MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những thập kỷ g n đây, xu hướng tự do hoá, toàn c u hoá kinh tế và quốc tế hoá các luồng tài chính đã làm thay đổi căn bản hệ thống ngân hàng. Sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế cho phép ngân hàng sử dụng vốn hiệu quả hơn. Đồng thời thị trường được mở rộng, hoạt động kinh doanh trở nên phức tạp hơn, áp lực cạnh tranh giữa các ngân hàng trở nên gay gắt hơn cùng với n mức độ rủi ro cũng tăng lên.
Kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, thì thành công và rủi ro là hai phạm trù mang đặc tính triệt tiêu lẫn nhau. Kinh tế thị trường làm đa dạng hoá các thành ph n kinh tế, bình đẳng hoá hoạt động của các thành ph n này và thúc đẩy cạnh tranh lẫn nhau. Rủi ro tuy là sự bất trắc gây ra mất mát thiệt hại, là sự bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi, song lại là hiện tượng đồng hành với các hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường, trong quá trình cạnh tranh. Rủi ro xuất hiện ở những điểm yếu, kém hiệu quả, mất cân đối trong phát triển kinh tế.
Rủi ro vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của những hoạt động kinh tế không c hiệu quả. N tạo tiền đề cho quá trình đào thải tự nhiên các doanh nghiệp yếu kém, thúc đẩy sự chấn chỉnh, sự thích nghi của các doanh nghiệp, tạo xu hướng phát triển ổn định và c hiệu quả cho nền kinh tế. Trong điều kiện kinh tế thị trường, hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại nói chung và ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh huyện Võ Nhai n i riêng cũng không nằm ngoài sự tác động trên. Thậm chí với hoạt động ngân hàng h u như không c loại nghiệp vụ nào, không c loại dịch vụ nào của ngân hàng là không c rủi ro.
"Chúng ta không nên quên rằng chức năng kinh tế cơ bản của các thực thể được điều tiết này ngân hàng là chấp nhận rủi ro. Nếu chúng ta giảm thiểu việc chấp nhận rủi ro để giảm xác suất thất bại xuống đến bằng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 2 không thì theo định nghĩa, chúng ta đã loại bỏ chính mục đích của hệ thống ngân hàng". Bởi lẽ, ngân hàng thương mại được coi là một tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ mà hoạt động chủ yếu là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả, sử dụng số tiền này để cho vay, thực hiện các dịch vụ ngân hàng. Với đặc trưng cơ bản như vậy, hoạt động kinh doanh ngân hàng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như môi trường, kinh tế xã hội, pháp lý, cơ chế chính sách vĩ mô, vi mô.
Do vậy, hoạt động kinh doanh ngân hàng chứa đựng tiềm ẩn những rủi ro lớn. Hay n i cách khác, kinh doanh ngân hàng chính là chấp nhận rủi ro đổi lại ngân hàng sẽ c lợi nhuận. Thực tế là các chuyên viên ngân hàng đang ở trong một ngành kinh doanh về quản lý rủi ro. N i một cách trực tiếp và đơn giản, đ chính là công việc của ngân hàng Walter Wriston 1996 , Cựu Chủ tịch & CEO của Citibank/Citicorp).
Để hạn chế những rủi ro vốn c này, việc quản lý rủi ro là vấn đề thiết yếu trong kinh doanh ngân hàng, đặc biệt trong môi trường kinh tế hoà nhập, toàn c u hoá như hiện nay, thị trường tài chính phát triển với sự đa dạng hoá các công cụ tài chính, các dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển thì quản lý rủi ro trong kinh doanh ngân hàng là một vấn đề quan tâm hàng đ u trong quản trị ngân hàng. Đối với NHNo&PTNT Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên hoạt động tín dụng chủ yếu là phục vụ nông nghiệp, nông dân, nông thôn gắn với rất nhiều yếu tố rủi ro trong tự nhiên, thị trường nên hoạt động tín dụng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Kết quả kinh doanh của NHNo&PTNT Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên tốt hay không phụ thuộc rất lớn vào việc hạn chế rủi ro tín dụng. Trong điều kiện mới - điều kiện không còn bao cấp về vốn, chi nhánh NHNo&PTNT huyện Võ Nhai Thái Nguyên cố gắng rất lớn trong việc tự cân đối vốn và nguồn vốn để đáp ứng nhu c u tín dụng ngày càng tăng và đa dạng hơn.
