Luận án cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước ở việt nam

Luận án phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới tổ chức, hoạt động thanh tra nhà nước tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Pham Tuan Khai
• Người hướng dẫn: Pho Giao Su - Pho Tien Si Khoa Hoc Luat Hoc Le Binh Vong
• Trường học: Dai Hoc Quoc Gia Ha Noi - Truong Dai Hoc Khoa Hoc Xa Hoi Va Nhan Van
• Chuyên ngành: Ly Luan Nha Nuoc Va Phap Quyen
• Đề tài: Đổi Mới Tổ Chức Và Hoạt Động Của Thanh Tra Nhà Nước Ở Việt Nam: Cơ Sở Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luan an pho tien si khoa hoc luat hoc
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: THANH TRA - CHỨC NĂNG THIẾT YẾU CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
• 1.1. Tiết 1: Khái niệm, đặc điểm và phạm vi hoạt động của thanh tra
• 1.1.1. 1. Khái niệm thanh tra
• 1.1.2. 2. Đặc điểm của thanh tra
• 1.1.3. 3. Phạm vi hoạt động của thanh tra
• 1.2. Tiết 2: Vai trò của chức năng thanh tra trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay
• 2. CHƯƠNG II: TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NHÀ NƯỚC - LỊCH SỬ VÀ THỰC TRẠNG
• 2.1. Tiết 1: Lịch sử hình thành, phát triển của thanh tra nhà nước Việt Nam
• 2.1.1. 1. Giai đoạn thứ nhất: Từ 1945 đến 1954 - thanh tra nhà nước phục vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc
• 2.1.2. 2. Giai đoạn thứ hai: Từ 1955 đến 1975 - thanh tra nhà nước phục vụ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
• 2.1.3. 3. Giai đoạn thứ ba: Từ 1976 đến 1990 - thanh tra nhà nước trong thời kỳ đất nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội
• 2.2. Tiết 2: Tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước theo pháp luật hiện hành
• 2.2.1. 1. Phân loại các cơ quan thanh tra nhà nước. Tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước theo pháp luật hiện hành
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NHÀ NƯỚC
• 3.1. Tiết 1: Quan điểm đổi mới tổ chức và hoạt động đối với thanh tra nhà nước
• 3.2. Tiết 2: Hoàn thiện địa vị pháp lý của các cơ quan thanh tra
• 3.2.1. 1. Hoàn thiện hệ thống tổ chức của thanh tra nhà nước
• 3.2.2. 2. Vấn đề phân định thẩm quyền của thanh tra nhà nước
• 3.3. Tiết 3: Tăng thêm quyền hạn cho các tổ chức thanh tra nhà nước
• 3.4. Tiết 4: Đổi mới các hình thức và phương pháp thanh tra
• 3.5. Tiết 5: Đào tạo đội ngũ thanh tra viên có phẩm chất và nghiệp vụ cao, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước
• 3.6. Tiết 6: Hoàn thiện pháp luật thanh tra

Tóm tắt

I. Đổi mới tổ chức

Đổi mới tổ chức là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh cải cách hành chính nhà nước. Việc tái cấu trúc hệ thống thanh tra nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và đảm bảo tính minh bạch. Các cơ quan thanh tra cần được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho thấy, việc đổi mới tổ chức không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn quản lý nhà nước.

1.1. Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của đổi mới tổ chức thanh tra nhà nước dựa trên các nguyên tắc quản lý hiện đại, đảm bảo tính hệ thống và hiệu quả. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tái cấu trúc tổ chức cần tuân thủ các nguyên tắc khoa học, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam. Thanh tra nhà nước cần được xác định rõ vai trò, chức năng trong hệ thống quản lý nhà nước.

1.2. Thực tiễn thanh tra

Thực tiễn thanh tra cho thấy nhiều bất cập trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra. Các quy định pháp luật hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, dẫn đến tình trạng chồng chéo, thiếu hiệu quả. Việc đổi mới tổ chức cần dựa trên phân tích thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

II. Hoạt động thanh tra

Hoạt động thanh tra là một trong những chức năng quan trọng của quản lý nhà nước. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra đòi hỏi sự đổi mới cả về phương pháp và hình thức. Chính sách thanh tra cần được hoàn thiện để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. Các cơ quan thanh tra cần được trao thêm quyền hạn để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

2.1. Phương pháp thanh tra

Phương pháp thanh tra cần được đổi mới theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả. Các phương pháp truyền thống cần được cải tiến, kết hợp với các phương pháp mới như thanh tra trực tuyến, thanh tra dựa trên dữ liệu lớn.

2.2. Chất lượng thanh tra

Chất lượng thanh tra là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra. Việc nâng cao chất lượng thanh tra đòi hỏi sự đầu tư vào đào tạo đội ngũ thanh tra viên, cải thiện quy trình và phương pháp làm việc. Các cơ quan thanh tra cần được đánh giá thường xuyên để đảm bảo chất lượng hoạt động.

III. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Cơ sở lý luận và thực tiễn là nền tảng quan trọng để đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước. Các nghiên cứu lý luận cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và quy định pháp luật. Thực tiễn thanh tra giúp nhận diện các vấn đề tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

3.1. Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của đổi mới thanh tra nhà nước dựa trên các nguyên tắc quản lý hiện đại, đảm bảo tính hệ thống và hiệu quả. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tái cấu trúc tổ chức cần tuân thủ các nguyên tắc khoa học, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam.

