Đồ án nguyên lý thiết kế kiến trúc: Tìm hiểu nhà ở 3 miền - ĐH Thủ Dầu Một

Đồ án môn nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng nghiên cứu đặc trưng nhà ở ba miền Bắc Bộ, Trung Bộ và Tây Nam Bộ chi tiết và đầy đủ nhất.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Thi
• Người hướng dẫn: ThS.KTS Hoàng Huy Thịnh
• Trường học: Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị
• Đề tài: Tìm hiểu nhà ở 3 miền Bắc Bộ, Trung Bộ, Tây Nam Bộ và các bộ phận cấu tạo nhà ở
• Loại tài liệu: Đồ án môn học

Tóm tắt

I. Tổng quan về đồ án nhà ở 3 miền Bắc Bộ Trung Bộ Tây Nam Bộ

Đồ án nghiên cứu nhà ở ba miền Bắc Bộ, Trung Bộ và Tây Nam Bộ nhằm phân tích đặc điểm kiến trúc truyền thống và hiện đại tại mỗi khu vực. Bắc Bộ nổi bật với kiểu nhà 3 gian 2 chái, mái ngói truyền thống và hệ thống cột gỗ vững chắc. Trung Bộ thể hiện kiến trúc nhà liền kề, tường dày chịu nhiệt, mái ngói âm dương. Tây Nam Bộ đặc trưng bởi nhà sàn, nhà không cửa, thiết kế thoáng mát phù hợp khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mỗi vùng sở hữu nét văn hóa riêng, phản ánh lối sống, tập quán và điều kiện tự nhiên đặc thù. Việc tìm hiểu này giúp đánh giá giá trị di sản kiến trúc và đề xuất giải pháp thiết kế phù hợp cho nhà ở đương đại.

1.1. Đặc điểm địa hình và khí hậu ảnh hưởng kiến trúc nhà ở

Bắc Bộ có địa hình đa dạng từ đồi núi đến đồng bằng, khí hậu cận nhiệt đới ẩm với hai mùa rõ rệt. Nhà ở miền Bắc thường hướng Nam để đón gió mát, sử dụng vật liệu gỗ, tre nứa do nguồn tài nguyên dồi dào. Trung Bộ có khí hậu khô nóng, nhà thiết kế tường dày, mái ngói âm dương chống nắng. Tây Nam Bộ chịu ảnh hưởng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhà sàn cao giúp thoát lũ, thông gió tự nhiên. Sự khác biệt địa hình và khí hậu buộc kiến trúc nhà ở phải thích ứng linh hoạt, vừa bảo tồn truyền thống vừa đáp ứng nhu cầu sống hiện đại.

1.2. Biểu hiện văn hóa truyền thống trong thiết kế nhà ở

Kiến trúc nhà ở ba miền phản ánh văn hóa cộng đồng và triết lý sống. Miền Bắc ưu tiên không gian mở, gian giữa làm bàn thờ tổ tiên, thể hiện tinh thần hiếu đạo. Trung Bộ xây dựng nhà liền kề, tường cao thể hiện tính cộng đồng chặt chẽ. Tây Nam Bộ thiết kế nhà không cửa, phản ánh lối sống phóng khoáng, gắn bó cộng đồng. Các yếu tố như hướng nhà, cây cau trước cửa, hệ thống cột gỗ đều mang ý nghĩa phong thủy và tâm linh, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo trong kiến trúc dân dụng.

II. Phân tích vấn đề trong thiết kế nhà ở truyền thống 3 miền

Nghiên cứu phát hiện nhiều vấn đề trong thiết kế nhà ở truyền thống. Bắc Bộ gặp khó khăn về không gian chật hẹp do dân số tăng, nhà 3 gian không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hiện đại. Trung Bộ đối mặt với nguy cơ xuống cấp do vật liệu gạch, ngói không bền vững trước biến đổi khí hậu. Tây Nam Bộ gặp thách thức trong bảo tồn nhà sàn trước xu hướng đô thị hóa. Ngoài ra, xu hướng xây dựng nhà kín cổng cao tường làm mất đi bản sắc văn hóa làng quê. Việc thiếu quy hoạch đồng bộ cũng dẫn đến tình trạng xây dựng tùy tiện, phá vỡ cảnh quan truyền thống. Những vấn đề này đòi hỏi giải pháp thiết kế sáng tạo, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.

