Nghiên Cứu Giải Pháp Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Huyện Mường La, Tỉnh Sơn La

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu giải pháp chi trả dịch vụ môi trường rừng tịa huyện mường la tỉnh sơn la, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về

• Tác giả: Đỗ Thái Phượng
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Văn Khoa
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Giải Pháp Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Huyện Mường La, Sơn La
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Các khái niệm liên quan đến chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.3. Cơ sở khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu của đề tài
• 2.2. Đối tượng và phạm vi thực hiện
• 2.3. Nội dung thực hiện
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu đã có
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu hiện trường
• 2.4.3. Phương pháp nội nghiệp, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa thế
• 3.1.3. Thổ nhưỡng
• 3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.3. Hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp huyện Mường La
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Nghiên cứu cơ sở kỹ thuật phục vụ chi trả DVMTR ở Mường La
• 4.1.1. Xác định tọa độ các điểm khai thác/sử dụng nước trong phạm vi huyện Mường La
• 4.1.2. Xác định ranh giới các lưu vực tương ứng với các tọa độ điểm khai thác/ sử dụng nước
• 4.1.3. Xác định hệ số K cho từng loại rừng bằng phương pháp cùng tham gia
• 4.2. Nghiên cứu cơ sở kinh tế xã hội phục vụ chi trả DVMTR ở huyện Mường La
• 4.2.1. Xác định danh sách và những thông tin cơ bản về bên sử dụng DVMTR (bên mua dịch vụ) trong huyện Mường La
• 4.2.2. Danh sách các đối tượng được hưởng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng (bên bán dịch vụ) theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP và diện tích các loại rừng của từng đối tượng đó
• 4.2.3. Xác định mức chi trả DVMTR cho các lưu vực trong huyện Mường La
• 4.2.4. Nghiên cứu những thuận lợi và khó khăn về chi trả DVMTR ở huyện Mường La theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP
• 4.3. Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chi trả DVMTR ở huyện Mường La
• 4.3.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.3.2. Giải pháp về quy hoạch và kinh tế xã hội
• 4.3.3. Đề xuất hệ thống theo dõi và đánh giá việc chi trả DVMTR ở Mường La
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Mường La

Các hệ sinh thái rừng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường sống, góp phần vào sự phát triển bền vững của quốc gia. Rừng không chỉ cung cấp nguyên liệu như gỗ, củi mà còn quan trọng hơn ở các lợi ích trong việc duy trì và bảo vệ môi trường, hạn chế xói mòn, điều tiết nguồn nước, hạn chế lũ lụt, điều hoà khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học. Sự suy giảm tài nguyên rừng đang được coi là một trong những nguyên nhân dẫn đến suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu. Nhận thức được vai trò của rừng, các cơ chế tài chính về chi trả dịch vụ môi trường rừng đang trở thành một giải pháp hiệu quả ở nhiều quốc gia nhằm đảm bảo nguồn tài chính bền vững cho quản lý bền vững tài nguyên rừng. Chính sách này góp phần nâng cao nhận thức xã hội về giá trị phòng hộ của rừng và trực tiếp tạo thêm nguồn thu nhập cho người làm rừng.

1.1. Dịch Vụ Môi Trường Rừng và Các Giá Trị Sử Dụng

Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nước, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên. Môi trường rừng có các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của xã hội và con người, gọi là giá trị sử dụng của môi trường rừng, gồm: bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ ven biển, phòng chống thiên tai, đa dạng sinh học, hấp thụ và lưu giữ các bon, du lịch, nơi cư trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác. Dịch vụ môi trường rừng là công việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng để đáp ứng các nhu cầu của xã hội và đời sống của nhân dân. Chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) là quan hệ cung ứng và chi trả giữa bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) trả tiền cho bên cung ứng DVMTR.

1.2. Cơ Sở Khoa Học và Thực Tiễn Của Chi Trả DVMTR

Giá trị môi trường thường được coi là hàng hoá công cộng. Mọi người đều tự do tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi từ giá trị môi trường rừng. Tình trạng này, ở những nước nghèo, đã không khuyến khích người lâm nghiệp bảo vệ và phát triển các giá trị môi trường rừng, dẫn đến thiệt hại cho nhiều ngành sản xuất và đời sống. Thực tế đó đã buộc người ta phải hợp tác với nhau giữa người làm rừng và những người hưởng lợi chính từ giá trị môi trường rừng, chia sẻ với nhau trách nhiệm trong việc bảo vệ và phát triển những giá trị môi trường rừng. Giá trị của rừng, đặc biệt giá trị dịch vụ môi trường rừng đang ngày càng được thừa nhận.

II. Thực Trạng Chi Trả DVMTR Tại Huyện Mường La Sơn La

Tỉnh Sơn La thực hiện triển khai quyết định 380/QĐ-TTg ngày 10/4/2008 của chính phủ về thực hiện chi trả thí điểm dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) và thực hiện chi trả cho diện tích rừng nằm trong lưu vực thủy điện Hòa Bình, thủy điện Suối Sập và chi nhánh nước huyện Mộc Châu. Góp phần thực hiện triển khai nghị định 99/2010/NĐ-CP do Thủ tướng ban hành ngày 24/09/2010 áp dụng trên phạm vi cả nước và với tất cả các đối tượng như trong nghị định quy định, tôi thực hiện đề tài: Nghiên cứu giải pháp chi trả dịch vụ môi trường rừng tại huyện Mường La, tỉnh Sơn La, được thực hiện nhằm góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu cho việc chi trả dịch vụ môi trường rừng tại huyện Mường La; đồng thời nghiên cứu, tổng hợp đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện chi trả DVMTR hiệu quả.