3.2. Thực tiễn thanh tra

Thực tiễn thanh tra cho thấy nhiều bất cập trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra. Các quy định pháp luật hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, dẫn đến tình trạng chồng chéo, thiếu hiệu quả. Việc đổi mới tổ chức cần dựa trên phân tích thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án "Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước ở Việt Nam" do nghiên cứu sinh Phạm Tuấn Khải thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. PTS. Lê Bình Vọng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (Chuyên ngành: Lý luận Nhà nước và Pháp quyền, Mã số: 5.01, năm 1996) là công trình nghiên cứu chuyên khảo tiên phong ở bậc tiến sĩ luật học về thiết chế thanh tra trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh đổi mới toàn diện nền kinh tế và cải cách hành chính nhà nước. Bối cảnh khoa học của nghiên cứu đặt tại giao điểm lịch sử khi Việt Nam chuyển dịch từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiệm vụ trọng tâm được Đảng và Nhà nước xác định là "tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước nền hành chính" [33, tr. 32].

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu được xác định là sự thiếu vắng một hệ thống lý luận khoa học hoàn chỉnh và nhất quán về địa vị pháp lý, bản chất quyền lực và mô hình tổ chức của cơ quan thanh tra nhà nước tương thích với cơ chế kinh tế mới. Sau khi Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 được ban hành, thực tiễn nảy sinh nhiều xung đột thẩm quyền và nhận thức bất cập giữa thanh tra hành chính nhà nước với các thiết chế kiểm soát mới xuất hiện như Tòa án kinh tế, Trọng tài kinh tế, Trọng tài phi chính phủ, và đặc biệt là sự hình thành của Tòa án hành chính (1996) cùng chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật (kiểm sát chung) của Viện kiểm sát nhân dân.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học cốt lõi:

1. Câu hỏi 1: Bản chất pháp lý và vị trí chức năng của thanh tra nhà nước trong chu trình quản lý hành chính nhà nước là gì và phân biệt như thế nào với các thiết chế kiểm tra, kiểm soát, giám sát, tài phán?
   • Giả thuyết 1 (H1): Thanh tra không phải là hoạt động cưỡng chế biệt lập mà là một chức năng thiết yếu, một mắt xích phản hồi ngược (feedback loop) hữu cơ nội tại của nền hành chính công nhằm bảo đảm tính hợp pháp và tính hợp lý của hoạt động quản lý.
2. Câu hỏi 2: Quá trình vận động lịch sử của tổ chức thanh tra Việt Nam từ năm 1945 đến 1996 đã bộc lộ những quy luật và khiếm khuyết cơ cấu nào?
   • Giả thuyết 2 (H2): Hệ thống thanh tra qua các thời kỳ mang nặng tính trực thuộc phân tán, thiếu sự độc lập tương đối trong kết luận và xử lý, dẫn đến hiện tượng hành chính hóa và suy giảm hiệu lực thực tế.
3. Câu hỏi 3: Mối quan hệ phân định thẩm quyền giữa thanh tra nhà nước theo cấp hành chính (thẩm quyền chung) và thanh tra nhà nước chuyên ngành (thẩm quyền riêng) nên được thiết kế như thế nào?
   • Giả thuyết 3 (H3): Sự chồng chéo giữa thanh tra cấp và thanh tra ngành làm suy yếu năng lực kiểm soát vĩ mô, đòi hỏi tái cấu trúc theo hướng chuẩn hóa chức năng và tăng quyền hạn chế định cho thanh tra viên.
4. Câu hỏi 4: Giải pháp tổng thể nào về tổ chức và lập pháp giúp nâng cao vị thế của cơ quan thanh tra trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa?
   • Giả thuyết 4 (H4): Cần hoàn thiện chế định pháp luật thanh tra, nâng cấp từ Pháp lệnh lên Luật Thanh tra, bảo đảm nguyên tắc hoạt động độc lập chỉ tuân theo pháp luật và gắn kết cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo với tài phán hành chính.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết Mác - Lênin về kiểm tra, giám sát nhà nước, lý luận nhà nước pháp quyền và lý thuyết điều khiển học trong quản lý hành chính (Cybernetics in Public Administration). Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình 51 năm lịch sử thể chế (1945–1996), phân tích toàn diện kho ngữ liệu pháp điển gồm 4 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992), Pháp lệnh Thanh tra 1990, hàng chục sắc lệnh, luật chuyên ngành và hơn 10 nghị định quản lý hành chính kinh tế - xã hội.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong nước và quốc tế cho thấy các học giả tiếp cận chế định thanh tra qua nhiều trường phái học thuật:

1. Trường phái Xô-viết và Đông Âu cũ: Các công trình của E. Schorina, V. M. Turovtsev (Liên Xô), P. Stainov (Bulgaria), và các nhà luật học Cộng hòa Dân chủ Đức (với mô hình Thanh tra Công Nông - ABI theo Luật năm 1980) nhấn mạnh bản chất giai cấp của thanh tra, xem thanh tra là công cụ của quyền lực nhà nước kết hợp với sự tham gia kiểm tra sâu rộng của quần chúng công nông.
2. Trường phái Tây Âu và Đức hiện đại: Các học giả như Christoph Reichard, Ernst Forsthoff, Schwacke, Jaworsky và Bretzinger tiếp cận thanh tra qua lăng kính luật hành chính so sánh và hiệu quả công vụ, phân tách rạch ròi giữa kiểm toán tài chính công lập pháp và thanh tra hành chính nội bộ chuyên ngành (Fachinspektionen).
3. Các công trình luật học trong nước đầu thập niên 1990: Nghiên cứu của PTS. Lê Bình Vọng về tài phán hành chính và giải quyết khiếu nại, PTS. Nguyễn Cửu Việt về thanh tra như phương thức riêng bảo đảm pháp chế, PTS. Trần Ngọc Đường (Đề tài khoa học mã số 93-98-413/ĐT 1994) về thanh tra phòng ngừa tham nhũng, cùng các bài viết của PGS. PTS. Nguyễn Niên, PTS. Trần Quốc Trưởng, Phạm Văn Khánh trên Tạp chí Thanh tra và Tạp chí Nhà nước và Pháp luật.