2.1. Hạn chế về không gian và vật liệu truyền thống

Nhà truyền thống 3 gian 2 chái thường có diện tích nhỏ, không gian sinh hoạt chật chội, khó đáp ứng nhu cầu gia đình đông người. Vật liệu gỗ, tre nứa dễ bị mối mọt, mục nát, tuổi thọ thấp. Mái ngói truyền thống yêu cầu kỹ thuật lợp phức tạp, dễ bị rò rỉ khi mưa lớn. Hệ thống cột gỗ không chịu được tải trọng lớn, gây nguy cơ sập đổ. Tại Tây Nam Bộ, nhà sàn bằng gỗ dễ bị mối mọt, ẩm mốc do khí hậu ẩm ướt. Những hạn chế này buộc các kiến trúc sư phải nghiên cứu vật liệu mới, tối ưu hóa không gian mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa.

2.2. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến kiến trúc nhà ở

Quá trình đô thị hóa làm thay đổi diện mạo làng quê, nhiều ngôi nhà truyền thống bị phá bỏ thay thế bằng nhà tầng bê tông. Tại Bắc Bộ, không gian làng xã bị thu hẹp do xây dựng nhà liền kề, mất đi sự gắn kết cộng đồng. Trung Bộ chứng kiến tình trạng nhà liền kề mọc lên san sát, phá vỡ cảnh quan đô thị cổ. Tây Nam Bộ đối mặt với nguy cơ mất đi nhà sàn truyền thống do nhu cầu nhà ở hiện đại. Đô thị hóa cũng dẫn đến tình trạng xây dựng tùy tiện, không tuân thủ quy hoạch, gây mất cân bằng sinh thái và văn hóa.

III. Giải pháp thiết kế nhà ở phù hợp 3 miền Bắc Trung Tây Nam

Để khắc phục hạn chế của nhà truyền thống, đồ án đề xuất giải pháp thiết kế kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Tại Bắc Bộ, khuyến khích thiết kế nhà 3 gian 2 chái mở rộng không gian sinh hoạt bằng hệ thống cửa kính lớn đón ánh sáng tự nhiên. Sử dụng vật liệu composite thay thế gỗ, ngói truyền thống để tăng tuổi thọ công trình. Trung Bộ nên áp dụng thiết kế nhà có sân trong, tường dày kết hợp vật liệu cách nhiệt hiện đại. Tây Nam Bộ cần bảo tồn nhà sàn bằng cách sử dụng vật liệu composite, sàn bê tông cốt thép thay thế gỗ. Mọi giải pháp đều hướng tới tối ưu hóa không gian, vật liệu bền vững và bảo tồn bản sắc văn hóa.

3.1. Tối ưu hóa không gian theo nhu cầu sinh hoạt

Thiết kế nhà ở hiện đại nên linh hoạt phân chia không gian theo chức năng: phòng khách, bếp, ngủ riêng biệt nhưng vẫn giữ được sự kết nối. Tại Bắc Bộ, khuyến khích mở rộng gian giữa làm không gian đa năng, kết hợp bàn thờ và phòng khách. Trung Bộ có thể áp dụng thiết kế nhà có sân trong, vừa tạo không gian sinh hoạt ngoài trời vừa đảm bảo thoáng mát. Tây Nam Bộ nên thiết kế nhà sàn cao, tầng trệt để trống làm nơi sinh hoạt chung, tầng trên dành cho không gian riêng tư. Việc tối ưu hóa không gian giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa.

