Luận Án Tiến Sĩ Về Đầu Tư Phát Triển Đội Tàu Trong Vận Tải Biển Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Vũ Thị Hoàng Yến
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Nhật Quang
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Đầu Tư Phát Triển Đội Tàu Trong Vận Tải Biển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.1.1.1. Các nghiên cứu về đầu tư, phát triển
• 1.1.1.2. Các nghiên cứu về đội tàu vận tải biển
• 1.1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2.1. Nghiên cứu về đầu tư phát triển
• 1.1.2.2. Nghiên cứu về đội tàu trong vận tải biển
• 1.1.3. Kết quả nghiên cứu được kế thừa và khoảng trống nghiên cứu của luận án
• 1.1.3.1. Những kết quả sẽ kế thừa từ các công trình nghiên cứu trước
• 1.1.3.2. Những khoảng trống nghiên cứu cần được tiếp tục triển khai
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐỘI TÀU TRONG VẬN TẢI BIỂN
• 1.2.1. Những khái niệm chung
• 1.2.1.1. Đầu tư phát triển
• 1.2.1.2. Đội tàu trong vận tải biển
• 1.2.1.3. Đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển
• 1.2.2. Quan niệm, xu hướng đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển
• 1.2.3. Tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động của đội tàu trong vận tải biển
• 1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư phát triển đội tàu trong VTB
• 1.2.5. Kinh nghiệm quốc tế về đầu tư phát triển đội tàu trong VTB và bài học cho Việt Nam
• 1.2.5.1. Kinh nghiệm đầu tư phát triển đội tàu trong VTB của một số nước
• 1.2.5.2. Bài học rút ra cho đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐỘI TÀU TRONG VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM
• 3.1. Quá trình hình thành và phát triển ngành vận tải biển Việt Nam
• 3.2. Thực trạng các nguồn lực đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam
• 3.2.1. Nguồn lực về vốn đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam
• 3.2.2. Nguồn lực về con người trong đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam
• 3.2.3. Nguồn lực về công nghệ trong đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam
• 3.3. Kết quả đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam
• 3.3.1. Cơ cấu đội tàu vận tải biển Việt Nam
• 3.3.2. Trọng tải bình quân đội tàu vận tải biển Việt Nam
• 3.3.3. Sản lượng hàng hoá vận chuyển của đội tàu vận tải biển Việt Nam trong những năm gần đây
• 3.3.4. Thị phần đội tàu vận tải biển Việt Nam
• 3.4. Hiệu quả kinh doanh, khai thác đội tàu
• 3.4.1. Tình hình sinh lời của doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam
• 3.4.2. Suất đầu tư của đội tàu vận tải biển Việt Nam
• 3.4.3. Mức đóng góp vào ngân sách nhà nước của các doanh nghiệp VTB Việt Nam
• 3.5. Đánh giá chung về đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam
• 3.6. Bối cảnh của đội tàu vận tải biển thế giới
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO KẾT QUẢ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐỘI TÀU TRONG VTB VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm và mục tiêu phát triển ngành vận tải biển Việt Nam
• 4.1.1. Quan điểm phát triển
• 4.1.2. Mục tiêu phát triển
• 4.1.3. Nội dung quy hoạch cụ thể
• 4.2. Bối cảnh chung của ngành vận tải biển thế giới và Việt Nam
• 4.2.1. Bối cảnh chung của ngành vận tải biển thế giới
• 4.2.2. Bối cảnh chung của ngành vận tải biển Việt Nam
• 4.3. Thách thức và cơ hội đối với ngành VTB và đội tàu VTB Việt Nam
• 4.4. Giải pháp nâng cao kết quả đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam
• 4.4.1. Giải pháp về nguồn vốn
• 4.4.2. Giải pháp về nguồn lực lao động
• 4.4.3. Giải pháp về nguồn lực khoa học công nghệ
• 4.4.4. Kiến nghị với nhà nước
• 4.4.5. Kiến nghị với bộ Giao thông vận tải
• 4.4.6. Kiến nghị đối với Hiệp hội chủ tàu Việt Nam
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đầu Tư Phát Triển Đội Tàu Vận Tải Biển Việt Nam

Đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu ngày càng phát triển. Ngành vận tải biển không chỉ đóng vai trò chủ chốt trong việc vận chuyển hàng hóa mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước. Đội tàu vận tải biển Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, từ năng lực cạnh tranh đến hiệu quả kinh doanh. Việc đầu tư vào đội tàu không chỉ cần thiết để nâng cao năng lực vận tải mà còn để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Theo Cục Hàng hải, đội tàu biển trong nước chỉ đáp ứng khoảng 10-12% nhu cầu vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, cho thấy sự cần thiết phải đầu tư mạnh mẽ hơn vào lĩnh vực này.