Các cuộc tranh luận học thuật trung tâm thể hiện qua hai luồng ý kiến đối nghịch:

• Quan điểm thứ nhất: Đề xuất đặt hệ thống Thanh tra Nhà nước trực thuộc Quốc hội, hoạt động độc lập hoàn toàn khỏi hệ thống hành pháp nhằm đảm bảo tính khách quan tối đa và quyền lực tuyệt đối (tương tự mô hình Viện Giám sát / Kiểm toán tại một số nước).
• Quan điểm thứ hai (quan điểm của tác giả luận án): Khẳng định thanh tra là chức năng tự thân, không thể bóc tách của cơ quan hành pháp. Cơ quan hành pháp phải tự kiểm tra, thanh tra chính mình; do đó, thanh tra phải nằm trong bộ máy hành chính nhà nước nhưng cần được trao địa vị pháp lý độc lập tương đối về chuyên môn nghiệp vụ để tránh hiện tượng "vừa đá bóng, vừa thổi còi".

So sánh với các nghiên cứu và mô hình thể chế quốc tế:

• Cộng hòa Liên bang Đức: Hệ thống kiểm soát tách biệt rõ rệt giữa Cục Kiểm toán Liên bang (Bundesrechnungshof - độc lập, báo cáo Quốc hội theo Luật Kiểm toán Liên bang 1982) với mạng lưới thanh tra chuyên môn, thanh tra ủy quyền thuộc các Bộ ngành.
• Hoa Kỳ: Thiết chế Cơ quan Tổng Kiểm toán/Giám sát (GAO - General Accounting Office trực thuộc Quốc hội) giữ vai trò kiểm soát tài chính vĩ mô bên cạnh hệ thống Tổng Thanh tra (Inspectors General) được bố trí tại từng Bộ chuyên ngành nhưng có cơ chế báo cáo kép (vừa báo cáo Bộ trưởng vừa báo cáo Nghị viện khi phát hiện sai phạm nghiêm trọng).

Luận án định vị tính tiên phong bằng cách tổng hợp có phê phán các mô hình trên để đề xuất mô hình thanh tra hành chính nhà nước tập trung, thống nhất, kết hợp giữa thanh tra theo cấp hành chính lãnh thổ và thanh tra chuyên ngành kỹ thuật, phù hợp với nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng tại Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm học thuyết lý luận nhà nước và pháp luật về kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua 4 luận điểm lý thuyết:

• Mệnh đề 1 (P1): Tính đồng nhất hữu cơ giữa quản lý và thanh tra. Thanh tra không phải yếu tố ngoại lai mà là giai đoạn khép kín chu trình quản lý. Luận án khẳng định: "quản lý đồng thời phải có thanh tra, quản lý và thanh tra đó là một chứ không phải là hai" [9, tr. 544]. Nếu thiếu thanh tra, hoạt động quản lý sẽ trở nên mù quáng, quan liêu; ngược lại, nếu thanh tra tách rời mục tiêu quản lý sẽ dẫn đến nguy cơ tự thân hóa và cản trở sự vận hành của đời sống kinh tế.
• Mệnh đề 2 (P2): Bản chất quyền lực và giới hạn cưỡng chế. Bác bỏ quan điểm quy chụp thanh tra là một biện pháp cưỡng chế nhà nước thuần túy [144], luận án luận giải: Cưỡng chế chỉ là yếu tố bảo đảm cá biệt của quyền lực; thanh tra là hoạt động thường xuyên, mang tính xã hội và dân chủ sâu sắc. Tuy nhiên, để thanh tra đạt hiệu lực thực tế, "thanh tra thiếu quyền lực là thanh tra suông" [10, tr. 34].
• Mệnh đề 3 (P3): Tính hai mặt của chuẩn mực đánh giá (Legality vs. Reasonableness). Khác với Tòa án và Viện Kiểm sát vốn chỉ phán xét dựa trên tính hợp pháp (Legality), thanh tra hành chính nhà nước đồng thời xem xét cả tính hợp pháp và tính hợp lý (Reasonableness) của các quyết định và hành vi hành chính. Đóng góp này giải quyết căn cơ bài toán ngăn ngừa bệnh quan liêu vô trách nhiệm, triệt tiêu các quyết định quản lý đúng luật về hình thức nhưng phi thực tế và triệt tiêu động lực phát triển.
• Mệnh đề 4 (P4): Bản chất giai cấp và tính nhân dân của thanh tra xã hội chủ nghĩa. Vận dụng luận điểm của V. I. Lênin: "bản chất của thanh tra là ở chỗ: ai kiểm tra ai, tức là giai cấp nào bị thanh tra và giai cấp nào thực hiện việc thanh tra" [8, tr. 352], luận án chứng minh sự chuyển biến từ thanh tra bóc lột của giai cấp thống trị sang thanh tra của nhân dân lao động, trong đó cơ quan thanh tra vừa là công cụ bảo đảm kỷ cương phép nước, vừa là kênh phản ánh thông tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Luật Hành chính, Khoa học Quản lý và Xã hội học Pháp luật:

1. Nguồn gốc từ nguyên học: Khai thác gốc từ Latinh inspectere mang nghĩa "nhìn vào bên trong", định vị thanh tra là sự xem xét tại chỗ, có tính trực thuộc thẩm quyền từ chủ thể quản lý đến đối tượng chấp hành.
2. Cấu trúc ma trận thẩm quyền 2 chiều:
   • Chiều dọc: Thanh tra Nhà nước theo cấp hành chính (Thanh tra Chính phủ $\rightarrow$ Thanh tra Tỉnh/Thành phố $\rightarrow$ Thanh tra Huyện/Quận).
   • Chiều ngang: Thanh tra Nhà nước chuyên ngành (Thanh tra Bộ/Ngành $\rightarrow$ Thanh tra Sở $\rightarrow$ Thanh tra viên chuyên môn về giao thông, tài chính, khoáng sản, lâm nghiệp).
3. Khung phân định khái niệm phân tích (Taxonomy of Control Functions):

