Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về dạy học theo dự án. Chƣơng 2: Thực trạng dạy học môn Công nghệ 10 tại trƣờng PTTH Bình An, tỉnh Bình Dƣơng. Chƣơng 3: Tổ chức dạy học theo dự án môn Công nghệ 10 tại trƣờng PTTH Bình An, tỉnh Bình Dƣơng. Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 4 Luan van CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN 1.
TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN Ở TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1. Trên thế giới Dạy học dự án là một trong những phƣơng pháp dạy học tiêu chuẩn (Apel & Knoll) [49, tr.34], giúp ngƣời học phát triển khả năng tự lập và trách nhiệm, khả năng thực hành các hoạt động xã hội và dân chủ. Phƣơng pháp dạy học theo dự án đƣợc bắt nguồn từ Châu Âu nhƣng đƣợc phát triển mạnh ở Mỹ. William Heard Kilpatrick là ngƣời đầu tiên đã mô tả chi tiết phƣơng pháp dạy học theo dự án trong bài luận “Phƣơng pháp dự án” và coi đó là phƣơng pháp dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm nhằm khắc phục nhƣợc điểm của dạy học truyền thống [55, tr.
Theo Michael Koll, sau khi nghiên cứu trên 53 tác giả với 73 tài liệu tham khảo khoa học đƣợc công bố từ những năm 1880 đến 1995 trên các lĩnh vực nghệ thuật, kiến trúc, kĩ thuật, y học, giáo dục, công nghệ thông tin…lịch sử phát triển của phƣơng pháp pháp dạy học theo dự án có thể đƣợc chia thành 5 giai đoạn chính nhƣ sau [56]: - Giai đoạn 1: Năm 1590-1765: Sự khởi đầu của dạy học dự án tại các học viện kiến trúc ở Roma và Paris. Vào thế kỉ 16, những kiến trúc sƣ ngƣời Ý đã làm việc chuyên nghiệp xu hƣớng nghề nghiệp của họ bằng cách thành lập Học viện nghệ thuật – The Accademia di San Luca – Rome dƣới sự bảo trợ của Giáo hoàng Gregory XIII năm 1577. Cuộc thi đầu tiên của Học viện đƣợc tổ chức vào năm 1656. Cấu trúc của các cuộc thi vào Học viện tƣơng đƣơng với kì thi kiến trúc.
Việc thiết kế trong các cuộc thi vào Học viện chỉ là những tình huống giả định. Sau mô hình của Ý, Viện hàn lâm kiến trúc Hoàng gia cũng đƣợc thành lập ở Pháp năm 1761. Với sự giới thiệu của Prix d’Emulatiom, việc đào tạo đã tập trung vào học tập bằng các dự án. Sinh viên phải hoàn thành một vài dự án cấp tháng để đƣợc trao tặng huân chƣơng hoặc đƣợc công nhận kết quả.
Sự công nhận này hết sức cần thiết để học tiếp thạc sĩ và đƣợc trao tặng danh hiệu kiến trúc sƣ hàn lâm. Với Prix d’Emulatiom năm 1763, sự phát triển ý tƣởng dự án thành phƣơng pháp học tập và giáo dục hàn lâm đƣợc hoàn thiện. 5 Luan van - Giai đoạn 2: Năm 1765-1880: Dạy học theo dự án đã trở thành một phƣơng pháp dạy học đƣợc áp dụng thƣờng xuyên, bắt đầu ở các trƣờng kĩ thuật của Pháp, Đức và Thụy Sĩ.Rogers, Đại học Kĩ thuật Massachuserrs giới thiệu ở Mỹ. - Giai đoạn 3: Năm 1880-1915: Calvin M.Woodward, hiệu trƣởng trƣờng Đại học Bách khoa O’Fallon (thuộc Đại học Washington) đã đƣa phƣơng pháp dạy học theo dự án vào trƣờng dạy nghề.