1.1. Tầm quan trọng của đội tàu trong vận tải biển

Đội tàu vận tải biển là xương sống của ngành vận tải biển, đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các thị trường và thúc đẩy thương mại quốc tế. Với hơn 3.260 km bờ biển, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển đội tàu, tuy nhiên, hiện tại đội tàu vẫn còn yếu kém về quy mô và công nghệ. Việc đầu tư phát triển đội tàu không chỉ giúp nâng cao năng lực vận tải mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy các ngành kinh tế khác. Đầu tư vào đội tàu cũng đồng nghĩa với việc nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành vận tải biển Việt Nam trên thị trường quốc tế.

II. Thực trạng đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam

Thực trạng đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có sự gia tăng về số lượng tàu, nhưng chất lượng và hiệu quả sử dụng vẫn chưa đạt yêu cầu. Đội tàu chủ yếu là tàu cỡ nhỏ, ít tàu lớn và tàu container, dẫn đến việc không thể đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa lớn. Các doanh nghiệp vận tải biển gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư, trong khi đó, công nghệ và nguồn nhân lực cũng chưa được cải thiện đáng kể. Theo báo cáo, hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam vẫn ở mức thấp, với nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ phá sản.

2.1. Nguồn lực đầu tư và hiệu quả kinh doanh

Nguồn lực đầu tư vào đội tàu vận tải biển Việt Nam chủ yếu đến từ ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn vốn này chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng đội tàu không được hiện đại hóa và không đủ sức cạnh tranh. Các doanh nghiệp vận tải biển thường phải đối mặt với áp lực tài chính lớn do chi phí vận hành cao và giá xăng dầu biến động. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời và sự phát triển bền vững của ngành vận tải biển. Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc đầu tư phát triển đội tàu.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển đội tàu

Để nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam, cần có một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Các giải pháp cần tập trung vào việc cải thiện nguồn vốn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ mới. Cần thiết phải xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư từ cả nhà nước và tư nhân, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp. Việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực vận tải biển cũng cần được thúc đẩy để học hỏi kinh nghiệm và công nghệ từ các nước phát triển.

3.1. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành vận tải biển, bao gồm việc giảm thuế, hỗ trợ lãi suất vay vốn và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để nâng cao chất lượng đội ngũ thuyền viên và nhân viên quản lý. Việc đầu tư vào công nghệ mới cũng cần được khuyến khích để nâng cao hiệu quả vận hành và giảm chi phí.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam" được tác giả Vũ Thị Hoàng Yến thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, bảo vệ năm 2020 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Bùi Nhật Quang và TS. Ngô Văn Vũ. Công trình thuộc ngành Kinh tế phát triển (Mã số: 9.05).

Về tính cấp thiết, nghiên cứu xuất phát từ thực tế vận tải biển là phương thức vận chuyển chủ chốt phục vụ giao thương quốc tế. Việt Nam sở hữu hơn 3.260 km bờ biển và nằm trên tuyến hàng hải quốc tế Biển Đông — tuyến đường nhộn nhịp thứ hai thế giới với khoảng 150 - 200 tàu qua lại mỗi ngày (trong đó 50% có trọng tải trên 5.000 tấn và hơn 10% có trọng tải từ 30.000 tấn trở lên), nơi trung chuyển hơn 45% tổng khối lượng vận tải thương mại đường biển toàn cầu. Mặc dù các Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc khóa IX và XI đã xác định rõ định hướng phát triển kinh tế biển và hiện đại hóa đội tàu, thực trạng phát triển đội tàu biển Việt Nam giai đoạn vừa qua bộc lộ nhiều điểm nghẽn:

• Sản lượng và thị phần vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu rất thấp, chỉ đáp ứng khoảng 10 - 12% nhu cầu xuất nhập khẩu đường biển của quốc gia; hơn 80% đội tàu hoạt động tuyến quốc tế chỉ chạy các chặng ngắn nội Á (Đông Nam Á, Trung Quốc), hầu như vắng bóng trên các tuyến liên lục địa.
• Hoạt động đầu tư dàn trải, hiệu quả khai thác và năng lực cạnh tranh thấp; cơ cấu đội tàu mất cân đối, phần lớn là tàu chở hàng khô tổng hợp cỡ nhỏ, thiếu tàu chuyên dùng và tàu container.
• Các doanh nghiệp vận tải biển đối mặt với tình trạng thua lỗ kéo dài, cơ cấu tài chính rủi ro do phụ thuộc chủ yếu vào vốn vay ngân hàng thương mại chịu lãi suất cao.
• Nguồn nhân lực thuyền viên sụt giảm do thu nhập thấp, trong khi trang thiết bị và công nghệ khai thác còn lạc hậu.

Mục đích nghiên cứu của luận án là hệ thống hóa cơ sở lý luận về đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển; đánh giá khách quan thực trạng các nguồn lực đầu tư (vốn, lao động, khoa học công nghệ) và kết quả phát triển đội tàu biển Việt Nam giai đoạn 2011 - 2018; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp có căn cứ khoa học nhằm nâng cao kết quả đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam đến năm 2030.

Luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa và xây dựng khung khổ lý thuyết liên quan đến đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển từ góc độ kinh tế phát triển.
2. Nghiên cứu thực tiễn và xu hướng đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển của một số quốc gia trên thế giới để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
3. Phân tích thực trạng đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam trên 3 nguồn lực cơ bản: vốn, nhân lực, khoa học công nghệ; đồng thời xem xét các kết quả đạt được qua hệ thống tiêu chí định lượng và định tính.
4. Làm rõ các nguyên nhân, nhân tố tác động đến kết quả đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam.
5. Đề xuất quan điểm, mục tiêu và nhóm giải pháp nâng cao kết quả đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Toàn lãnh thổ Việt Nam. Số liệu cơ cấu đội tàu căn cứ theo đăng ký của các doanh nghiệp vận tải biển tại Cục Hàng hải Việt Nam; số liệu tài chính doanh nghiệp thu thập từ các cuộc điều tra thường niên của Tổng cục Thống kê. Luận án giới hạn phạm vi khảo sát đối với đội tàu vận chuyển hàng hóa, không nghiên cứu đội tàu vận chuyển hành khách.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận dưới góc độ kinh tế phát triển, tập trung phân tích 3 nguồn lực đầu vào chính (nguồn vốn, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ) và đánh giá các tiêu chí phản ánh kết quả đầu tư (quy mô, cơ cấu loại tàu, tuổi tàu, trọng tải bình quân, sản lượng vận chuyển, thị phần, hiệu quả tài chính, suất đầu tư, đóng góp ngân sách).
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng tập trung vào giai đoạn 2011 - 2018 (kèm chuỗi số liệu thứ cấp từ năm 2006 đến 2018); đề xuất định hướng và giải pháp đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo từng mảng nội dung chuyên biệt:

Về lý luận và thực tiễn đầu tư phát triển trong nước:

• Nhóm công trình lý thuyết nền tảng: Nguyễn Bạch Nguyệt (2005) trong giáo trình "Lập dự án đầu tư" xác định bản chất của đầu tư phát triển là hình thức đầu tư trực tiếp nhằm duy trì và tạo lập năng lực mới; Ngô Doãn Vịnh (2011) trong chuyên khảo "Đầu tư phát triển" phân tích các nhân tố cấu thành gồm nguồn lực, động lực và chủ thể, đề xuất hệ thống đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường; Phạm Văn Cương (2013) với "Quản trị dự án đầu tư trong vận tải biển" đã chi tiết hóa quy trình lập, thẩm định và đánh giá dự án đầu tư ngành hàng hải.
• Nhóm nghiên cứu đầu tư hạ tầng cảng biển và logistics: Nguyễn Thị Thu Hà (2013) nghiên cứu đầu tư phát triển cảng biển Việt Nam giai đoạn 2005 - 2020; Vụ Kết cấu Hạ tầng - Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2009) nghiên cứu giải pháp huy động vốn cho cảng biển; Luis C.Baher El-Hifnawi (Báo cáo Ngân hàng Thế giới) phân tích những điểm nghẽn thể chế và hạ tầng giao thông đường thủy; Nguyễn Văn Khoảng (2011) mô hình hóa nhu cầu phát triển cảng container đầu mối khu vực phía Nam.
• Nhóm nghiên cứu về các nguồn lực: Về nguồn vốn có Đoàn Hương Quỳnh (2010), Đặng Thị Hà (2013), Bùi Mạnh Cường (2012), Bùi Bá Khiêm (2013); về nguồn nhân lực có Đào Mai Phước (2017), Đinh Văn Toàn (2011) áp dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas, Lê Thị Mỹ Linh (2010), Nguyễn Thị Lan Hương (2006), Đào Quang Dân (2019) ứng dụng khai phá dữ liệu và máy học dự báo nhân lực thuyền viên xuất khẩu; về khoa học công nghệ có Đinh Văn Ân và cộng sự (2006), Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (2007).