2.1. Tình Hình Sử Dụng Đất Lâm Nghiệp Huyện Mường La

Hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp huyện Mường La đang được chú trọng, đặc biệt là việc bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ và rừng sản xuất. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những thách thức liên quan đến việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên này. Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ rừng và khai thác một cách bền vững.

2.2. Thuận Lợi và Khó Khăn Về Chi Trả DVMTR Theo NĐ 99 2010 NĐ CP

Việc thực hiện chi trả DVMTR tại huyện Mường La theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP có những thuận lợi nhất định như sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự đồng thuận của người dân và các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ. Tuy nhiên, cũng gặp phải những khó khăn như việc xác định chính xác diện tích rừng được hưởng lợi, mức chi trả chưa phù hợp và nguồn lực còn hạn chế.

III. Cách Xác Định Cơ Sở Kỹ Thuật Chi Trả DVMTR Mường La

Nghiên cứu cơ sở kỹ thuật phục vụ chi trả DVMTR ở Mường La bao gồm các bước quan trọng. Đầu tiên là xác định tọa độ các điểm khai thác/sử dụng nước trong phạm vi huyện. Tiếp theo là xác định ranh giới các lưu vực tương ứng với các tọa độ điểm khai thác/ sử dụng nước. Cuối cùng là xác định hệ số K cho từng loại rừng bằng phương pháp cùng tham gia. Các bước này đảm bảo tính chính xác và công bằng trong việc phân bổ nguồn kinh phí cho việc bảo vệ và phát triển rừng.

3.1. Xác Định Tọa Độ Điểm Khai Thác và Ranh Giới Lưu Vực

Việc xác định chính xác tọa độ các điểm khai thác nước và ranh giới các lưu vực là nền tảng quan trọng cho việc chi trả DVMTR. Dữ liệu này cho phép xác định rõ ràng phạm vi ảnh hưởng của từng khu vực rừng đối với nguồn nước và các dịch vụ môi trường khác.

3.2. Phương Pháp Xác Định Hệ Số K Cho Từng Loại Rừng

Hệ số K phản ánh khả năng giữ đất, giữ nước của từng loại rừng. Việc xác định hệ số K bằng phương pháp cùng tham gia đảm bảo sự khách quan và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Kết quả này là cơ sở để tính toán mức chi trả DVMTR cho từng khu vực rừng.

3.3. Giá Trị Giữ Đất Nước Của Rừng Phòng Hộ và Rừng Sản Xuất

Giá trị giữ đất, nước của rừng phòng hộ, rừng sản xuất và hệ số chi trả DVMTR khác nhau. Rừng phòng hộ có giá trị cao hơn trong việc bảo vệ đất và điều tiết nước, do đó hệ số chi trả cũng cao hơn so với rừng sản xuất. Cần đánh giá đúng giá trị này để đảm bảo chi trả DVMTR hợp lý.

IV. Nghiên Cứu Cơ Sở Kinh Tế Xã Hội Chi Trả DVMTR Mường La

Nghiên cứu cơ sở kinh tế xã hội phục vụ chi trả DVMTR ở huyện Mường La bao gồm các bước sau. Xác định danh sách và thông tin cơ bản về bên sử dụng DVMTR (bên mua dịch vụ). Xác định danh sách các đối tượng được hưởng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng (bên bán dịch vụ) theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP và diện tích các loại rừng của từng đối tượng đó. Xác định mức chi trả DVMTR cho các lưu vực trong huyện. Nghiên cứu những thuận lợi và khó khăn về chi trả DVMTR ở huyện Mường La theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP.

4.1. Xác Định Bên Sử Dụng và Bên Cung Cấp DVMTR

Xác định rõ danh sách và thông tin của bên sử dụng (như các công ty thủy điện, nhà máy nước) và bên cung cấp (cộng đồng, hộ gia đình quản lý rừng) DVMTR là bước quan trọng để thiết lập cơ chế chi trả công bằng và hiệu quả.

4.2. Mức Chi Trả DVMTR Cho Các Lưu Vực Tại Mường La

Việc xác định mức chi trả DVMTR cần dựa trên giá trị thực tế của các dịch vụ môi trường mà rừng cung cấp, cũng như khả năng chi trả của bên sử dụng dịch vụ. Mức chi trả cần đảm bảo khuyến khích người dân tham gia bảo vệ và phát triển rừng.

4.3. Sản Lượng Điện Thương Phẩm Thủy Điện Chiềng Công Nậm Chiến

Sản lượng điện thương phẩm của các nhà máy thủy điện trên địa bàn huyện có ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu từ chi trả DVMTR. Việc theo dõi và thống kê sản lượng điện giúp xác định mức đóng góp phù hợp của các doanh nghiệp.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chi Trả DVMTR Tại Mường La

Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chi trả DVMTR ở huyện Mường La. Các giải pháp cần tập trung vào kỹ thuật, quy hoạch và kinh tế xã hội. Cần đề xuất một hệ thống theo dõi và đánh giá việc chi trả DVMTR ở Mường La để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của chương trình.