Thiết chế / Hoạt động	Chủ thể tiến hành	Bản chất quan hệ	Phạm vi thẩm định	Biện pháp tác động
Thanh tra Nhà nước	Cơ quan thanh tra thuộc bộ máy hành pháp	Quan hệ trực thuộc hành chính	Tính hợp pháp và tính hợp lý	Kiến nghị sửa đổi, đình chỉ hành vi, xử phạt hành chính, chuyển hồ sơ tư pháp
Giám sát tối cao	Quốc hội, HĐND các cấp	Cơ quan quyền lực nhà nước đại diện	Tính hợp hiến, hợp pháp và đường lối chính trị	Bãi bỏ văn bản sai trái, miễn nhiệm, bất tín nhiệm nhân sự
Kiểm sát chung	Viện Kiểm sát nhân dân	Cơ quan tư pháp độc lập	Tính tuân thủ pháp luật (Hợp pháp)	Kháng nghị, yêu cầu đình chỉ, khởi tố vụ án hình sự
Xét xử hành chính	Tòa án nhân dân (Tòa Hành chính)	Cơ quan xét xử độc lập theo tố tụng	Tính hợp pháp của hành vi/quyết định hành chính bị kiện	Tuyên hủy quyết định trái luật, buộc bồi thường thiệt hại

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) trong khoa học pháp lý:

• Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Research Design): Phân tích tương tác ở 3 cấp độ: Cấp độ vĩ mô (Hệ thống thể chế chính trị, Hiến pháp), Cấp độ trung mô (Bộ máy thanh tra các Bộ, Ngành, Tỉnh/Thành phố) và Cấp độ vi mô (Nhiệp vụ của Đoàn thanh tra và cá nhân Thanh tra viên).
• Mẫu khảo sát văn bản quy phạm pháp luật: Khảo sát toàn diện 100% các văn bản luật và dưới luật liên quan đến thanh tra từ năm 1945 đến 1996, bao gồm: Sắc lệnh số 64/SL (1945), Sắc lệnh số 261/SL (1956), Pháp lệnh Thanh tra (1990), Nghị định 23/HĐBT (1991), Nghị định 52/HĐBT (1992), Nghị định 14/HĐBT (1992), Nghị định 146/HĐBT (1991), Nghị định 36/CP (1995), Nghị định 49/CP (1995), cùng các đạo luật chuyên ngành (Luật Đất đai 1993, Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân 1989, Luật Phổ cập giáo dục tiểu học 1989).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Tác giả thiết lập quy trình nghiên cứu 4 bước chặt chẽ:

1. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Đi từ cái chung (quản lý xã hội) đến cái riêng (thanh tra hành chính nhà nước), bóc tách các thuộc tính bản chất khỏi các hiện tượng hình thức nhất thời.
2. Phương pháp phân tích quy phạm (Normative Legal Analysis): Mổ xẻ cơ chế điều chỉnh của các quy phạm pháp luật hiện hành, phát hiện các "lỗ hổng" pháp lý trong Pháp lệnh Thanh tra 1990 về quyền hạn tạm đình chỉ công tác, niêm phong tài sản và xử lý sau thanh tra.
3. Phương pháp lịch sử - cụ thể: Chia tiến trình phát triển 50 năm của Thanh tra Nhà nước Việt Nam thành 3 giai đoạn rõ rệt:
   • Giai đoạn 1 (1945–1954): Phục vụ kháng chiến và kiến quốc, khởi đầu từ Ban Thanh tra Đặc biệt (Sắc lệnh 64/SL ký ngày 23/11/1945 với thẩm quyền tư pháp đặc biệt: giám sát, truy tố và cử ủy viên ngồi ghế công tố tại Tòa án đặc biệt).
   • Giai đoạn 2 (1955–1975): Phục vụ cải tạo, xây dựng CNXH ở miền Bắc và kháng chiến chống Mỹ cứu nước (thành lập Ban Thanh tra Trung ương của Chính phủ).
   • Giai đoạn 3 (1976–1990): Thanh tra trong thời kỳ đất nước thống nhất đi lên CNXH (Ủy ban Thanh tra Nhà nước).
4. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu thể chế thanh tra Việt Nam với các mô hình tại Pháp (Tổng Thanh tra Bộ), CHLB Đức (Kiểm toán Liên bang và Thanh tra chuyên ngành), Thụy Điển (Ombudsman bảo vệ dân quyền), Hoa Kỳ (GAO và Tổng Thanh tra) và Đài Loan (Viện Kiểm sát/Thanh tra độc lập).

Dữ liệu và phân tích

Nguồn dữ liệu của luận án được kiểm định độ tin cậy thông qua tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation):

• Dữ liệu lập pháp: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định.
• Dữ liệu thực tiễn quản lý: Báo cáo công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và các biên bản kết luận thanh tra kinh tế - xã hội giai đoạn 1990–1995.
• Nguồn dữ liệu lý thuyết: Hơn 160 tài liệu tham khảo chuyên ngành luật học, chính trị học trong nước và quốc tế (Nga, Đức, Pháp, Bulgaria).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xác lập bản chất kép của đối tượng thẩm định: Hoạt động thanh tra là công cụ duy nhất trong bộ máy nhà nước có chức năng thẩm tra đồng thời cả tính hợp pháp và tính hợp lý của hành vi quản lý. Sự phát hiện này chứng minh rằng việc áp dụng máy móc các quy định pháp luật mà bỏ qua tính khả thi và hợp lý thực tiễn sẽ triệt tiêu hiệu quả kinh tế.
2. Làm rõ ranh giới giữa thẩm quyền quyền lực và biện pháp cưỡng chế: Phân tích phản biện chỉ ra rằng quyền đình chỉ hành vi sai trái, niêm phong tài liệu, tạm giữ giấy phép chỉ là các công cụ phái sinh nhằm phục vụ mục tiêu phòng ngừa và chấn chỉnh, không làm thay đổi bản chất thanh tra vốn là hoạt động phân tích - đánh giá - hoàn thiện chính sách.
3. Định danh mối quan hệ tiền tài phán giữa Thanh tra và Tòa Hành chính: Luận án chỉ ra rằng giải quyết khiếu nại, tố cáo qua cơ quan thanh tra đóng vai trò là giai đoạn "tiền tòa án" (Pre-judicial stage), giải tỏa hơn 80% các tranh chấp hành chính tại chỗ, giảm tải áp lực cho hệ thống Tòa án hành chính mới thành lập.
4. Khái quát hóa 3 quy luật vận động của thể chế thanh tra Việt Nam:
   • Quy luật gắn kết với nhiệm vụ chính trị - kinh tế của từng thời kỳ.
   • Quy luật thể chế hóa thẩm quyền từ sắc lệnh hành chính sang quy phạm luật học thực định.
   • Quy luật dân chủ hóa: Mở rộng sự tham gia của quần chúng thông qua Thanh tra Nhân dân và quyền khiếu nại, tố cáo của công dân.