3.2. Áp dụng vật liệu và công nghệ xây dựng bền vững

Sử dụng vật liệu composite, gạch không nung thay thế gỗ, ngói truyền thống giúp tăng tuổi thọ công trình. Tại Bắc Bộ, khuyến khích sử dụng hệ thống cửa kính lớn để tận dụng ánh sáng tự nhiên, giảm chi phí điện năng. Trung Bộ nên áp dụng vật liệu cách nhiệt, chống nóng như bê tông nhẹ, tường hai lớp. Tây Nam Bộ có thể sử dụng sàn bê tông cốt thép thay thế gỗ sàn, chống mối mọt và ẩm mốc. Công nghệ xây dựng tiên tiến như in 3D, modul hóa giúp rút ngắn thời gian thi công, đảm bảo chất lượng công trình.

IV. Kết luận và ứng dụng đồ án nhà ở 3 miền trong thực tế

Đồ án nghiên cứu nhà ở ba miền đã chỉ ra những đặc điểm, vấn đề và giải pháp thiết kế phù hợp. Kết quả cho thấy kiến trúc truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, nhưng cần được cải tiến để đáp ứng nhu cầu sống hiện đại. Việc áp dụng vật liệu bền vững, tối ưu hóa không gian sinh hoạt giúp nâng cao chất lượng cuộc sống. Đồ án cũng đề xuất mô hình nhà ở thí điểm tại mỗi miền, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Những giải pháp này có thể áp dụng trong quy hoạch đô thị, bảo tồn di sản kiến trúc, góp phần phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu là cơ sở quan trọng cho các kiến trúc sư, nhà quản lý trong việc xây dựng chính sách nhà ở phù hợp.

4.1. Tầm quan trọng của bảo tồn và phát huy kiến trúc truyền thống

Kiến trúc truyền thống là di sản văn hóa vô giá, phản ánh lịch sử, phong tục tập quán của mỗi vùng miền. Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên trạng, mà cần cải tiến để phù hợp với cuộc sống hiện đại. Việc khôi phục nhà 3 gian, nhà sàn tại các làng quê không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn thu hút du lịch, tạo sinh kế cho cộng đồng. Các giải pháp thiết kế đề xuất trong đồ án góp phần hiện đại hóa kiến trúc truyền thống, đảm bảo sự phát triển bền vững của làng quê Việt Nam.

4.2. Hướng phát triển nhà ở bền vững trong tương lai

Trong tương lai, nhà ở cần hướng tới sự bền vững về môi trường, kinh tế và xã hội. Áp dụng vật liệu xanh, công nghệ xây dựng thông minh giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Thiết kế nhà ở cần linh hoạt, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, thiên tai. Tại các đô thị, khuyến khích xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư đảm bảo an sinh xã hội. Việc kết hợp giữa kiến trúc truyền thống và hiện đại sẽ tạo nên những ngôi nhà vừa đẹp, vừa tiện nghi, góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA : KIẾN TRÚC NGÀNH: QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ ĐỒ ÁN MÔN: NGUYÊN LÝ THIẾT KẾ KIẾN TRÚC DÂN DỤNG GV: ThS.KTS HOÀNG HUY THỊNH SV: NGUYỄN THỊ DIỄM THI MSSV: 2025801050032 LỚP : D20QHDT01 1 QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ NỘI DUNG I: PHẦN I: TÌM HIỂU NHÀ Ở 3 MIỀN BẮC BỘ TRUNG BỘ TÂY NAM BỘ BẮC BỘ • 1: Tổng quan v Địa hình Bắc Bộ đa dạng và phức tạp. Bao gồm đồi núi, đồng bằng, bờ biển và thềm lục địa. Có lịch sử phát triển địa hình và địa chất lâu dài, phân hóa mạnh mẽ. Có bề mặt thấp dần, xuôi theo hướng tây bắc - Đông Nam, được thể hiện thông qua hướng chảy của các dòng sông lớn.