5.1. Giải Pháp Về Kỹ Thuật Để Chi Trả DVMTR

Các giải pháp kỹ thuật bao gồm việc áp dụng các phương pháp đánh giá giá trị dịch vụ môi trường tiên tiến, sử dụng công nghệ GIS để quản lý dữ liệu rừng và lưu vực, và xây dựng hệ thống giám sát chất lượng nước và đất.

5.2. Giải Pháp Về Quy Hoạch Và Kinh Tế Xã Hội

Giải pháp về quy hoạch và kinh tế xã hội tập trung vào việc lồng ghép chi trả DVMTR vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất thân thiện với môi trường và nâng cao thu nhập.

5.3. Đề Xuất Hệ Thống Theo Dõi và Đánh Giá Chi Trả DVMTR

Hệ thống theo dõi và đánh giá cần có các chỉ số rõ ràng, dễ đo lường và có thể kiểm chứng được. Cần có sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan trong quá trình theo dõi và đánh giá để đảm bảo tính khách quan và minh bạch.

VI. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Chi Trả DVMTR Mường La

Việc thực hiện chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) tại huyện Mường La, tỉnh Sơn La, là một bước đi quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng một cách bền vững. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao nhất, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế chi trả DVMTR để phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

6.1. Tồn Tại Và Hướng Khắc Phục Trong Chi Trả DVMTR

Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như mức chi trả chưa tương xứng với giá trị dịch vụ môi trường, sự tham gia của cộng đồng chưa đồng đều và nguồn lực còn hạn chế. Cần có các giải pháp cụ thể để khắc phục những tồn tại này.

6.2. Kiến Nghị Để Hoàn Thiện Cơ Chế Chi Trả DVMTR

Kiến nghị cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về giá trị của dịch vụ môi trường, tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý, thu hút sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng, và đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định cho chương trình chi trả DVMTR.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực miền núi Tây Bắc Việt Nam giữ vị trí chiến lược xung yếu về môi trường sinh thái và an ninh nguồn nước, song đang đối mặt với tình trạng suy thoái rừng nghiêm trọng do sức ép canh tác và biến đổi khí hậu. Tại huyện Mường La, tỉnh Sơn La, tổng diện tích đất tự nhiên đạt 142.205 ha với độ che phủ rừng chiếm hơn 48%, trong đó trên 86% diện tích đất lâm nghiệp có độ dốc trên 25 độ. Mặc dù sở hữu mạng lưới sông suối dày đặc với mật độ 1,2 đến 1,8 km/km2 và là nơi đặt công trình thủy điện Sơn La công suất 2.400 MW, đời sống của 83.710 người dân (hơn 90% là đồng bào dân tộc thiểu số như Thái, H'Mông) vẫn gặp nhiều khó khăn khi tỷ lệ hộ nghèo năm 2010 ở mức 30% và 85% số hộ thiếu đất sản xuất nông nghiệp.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cho công tác bảo vệ rừng trước đây còn rất thấp, chưa thể giúp người dân sống dựa vào nghề rừng, dẫn đến nguy cơ suy giảm chức năng phòng hộ đầu nguồn và bồi lắng các lòng hồ thủy điện. Nhằm thực hiện hóa Nghị định 99/2010/NĐ-CP của Chính phủ, đề tài "Nghiên cứu giải pháp chi trả dịch vụ môi trường rừng tại huyện Mường La, tỉnh Sơn La" được triển khai nhằm xác lập cơ sở khoa học, kỹ thuật và kinh tế - xã hội vững chắc, phục vụ việc thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES). Nghiên cứu tập trung thu thập, phân tích dữ liệu không gian và kinh tế đến năm 2010 trên địa bàn 16 đơn vị hành chính cấp xã của huyện. Luận văn đóng vai trò nền tảng trong việc tạo nguồn tài chính bền vững, nâng cao thu nhập cho 4.507 chủ rừng toàn tỉnh và hiện thực hóa mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng của Mường La lên mức 60% đến 70%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Kinh tế học môi trường về hàng hóa công cộng và Lý thuyết Chi trả Dịch vụ Hệ sinh thái (PES). Về bản chất, các giá trị vô hình của rừng như điều tiết nguồn nước, hạn chế xói mòn đất, chống bồi lắng lòng hồ thủy điện và bảo tồn đa dạng sinh học thường bị thị trường tự do bỏ qua do không có giá cả rõ ràng. Cơ chế PES thiết lập mối quan hệ kinh tế trực tiếp giữa bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng (như các nhà máy thủy điện, nhà máy nước sạch) và bên cung ứng dịch vụ (các hộ gia đình, cộng đồng dân cư trực tiếp quản lý, bảo vệ rừng).

Để lượng hóa giá trị môi trường, nghiên cứu tích hợp hai mô hình định giá chính: Phương pháp Hàm sản xuất (Production Function Method) và Phương pháp Quy đổi/Chi phí thay thế (Replacement Cost Method). Các mô hình này cho phép quy đổi chức năng giữ đất và điều tiết nước của từng kiểu thảm thực vật thành giá trị tiền tệ cụ thể mà các cơ sở sản xuất thủy điện tiết kiệm được. Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: Dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), Bên sử dụng DVMTR, Bên cung ứng DVMTR, Hệ số K (hệ số điều chỉnh mức chi trả tiền dịch vụ dựa trên chất lượng, loại rừng, nguồn gốc và mức độ khó khăn trong bảo vệ rừng) và Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm độ chính xác và tính khách quan, nguồn dữ liệu nghiên cứu được tích hợp từ hệ thống văn bản pháp lý quốc gia (Quyết định 380/QĐ-TTg, Nghị định 99/2010/NĐ-CP, Thông tư 34/2009/TT-BNNPTNT), bản đồ rà soát quy hoạch 3 loại rừng tỷ lệ 1:10.000 theo Quyết định 2955/QĐ-UBND, cùng số liệu sản lượng điện và nước thương phẩm giai đoạn 2000-2010 của 7 dự án thủy điện và 2 trạm cấp nước trên địa bàn.

Cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 50 đối tượng, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng đại diện tại xã trọng điểm Ngọc Chiến và các vùng lưu vực lân cận. Cơ cấu mẫu khảo sát bao gồm: 40 đại diện bên bán dịch vụ (30 hộ gia đình cá nhân và 10 tổ chức, cộng đồng thôn bản), 5 đại diện bên mua dịch vụ (các nhà máy thủy điện và chi nhánh nước sạch), cùng 5 cán bộ chuyên trách thuộc Hạt Kiểm lâm Mường La và Chi cục Lâm nghiệp tỉnh Sơn La.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa kỹ thuật nội nghiệp và ngoại nghiệp hiện đại. Tác giả sử dụng máy định vị GPS thu thập tọa độ các công trình (bấm lặp lại 3 lần, cách nhau 5 phút trong điều kiện thời tiết chuẩn) và ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) trên phần mềm ArcGIS kết hợp MapInfo. Quy trình 14 bước xử lý mô hình số độ cao DEM (Digital Elevation Model) và công cụ Hydrology được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc bóc tách chính xác ranh giới lưu vực tự nhiên vốn không trùng khớp với ranh giới hành chính. Song song đó, phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA và RRA) được áp dụng nhằm xác định hệ số K, đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch và phản ánh đúng thực tiễn bảo vệ rừng của người dân địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã số hóa thành công tọa độ 9 điểm khai thác nước và xác định chính xác ranh giới không gian của 9 lưu vực thủy văn trọng điểm trên địa bàn huyện Mường La. Trong đó, lưu vực thủy điện Nậm Chiến 2 có quy mô lớn nhất với tổng diện tích 42.314,86 ha (diện tích nằm trong địa phận huyện Mường La là 38.499,86 ha), tiếp đến là thủy điện Nậm Chiến 1 đạt 33.928,56 ha (30.113,56 ha thuộc huyện), thủy điện Nậm Trai 4 đạt 24.236,57 ha (6.822,86 ha thuộc huyện), thủy điện Nậm Pia đạt 19.204,68 ha, thủy điện Chiềng Công 1 đạt 9.891,71 ha, thủy điện Chiềng Công 2 và Nậm Khốt cùng đạt 8.282,63 ha, cùng 2 trạm bơm nước sinh hoạt có diện tích lưu vực lần lượt là 701,43 ha và 456,62 ha.

Thứ hai, việc lượng hóa giá trị môi trường rừng cho thấy sự phân hóa rõ nét về khả năng phòng hộ:

• Về mục đích sử dụng: Giá trị dịch vụ giữ đất và giữ nước trung bình của rừng phòng hộ đạt 2.117 đồng/ha/năm, cao hơn 51,8% so với rừng sản xuất (đạt 1.394 đồng/ha/năm). Sự chênh lệch này chủ yếu xuất phát từ khả năng giữ đất vượt trội của rừng phòng hộ (1.867 đồng/ha/năm so với 1.144 đồng/ha/năm của rừng sản xuất).
• Về nguồn gốc hình thành: Rừng tự nhiên đạt tổng giá trị dịch vụ 1.784 đồng/ha/năm (giữ nước 254 đồng/ha/năm, giữ đất 1.530 đồng/ha/năm), cao hơn 7,3% so với rừng trồng (đạt 1.663 đồng/ha/năm, trong đó giữ nước 208 đồng/ha/năm và giữ đất 1.455 đồng/ha/năm).

Thứ ba, nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ hệ số K điều chỉnh chi trả với tỷ lệ đồng thuận rất cao từ cộng đồng:

• Hệ số theo trạng thái rừng (K1): Rừng giàu = 1,0; Rừng trung bình = 0,9; Rừng nghèo = 0,8 (hơn 80% đối tượng khảo sát ủng hộ).
• Hệ số theo loại rừng (K2): Rừng phòng hộ = 1,0; Rừng sản xuất = 0,7 (90% người dân tán thành việc chi trả cao hơn cho rừng phòng hộ).
• Hệ số theo nguồn gốc rừng (K3): Rừng tự nhiên = 1,0; Rừng trồng = 0,9.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện cơ cấu giao đất giao rừng tại Mường La còn nhiều bất cập khi diện tích giao cho cộng đồng thôn bản chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 55%, trong khi các tổ chức kinh tế nhà nước chỉ chiếm 17%, gây phân tán nguồn lực và khó khăn cho công tác tuần tra bảo vệ chuyên trách.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về giá trị môi trường giữa các loại rừng phản ánh chính xác quy luật sinh thái học. Rừng tự nhiên phòng hộ với cấu trúc nhiều tầng tán, hệ rễ sâu và thảm mục dày có khả năng cản dòng chảy mặt, thấm giữ nước ngầm và hạn chế xói mòn vượt trội trên nền địa hình có 86% diện tích dốc trên 25 độ. Ngược lại, rừng sản xuất thường có chu kỳ khai thác ngắn, độ che phủ không ổn định nên hệ số giữ đất K2 chỉ đạt 0,7.