Implications đa chiều

• Đóng góp cho lý luận luật hành chính: Bổ sung và hoàn thiện học thuyết về các giai đoạn của chu trình quản lý nhà nước, xác lập cơ sở khoa học cho việc phân định ranh giới giữa chức năng kiểm sát tư pháp (Viện Kiểm sát) với chức năng thanh tra hành chính (Chính phủ).
• Đổi mới phương pháp luận lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 và Pháp lệnh Khiếu nại, Tố cáo của công dân; tạo tiền đề lý luận cho sự ra đời của Luật Thanh tra năm 2004.
• Kiến nghị tái cấu trúc bộ máy thực tiễn:
  1. Tăng cường quyền hạn độc lập cho tổ chức thanh tra: Trao quyền ra quyết định xử lý trực tiếp thay vì chỉ dừng lại ở mức "kiến nghị, đề nghị" thụ động.
  2. Phân định rạch ròi giữa thanh tra hành chính nhà nước (theo cấp) và thanh tra chuyên ngành (theo lĩnh vực kỹ thuật).
  3. Xây dựng tiêu chuẩn chức danh và quy chế công vụ chuyên biệt cho ngạch Thanh tra viên (Inspectorate Civil Service Status) nhằm bảo đảm tính liêm chính và bản lĩnh chuyên môn.

---

Limitations và Future Research

• Hạn chế về bối cảnh lịch sử: Luận án được hoàn thành năm 1996, thời điểm thiết chế Tòa án hành chính tại Việt Nam vừa mới được thành lập theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (1995) và Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính (1996), do đó chưa có đủ dữ liệu thực chứng dài hạn để lượng hóa mối tương tác giữa phán quyết của Tòa Hành chính và kết luận của Thanh tra.
• Hạn chế về phương pháp định lượng: Do điều kiện khoa học pháp lý giai đoạn 1990s, nghiên cứu chủ yếu sử dụng phương pháp định tính, phân tích quy phạm và lịch sử - so sánh; thiếu vắng các mô hình kinh tế lượng hoặc phân tích dữ liệu thống kê xã hội học quy mô lớn về chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis) của các cuộc thanh tra.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Nghiên cứu cơ chế kiểm soát chéo giữa Kiểm toán Nhà nước (thành lập năm 1994) và Thanh tra Chính phủ trong quản lý ngân sách quốc gia.
  2. Ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa dữ liệu quản lý trong hoạt động thanh tra chuyên ngành.
  3. Hoàn thiện cơ chế bảo vệ người tố cáo tham nhũng và tính công khai, minh bạch của kết luận thanh tra trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
  4. Cơ chế tư pháp hóa một phần hoạt động thanh tra đối với các hành vi tham nhũng kinh tế phức tạp.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là một trong những công trình tiên phong đặt nền móng lý luận cho chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp quyền cũng như Luật Hành chính tại Việt Nam về chuyên đề kiểm soát hành chính. Công trình trở thành giáo trình, tài liệu tham khảo bắt buộc cho công tác đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ và bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra viên tại Trường Cán bộ Thanh tra.
• Ảnh hưởng chính sách và lập pháp: Các đề xuất trong Chương III của luận án đã được Ban Soạn thảo tiếp thu trực tiếp trong quá trình xây dựng Luật Khiếu nại, Tố cáo năm 1998 và Luật Thanh tra năm 2004, đặc biệt là các quy định về địa vị pháp lý độc lập của đoàn thanh tra và tiêu chuẩn bổ nhiệm thanh tra viên.
• Lợi ích xã hội: Góp phần chuẩn hóa quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo vệ quyền dân chủ của công dân và nâng cao hiệu quả phòng ngừa tham nhũng, lãng phí trong các cơ quan công quyền.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Luật học: Kế thừa khung lý thuyết phân tích chức năng quản lý và phương pháp luận so sánh thể chế kiểm soát quyền lực.
• Chuyên viên Ban Soạn thảo Pháp luật (Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp, Thanh tra Chính phủ): Khai thác các luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế thanh tra, kiểm tra và phân định thẩm quyền xử phạt hành chính.
• Đội ngũ Thanh tra viên và Thủ trưởng cơ quan hành chính: Nắm vững bản chất hai mặt (hợp pháp và hợp lý) để nâng cao chất lượng các kết luận thanh tra, hạn chế tình trạng lạm quyền hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
• Cơ quan Kiểm sát và Tòa án: Sử dụng các tiêu chí phân định chức năng để phối hợp hiệu quả trong hoạt động điều tra, kiểm sát và xét xử các vụ án hành chính, kinh tế.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án mở rộng học thuyết luật hành chính như thế nào?

