địa phương, đó là làng xã, phường, tổ dân phố,.đồng thời với bản tính truyền thống, họ thường coi trọng chữ tín với ngân hàng, không muốn để nợ quá hạn, phát sinh nợ khó đòi, hay phải xiết nợ tài sản. Nếu gặp phải rủi ro bất khả kháng, họ cố gắng vay mượn tiền, tài sản của các thành viên khác trong họ hàng, trong cộng đồng cư trú để trả nợ, hoặc bán đi trả nợ ngân hàng.

Đồng thời do sức ép của dư luận, tiếng tăm trong quan hệ gia đình, hàng xóm, nên họ càng cố gắng trả nợ cho ngân hàng. Tất nhiên cũng có trường hợp mà biện pháp đó đối với họ không thể thực hiện - 10- được mới đành chịu, hoặc cá biệt có gia đình rơi vào tình trạng rượu chè, cờ bạc,. nhưng đó chỉ là tỷ lệ nhỏ. - Trình độ sản xuất, trình độ văn hoá và ỷ thức pháp luật hạn ch ế so với các HSXkinh doanh và làm dịch vụ ở khu vực dô thị: Ở các vùng miền khác nhau và dân tộc khác nhau, HSX thường có trình độ sản xuất, trình độ văn hoá và ý thức pháp luật cũng khác nhau.

Thường các HSX sống ven các đô thị, ở các khu vực ĐB màu mỡ, có trình độ mọi mặt khá hơn. Trong khi đó HSX ở các vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao, thuộc đồng bào dân tộc ít người có trình độ hạn chế hơn. Phần đông HSX có trình độ sản xuất mang tính truyền thống, thủ công, canh tác theo tập quán, có áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhưng mức độ hạn chế so với doanh nghiệp. Tương tự trình độ văn hoá, nhận thức pháp luật, hiểu biết pháp luật,.