So với giai đoạn thí điểm 2008-2010 theo Quyết định 380/QĐ-TTg (vốn áp dụng hệ số cào bằng K = 1 với mức chi trả phẳng 140.596 đồng/ha cho 54 tỷ đồng ngân quỹ tại Sơn La), kết quả nghiên cứu đề xuất phân hóa hệ số K theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP mang lại bước tiến lớn về tính công bằng xã hội. Cơ chế này trực tiếp khuyến khích các chủ rừng bảo vệ và nuôi dưỡng rừng nghèo thành rừng giàu để hưởng mức chi trả cao hơn.

Các kết quả nghiên cứu được trực quan hóa mạch lạc thông qua hệ thống bản đồ số ArcGIS về ranh giới 9 lưu vực thủy văn, biểu đồ phân bố 3 loại rừng, biểu đồ cơ cấu nhóm chủ rừng và bảng ma trận tích phân hệ số K tổng hợp (K = K1 x K2 x K3), cung cấp công cụ trực quan hỗ trợ đắc lực cho các cấp chính quyền địa phương trong việc quản lý và chi trả minh bạch.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Mường La, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và cơ sở dữ liệu số hóa: Ứng dụng công nghệ GIS và hệ thống định vị vệ tinh GPS để rà soát, chuẩn hóa bản đồ phân vùng lưu vực cho 100% diện tích rừng được chi trả trên địa bàn 16 xã; định kỳ 6 tháng một lần cập nhật biến động tài nguyên rừng vào hệ thống quản lý dữ liệu số. Chủ thể thực hiện: Hạt Kiểm lâm Mường La chủ trì, phối hợp với Chi cục Lâm nghiệp tỉnh Sơn La hoàn thành trong giai đoạn 2012-2013.

2. Áp dụng cơ chế tính toán hệ số K linh hoạt và công bằng: Triển khai công thức tính toán mức chi trả dựa trên tích phân các hệ số K thực tế (K1 x K2 x K3) cho từng lô rừng cụ thể, bảo đảm đơn giá chi trả bình quân cho chủ rừng dao động ổn định từ 140.000 đến 250.000 đồng/ha/năm; xem xét hệ số ưu đãi riêng cho các diện tích rừng trồng cây đặc sản bản địa đa mục đích như Sơn Tra tại vùng cao. Chủ thể thực hiện: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Sơn La và UBND huyện Mường La thực hiện từ quý I/2012.

3. Điều chỉnh quy hoạch giao đất giao rừng và phát triển sinh kế: Rà soát lại quỹ đất lâm nghiệp, giảm tỷ lệ giao khoán manh mún cho cộng đồng thôn bản, nâng tỷ trọng quản lý chuyên trách của các tổ chức và nhóm hộ liên kết lên 35%; lồng ghép nguồn thu PES vào các chương trình giảm nghèo bền vững nhằm hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 20% trước năm 2015. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Mường La phối hợp với UBND các xã triển khai liên tục từ 2012 đến 2015.

4. Thiết lập hệ thống theo dõi và đánh giá (M&E) độc lập: Xây dựng quy chế giám sát liên ngành gồm 3 bên (đại diện chủ rừng, doanh nghiệp thủy điện/cấp nước và cơ quan kiểm lâm); tổ chức kiểm toán tài chính định kỳ vào quý IV hàng năm để đảm bảo 100% nguồn tiền chi trả được giải ngân trực tiếp, đúng đối tượng và không bị thất thoát. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo thực hiện chính sách DVMTR huyện Mường La vận hành thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Kiểm lâm và Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng các tỉnh miền núi phía Bắc có thể sử dụng phương pháp luận xác định lưu vực bằng GIS và bộ hệ số K thực nghiệm để xây dựng đề án chi trả PES cấp tỉnh theo đúng tinh thần Nghị định 99/2010/NĐ-CP.

2. Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thủy điện và nước sạch: Ban quản lý các công trình thủy điện lớn như Thủy điện Sơn La, Thủy điện Nậm Chiến và các công ty cấp nước đô thị có thể sử dụng số liệu lượng hóa giá trị môi trường rừng để hạch toán chính xác chi phí đầu vào của dịch vụ môi trường vào giá thành sản xuất, tuân thủ đúng nghĩa vụ pháp lý.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Lâm nghiệp: Các trường đại học, viện nghiên cứu chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Kinh tế tài nguyên và Môi trường có thể khai thác mô hình kết hợp phương pháp Hàm sản xuất với công cụ phân tích thủy văn ArcGIS làm tài liệu tham khảo giảng dạy và nghiên cứu thực địa.

4. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển quốc tế: Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn sinh thái và sinh kế cộng đồng (như GIZ, Winrock International) có thể áp dụng các bài học kinh nghiệm về phương pháp PRA và mô hình chia sẻ lợi ích cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại 16 xã của Mường La vào các chương trình can thiệp thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Chi trả dịch vụ môi trường rừng mang lại lợi ích cụ thể gì cho các nhà máy thủy điện tại Mường La? Chính sách này bảo đảm nguồn tài chính cho người dân duy trì 48% diện tích che phủ rừng đầu nguồn, giúp điều tiết dòng chảy mùa kiệt và giảm bồi lắng đất đá vào lòng hồ. Nghiên cứu chứng minh rừng phòng hộ mang lại giá trị giữ đất đạt 1.867 đồng/ha/năm và giữ nước đạt 250 đồng/ha/năm, giúp kéo dài tuổi thọ công trình và ổn định sản lượng điện cho 7 nhà máy thủy điện tại địa phương.