Luận án đã mở rộng học thuyết quản lý hành chính học bằng việc chứng minh rằng: Thanh tra không chỉ là hoạt động hậu kiểm nhằm phát hiện sai phạm để áp dụng chế tài, mà bản chất cốt lõi là kênh giao tiếp phản hồi ngược (Cybernetic Feedback Mechanism) của hệ thống quản lý. Luận án xác lập nguyên tắc thẩm định kép: thanh tra phải phán xét hành vi quản lý trên cả hai trục tính hợp pháp và tính hợp lý, từ đó biến thanh tra thành công cụ tối ưu hóa hiệu quả công quyền chứ không đơn thuần là thiết chế trừng phạt.

2. Điểm đột phá về phương pháp luận so với các công trình trước đó là gì?

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ phân tích tĩnh tại từng điều khoản pháp luật riêng lẻ, luận án đã thiết lập phương pháp tiếp cận hệ thống - lịch sử - so sánh đa chiều. Tác giả đã đặt thiết chế thanh tra trong sự vận động biện chứng suốt 51 năm lịch sử thể chế Việt Nam (1945–1996), đặt cạnh các thiết chế kiểm soát quyền lực khác (Viện Kiểm sát, Tòa án, Thanh tra Nhân dân) và đối chiếu trực tiếp với 5 mô hình thanh tra - kiểm toán trên thế giới (Pháp, Đức, Hoa Kỳ, Thụy Điển, Đài Loan).

3. Phát hiện nào trong luận án mang tính phản trực giác (counter-intuitive) nhất?

Phát hiện phản trực giác nhất là: Việc gia tăng quyền năng cưỡng chế chưa chắc đã nâng cao hiệu lực của thanh tra, mà yếu tố quyết định lại là tính độc lập tương đối và tính hợp lý trong kết luận thanh tra. Nhiều quan điểm đương thời lầm tưởng rằng thanh tra kém hiệu quả là do thiếu quyền bắt giữ, phong tỏa tài sản; luận án đã chứng minh sự nhầm lẫn giữa bản chất thanh tra với điều tra hình sự, khẳng định sức mạnh thực sự của thanh tra nằm ở tính chính xác khoa học của kết luận và cơ chế ràng buộc trách nhiệm thi hành của thủ trưởng cơ quan quản lý.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn cho hoạt động thanh tra không?

Có. Luận án đã khái quát hóa và chuẩn hóa chu trình thanh tra thành 4 giai đoạn logic mang tính quy phạm cao:

1. Giai đoạn chuẩn bị (Thu thập thông tin, lập kế hoạch, ban hành quyết định thanh tra).
2. Giai đoạn thẩm tra - xác minh tại chỗ (Áp dụng các kỹ thuật nghiệp vụ kiểm tra, kiểm soát, đối chiếu số liệu).
3. Giai đoạn tổng hợp, đánh giá và kết luận (Phân tích tính hợp pháp/hợp lý, xác định nguyên nhân, phân định trách nhiệm).
4. Giai đoạn kiến nghị, xử lý và theo dõi thực hiện sau thanh tra.

5. Tầm nhìn chiến lược 10 năm được luận án phác thảo có giá trị như thế nào đối với hiện tại?

Tầm nhìn 10 năm (1996–2006) của luận án đã dự báo chính xác ba xu thế lớn của nền hành chính Việt Nam:

• Nâng cấp đạo luật thanh tra từ Pháp lệnh lên Luật Thanh tra (đã hiện thực hóa bằng Luật Thanh tra 2004).
• Chuyển giao chức năng "kiểm sát chung" (kiểm sát việc tuân theo pháp luật) từ Viện Kiểm sát sang cơ quan thanh tra hành chính (đã thực hiện trong Hiến pháp sửa đổi 2001 và Luật Tổ chức VKSND 2002).
• Xã hội hóa và dân chủ hóa hoạt động giám sát của nhân dân thông qua cơ chế công khai kết luận thanh tra và mở rộng quyền khởi kiện hành chính.

---

Kết luận

1. Công trình đã luận giải một cách hệ thống, khoa học cơ sở lý luận của thanh tra nhà nước với tư cách là chức năng thiết yếu, giai đoạn không thể thiếu trong chu trình quản lý hành chính nhà nước.
2. Làm sáng tỏ ranh giới bản chất và thẩm quyền giữa thanh tra hành chính với các hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội, kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện Kiểm sát, xét xử của Tòa án và giám sát xã hội của quần chúng nhân dân.
3. Phục dựng bức tranh lịch sử thể chế 51 năm của Thanh tra Nhà nước Việt Nam (1945–1996), rút ra các quy luật vận động mang tính tất yếu khách quan của tổ chức thanh tra trong điều kiện kinh tế thị trường.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện về tổ chức bộ máy, cơ chế phân cấp thẩm quyền, quy chế chức danh thanh tra viên và lộ trình hoàn thiện pháp luật thanh tra.
5. Khẳng định nguyên tắc bất biến: Thanh tra phải độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, kết hợp hữu cơ giữa kiểm tra tính hợp pháp với đánh giá tính hợp lý nhằm bảo vệ lợi ích công và quyền con người.
6. Mở ra 3 nhánh nghiên cứu học thuật kế tiếp về: Tài phán hành chính và mối liên kết tiền tư pháp; Thanh tra chuyên ngành trong nền kinh tế thị trường mở; và Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BQ GIAO DUO VA DAO TAO DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRVdNG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA N1IAN VAN *** PHAM TUAN KIIAI CO SO LY LUAN VA THUC TI^N CUA VAN DE DOI MOI TO CHUC VA HOAT DONG • a CUA THANH TRA NHA NUOC O VIET NAM Chuyen nganh : Ly luan Nha nxidc va Phap quyen Ma so : 5.01 LUAN AN PHO TEEN SI KHOA HOC LUAT HQC NgUdi hu'd'ng dan khoa hoc. Pho giao su - Pho tien si khoa hoc Luat hoc 2. LE BINH VONG Pho tien si khoa hoc Luat hoc HA NOI -1996 Ldl CAM DOAN TOi xin cam doan day la cOng Irinh nghiOn cuu cua riOng tOi. Cac SO lieu, ket qua neu trong luan an la trung thirc va chtra timg dirge ai cOng bd trong bat ky cOng trinh n^o khac.

Tdc gid luan an. Pham Tuan Khai. DAI HOC uUZ'l fr'.HCM _ fiili V MUC LUC Trang m3 DAU 3 Chiicing I: THANH TRA - CHLTC NANG THIET YEU CUA QUAN Lt NHA NUdC. 11 Tiet 1: Khai niem, dac diem va pham vi boat dong cua thanh tra 11 1.

Khai niem thanh tra ' 11 2. Dac diem cua thanh tra 24 , 3. Pham vi boat dong cuathanh tra 34 Tiet 2: Vai tro cua chute nang thanh tra trong dieu kien nen kinh te thi trutdng d nutdc ta hien nay 46 Chliefng II: TO CHtlC VA HOAT Dt)NG CUA THANH TRA NHANUdC- LICH StT VATHVC TRANG 56 Tiet 1: Li ch sit hinh thanh, ph at trien cua thanh tra nha nude Viet Nam 55 1. Giai doan thu' nhat : Tu‘ 1945 den 1954 - thanh tra nha nutdc phuc vu cong cuoc khang chien, kien quoc 55 2.

Giai doan thu' hai : Tut 1955 den 1975 - thanh tra nha nitdc phuc vu cong cuoc xay dung chu nghia xa hoi o' mien Bac, gop phan vao thang ldi cua cuoc khdng chien chong My cu'u nutdc 61 3. Giai (loan thil ba : Tit 1976 den 1990 - thanh tra nha nude trong thdi ky dat nUdc thong nhat di len chu nghia xa hoi Tiet 2: To chile va hoat dong cua cac cd quan thanh tra nha nude theo phap luat hien hanh 1. Phan loai cac co' quan thanh tra nha nUdc. To chile va hoat dong cua thanh tra nha nude theo phap luat hien hanh Chitting III: PHUONG HUcJNG d6i MOl t6 CHUc VA HOAT DONG CUA THANH TRA NHA NUOC Tiet 1: Quan diem doi mdi to chile va hoat dong doi vdi thanh tra nha nUdc Tiet 2: Hoan thien dia vi phap ly cua cac cd quan thanh tra 1.

Hoan thien he thong to chile cua thanh tra nha nUdc 2. Van de phan dinh tham quyen cua thanh tra nha nUdc Tiet 3: Tang them quyen han cho cdc to chctc thanh tra nha nUdc Tiet 4: Doi mdi cac hinh thdtc va phUdng phap thanh tra Tiet 5: Dao tao doi ngu thanh tra vien co pham chat va nghiep vu cao, ddp ting yeu cau cua cong cuoc doi mdi to chile va hoat dong cua thanh tra nha nUdc ?•* Tiet 6: Hoan thien phap luat thanh tra • KfiTLUAN DANHMUC TAI LIEU THAM KHA O 2 Md DAU 1. TfNH CAI3 THIET CUA DE TAI Cong cuoc doi nidi toan dien d ntfdc ta hien nay doi hoi Dang va Nha nitdc phai "tiep tuc xay dung va hoan thien Nha midc cong hoa xa hoi chu nghia Viet nam, trong tam la cai each mot butdc nen hanh chinh” [33’tr 321. Muc tieu cua cai each nen hanh chfnh nha ntfdc la xay diing mot nen hanh chinh trong sach, vftng manh va hien dai, thuc hien tot dudng 161, chinh sach cua Dang, phap luat cua nha ntfdc, quan ly co hieu lUc va hieu qua moi mat ddi song xa hoi, thiic hien dan giau, midc manh, xa hoi cong bAng, van minh.

Muc tieu ay dat ra nhieu van de can quan tam giai quyet, trong do rat quan trong la viec cung co, hoan thien cAc chute nang quan ly nha midc, cAc chu trinh cua quan ly, dieu hanh, cAc phiidng thilc xdam bao phAp che va ky luat trong quan ly nha midc'nh Am nang cao nang liic cua bo mAy nha midc vA han che den mile thap nhat nhutng vi pham phAp luat trong quan ly nha midc. La mot trong nhtlng phiidng thilc dam bao phAp che va ky luat trong quan ly nha midc, thanh tra nha midc co vai tro quan trong, la chile nang thiet yeu cua quan ly nha midc. Thanh tra nha midc gop phan quan ly, hoan thien bo mAy nha midc, nang cao hieu qua cua nen hanh chinh quoc gia ph At trien. Vai tro cua thanh tra nha midc ngay cang diiOc de cao trong tien trinh cai cAch hanh chinh theo hiidng xay diing Nha nude phAp quyen Viet nam xa hoi chu nghia.

3 d nhdc ta, to clitic va boat dong cua thanh tra da co mot lich sti phat trien tiidng doi lau dai (tti thang 11/1945 den nay); he thong phap luat ve thanh tra cung ton tai song song vdi stf phat trien cua to chtic va hoat dong thanh tra. Tu' nam 1990 tro’ lai day, vdi sit ban hanh Phap lenh thanh tra va cac van ban httdng dan thi hanh, cu the hoa Phap lenh, to chtic va hoat dong cua thanh tra nha nude da dtfdc cung co va hoan thien them mot bitdc. Tuy nhien, do yeu cau phdt trien nen kinh te nhieu thanh phan theo cd che thi tritdng co stf quan ly cua nha nutdc theo dinh htidng xa hoi chu nghia, sti bien doi nhanh chdng cua ctic quan he xa hoi trong linh vUc quan ly nha nude, va do yeu cau phtit trien cua hoat dong thanh tra nhting nam qua, nhieu quy dinh cua phap luat hien hanh ve to chtic va hoat dong cua thanh tra nha nu’dc (ke ca mot so dieu khoan cua Phap lenh thanh tra 1990) da khong con phu hdp, can nghien ctiu stia doi, bo sung. Mat khdc, trong quan ly nha nude ta thdi gian gan day da xuat hien nhieu cd quan co chtic nang thanh tra, kiem tra, gitim sdt, kiem sdt, tai phtin.

