CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO TỪ XA VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO TỪ XA 1.1 Tổng quan đề về hoạt động đào tạo từ xa.1 Quan niệm, đặc điểm, lợi ích và mục tiêu của đào tạo từ xa. a) Khái niệm Giáo dục từ xa: Giáo dục từ xa thuộc phương thức giáo dục không chính quy trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục từ xa là một quá trình giáo dục, trong đó phần lớn có sự gián cách giữa người day và người học về mặt không gian và thời gian. Người học theo hình thức giáo dục từ xa chủ yếu là tự học, tự nghiên cứu qua học liệu như giáo trình, băng hình, băng tiếng, phần mềm vi tính (đĩa mềm, đĩa CD-Room) bằng việc sử dụng các phương tiện nghe nhìn cá nhân, phát thanh, truyền hình, các tổ hợp truyền thông đa phương tiện, mạng internet do các cơ sở đào tạo phối hợp với các cơ quan truyền thông tổ chức và trợ giúp.
Giáo dục từ xa lấy tự học là chính, đòi hỏi người học phải tự lực, tự giác, kiên trì và quyết tâm cao mới có thể hoàn thành chương trình học tập của mình. Khác với phương thức giáo dục truyền thống "mặt đối mặt" yêu cầu phải có lớp học, giảng đường với những quy định chặt chẽ với số học sinh trên lớp, về tỷ lệ giáo viên/sinh viên, phương thức đào tạo từ xa dựa trên các phương tiện như giáo trình, tài liệu in, băng tiếng, băng hình, phát thanh, truyền hình, điện thoại, Intemet. để tổ chức đào tạo tại chỗ (có thể là chỗ ở hay chỗ làm việc). Người học có thể không cần phải tập trung đến lớp nghe giảng mà tự học tại chỗ dựa vào các phương tiện nêu trên.
Ngày nay đào tạo từ xa đã vượt ra khỏi vai trò của một giải pháp tình thế dành cho những đối 9 tượng đặc biệt để trở thành một phương pháp giáo dục quan trọng và phổ biến. b) Đặc điềm và lợi ích của đào tạo đại học từ xa *Đặc điểm của đào tạo đại học từ xa - Về đối tượng và điều kiện nhập học Giống như hình thức học chính quy, đối tượng của hệ đào tạo đại học từ xa là mọi người lớn đang làm việc cũng như thanh niên chưa có việc làm và không có điều kiện theo học ở các trường, lớp truyền thống đều có thể theo học nhưng người học phải có bằng bậc PTTH hoặc tương đương trở lên. Đối với những ngành nghề đòi hỏi vốn hiểu biết kinh nghiệm nghề nghiệp hoặc năng khiếu thì người học còn phải có thêm các yêu cầu khác. Điều khác biệt cơ bản so với hình thức đào tạo hệ chính quy là sau khi nộp hồ sơ nhập học, các học viên không phải trải qua kỳ thi kiểm tra đầu vào.
- Về chương trình đào tạo và quy trình đào tạo Cũng giống như chương trình đào tạo hệ tập trung, chương trình đào tạo từ xa trọn khóa bậc đại học phải dựa vào chương trình chuẩn của ngành để phấn đấu thực hiện: các văn bằng của các loại hình đào tạo ở cùng một bậc học phải đạt một chuẩn tương đương, theo quy chế văn bản hiện hành. Đào tạo đại học từ xa được thực hiện theo hệ thống tín chỉ, Hệ thống học phần được xây dựng bao gồm những học phần bắt buộc (phần cứng), và phần tự học (phần mềm) Đào tạo đại học từ xa không bắt buộc sinh viên lên lớp 100% thời lượng môn học mà chỉ từ 30-40% kể cả thời gian giải đáp thắc mắc còn chủ yếu là tự học. Đây cũng là điểm khác biệt của đào tạo đại học từ xa so với đào tạo theo truyền thống. - Việc thi , kiểm tra đánh giá chất lượng học tập 10 Kiểm tra, đánh giá là khâu hết sức quan trọng để đạt được hiệu quả trong giảng dạy, học tập từ xa.
Công nghệ kiểm tra phải đạt được các mục tiêu: tiến tiến, khoa học khách quan, công bằng, chính xác, không thể chỉ kêu gọi sự tự giác của Thầy và trò (thông qua việc xây dựng ngân hàng đề thi và áp dụng cách thức thi đa dạng như thi trắc nghiệm, sử dụng máy tính để chấm bài….) - Về phương tiện học tập So với phương thức đào tạo truyền thống, tài liệu và các phương tiện dạy học từ xa coi là một trong những khâu then chốt nhất. Tài liệu giáo khoa in ấn vẫn là phương tiện chủ yếu nhất. Vì học từ xa chủ yếu là tự học do vậy tài liệu giáo khoa phải đảm bảo yêu cầu: ngắn gọn, dễ hiểu, có tóm tắt nội dung theo các chương, bài tập mẫu. Ngoài ra đào tạo đại học từ xa còn đỏi hỏi phải sử dụng các phương tiện khác: băng tiếng, băng hình, đĩa từ, máy vi tính….