Hệ số K trong chi trả dịch vụ môi trường rừng được xác định như thế nào? Hệ số K là hệ số điều chỉnh mức chi trả cho từng lô rừng, được tính bằng tích phân của 3 chỉ số thành phần: K1 theo trạng thái rừng (rừng giàu = 1,0; trung bình = 0,9; nghèo = 0,8), K2 theo loại rừng (phòng hộ = 1,0; sản xuất = 0,7) và K3 theo nguồn gốc hình thành (tự nhiên = 1,0; rừng trồng = 0,9), dựa trên kết quả điều tra PRA với 50 mẫu phỏng vấn đại diện.

Tại sao ranh giới lưu vực thủy điện không trùng khớp với ranh giới hành chính của huyện Mường La? Ranh giới lưu vực được phân định dựa trên quy luật phân thủy tự nhiên của địa hình và hướng dòng chảy dòng nước bằng công nghệ GIS Hydrology. Ví dụ, lưu vực thủy điện Nậm Chiến 2 có tổng diện tích 42.314,86 ha nhưng chỉ có 38.499,86 ha nằm trong địa giới Mường La, phần diện tích còn lại thuộc các huyện lân cận, đòi hỏi cơ chế phối hợp liên huyện.

Người dân tộc thiểu số tại địa phương được hưởng lợi kinh tế ra sao từ chính sách PES? Với hơn 90% dân số là đồng bào H'Mông và Thái, nguồn tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng từ 140.000 đến 250.000 đồng/ha/năm cung cấp nguồn thu nhập tiền mặt ổn định cho các hộ gia đình. Nguồn lực này trực tiếp hỗ trợ 4.507 chủ rừng giảm bớt khó khăn, góp phần hạ tỷ lệ nghèo từ 30% xuống các ngưỡng thấp hơn và tạo động lực gắn bó với rừng.

Công nghệ GIS đã hỗ trợ giải quyết bài toán kỹ thuật nào trong luận văn? Hệ thống ArcGIS kết hợp dữ liệu độ cao DEM đã xử lý thành công quy trình 14 bước nội suy thủy văn, giúp xác định chính xác tọa độ 9 điểm khai thác nước và bóc tách diện tích rừng đến từng lô, từng trạng thái thảm thực vật cho 9 lưu vực, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật minh bạch cho việc thanh toán tiền dịch vụ môi trường rừng.

Kết luận

• Luận văn đã xác định chính xác tọa độ 9 điểm khai thác nước và ứng dụng công nghệ GIS số hóa hoàn chỉnh ranh giới thủy văn của 9 lưu vực trọng điểm tại huyện Mường La, tiêu biểu là lưu vực thủy điện Nậm Chiến 2 với diện tích 42.314,86 ha.
• Lượng hóa thành công giá trị dịch vụ giữ đất và giữ nước của rừng đầu nguồn theo phương pháp kinh tế môi trường, chứng minh rừng phòng hộ đạt giá trị 2.117 đồng/ha/năm, vượt trội 51,8% so với rừng sản xuất.
• Xác lập bộ hệ số K điều chỉnh chi trả tích hợp (K1 từ 0,8 đến 1,0; K2 từ 0,7 đến 1,0; K3 từ 0,9 đến 1,0) đạt tỷ lệ đồng thuận trên 80% từ 50 đối tượng điều tra thực địa, khắc phục triệt để nhược điểm của cơ chế chi trả cào bằng.
• Đánh giá toàn diện thực trạng giao đất giao rừng tại 16 xã, làm rõ hạn chế khi 55% diện tích rừng phân bổ cho cộng đồng thôn bản và đề xuất giải pháp tái cơ cấu tổ chức quản lý bền vững.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về kỹ thuật số hóa, điều hành cơ chế tài chính linh hoạt, chính sách sinh kế và quy chế giám sát M&E độc lập 3 bên.

Về định hướng tiếp theo, cơ sở dữ liệu số hóa lưu vực và bộ hệ số K cần được chuyển giao cho Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Sơn La trong giai đoạn 2012-2013 để tích hợp vào bản đồ chi trả trực tuyến toàn tỉnh, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các dịch vụ hấp thụ carbon và du lịch sinh thái. Các nhà quản lý, doanh nghiệp năng lượng và cộng đồng nghiên cứu hãy chủ động ứng dụng kết quả luận văn này vào thực tiễn nhằm thúc đẩy quản trị rừng bền vững và bảo đảm an ninh môi trường lưu vực sông Đà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 1.1 Các khái niệm liên quan đến chi trả dịch vụ môi trường rừng 1. Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nước, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên. Môi trường rừng có các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của xã hội và con người, gọi là giá trị sử dụng của môi trường rừng, gồm: bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ ven biển, phòng chống thiên tai, đa dạng sinh học, hấp thụ và lưu giữ các bon, du lịch, nơi cư trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác. Dịch vụ môi trường rừng là công việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng để đáp ứng các nhu cầu của xã hội và đời sống của nhân dân.

Chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) là quan hệ cung ứng và chi trả giữa bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) trả tiền cho bên cung ứng DVMTR.2 Cơ sở khoa học và thực tiễn Mặc dù giá trị môi trường đã được khẳng định và nghiên cứu từ lâu song chúng thường được coi là thứ hàng hoá công cộng. Mọi người đều có thể tự do tiếp cận, tự do sử dụng và hưởng lợi từ giá trị môi trường rừng. Tình trạng ấy, nhất là ở những nước nghèo, đã không khuyến khích người lâm nghiệp bảo vệ và phát triển những giá trị môi trường rừng, dẫn đến thiệt hại cho nhiều ngành sản xuất và đời sống nói chung. Thực tế đó đã buộc người ta phải hợp tác với nhau giữa người làm rừng và những người hưởng lợi chính 4 từ giá trị môi trường rừng, chia sẻ với nhau trách nhiệm trong việc bảo vệ và phát triển những giá trị môi trường rừng.

Giá trị của rừng, đặc biệt giá trị dịch vụ môi trường rừng đang ngày càng được thừa nhận. Nhiều nghiên cứu đã đánh giá giá trị của rừng theo quan điểm tổng giá trị kinh tế. Trên phạm vi toàn cầu, các dịch vụ môi trường rừng được hiểu là các dịch vụ của rừng trong việc: bảo vệ đầu nguồn, hấp thụ các bon, bảo tồn đa dạng sinh học, tạo vẻ đẹp cảnh quan, vv. Theo đó, cơ cấu giá trị cho các loại dịch vụ môi trường của rừng là: hấp thụ các bon chiếm 27%; bảo tồn đa dạng sinh học chiếm 25%; bảo vệ đầu nguồn chiếm 21%; vẻ đẹp cảnh quan chiếm 17% và giá trị khác chiếm 10%; Với tầm quan trọng của rừng trong việc duy trì và cung cấp các dịch vụ môi trường rừng cho cuộc sống và sản xuất, nhiều quốc gia đã và đang tiến hành xây dựng các cơ chế khác nhau nhằm quản lý dịch vụ môi trường rừng trên quan điểm coi dịch vụ môi trường là một loại hàng hoá.

Cơ chế này được gọi phổ biến là “Cơ chế chi trả cho dịch vụ môi trường”. Đây được coi là cơ chế mang tính đột phá nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho việc bảo vệ và phát triển rừng, hướng tới phát triển bền vững của mỗi quốc gia và toàn cầu.2 Tổng luận về các công trình đã công bố về vấn đề nghiên cứu 1.1 Trên thế giới Đến nay trên thế giới đã có nhiều chương trình chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES). Chúng được chia thành nhóm các chương trình PES tự nguyện và PES chính phủ. Trong chương trình PES tự nguyện, cả nhà cung cấp dịch vụ môi trường và người sử dụng dịch vụ đều tự nguyện trên cơ sở hợp đồng.

Ngược lại, trong các chương trình PES chính phủ tài trợ thường chỉ tự nguyện ở bên nhà cung cấp, còn người sử dụng dịch vụ môi trường rừng sẽ chi trả qua các dạng phí và lệ phí bắt buộc. 5 Có thể kể đến một số chương trình PES tự nguyện ở Los Negros Bolivia (Asquith et al., 2008), ở Pimampiro Ecuador (Wunder and Albán, 2008), ở Vittel Pháp (Perrot-Maître, 2006), và một số chương trình PES chính phủ như chương trình bảo vệ đất dốc ở Trung Quốc (Bennett, 2008), Chương trình PES ở Costa Rica (Pagiola, 2008), chương trình PES ở Mexico (Muñoz- Piña et al., 2008-this issue), chương trình dịch vụ bảo tồn ở Mỹ (Claassen et al., 2008), chương trình vùng nhạy cảm môi trường và sơ đồ quản lý quốc gia ở Anh (Dobbs and Pretty, 2008), dự án mô hình Northeim ở Đức (Bertke and Marggraf, 2004), chương trình Wimmera ở Úc (Shelton and Whitten, 2005), chương trình tương tự chi trả dịch vụ môi trường ở CAMPFIRE, Zimbabwe (Frost and Bond, 2008), chương trình hoạt động vì nước ở Nam Phi (Turpie et al. Từ cuộc điều tra toàn cầu về tất cả các chương trình Chi trả cho các DVMTR, Châu Mỹ La tinh được xem là nơi dẫn đầu với tổng số 101 chương trình chi trả, trong đó 36 chương trình đang hoạt động và được ghi nhận có giao dịch trong năm 2008, sản sinh ra 31 triệu đô-la Mỹ cho các biện pháp bảo tồn vùng đầu nguồn và tác động tới 2.3 triệu héc-ta. Được thực hiện bởi sự hình thành của Quỹ nước đầu tiên ở Ecuador, sau đó ở Colombia, Brazil, và hiện nay là Peru, việc sử dụng công cụ này để gây quỹ cho bảo tồn vùng thượng nguồn bởi những người sử dụng dưới hạ lưu được công bằng nhằm trải rộng ra những nơi khác trong vùng và đóng vai trò mô hình nhân rộng tới các thị trường hệ sinh thái khác trên khắp thế giới.