Cũng như các Ngân hàng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 3 khác bước vào môi trường kinh tế mới, chi nhánh NHNo&PTNT huyện Võ Nhai Thái Nguyên gặp phải rất nhiều kh khăn và rủi ro trong kinh doanh đặc biệt là rủi ro tín dụng. Do vậy, để thực sự kinh doanh c hiệu quả, các Ngân hàng thương mại n i chung và Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai n i riêng c n nắm vững các loại rủi ro c thể xảy ra trong hoạt động tín dụng và những biện pháp nhằm hạn chế những rủi ro đ. Để g p ph n vào quá trình phát triển ngân hàng an toàn và vững mạnh, tôi lựa chọn đề tài: “Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên” làm luận văn tốt nghiệp cho mình. Mục tiêu nghiên cứu 2.
Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng rủi ro trong hoạt động tín dụng và tìm ra biện pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên 2. Mục tiêu cụ thể - G p ph n hệ thống h a một số cơ sở lý luận về rủi ro và hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng. - Đánh giá thực trạng rủi ro, các biện pháp thực hiện hạn chế rủi ro và phân tích nguyên nhân ảnh hưởng đến rủi ro, thực hiện biện pháp hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, Chi nhánh huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. - Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 4 Hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng tại NHNo&PTNT Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về không gian: Đề tài được nghiên cứu tại NHNo&PTNT Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên. - Phạm vi về thời gian: Số liệu nghiên cứu trong khoảng thời gian 3 năm từ năm 2012 đến năm 2014.
- Phạm vi về nội dung: Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng có các nhóm rủi ro khác nhau, nhưng rủi ro tín dụng là rủi ro chính, vì vậy trong phạm vi đề tài nghiên cứu tác giả chỉ giới hạn trong phạm vi: Chỉ xem xét rủi ro khi ngân hàng không thu hồi được nợ hay còn gọi là nợ quá hạn, nợ kh đòi, nợ xấu. Nghiên cứu hạn chế rủi ro tín dụng tại NHNo&PTNT Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học của luận văn Về lý luận: Hệ thống h a những lý thuyết cơ bản về ngân hàng thương mại, tín dụng ngân hàng, rủi ro tín dụng Về thực tiễn: Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng, quản lý rủi ro tín dụng của NHNo&PTNT Việt Nam chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên để đưa ra một số giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Kết cấu của luận văn Luận văn ngoài ph n mở đ u, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục gồm c 4 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về rủi ro tín dụng ngân hàng của Ngân hàng thương mại Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 5 Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên. Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng trong hoạt động của Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niềm về rủi ro tín dụng C rất nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro.
Theo Frank Knight: Rủi ro là sự bất trắc không thể lường được”; Irving Preffer thì cho rằng rủi ro là tổng hợp những sự ngẫu nhiên c thế đo lường được bằng xác suất”; còn theo Allan Wilett thì rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện một biến cố không mong đợi”. N i chung đối với h u hết mọi người thì rủi ro ám chỉ một kết cục không chắc chắn về hậu quả của một tình huống nhất định. Rủi ro là khả năng tổn thất một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Tổn thất trực tiếp là những tỏn thất về lợi nhuận hoặc về vốn.
Tổn thất gián tiếp là những áp lực hạn chế khả năng thực hiện các mục tiêu kinh doanh của một ngân hàng. Những hạn chế gây ra rủi ro thông việc hạn chế khả năng của ngân hàng trong việc thực hiện hoạt động kinh doanh hoặc khai thác các cơ hội kinh doanh. Rủi ro tín dụng được rất nhiều học giả nghiên cứu và đưa ra nhiều quan niệm về rủi ro tín dụng. - Rủi ro tín dụng là những tốn thất do khách hàng không trả được nợ hoặc sự giảm sút chất lượng tín dụng của những khoản vay.
- Rủi ro tín dụng phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đ y đủ nợ gốc và lãi của khoản vay hoặc là việc thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 6 - Rủi ro tín dụng là nguy cơ mà khách hàng vay không thể chi trả tiền lãi, hoặc hoàn trả vốn gốc so với thời gian đã ấn định trong hợp đồng tín dụng. - Rủi ro tín dụng là rủi ro mất vốn do bên đối tác không c khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ.