Điều chỉnh của pháp luật việt nam đối với hoạt động góp vốn vào doanh nghiệp bằng quyền sở hữu trí tuệ

Tìm hiểu quy định pháp luật Việt Nam về góp vốn vào doanh nghiệp bằng quyền sở hữu trí tuệ. Điều kiện, thủ tục và lưu ý quan trọng.

• Tác giả: Nguyễn Văn Mỹ
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Hằng Nga
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Điều chỉnh của pháp luật việt nam đối với hoạt động góp vốn vào doanh nghiệp bằng quyền sở hữu trí tuệ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GÓP VỐN VÀO DOANH NGHIỆP BẰNG QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
• 1.1. Tổng quan về quyền sở hữu trí tuệ
• 1.2. Khái niệm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.3. Đặc trưng của quyền sở hữu trí tuệ
• 1.4. Khái quát về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ
• 1.5. Khái niệm về góp vốn
• 1.6. Chủ thể góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ
• 1.7. Định giá tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ
• 1.8. Chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GÓP VỐN VÀO DOANH NGHIỆP BẰNG QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
• 2.1. Góp vốn vào doanh nghiệp bằng quyền sở hữu trí tuệ khi thành lập doanh nghiệp
• 2.2. Tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ
• 2.3. Định giá tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ
• 2.4. Góp vốn vào doanh nghiệp bằng quyền sở hữu trí tuệ sau khi thành lập doanh nghiệp
• 2.5. Chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ
• 2.6. Bất cập và khuyến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật
• 2.6.1. Bất cập đối với quy định về tài sản vốn góp
• 2.6.2. Bất cập liên quan đến việc định giá tài sản là quyền sở hữu trí tuệ
• 2.6.3. Khuyến nghị đối với quy định về tài sản vốn góp là quyền sở hữu trí tuệ
• 2.6.4. Khuyến nghị liên quan đến việc định giá tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Góp Vốn Quyền Sở Hữu Trí Tuệ 50 60 ký tự

Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ vào doanh nghiệp là một hình thức đầu tư tài sản trí tuệ quan trọng, được pháp luật Việt Nam điều chỉnh. Hoạt động này đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc sử dụng tài sản trí tuệ góp vốn giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, mở rộng thị trường và tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ là một trong các hình thức góp vốn bằng tài sản. Tại pháp luật hiện hành, nhà làm luật cho phép các chủ thể là chủ sở hữu hoặc tác giả của tài sản trí tuệ đó, được quyền thương mại hóa tài sản trí tuệ vào doanh nghiệp, đặc biệt đối với các công ty, tập đoàn chuyên hoạt động ở các lĩnh vực công nghệ thông tin, dịch vụ thương mại - điện tử. Quy định này cho thấy, tầm quan trọng của pháp luật Việt Nam nói chung (dân sự, sở hữu trí tuệ, đầu tư,.) và pháp luật doanh nghiệp Việt Nam nói riêng, trong việc tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển các sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ mang hàm lượng trí tuệ sở hữu cao. Qua đó nhằm tác động tích cực đến kết quả kinh doanh và tạo dựng vị thế của doanh nghiệp không chỉ trong nước mà cả trên thị trường quốc tế. Điều này cũng phù hợp với nguyên tắc chung của pháp luật quốc tế và sự cụ thể hóa những ghi nhận về nội dung của Hiến pháp Việt Nam hiện hành. Tuy nhiên, quá trình thực thi còn nhiều bất cập.

1.1. Khái niệm và đặc điểm quyền sở hữu trí tuệ góp vốn

Quyền sở hữu trí tuệ bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Góp vốn bằng quyền này là việc chuyển giao quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu tài sản trí tuệ cho doanh nghiệp để đổi lấy phần vốn góp. Mỗi loại quyền sở hữu trí tuệ có đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến cách thức định giá và sử dụng trong doanh nghiệp. Dựa trên các nghiên cứu cho thấy rằng, tài sản là quyền sở hữu trí tuệ có thể mang lại vị trí độc quyền thông qua các hình thức thương mại hóa tài sản trí tuệ như: sáng chế thuốc kháng sinh Azithromycin (Zithromax) thuộc sở hữu của Pfizer đã trở thành thuốc kháng sinh bán chạy nhất thế giới với doanh số trên 1 tỷ đô la , hay vào năm 2012 công ty Motorola Mobility đã chuyển nhượng 7.000 sáng chế cho Google thu lại 1,7 tỷ đô la.