Câu chuyện về Châu Á kém năng động hơn mặc dầu nghiên cứu đó chỉ ra rằng 33 chương trình trong đó có 9 chương trình được ghi nhận hoạt động trong năm 2008 và một số chương trình đó được thực hiện từ giữa những năm 80. Tổng giá trị chi trả là 1,8 triệu đô năm 2008 có ảnh hưởng tới gần 110 ngàn héc-ta đất. Hoạt động được thực hiện bởi các dự án được thành lập và hỗ 6 trợ bởi RUPES (Đền đáp Người dân ngèo Vùng cao vì các Dịch vụ Hệ sinh thái) như là nỗ lực nghiên cứu nhằm xây dựng các chương trình dịch vụ môi trường thực tế ở Đông Nam Á. Số lượng và chủng loại các chương trình PES ở Trung Quốc đang tăng nhanh trong những năm gần đây, từ 8 chương trình năm 1999 đến hơn 47 năm 2008 với tổng giá trị giao dịch khoảng 7.8 tỷ đô-la Mỹ đó tác động đến hơn 290 triệu ha đất.

Các chương trình chi trả cho dịch vụ rừng hiện nay ở Trung Quốc hầu hết thực hiện bởi chính phủ và nhiều chương trình đó được thành lập nhằm đáp lại kêu gọi của chính quyền trung ương nhằm thúc đẩy sự phát triển và đổi mới trong “các cơ chế đền bù sinh thái”. Một động lực tiềm năng khác cho chi trả dịch vụ môi trường rừng ở cả cấp tỉnh và quốc gia là từ hệ thống mới về mua bán quyền sả thải vào nước. Các hoạt động hiện nay bao gồm việc thành lập diễn đàn mua bán quyền sả thải, cho thấy rằng hệ thống này có sẽ thực hiện sớm ở nhiều nơi trên toàn Trung Quốc. Tổng số chương trình PES ở Châu Phi là 20 với khoảng 10 chương trình đang hoạt động vào năm 2008 đem lại tổng giá trị chi trả là 62,7 triệu đô-la mỹ với gần 200 ngàn ha đất.

Trong hầu hết các trường hợp, các hoạt động quản lý rừng ở Châu Phi là một phần trong các chương trình bảo tồn hệ sinh thái quốc gia trong đó bao gồm đầu tư cho tăng cường và phục hồi các dịch vụ vùng đầu nguồn, và cải thiện năng lực cho cộng đồng địa phương nhằm xác định, hình thành và thực hiện các hoạt động quản lý gắn với hệ sinh thái. Một số nhận xét về PES trên thế giới như sau: - Cho đến nay các chương trình PES chủ yếu vẫn là các chương trình chính phủ. Thực tế, người làm rừng ít có khả năng quản lý được giá trị dịch vụ môi trường rừng nên để thực hiện được chi trả DVMTR thường cần sự hỗ trợ của nhà nước và khi đó việc chi trả DVMTR được xem là bắt buộc. 7 - Các chương trình PES đều được hình thành trong những năm gần đây, sớm nhất là chương trình dịch vụ bảo tồn ở Mỹ được khởi xướng năm 1983, còn lại chủ yếu từ những năm 90 trở lại đây.

- Mục tiêu của PES rất đa dạng, trong đó có bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan, bảo vệ đất ướt, bảo vệ đất, bảo vệ động vật hoang dã, kiểm soát sự nhiễm mặn, tích luỹ Carbon, v. Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là các chương trình bảo vệ nguồn nước. Đây là một trong những hiệu quả môi trường quan trọng nhất của rừng. Các chương trình PES tự nguyện chủ yếu hướng vào bảo vệ nguồn nước.

- Các chương trình PES ưu tiên cho các hoạt động bảo tồn rừng, trồng rừng mới và tái trồng rừng, công nghệ mới trong chăn nuôi bò sữa, nông lâm kết hợp, canh tác nông nghiệp thân thiện, bảo vệ đa dạng sinh học, thay đổi sử dụng đất, bảo tồn cảnh quan thiên, loại trừ sinh vật xâm hại v. Tuy nhiên, tập trung nhiều nhất vẫn là bảo tồn rừng, trồng rừng và phát triển nông nghiệp thân thiện môi trường. - Đối tượng chi trả DVMTR gồm nhiều thành phần khác nhau từ chính quyền địa phương, sở ban ngành địa phương, tập đoàn điện lực, chính quyền Trung ương, cơ quan lâm nghiệp, chính phủ, quỹ tư nhân, tài trợ quốc tế, người dân sử dụng nước. Phần lớn trong số họ là các tổ chức và cơ quan chính phủ và phi chính phủ.

- Đối tượng hưởng lợi từ PES là người sử dụng nguồn nước ở địa phương; nông dân, người không sử dụng đồng hồ đo nước, cơ quan tổ chức trên lưu vực sông, người sử dụng nước ở hạ lưu, khách du lịch, công đồng bảo tồn toàn cầu v. Nhìn chung đối tượng được hưởng lợi cả cộng đồng và là toàn xã hội. - Đối tượng khởi xướng PES chủ yếu là các chính phủ, tổ chức phi chính phủ, tổ chức hưởng lợi, chính quyền Trung ương, bộ tài nguyên nước, lâm 8 nghiệp và môi trường, các trường đại học, chính quyền địa phương v. Nhìn chung đây là những cơ quan và tổ chức có khả năng liên kết và hỗ trợ đàm phán hoặc ra quyết định, lập chính sách v.

- Vùng thực hiện PES chủ yếu là các vùng thượng nguồn lưu vực sông, đất dốc vùng đầu nguồn, vùng đất cao nguyên, đồng cỏ, ven biển, đất cộng và quy mô toàn quốc. Như vậy, một số chương trình tập trung vào những vùng sinh thái nhạy cảm, còn gần 50% chương trình có quy mô toàn quốc.