Phối hợp với các cơ quan chức năng để sử dụng hệ thống phát thanh, truyền hình, điện thoại, Internet… - Về tổ chức quản lý: Vì đối tượng học từ xa ở khắp nơi do vậy để quản lý được toàn bộ quá trình đào tạo đại học từ xa thì phải xây dựng mạng lưới các trung tâm, các trạm ở các địa phương. Các trung tâm này có quan hệ chặt chẽ với trung tâm đào tạo đại học từ xa ở trường để phối hợp quản lý bằng cơ chế phân công, phân nhiệm chặt chẽ. * Lợi ích của đào tạo đại học từ xa. Từ những đặc điểm của đào tạo đại học từ xa như trên ta có thể thấy được ưu điểm và lợi ích nổi bật của đào tạo từ xa như sau: - Đào tạo đại học từ xa góp phần thực hiện bình đẳng trong giáo dục, tạo cơ hội cho nhiều người được học, học suốt đời nhờ khắc phục được khó khăn về khoảng cách địa lý giữa người học với các cơ sở giáo dục; tạo điều kiện để học viên ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo được thụ hưởng các chương 11 trình giáo dục, góp phần thực hiện chính sách dân tộc, công bằng xã hội về giáo dục và tạo ra sự phát triển đồng đều giữa các vùng miền về mặt dân trí và đào tạo nguồn nhân lực.
- Đào tạo từ xa đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình đào tạo, giúp họ phát huy tối đa tính chủ động, tư duy sáng tạo trong học tập. Đây là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục. - Do học viên không nhất thiết phải đến trường, không phải chi phí cho việc đi lại ăn, ở tại nơi học, nên chi phí cho đào tạo giảm đáng kể đối với người học. Người học tận dụng được nhiều kênh thông tin để tiếp thu kiến thức.
Nhà trường bớt được phần chi phí xây dựng trường, lớp học, giảm được đội ngũ cán bộ, nhân viên và cán bộ giảng dạy. Nếu như lớp học truyền thống chỉ khoảng vài chục người, thì chương trình Đào tạo từ xa có thể giúp hàng triệu người cùng học thông qua các học liệu và phương tiện chuyển tải thông tin; vì vậy, giáo dục từ xa góp phần quan trọng trong việc giải quyết mối quan hệ giữa phát triển quy mô và điều kiện đảm bảo chất lượng, hiệu quả giáo giục. - Phát triển Đào tạo từ xa đồng nghĩa với việc cải cách nội dung, chương trình và phương pháp dạy-học, giúp người dạy, người học tiếp cận nhanh chóng với những nội dung chương trình và phương pháp hiện đại. Các cơ sở đào tạo từ xa tập hợp các nhà khoa học, giảng viên có trình độ học vấn cao, giàu kinh nghiệm để biên soạn nội dung, chương trình và thiết kế học liệu cho đào tạo từ xa.
Vì vậy, nội dung, chương trình, học liệu đào tạo từ xa hội tụ được các nguồn tri thức tinh hoa, phong phú, đa dạng. Hình thức học từ xa bổ trợ rất hữu hiệu cho giáo dục truyền thống (dạy-học trực tiếp). Theo kết quả nghiên cứu của các học giả trên thế giới, học liệu biên soạn cho các chương trình đào tạo từ xa, đặc biệt là những chương trình có tính cập nhật trên mạng vi tính, có tác dụng giúp học viên đang theo học các 12 chương truyền thống (mặt-giáp-mặt) tham khảo, tự học, cập nhật tri thức và mở mang kiến thức. Nhiều nước phát triển như Mỹ, Ca-na-đa, ô-xtrây-lia, v.v đã sử dụng công nghệ đào tạo từ xa để giảng dạy nhiều môn hoặc nhiều học phần trong chương trình đào tạo cho những sinh viên các trường truyền thống (qua hệ thống video, vi tính nối mạng, thư viện điện tử, phần mềm vi tính).
Sự phối hợp giữa đào tạo từ xa và giáo dục truyền thống đã thu được hiệu quả cao trong đào tạo. Ngày nay, nhiều nước trên thế giới (kể cả các nước trong khu vực như Trung Quốc và Thái Lan) đã và đang tiến hành các lớp học "ảo", dựa vào hệ thống máy vi tính nối mạng cục bộ, mạng giáo dục điện tử trực tuyến (E.learning), mạng tin học - viên thông (Internet). Tuy nhiên, để phát triển đào tạo từ xa đảm bảo đúng công nghệ, chất lượng và hiệu quả cần có sự đầu tư ban đầu ở mức độ cần thiết để xây dựng cơ sở vật chất, công nghệ thông tin, xây dựng nội dung, chương trình, biên soạn tài liệu hướng dẫn tự học, thiết kế và sản xuất học liệu. Vì đầu tư ban đầu khá lớn, nên số lượng người theo học phải đông, đạt tới "ngưỡng sinh lợi'' thì đào tạo từ xa mới thực sự mang lại hiệu quả kinh tế.
Đồng thời phải sàng lọc mạnh trong quá trình đào tạo mới đảm bảo chất lượng. c ) Mục tiêu của đào tạo đại học từ xa - Mở rộng cơ hội học đại học: với yêu cầu đầu vào của đại học từ xa là tương đối thấp (đầu vào là những người có bằng PTTH trở lên) đã tạo điều kiện cho rất nhiều người có cơ hội học đại học với phương thức học tập mới phù hợp với trình độ của họ từ đó giúp họ có cơ hội tìm việc làm, tự tạo việc làm cho mình. - Nâng cao trình độ cho những người đang làm việc, tạo cho họ có cơ hội đi học hoặc cải thiện trình độ sẵn có: Đào tạo đại học từ xa cung cấp cơ hội học tập, nhằm mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ và khả năng nghiên cứu sáng tạo ở bậc đại học cho các đối tượng 13 có nhu cầu học tập theo hình thức giáo dục từ xa nhưng không có điều kiện học tập tập trung tại các cơ sở đào tạo ở các thành phố lớn do các điều kiện khách quan, do nhiều hoàn cảnh khác nhau nên chưa có cơ may được học tập, đào tạo.