1.2. Các hình thức góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ phổ biến

Các hình thức góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ bao gồm: chuyển giao quyền sở hữu hoàn toàn, chuyển giao quyền sử dụng có thời hạn, hoặc góp vốn thông qua hợp đồng li-xăng. Việc lựa chọn hình thức nào phụ thuộc vào chiến lược kinh doanh và thỏa thuận giữa các bên. Điều quan trọng là phải đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ.Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ vào doanh nghiệp được hiểu là một trong các hình thức góp vốn bằng tài sản. Tại pháp luật hiện hành, nhà làm luật cho phép các chủ thể là chủ sở hữu hoặc tác giả của tài sản trí tuệ đó, được quyền thương mại hóa tài sản trí tuệ vào doanh nghiệp, đặc biệt đối với các công ty, tập đoàn chuyên hoạt động ở các lĩnh vực công nghệ thông tin, dịch vụ thương mại – điện tử.Quy định này cho thấy, tầm quan trọng của pháp luật Việt Nam nói chung (dân sự, sở hữu trí tuệ, đầu tư,.) và pháp luật doanh nghiệp Việt Nam nói riêng, trong việc tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển các sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ.mang hàm lượng trí tuệ sở hữu cao.

II. Thách Thức Pháp Lý Khi Góp Vốn Bằng Quyền Sở Hữu Trí Tuệ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, hoạt động góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ vẫn đối mặt với nhiều thách thức pháp lý. Các vấn đề thường gặp bao gồm: định giá tài sản trí tuệ, xác định quyền sở hữu, và giải quyết tranh chấp. Sự thiếu rõ ràng trong quy định pháp luật và sự khác biệt trong cách hiểu giữa các cơ quan quản lý nhà nước tạo ra rào cản cho các doanh nghiệp. Hơn nữa, điều này sẽ ảnh hưởng đến lợi ích chung của sự phát triển các doanh nghiệp tại Việt Nam nói riêng và nền kinh tế nước nhà nói chung. Chính vì vậy, việc đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể có tài sản vốn góp là quyền sở hữu trí tuệ, sẽ có ý nghĩa vô cùng to lớn và cần đặt lên hàng đầu trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Xuất phát từ những vấn đề trên, người viết đã chọn đề tài nghiên cứu “Điều chỉnh của pháp luật Việt Nam đối với hoạt động góp vốn vào doanh nghiệp bằng quyền sở hữu trí tuệ” nhằm vừa hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam nói chung và các ngành luật đặc thù (doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ, đầu tư.) nói riêng, cũng như nâng cao được tính khả thi trong công cuộc đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong thời gian tới.

2.1. Vấn đề định giá tài sản trí tuệ khi góp vốn

Định giá quyền sở hữu trí tuệ là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn về sở hữu trí tuệ và tài chính. Các phương pháp định giá thường được sử dụng bao gồm: phương pháp chi phí, phương pháp thị trường và phương pháp thu nhập. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào đặc điểm của tài sản trí tuệ và mục đích định giá.Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ nói chung hay góp vốn bằng quyền sở hữu công nghiệp nói riêng hiện tại vẫn còn nhiều điểm “mờ” chưa được hướng dẫn cụ thể đối với từng đối tượng quyền sở hữu công nghiệp được góp vốn vào doanh nghiệp. Xem thêm: Nguyễn Thị Hoa Cúc – Nguyễn Văn Mỹ (2023): “Hoàn thiện Luật Doanh nghiệp và Luật Sở hữu trí tuệ về góp vốn bằng quyền sở hữu công nghiệp”, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, Tháng 2 /2023 (Kì I – Số đặc biệt).

2.2. Xác định quyền sở hữu và chuyển giao quyền hợp pháp

Việc xác định rõ quyền sở hữu và đảm bảo quá trình chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ diễn ra hợp pháp là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ lưỡng hồ sơ pháp lý của tài sản trí tuệ trước khi chấp nhận góp vốn. Các hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu phải được lập thành văn bản và đăng ký theo quy định.Trong quá trình áp dụng quy định này các cơ quan có thẩm quyền và/hoặc các chủ thể có liên quan (cá nhân/tổ chức) còn có nhiều quan điểm chưa thống nhất khi áp dụng quy định về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ có trường hợp áp dụng, có trường hợp không áp dụng, ngoài ra sự chồng chéo, chưa thống nhất trong quy định này đã tạo nên một lỗ hổng lớn của pháp luật.

III. Cách Pháp Luật Việt Nam Điều Chỉnh Góp Vốn Quyền SHTT

Pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ thông qua nhiều văn bản pháp luật khác nhau, bao gồm: Luật Doanh nghiệp, Luật Sở hữu trí tuệ, và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định này quy định về điều kiện, thủ tục, và trách nhiệm của các bên liên quan. Việc hiểu rõ và tuân thủ các quy định này là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của hoạt động góp vốn. Hiện nay các doanh nghiệp đã và đang đặc biệt hết sức chú trọng đến việc tạo ra các tài sản trí tuệ cũng như khai thác tối đa thương mại về quyền sở hữu trí tuệ thông qua việc góp vốn thành lập doanh nghiệp bằng loại tài sản này trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng.

3.1. Quy định về tài sản trí tuệ được dùng để góp vốn

Luật Sở hữu trí tuệ quy định rõ các loại tài sản trí tuệ có thể được sử dụng để góp vốn, bao gồm: sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, quyền tác giả, và các đối tượng khác được bảo hộ. Các tài sản trí tuệ này phải đáp ứng các điều kiện về tính mới, tính sáng tạo, và khả năng áp dụng công nghiệp.Tại pháp luật hiện hành, nhà làm luật cho phép các chủ thể là chủ sở hữu hoặc tác giả của tài sản trí tuệ đó, được quyền thương mại hóa tài sản trí tuệ vào doanh nghiệp, đặc biệt đối với các công ty, tập đoàn chuyên hoạt động ở các lĩnh vực công nghệ thông tin, dịch vụ thương mại - điện tử.

3.2. Thủ tục góp vốn và đăng ký thay đổi vốn điều lệ

Thủ tục góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ bao gồm các bước: định giá tài sản, lập hồ sơ góp vốn, và đăng ký thay đổi vốn điều lệ tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Các giấy tờ cần thiết bao gồm: giấy chứng nhận quyền sở hữu, hợp đồng góp vốn, và biên bản định giá tài sản.Vốn được hình thành ngay từ khi thành lập doanh nghiệp, là tiền đề cho các hoạt động của doanh nghiệp. Nhắc đến giai đoạn trước cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ ba, thông thường các tài sản dùng để góp vốn thường là các tài sản “hữu hình” như: tiền, nhà xưởng, máy móc. Tuy nhiên, từ sau khi sự bùng nổ của cách mạng trên cũng như việc xuất hiện một loại tài sản mới đưa vào góp vốn đó là quyền sở hữu trí tuệ - loại tài sản “vô hình”, nó được đánh giá là nhân tố cực kỳ quan trọng và trong nhiều trường hợp trở thành yếu tố quyết định giá trị thị trường của doanh nghiệp.

IV. Hướng Dẫn Định Giá Quyền Sở Hữu Trí Tuệ 50 60 ký tự

Việc định giá quyền sở hữu trí tuệ chính xác là yếu tố then chốt để đảm bảo quyền lợi của các bên khi góp vốn vào doanh nghiệp. Có nhiều phương pháp định giá khác nhau, mỗi phương pháp phù hợp với từng loại tài sản và mục đích sử dụng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp và thực hiện đúng quy trình sẽ giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động góp vốn. Định giá tài sản trí tuệ là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn về sở hữu trí tuệ và tài chính. Các phương pháp định giá thường được sử dụng bao gồm: phương pháp chi phí, phương pháp thị trường và phương pháp thu nhập. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào đặc điểm của tài sản trí tuệ và mục đích định giá.

4.1. Phương pháp chi phí thị trường và thu nhập để định giá

Phương pháp chi phí dựa trên chi phí tạo ra hoặc thay thế tài sản trí tuệ. Phương pháp thị trường so sánh giá trị của tài sản trí tuệ với các tài sản tương tự trên thị trường. Phương pháp thu nhập dự báo dòng tiền mà tài sản trí tuệ có thể tạo ra trong tương lai.Các phương pháp định giá thường được sử dụng bao gồm: phương pháp chi phí, phương pháp thị trường và phương pháp thu nhập. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào đặc điểm của tài sản trí tuệ và mục đích định giá.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị quyền sở hữu trí tuệ

Giá trị của quyền sở hữu trí tuệ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: phạm vi bảo hộ, thời hạn bảo hộ, tiềm năng thương mại, và rủi ro pháp lý. Việc đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố này sẽ giúp đưa ra mức định giá chính xác và hợp lý.Thủ tục góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ bao gồm các bước: định giá tài sản, lập hồ sơ góp vốn, và đăng ký thay đổi vốn điều lệ tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Các giấy tờ cần thiết bao gồm: giấy chứng nhận quyền sở hữu, hợp đồng góp vốn, và biên bản định giá tài sản.

V. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Góp Vốn Bằng Quyền SHTT 50 60

Để thúc đẩy hoạt động góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, pháp luật Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện. Các giải pháp bao gồm: tăng cường tính minh bạch, đơn giản hóa thủ tục, và nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước. Việc tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi sẽ khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào tài sản trí tuệ và sử dụng chúng một cách hiệu quả. Một số khuyến nghị của tác giả đề cập trong luận văn được cho là có cơ sở và đúng đắn, qua đó nó được thể hiện lại trong chính pháp luật doanh nghiệp Việt Nam hiện hành. Tuy nhiên, công trình này đã được thực hiện từ năm 2017, khi Luật Doanh nghiệp năm 2014 đang có hiệu lực pháp luật và chưa có sự thay đổi, do đó tính tới thời điểm hiện tại Luật Doanh nghiệp năm 2020 đã có hiệu lực, dường như nhiều thay đổi được cho là khác biệt hơn so với quy định cũ. Trong đó, những nội dung và kiến nghị trong luận văn đã không còn phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành.

5.1. Kiến nghị sửa đổi bổ sung các quy định hiện hành

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về định giá tài sản trí tuệ, chuyển giao quyền sở hữu, và giải quyết tranh chấp để đảm bảo tính rõ ràng và công bằng. Đồng thời, cần có hướng dẫn chi tiết về các loại tài sản trí tuệ được phép góp vốn và các điều kiện kèm theo. Tại chỉ thị số 43/CT-TTg về nâng cao chất lượng công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường hiệu quả thi hành pháp luật. Thùy Linh: “Nâng cao chất lượng công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật”, Ban Nội Chính Trung Ương, Hà Nội, https://noichinh.vn/tin-tuc-su-kien/202012/nang-cao-chat-luong-cong-tac-xay-dung-hoan- thien-he-thongphap-luat-308925/, truy cập ngày 02/12/2022

5.2. Nâng cao năng lực của cơ quan quản lý nhà nước

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và đăng ký kinh doanh để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của doanh nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các tiêu chuẩn tốt nhất. Trong quá trình áp dụng quy định này các cơ quan có thẩm quyền và/hoặc các chủ thể có liên quan (cá nhân/tổ chức) còn có nhiều quan điểm chưa thống nhất khi áp dụng quy định về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ có trường hợp áp dụng, có trường hợp không áp dụng, ngoài ra sự chồng chéo, chưa thống nhất trong quy định này đã tạo nên một lỗ hổng lớn của pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ, quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng trở thành tài sản vô hình quan trọng, góp phần nâng cao giá trị và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo báo cáo năm 2018, Amazon dẫn đầu với giá trị tài sản vô hình lên đến 827 tỷ đô la, chiếm 96% tổng giá trị tài sản doanh nghiệp, trong khi Microsoft có giá trị tài sản vô hình 686 tỷ đô la, chiếm 95% tổng giá trị doanh nghiệp. Tại Việt Nam, các tập đoàn lớn như VinGroup và Hoa Sen cũng sở hữu tài sản vô hình ước tính lần lượt là 819 tỷ và 212 tỷ đồng. Hoạt động góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ vào doanh nghiệp đã trở thành xu hướng quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ thông tin và thương mại điện tử.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ các quy định pháp luật Việt Nam về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, phân tích các bất cập trong thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật từ Luật Doanh nghiệp 2014 đến Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và các văn bản sửa đổi bổ sung đến năm 2023, với trọng tâm là thực trạng pháp luật và thực tiễn tại Việt Nam trong giai đoạn này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ, nâng cao hiệu quả huy động vốn và phát triển doanh nghiệp trong nền kinh tế số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: (1) Lý thuyết về quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm các khái niệm về quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng; (2) Lý thuyết về góp vốn trong doanh nghiệp, tập trung vào khái niệm góp vốn, chủ thể góp vốn, định giá tài sản góp vốn và chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Quyền sở hữu trí tuệ: Quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
• Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ: Việc sử dụng tài sản vô hình là quyền sở hữu trí tuệ để tạo thành vốn điều lệ của doanh nghiệp, bao gồm góp vốn thành lập doanh nghiệp hoặc góp thêm vốn.
• Định giá tài sản góp vốn: Quá trình xác định giá trị bằng tiền của tài sản vô hình góp vốn, dựa trên nguyên tắc đồng thuận hoặc thẩm định giá chuyên nghiệp.
• Chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn: Việc chuyển giao quyền sở hữu hợp pháp của tài sản góp vốn từ chủ sở hữu sang doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hệ thống, tổng hợp, phân tích và so sánh luật học. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật hiện hành, các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, báo cáo ngành và các trường hợp thực tiễn tại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các quy định pháp luật liên quan đến góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ và các tài liệu pháp lý quốc tế có liên quan.

Phân tích dữ liệu được thực hiện theo timeline từ năm 2005 đến 2023, tập trung vào các giai đoạn quan trọng như ban hành Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022. Qua đó, đánh giá sự phát triển, bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chủ thể góp vốn phải là chủ sở hữu hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ
   Luật Doanh nghiệp 2020 quy định rõ chỉ cá nhân, tổ chức là chủ sở hữu hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ mới có quyền sử dụng tài sản đó để góp vốn. Chủ sở hữu này phải có giấy chứng nhận đăng ký hoặc văn bằng bảo hộ hợp lệ. Ví dụ, đối với quyền sở hữu công nghiệp, văn bằng bảo hộ do Cục Sở hữu công nghiệp cấp là căn cứ xác định chủ sở hữu hợp pháp.

2. Phạm vi tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ được pháp luật công nhận
   Tất cả các đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp (trừ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể) và quyền đối với giống cây trồng đều có thể được góp vốn nếu đáp ứng điều kiện pháp lý. Ví dụ, nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập quyền sở hữu dựa trên việc sử dụng hợp pháp, không phụ thuộc vào đăng ký bảo hộ.

3. Định giá tài sản góp vốn phải được thỏa thuận hoặc thẩm định bởi tổ chức chuyên nghiệp
   Tại thời điểm thành lập doanh nghiệp, giá trị tài sản góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ được các thành viên, cổ đông sáng lập định giá theo nguyên tắc đồng thuận hoặc thuê tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp. Trường hợp tổ chức thẩm định giá định giá, kết quả phải được trên 50% số thành viên, cổ đông sáng lập chấp thuận.

4. Chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ phải được thực hiện theo quy định pháp luật
   Việc góp vốn chỉ được coi là hoàn thành khi quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản góp vốn đã chuyển sang doanh nghiệp. Hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ phải lập thành văn bản, có thể công chứng hoặc chứng thực tùy trường hợp, và tuân thủ các quy định về đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp.

Thảo luận kết quả

Việc quy định chủ thể góp vốn phải là chủ sở hữu hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời tránh các tranh chấp pháp lý phát sinh. So với các nghiên cứu trước đây, quy định này đã được cụ thể hóa rõ ràng hơn trong Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động góp vốn bằng tài sản vô hình.

Phạm vi tài sản góp vốn được mở rộng, tuy nhiên vẫn còn những hạn chế như không cho phép góp vốn bằng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận và nhãn hiệu tập thể do tính chất đặc thù của các đối tượng này. Điều này phù hợp với thực tiễn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ lợi ích cộng đồng.

Quy trình định giá tài sản góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ được quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo tính minh bạch và chính xác, giảm thiểu rủi ro định giá sai lệch gây thiệt hại cho doanh nghiệp và các thành viên. Việc yêu cầu sự đồng thuận trên 50% thành viên sáng lập đối với kết quả thẩm định giá là một bước tiến so với quy định trước đây.

Chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn được thực hiện theo thủ tục pháp lý nghiêm ngặt, đảm bảo tính pháp lý và hiệu lực của giao dịch góp vốn. Việc này cũng đồng bộ với các quy định quốc tế và thực tiễn của các nước phát triển, góp phần nâng cao uy tín và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại tài sản sở hữu trí tuệ được góp vốn, bảng so sánh quy định pháp luật Việt Nam với một số quốc gia về điều kiện góp vốn và quy trình định giá tài sản vô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về phạm vi tài sản góp vốn
   Cần bổ sung hướng dẫn chi tiết về các loại quyền sở hữu trí tuệ được phép góp vốn, đặc biệt là các trường hợp đồng sở hữu và các đối tượng đặc thù như nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể nhằm giảm thiểu tranh chấp pháp lý. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ.

2. Xây dựng tiêu chuẩn và quy trình thẩm định giá tài sản sở hữu trí tuệ
   Ban hành quy chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn cụ thể về thẩm định giá tài sản vô hình, đảm bảo tính khách quan, minh bạch và phù hợp với thị trường. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cho các chủ thể tham gia góp vốn
   Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về pháp luật góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp, tổ chức thẩm định giá và cơ quan quản lý nhằm nâng cao năng lực thực thi. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, các trường đại học.

4. Xây dựng hệ thống đăng ký, quản lý hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ
   Phát triển hệ thống điện tử quản lý hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu, giám sát và bảo vệ quyền lợi các bên. Thời gian thực hiện: 2 năm; Chủ thể: Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước
   Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát hoạt động góp vốn.

2. Doanh nghiệp và nhà đầu tư
   Cung cấp kiến thức pháp lý về góp vốn bằng tài sản vô hình, hỗ trợ doanh nghiệp khai thác tối đa giá trị tài sản trí tuệ trong huy động vốn và phát triển kinh doanh.

3. Tổ chức thẩm định giá và tư vấn pháp lý
   Là tài liệu tham khảo để xây dựng quy trình thẩm định giá tài sản sở hữu trí tuệ chính xác, đồng thời tư vấn pháp lý cho các bên liên quan trong giao dịch góp vốn.

4. Học giả, sinh viên ngành luật và kinh tế
   Nâng cao hiểu biết về mối quan hệ giữa pháp luật sở hữu trí tuệ và pháp luật doanh nghiệp, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền sở hữu trí tuệ nào được phép góp vốn vào doanh nghiệp?
   Tất cả các quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp (trừ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể) và quyền đối với giống cây trồng được pháp luật công nhận đều có thể góp vốn nếu đáp ứng điều kiện pháp lý và được cấp giấy chứng nhận hoặc văn bằng bảo hộ hợp lệ.

2. Ai được xem là chủ sở hữu hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn?
   Chủ sở hữu hợp pháp là cá nhân hoặc tổ chức được cấp giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan hoặc văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng. Chủ sở hữu có thể là tác giả, người thừa kế, người được chuyển giao quyền hợp pháp.

3. Làm thế nào để định giá tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ?
   Định giá có thể do các thành viên, cổ đông sáng lập thỏa thuận hoặc thuê tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp thực hiện theo tiêu chuẩn thẩm định giá tài sản vô hình, kết quả phải được trên 50% thành viên, cổ đông sáng lập chấp thuận.

4. Khi nào việc góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ được coi là hoàn thành?
   Khi quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản góp vốn đã được chuyển giao sang doanh nghiệp, việc góp vốn mới được coi là hoàn thành theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

5. Có những rủi ro pháp lý nào khi góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ?
   Rủi ro bao gồm định giá sai lệch tài sản góp vốn, tranh chấp về quyền sở hữu, không tuân thủ thủ tục chuyển giao quyền sở hữu, hoặc vi phạm quy định về chủ thể góp vốn. Do đó, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật và thực hiện thẩm định giá chính xác.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa các quy định pháp luật Việt Nam về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời so sánh với pháp luật quốc tế để nhận diện điểm mạnh và hạn chế.
• Phân tích chi tiết các yếu tố chủ thể góp vốn, phạm vi tài sản góp vốn, định giá và chuyển giao quyền sở hữu tài sản góp vốn.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và khả thi trong thực tiễn áp dụng.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ và phát triển doanh nghiệp tại Việt Nam.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng tiêu chuẩn thẩm định giá, đào tạo nâng cao nhận thức và phát triển hệ thống quản lý hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ.

Để góp phần phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, các nhà quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia pháp lý cần phối hợp chặt chẽ trong việc áp dụng và hoàn thiện pháp luật về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, người viết tập trung làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về quyền sở hữu trí tuệ và góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ. Tổng quan về quyền sở hữu trí tuệ 1. Khái niệm quyền sở hữu trí tuệ Liên quan khái niệm “quyền sở hữu trí tuệ”, thực chất vấn đề này đã manh nha từ Pháp luật La Mã nhưng thời điểm này chưa được xem và ghi nhận một cách cụ thể mà chỉ được sơ lược theo cách phân loại “tài sản hữu hình và tài sản vô hình16”. Về sau, chính sự ghi nhận này được thể hiện ở các nước phát triển, trong đó có nhiều cách hiểu và lý giải khác nhau.

Mãi đến, sự ra đời của văn bản pháp lý quốc tế năm 1967 liên quan đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ trở về sau thì khái niệm này được cho là có nhiều điểm chung ở một cách hiểu đơn giản rằng: “quyền sở hữu trí 15 Từ những năm 2005, khi chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của doanh nghiệp được Chính phủ thông qua tại quyết định số: 68/2005/QĐ-TTg, ngày 04/4/2005,của Thủ tướng chính phủ “Về việc phê duyệt Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của doanh nghiệp”, chương trình này đã tập trung triển khai các hoạt động khuyến khích hoạt động sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp tạo lập, khai thác, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các thành quả sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp khai thác thông tin sở hữu trí tuệ. Tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng đó, những chính sách mới cũng đã được đặt ra cho sự phát triển và thương mại hóa tài sản trí tuệ bằng việc ban hành nhiều quy định khung khác nhau trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như: Nghị định số 13/2019/NĐ-CP, ngày 01-02-2019, “Về doanh nghiệp khoa học và công nghệ”; Ban hành Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung hiện hành. 16 Nguyễn Ngọc Điện: “Giáo trình Luật La Mã”, Nxb, Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội 2009, trang 11. 14 tuệ là những công trình nghiên cứu, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được tạo ra bằng sức lao động sáng tạo trí óc của con người”17.

Từ những quy định trên, đều này góp phần xây dựng và hình thành nên cho cách hiểu về “quyền sở hữu trí tuệ” trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Lần đầu tiên, tại Bộ luật Dân sự năm 1995, nhà làm luật đã nhắc đến một số vấn đề pháp lý liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ18 nhưng vấn đề ở đây chỉ dừng lại ở việc ghi nhận nhưng lại không đưa ra bất kỳ sự giải thích nào để hiểu rằng “quyền sở hữu trí tuệ” là gì. Trong khoảng mười năm, kể từ khi ra đời của Bộ luật Dân sự năm 1995 cho đến năm 2005 hàng loạt văn bản pháp luật về sở hữu trí tuệ đã được xây dựng và ban hành nhằm bổ sung những quy định còn thiếu hoặc sửa đổi những quy định không phù hợp với sự phát triển của đất nước hay tại nhưng quy định chưa đáp ứng với các yêu cầu của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên 19. Trước những đòi hỏi mạnh mẽ phải hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Dân sự mới “Bộ luật Dân sự năm 2005”, trong đó có những điểm sáng được cho là mở đường cho sự ra đời một đạo luật riêng về sở hữu trí tuệ.

Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua và chính thức đưa vào áp dụng, đây được cho là văn bản 17 Cách hiểu này được cho là dựa trên những khái quát cơ bản của các quy định có liên quan về lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại: Điều ước quốc tế: (1). Công ước thành lập Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (Wipo) năm 1967. “Sở hữu trí tuệ sẽ bao gồm các quyền liên quan đến: tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, buổi biểu diễn của các nghệ sĩ biểu diễn, bản ghi âm và chương trình phát sóng, phát minh trong tất cả các lĩnh vực có sự nỗ lực của con người, khám phá khoa học, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, nhãn hiệu dịch vụ, tên thương mại và ký hiệu, bảo vệ chống lại cạnh tranh không lành mạnh,và tất cả các quyền khác có được từ hoạt động trí tuệ trong các lĩnh vực công nghiệp, khoa học, văn học hoặc nghệ thuật” (2) Hiệp định Trips về sở hữu trí tuệ năm 1994 không ghi nhận trực tiếp khái niệm nhưng thông qua quy định người viết có thể hiểu: “Quyền sở hữu trí tuệ là quyền được trao cho mọi người do những sáng tạo của trí óc họ. Họ thường trao cho người sáng tạo độc quyền sử dụng tác phẩm của họ trong một khoảng thời gian nhất định.

Trong đó, theo thông lệ được chia làm hai lĩnh vực chính: bản quyền và các quyền liên quan quyền tác giả; sở hữu công nghiệp.” Khoản 2 Điều 1 Hiệp định Trips về sở hữu trí tuệ năm 1994. 18 Xem thêm: khoản 4 Điều 13; Điều 188; Phần thứ sáu từ Điều 745 – 825 Bộ luật Dân sự 1995. Ngoài ra, tại thời điểm này nhà làm luật cũng ban hành Nghị định số: 63/1996/NĐ-CP ngày 24/10/1996 một văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết về sở hữu công nghiệp. 19 Đây là giai đoạn mà Việt Nam với tư cách là thành viên tham gia vào các Điều ước quốc tế, đều mà đòi hỏi là phải tôn trọng các thỏa thuận mà Việt Nam đã ký kết, kể đến như: Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) và Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ 15 quy phạm pháp luật đầu tiên, riêng biệt điều chỉnh lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Luật sở hữu trí tuệ giai đoạn này được đánh giá cao bởi việc đáp ứng được tương đối đầy đủ và toàn diện nhất về cơ chế đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ khi yêu cầu mới đặt ra cho Việt Nam với tư cách là thành viên của WTO cũng như các hiệp định về các khía cạnh thương mại liên quan đến sở hữu trí tuệ. Trong đó, liên quan đến khái niệm “quyền sở hữu trí tuệ” được cụ thể tại khoản 1 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 ghi nhận như sau: “Quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng”. Sự ghi nhận khái niệm trên và cách thức bố cục (thể thức) của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 cho thấy sự thống nhất trong các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (những quy định mang tính giải thích thuật ngữ nhằm làm rõ nghĩa và cách hiểu xuyên suốt văn bản). Gần năm năm đi vào cuộc sống, những quy định pháp luật sở hữu trí tuệ cũng cần phải được nhìn nhận và đánh giá lại, nhất là khi nước ta tham gia vào các sân chơi quốc tế20 đều đặt ra đòi hỏi nhà làm luật cần thay đổi khung pháp lý sao cho phù hợp với thực tiễn.

Với sự tiếp thu, từ những khuyến nghị đưa ra nhằm hoàn thiện quy định pháp luật của các nhà nghiên cứu từ lý luận cho đến thực tiễn áp dụng quy định, từ đó dẫn đến vấn đề cần thiết trong việc việc sửa đổi, bổ sung Luật sở hữu trí tuệ. Năm 2009 được cho là năm có nhiều điểm đột phá trong việc thay đổi và tiến bộ về kỹ thuật lập pháp trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong đó kể đến một trong số các quy định được sửa đổi, bổ sung là Luật sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, liên quan đến khái niệm “quyền sở hữu trí tuệ” được ghi nhận tại khoản 1 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung năm 2009 và cho đến giai đoạn hiện tại tức Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 cũng không có sự thay đổi về khái niệm, việc giữ nguyên sự ghi nhận sự khái quát về khái niệm: “Quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài 20 Điển hình là trong giai đoạn này Việt Nam đã và gia nhập nhiều hiệp định về sở hữu trí tuệ quan trọng đánh dấu cho sự phát triển về bảo hộ và khai thác thương mại hóa tài sản trí tuệ sâu sắc hơn là các Hiệp định Trips (là thỏa thuận pháp lý quốc tế giữa tất cả các quốc gia là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới WTO). 16 sản trí tuệ, bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.21” Dưới góc độ nhìn nhận, quan điểm tác giả cũng đồng ý trong việc cho rằng: đây là sự thành công lớn của nhà làm luật Việt Nam khi có cách nhìn và khái quát khái niệm “quyền sở hữu trí tuệ” tiệm cận với cách ghi nhận của hệ thống pháp luật quốc tế22.

Đặc trưng của quyền sở hữu trí tuệ Dựa trên chính khái niệm về “quyền sở hữu trí tuệ” và do xuất phát từ đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ là các tài sản trí tuệ 23 có những đặc trưng riêng nên 21 Hay tại văn bản mới nhất được thông qua là Luật Sở hữu trí tuệ vừa mới được Quốc hội thông qua có hiệu lực thi hành ngày 01/01/2023 nhà làm luật cũng không có sự ghi nhận thay đổi liên quan đến khái niệm này. 22 Một trong những cơ chế đổi mới pháp luật về sở hữu trí tuệ này của Việt Nam hiện hành đã được nhiều học giả, những người nghiên cứu luật học và/hoặc tại các ấn phẩm bài viết cũng đánh giá là có nhiều điểm tiệm cận pháp luật quốc tế. Trong đó, nội dung khái quát về định nghĩa quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam có độ tương thích khá lớn kể đến như: i). Hiệp định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ” (TRIPS) định nghĩa: “Quyền sở khái niệm quyền sở hữu trí tuệ (IPR) là các quyền được trao cho con người đối với những sáng tạo trí ốc của họ, thông thường trong 02 lĩnh vực rộng lớn bao gồm: lĩnh vực công nghiệp và lĩnh vực nghệ thuật”.

Nguyên bản: The World Trade Organization (WTO) Agreement on “Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights” (TRIPS) defines Intellectual Property Rights (IPRs) as “…the rights given to persons over the creations of their minds” (World Trade Organization, 2021).