Dạy học theo dự án, sinh viên không chỉ thiết kế mà trực tiếp tạo ra các sản phẩm. Dần dần, cách này lan rộng ra các trƣờng nghề (theo Charles R.Richards), rồi trở thành một phong trào cải cách giáo dục (theo David.Stimson) áp dụng vào các ngành khoa học nói chung (theo John F. Những quan điểm triết học giáo dục và lí thuyết nhận thức của J.Dewey đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lý thuyết cho phƣơng pháp dạy học theo dự án của các nhà sƣ phạm Mỹ đầu thế kỉ XX. - Giai đoạn 4: Năm 1915-1965: William Heard Kilpatrick đề cập tới dạy học là “hành động có mục đích bằng cả trái tim”- đề cao ý nghĩa “mục đích” của dạy học dự án: cho học sinh tự do hành động nhằm phát triển sự độc lập, tƣ duy phê phán và năng lực hành động [53,tr 319-334].
Tƣ tƣởng này của Kilpatrick đã giảm dần mức độ ảnh hƣởng của dạy học theo dự án ở Mỹ nhƣng lại nhận đƣợc sự đón nhận ở Châu Âu, Ấn Độ và Cộng hòa liêng bang Xô-viết. - Giai đoạn 5: Từ năm 1965 đến nay: Phƣơng pháp dạy học của Kilpatrick hiện đƣợc áp dụng nhƣ phƣơng pháp dạy học tích cực ở Đức, Thụy Sĩ và các nƣớc Châu Âu khác. Dƣới ảnh hƣởng của nền giáo dục tiểu học Anh, các nhà giáo dục Mỹ cố gắng xác định lại phƣơng pháp dạy học theo dự án, nhìn nhận nó nhƣ một phƣơng pháp dạy học phụ trợ quan trọng bên cạnh chƣơng trình giảng dạy hƣớng vào chủ đề, hƣớng vào giáo viên (teacher-orented, subject-centered) truyền thống. Có thể coi đây là giai đoạn tái thiết dạy học theo dự án và làn sóng thứ ba của việc dạy học theo dự án có tính chất quốc tế phổ biến trên toàn cầu.
Ngày nay, dạy học theo dự án đƣợc quan tâm nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trên thế giới, đặc biệt là các nƣớc phƣơng Tây. Dạy học theo dự án là một trong những phƣơng pháp dạy học hƣớng vào ngƣời học, tích cực hóa ngƣời học với các 6 Luan van công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố của các nhà nghiên cứu sau: Dewey, J. Tất cả các công trình nghiên cứu trên đều đề cập tới cơ sở lý luận của dạy học theo dự án, bản chất quá trình thực hiện dạy học theo dự án ở nhiều góc độ khác nhau, trong các môn học khác nhau. Nhƣ vậy, trên thế giới dạy học theo dự án đã đƣợc bắt đầu từ 300 năm trƣớc và đã có những biến động, di chuyển qua lại từ định nghĩa, cách thức tiến hành, phƣơng thức áp dụng, mức độ phổ biến….từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác, từ châu lục này sang châu lục khác.
Ngày nay, phƣơng pháp dạy học theo dự án đƣợc áp dụng không chỉ ở các nƣớc có nền giáo dục phát triển mạnh. Vì giáo dục là quốc sách hàng đầu để tạo nguồn nhân lực cho đất nƣớc phát triển vững mạnh và đi lên nên việc đổi mới phƣơng pháp dạy học trên thế giới cũng rất đƣợc chú trọng. Dạy học theo dự án giúp các học sinh tích cực, chủ động, kích thích tƣ duy bậc cao, tƣ duy phê phán, giúp các học sinh dễ hòa nhập vào thực tiễn cuộc sống.Tại Việt Nam Ở Việt Nam, dạy học dự án đƣa vào môi trƣờng học tập của các trƣờng Cao đẳng và Đại học thông qua các đồ án tốt nghiệp của các ngành học. Hiện nay, các hình thức bài tập lớn, tiểu luận, khóa luận trong các trƣờng Đại học nói chung và trong đào tạo giáo viên đã rất quen thuộc với sinh viên.