v Bắc Bộ quanh năm có nhiệt độ tương đối cao và ẩm, nền khí hậu chịu ảnh hưởng từ lục địa Trung Hoa chuyển qua và mang tính chất khí hậu lục địa. Trong khi một phần khu vực Duyên hải lại chịu ảnh hưởng tính chất khí hậu cận nhiệt đới ấm và gió mùa ẩm từ đất liền. Toàn vùng có khí hậu cận nhiệt đới ẩm với 2 mùa rõ rệt hè, đông. 2: KIẾN TRÚC v Bắc Bộ chính là nơi lưu giữ cũng như phát huy tốt nhất tập tục văn hóa làng xã của người Việt.

v Những ngôi nhà 3 gian miền Bắc được thiết kế theo kiểu nhà cấp 4 và chia cấu trúc nhà thành 3 gian cũng có những ngôi nhà 5 gian, bên trên là mái ngói cùng kèo cột truyền thống. Mặc dù không được đánh giá quá cao về mặt khoa học hay thẩm mỹ vì nó không cầu kỳ nhưng lại được đánh giá cao hơn về cấu trúc truyền thống đơn giản và khiến cho ngôi nhà luôn được mát mẻ hơn vào mùa hè hay ấm cúng hơn vào mùa đông. Đặc biệt là nó không hề tạo nên vách ngăn nào trong không gian nhà từ đó gắn kết các thành viên lại với nhau tốt hơn. 2: KIẾN TRÚC v Vẫn còn khá nhiều vùng miền có kiến trúc làng xã bao quanh với lối thiết kế nhà cổ nông thông đúng chuẩn nhà 3 gian miền Bắc na ná nhau đã tạo nên một thổng thể kiến trúc vô cùng đẹp mắt, gây được sự ấn tượng và thổi hồn vào truyền thống văn hóa xưa.

• Kiến trúc nhà xưa ở làng quê vùng đồng bằng bắc bộ thường là 3 gian 2 chái, hoặc 5 gian, cửa bức bàn, mái lợp rơm rạ, có điều kiện thì mới lợp ngói. Khung cảnh xưa tuy vậy mà tạo cảm giác dễ chịu, đẹp về không gian kiến trúc và người sống trong ngôi nhà thường thấy thoải mái, thoáng mát chứ không bí bức, oi nồng như những ngôi nhà xây tầng san sát tường gạch, bê tông như thời bây giờ. • Người xưa còn quan niệm, “lấy vợ hiền hòa, ở nhà hướng Nam”. Thực tế hướng Nam, Đông Nam là hướng gió mát, hướng có ánh nắng buổi sớm mà không bị nắng gắt buổi chiều của hướng Tây và gió lạnh từ hướng Bắc.

Bởi vậy kiến trúc nhà truyền thống nơi làng quê thường chọn hướng Nam, Đông Nam để tạo không gian sống thoáng mát, dễ chịu cho người cư ngụ. • Ý NGHĨA “TRƯỚC CAU, SAU CHUỐI” • Trước nhà thường chọn cau. Vì cây cau thân tròn có nhiều đốt, mọc cao và ngay thẳng, lá ở tít trên cao phần ngọn. Cau thích nghi ánh sáng hướng Tây.

Nếu trồng ở phía trước nhà hướng Nam, cau sẽ hấp thụ ánh sáng mạnh của hướng Tây, thanh lọc bớt khí nóng, lại đón được ánh nắng buổi sớm ban mai mà không bị che chắn của hướng Đông để lấy gió mát vào nhà. Hàng cau trước nhà thẳng tắp vừa đẹp mắt, lại không che khuất tầm nhìn của ngôi nhà, có tác dụng như một hàng rào danh dự trấn giữ, che chở bảo vệ cho ngôi nhà của bạn. Tác dụng này của cây cau cũng gần giống với cây trúc quân tử. Bởi vậy, ở nhiều ngôi nhà chúng ta cũng thấy gia chủ trồng bao quanh một hàng trúc.

Đó chính là “trước cau…” theo ý nghĩa bài trí của người xưa. Cây chuối có nhiều tàu lá to, thân to tròn gồm nhiều lớp bẹ kết gắn chặt lại mà thành cây. Cây chuối là loại cây đẻ mầm rất nhanh, sống khỏe, tạo thành khóm, bụi nên mang nét vững chắc, có tác dụng che chắn khí lạnh từ phương bắc và đông bắc thổi tới để giữ ấm cho ngôi nhà. Với những ngôi nhà dài, như nhà 5 gian truyền thống, trồng chuối phía sau nhà còn có tác dụng che mát nắng nóng buổi chiều của hướng tây.

Bởi thế,“… sau trồng chuối” theo nghĩa của người xưa là vậy. SỰ THAY ĐỔI KIẾN TRÚC NHÀ TỪ TRUYỀN THỐNG TỚI HIỆN ĐẠI Nhà Bắc Truyền thống có mái tranh Nhà Bắc cách tân xưa và nay ( phát triển từ mái đến vách tường phải là những chất liệu có thể chống chịu với những mùa khắc nghiệt trong năm) Nhà miền Bắc hiện đại thu hút (Những Nhà hiện đại pha nét cổ xưa theo xu kiểu nhà phố theo phong cách Bắc trong hướng đưa thiên nhiên cây xanh vào thời đại mới lần lượt ra đời phục vụ con cuộc sống. Giúp con người tiếp cận người tốt hơn trong việc thích nghi với và gần gũi thiên nhiên môi trường và sinh hoạt tinh thần) o 1: TỔNG QUAN v Trung Bộ có nhiều đồi núi lan sát ra biển, chia cắt các đồng bằng nhỏ hẹp. Khí hậu và phần lớn đất đai thường khắc nghiệt hơn hai vùng còn lại.

Trung Bộ hiện nay được chia thành 3 khu vực nhỏ hơn là Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên với thành phố trung tâm là Đà Nẵng. v Khu vực Bắc Trung Bộ vào mùa đông, do gió mùa thổi theo hướng đông bắc mang theo hơi nước từ biển vào nên toàn khu vực chịu ảnh hưởng của thời tiết lạnh kèm theo mưa. v Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ Gió mùa đông bắc khi thổi đến đây thường suy yếu đi sẽ gây ra thời tiết khô nóng cho toàn bộ khu vực. TRUNG BỘ 2: KIẾN TRÚC v Nhà ở truyền thống miền Trung là tổng thể ngôi nhà bao gồm nhiều lớp nhà được xây dựng với mái liền kề.

Trong đó, nha cho là nơi tôn Nghiêm đặt bàn thờ tổ tiên còn nhà dưới là không gian sinh hoạt dành cho các thành viên trong gia đình. Tại miền Trung, nhà trên và nhà dưới thường được thiết kết vuông góc nhau và cùng hướng về sân phơi phía trước nhà. v Nhà miền Trung chủ yếu được xây dựng theo hệ thống kèo chống làm trụ. Cấu trúc kèo chống có đặc trưng là các thanh kèo được đặt nằm nghiêng theo chiều dốc của mái nhà liên kết các đầu cột với nhau.

• Nhà miền Trung chủ yếu xây dựng bằng hệ thống kèo chống làm trụ. Cấu trúc kèo chống có đăc trưng đó là đó là các thanh kèo dược đặt nằm nghiêng theo chèo dốc của mái nhà liên kết các đầu cột với nhau và đầu của thanh kèo nằm phía dưới được gác lên đuôi của thanh kèo nằm phía trên. Nét đặc trưng này đã được thể hiện thông qua chính tên gọi của nó (nhà kèo). NÉT ĐẶT TRƯNG NÀY ĐÃ ĐƯỢC THỂ HIỆN QUA CÁI TÊN CỦA NÓ (NHÀ KÈO) Ø NGOÀI RA q Nhà Rường CÒN CÁC q Nhà rọi ( nhà nọc ngựa ) LOẠI KHÁC NHƯ: q Nhà thượng rượng hạ rọi NHÀ RƯỜNG: LÀ LOẠI NHÀ LỚN HƠN, CÓ CẤU TRÚC PHỨC TẠP, GIÁ TRỊ ĐẮT ĐỎ, THUỘC VỀ CÁC GIA ĐÌNH KHÁ GIẢ.

§ Nhà rọi: nhà có mặt bằng hình vuông với bước cột 3 gian X 3 gian.Gian giữa hơi rộng hơn các gian khác. Ngôi nhà có kiểu bốn mái …kiểu nhà có rất nhiều ở khu vực miền Trung,kiểu nhà thường sủ dụng cho các hoàng tộc. § Nhà lá mái:gồm một mái đầu tiên bằng đất nện để khô và một mái thứ 2 để lợp tranh, đỡ bằng nữ phên đan thô sơ được bó đất cẩn thận, khoảng cách giữa 2 lớp mái đạt mức tối đa ở trên nóc. NHÀ PHAO Đây là dạng nhà nổi, kết cấu nhẹ bên trên (khung gỗ/sắt, mái tôn, vách), bên dưới là thùng phi nhựa/sắt để làm nổi.

Do đó, khi nước dâng đến đâu nhà sẽ nổi tới đó. NHÀ KÊ NỀN Nhà kê nền thấp và cao với chiều cao của cột cách mặt đất lần lượt là 500m và 3m. Còn với nhà kê nền linh hoạt sẽ phù hợp với khu vực có lượng lũ cao dần theo từng năm. Mô hình có thể tách rời móng nhà và khối nhà mà không phá hủy kết cấu.

NHÀ CÓ GÁC Nhà ống có gác xép: ứng dụng tại vùng lũ ngập thấp từ 1,5 đến 2m hoặc vùng bị ảnh hưởng của bão. Độ cao gác xép được tính toán phù hợp với đỉnh lũ lịch sử của khu vực. Khi thiết kế có thể đổ sàn bê tông truyền thống hoặc các vật liệu xây dựng kháng nước. Độ cao gác xép tối thiểu 2,1m.

TÂY NAM BỘ 1: TỔNG QUAN v Tây Nam Bộ có độ cao trung bình gần 2m, chủ yếu là miền đất của phù sa mới. Có một số núi thấp ở khu vực miền tây tỉnh An Giang, miền Tây tỉnh Kiên Giang v Mùa đông có cường độ rất lớn, thời gian xảy ra khá ngắn, phạm vi ảnh hưởng khá nhỏ đều rất thường xuyên trong suốt mùa mưa; mưa xuống có thời gian xảy ra khá dài. 2: KIẾN TRÚC v Chắc hẳn ai cũng biết, với đặc điểm của miền tây Nam bộ là sống ở vùng sông nước, thì có lẽ nhà lá lợp bằng dừa nước là đặc trưng nơi đây. Nó gắn liền trên những con sông êm đềm với những bóng dừa xanh mướt ngả bên dòng sông, với những con thuyền chở đầy ước mơ và hoài bão lớn, với những trái ngọt thơm ngon chính là hương vị tạo lên tình yêu và sức sống mãnh liệt của con người nơi đây.

v Nhà lá là một trong những mẫu nhà thường thấy ở các vùng quê Tây Nam Bộ. Nhà lá sử dụng chất liệu từ các loại lá chuyên dụng, liên kết với nhau, kết hợp cùng khung và cột tạo nên ngôi nhà hoàn chỉnh. 2: KIẾN TRÚC v Đặc điểm của những ngôi nhà là đó là sự đơn sơ, bình dị và giản đơn. Đó là sự sáng tạo từ những bàn tay khéo léo của người dân.

Ngôi nhà đó là nơi để người dân sinh hoạt, tránh được ánh nắng gay gắt của những ngày hè oi ả, tránh mưa tránh gió. Chỉ đơn giản vậy thôi nhưng những ngôi nhà lá luôn có chức năng quan trọng với người dân. • Năm nào cũng có người trẻ ra riêng, ở đâu cũng có người tạm cư phải thi gan với nước nổi.