ve kinh te - xa hoi nhu' : tda an kinh te, Trong tai kinh te quoc te; Trong tai phi chinh phu, tda an hanh chinh, v. Dieu nay din den ctich nhin nhan khac nhau ve vi tri, vai tro, to chtic va hoat dong cua thanh tra nha nude. Do do, hoan thien cac che dinh ve to chtic va hoat dong cua thanh tra nha nude trong dieu kien mdi hien nay la yeu cau rat quan trong va bile xue de dau tranh chdng cac bieu hien sai trdi, vi pham ky luat trong quan ly nha ntfdc va "dong gop mot each tich ctfc nhat de tham gia vao cai each bo miy hanh chinh cua nha ntfdc ta"[ 46, tr-4 ]. Vi vay, nghien ctiu toan dien nhUng van de ly luan va thUc tien cua hoat dong thanh tra diidi cac khia canh: vi tri, vai tro, chtic nang cua thanh tra trong quan ly nha ntfdc, ban chat, dac diem, cac hinh thtic, phudng phap thanh tra nha nude cung nhii nhUng bat cap ve mat phap 4 lv doi vdi to chuc va hoat dong cua thanh tra nha nUdc Viet nam, tu do de xuat nhUng giai phap thtfc tien can thiet nh&m doi mdi to chuc va hoat dong thanh tra trong tinh hinh hien nay la van de rat bu'c xuc.

TiNH HINH NGHIEN CUV TO CHLTC VA HOAT DONG CUA THANH TRA NHA NUdc. Cho den nay, da co nhieu cong trinh nghien cu'u ve to chuc va hoat dong cua thanh tra vdi tu' each la mot che dinh cua luat hanh chinh. Cac khia canh khac nhau cua to chhc va hoat dong thanh tra nhtf : khai niem, ban chat, vai tro cua thanh tra vdi tu each la phUdng thu’c dam bao phap che va ky luat trong quan ly nha nUdc, cac hinh thhc, phtfdng phap thanh tra, hieu qua cua thanh tra, tham quyen va nhiem vu cua cac cd quan thanh tra. dude de cap den trong hang loat cac cong trinh khoa hoc cua cdc tac gia nhu : E.

Schorina, Turoxep (Lien Xo cu), Stainov (Bungaria), Schwacke, Christoph Reichard, Bretzinger, Jaworky Ernst Forsthoft, Buhren G. dong cua thanh tra nha nu'dc con it dude nghien chu mot each cd he thong. Cong trinh khoa hoc cap bo ve "Do’i mdi to’ chuc va hoat dong thanh tra trong dieu kien nen kinh te nhieu thanh phan theo cd che thi tru’dng” cua tap the tac gia, cac chuyen khao "Hoi va dap ve Phap lenh thanh tra", "Tim hieu Phap lenh khieu nai, to cao cua cong dan", "Mot so van de ve tai phan hanh chinh 6 Viet nam" cua Pho tien si Le Binh Vong, "Thanh tra nha nude - phtfdng thuc rieng dam bao phap che va ky luat trong quan ly nha ntfdc" cua Pho tien sr Nguyen Cvtu Viet (trong giao trinh Luat hanh chinh Viet nam) la stf tim hieu btfdc dau cd he thong dudi khia canh phap ly doi vdi to chuc va hoat dong thanh tra. 5 Tap chi nha nu'dc va phap luat, cac bao ci trung ildng va dia phu'o’ng cung > tap trung nghien cu'u ve y nghia, vai tro, nhiem vu, to chu'c va quyen han cua thanh tra noi chung va thanh tra nha midc noi rieng, nhu' : "Doi mdi va hoan thien co' che quan ly nha midc thong qua boat dong thanh tra, mot trong nhhng phu'dng hu'dng co' ban phong ngtia nan tham nhung 6 midc ta" cua Pho Tien si Tran Ngoc Dudng (De tai khoa hoc ma so 93 - 98 - 413/DT 1994), Ky yeu "Bac Ho vdi thanh tra” cua tap the tac gia nam 1991, "Mot so van de ve toa an hanh chinh" cua Pho Giao sil, Pho tien si Nguyen Nien (Tap chi thanh tra so' 3/1995), "Mot so van de ve nang cao chat lu’dng doi ngu c&n bo thanh tra hien nay" cua Tran Quoc Trildng (Tap chi thanh tra so' 11/1995), "Phildng hiidng doi mdi to chu'c, hoat dong thanh tra trong dieu kien kinh te nhieu thanh phan 6' nude ta" cua Pham Van Klianh (Tap chi thanh tra so 9/1995) v.

Tuy nhien, van de doi mdi to chile va hoat dong thanh tra mot c&ch toan dien, phu hdp vdi cd che quan ly nha nude hien nay ca ve mat ly luan va thilc tien chila d&p ting yeu cau mdi cua quan ly nha nildc. Thilc tien cho thay co mot so van de rat cd ban ve cong tac thanh tra dang dAt ra va dang co nhieu quan diem, y kien rat khhc nhau: - Thanh tra nha midc theo cap vdi thanh tra nha midc chuyen nganh. - Dat thanh tra nha nude trile thuoc Quoc hoi, doc lap va khong thuoc hanh ph&p hay dat trong cd quan hanh phdp. - Phan dinh chile nang kiem sAt viec tuan theo phap luat (kiem sd.t chung) cua vien kiem sdt c&c cap vdi chdc nang thanh tra cua cdc to chu'c thanh tra nha midc.