Trong các hình thức này, sinh viên tự lực thực hiện những nhiệm vụ học tập mang tính nghiên cứu dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên. Trong giáo dục phổ thông, vào những năm 1960-1980 ở các trƣờng phổ thông cũng có những hoạt động gần gũi với dạy học theo dự án. Đặc biệt trong những năm 1980, cùng với sự phát triển của phong trào hƣớng nghiệp, nhiều trƣờng đã thực hiện các dự án nhƣ dự án trồng cây, dự án phát triển vƣờn trƣờng. Tuy nhiên cho đến nay, dạy học theo dự án vẫn chƣa đƣợc sử dụng nhƣ một phƣơng pháp dạy học phổ biến ở mọi cấp học, bậc học.
Một số năm gần đây, với ƣu điểm vƣợt trội, dạy học theo dự án đang đƣợc nghiên cứu rộng rãi và đƣợc đề cập nhiều hơn trong các tài liệu Tiếng Việt với những tên gọi khác nhau: đề án, dạy học theo dự án, phƣơng pháp dạy học theo dự án, phƣơng pháp dự án. Với sự tăng cƣờng hợp tác quốc tế, dạy học theo dự án đã đƣợc 7 Luan van giới thiệu và sử dụng ở Việt Nam thông qua các dự án đào tạo bồi dƣỡng giáo viên nhƣ các chƣơng trình: “Dạy học hƣớng đến tƣơng lai”, chƣơng trình này đƣợc sự hỗ trợ của Intel nhằm giúp các giáo viên khối phổ thông trở thành những nhà sƣ phạm hiệu quả thông qua việc hƣớng dẫn họ cách thức đƣa công nghệ vào bài học, cũng nhƣ thúc đẩy kỹ năng giải quyết vấn đề, tƣ duy phê phán và kỹ năng hợp tác đối với học sinh. Dạy học dự án của Microsoft đã ký kết với Bộ giáo dục và đào tạo Việt Nam giai đoạn một 2005 – 2009 và giai đoạn hai vào ngày 18 tháng 3 năm 2010 nhằm đẩy mạnh việc tích hợp công nghệ thông tin vào lĩnh vực giáo dục của Việt Nam, đồng thời hỗ trợ giáo viên và học sinh Việt Nam tiếp cận và khai thác hiệu quả những nguồn lực công nghệ thông tin mới nhất nhằm phát huy tối đa khả năng. Chƣơng trình dạy học theo dự án của Việt – Bỉ triển khai bắt đầu từ niên học 2007-2008 đã tập huấn cho giảng viên, giáo viên cốt cán của một số tỉnh miền núi phía Bắc [7].
Ngày 23-12-2010 Sở Giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức khai giảng lớp tập huấn trực tuyến khóa dạy học theo dự án Intel teach elements (ITE) cho hàng trăm giáo viên tiểu học và THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh [11]. Cùng với việc nghiên cứu lí luận về dạy học theo dự án, hiện nay có nhiều tác giả đề cập đến việc tổ chức bồi dƣỡng phƣơng pháp dạy học theo dự án trong một số bài báo, sách nhƣ là Nguyễn Văn Cƣờng [8-9], Đỗ Hƣơng Trà [13-15], Lê Huỳnh Vy [22], Nguyễn Thị Diệu Thảo [30-32], Nguyễn Lăng Bình, Nguyễn Phƣơng Hồng, Cao Thị Thặng [13], Nguyễn Thị Hƣơng [28], Trần Văn Thành [45], Nguyễn Thị Phê [34], Nguyễn Thị Phƣơng Thanh [33].Có thể cụ thể một số công trình nghiên cứu sau: Trên cơ sơ nghiên cứu lý luận và phƣơng pháp dạy học theo dự án cho giáo viên môn Công nghệ phần kinh tế gia đình của Nguyễn Thị Diệu Thảo [32, tr.22] (2007), tác giả Nguyễn Văn Cƣờng - Nguyễn Thị Diệu Thảo đã đƣa ra một số phƣơng pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên [29, tr.15] ,…Trong các công trình nghiên cứu này các tác giả đều cho rằng dạy học theo dự án là phƣơng pháp hay hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học định hƣớng vào 8 Luan van ngƣời học, quan điểm dạy học định hƣớng hoạt động và quan điểm dạy học tích hợp gắn lý thuyết với thực hành, tƣ duy và hành động, nhà trƣờng và xã hội….