Về lĩnh vực đội tàu và vận tải biển trong nước:

• Đề án của Cục Hàng hải Việt Nam (2007, điều chỉnh 2014 theo Quyết định số 1601/QĐ-TTg) về quy hoạch phát triển vận tải biển đến năm 2020, tầm nhìn 2030; Báo cáo chuyên ngành số 03 của Bộ Giao thông vận tải phối hợp với JICA (2010) chỉ rõ hạn chế về độ tuổi và tính lạc hậu kỹ thuật của đội tàu mang cờ quốc tịch Việt Nam; Lê Thị Việt Nga (2013) phân tích thực trạng đội tàu container Việt Nam chiếm chưa tới 0,1% trọng tải container thế giới; Nguyễn Thành Độ (2013) nghiên cứu khó khăn tài chính và đầu tư đội tàu tại Vinacomin; Vũ Thị Minh Loan (2007) xây dựng mô hình các nhân tố tác động đến thị phần vận tải của đội tàu biển quốc gia; Trịnh Thị Thu Hương (2011), Hoàng Văn Châu (2009), Từ Sỹ Sùa (2010) phân tích các khía cạnh thương vụ, logistics và dịch vụ vận tải ngoại thương.

Về các nghiên cứu quốc tế:

• Lý thuyết tăng trưởng: Luận án tham chiếu mô hình Harrod - Domar ($g = s / k$), trong đó chỉ rõ mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng đầu ra ($g$), tỷ lệ tích lũy vốn ($s$) và hệ số gia tăng vốn - sản lượng ($k$ hay hệ số ICOR), giải thích vai trò của vốn và hiệu quả sử dụng vốn trong giai đoạn đầu phát triển.
• Các ấn phẩm và công trình vận tải biển: Báo cáo thường niên Review of Maritime Transport của UNCTAD (điển hình bản năm 2015) và tài liệu WTO and Maritime issues (2006); Wytze Gorter và George H. phân tích biến động ngành vận tải biển Thái Bình Dương (1930 - 1948); Mihalis G. Chasomeris khảo sát chính sách hàng hải Nam Phi; Alberto Asquer phân tích thể chế và công nghệ tại Tây Địa Trung Hải; Hugo Maucec và cộng sự mô hình hóa tối ưu hóa vận tải container xuyên Đại Tây Dương; Kevin Cullinane ("International Handbook of Maritime Economics"), Wiley Blackwell ("Maritime economics"), Alessandro Olivo và cộng sự (mô hình quản lý vỏ container rỗng), Rogan Mclellan (xu hướng dịch vụ tàu định tuyến), D Goodrich (vai trò R&D trong hàng hải Anh), Alan G. Jamieson (nguyên nhân suy thoái hàng hải Anh 1918 - 1990), Jan Herman (hoạt động vận tải biển của Tập đoàn Giày Bat'a 1932 - 1935).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây phần lớn tiếp cận đơn lẻ: hoặc nghiên cứu lý luận đầu tư phát triển chung, hoặc phân tích kỹ thuật khai thác tàu biển, hoặc tập trung vào kết cấu hạ tầng cảng biển và logistics. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống: kết hợp đồng thời lý luận đầu tư phát triển và lĩnh vực đội tàu vận tải biển dưới góc độ kinh tế phát triển; phân tích toàn diện 3 nguồn lực đầu vào (vốn, lao động, công nghệ); xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả đầu tư và đối chiếu trực tiếp với quy hoạch quốc gia cũng như mặt bằng đội tàu thế giới giai đoạn 2011 - 2018; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý luận kinh tế phát triển và các quy định pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật hàng hải quốc tế:

• Đầu tư phát triển: Luận án tiếp thu luận điểm của Nguyễn Bạch Nguyệt, Từ Quang Phương (2007) và Ngô Doãn Vịnh (2011), xác định đầu tư phát triển là quá trình chi dùng vốn ở hiện tại nhằm gia tăng quy mô và nâng cao chất lượng tài sản vật chất trong tương lai.
• Khái niệm tàu biển và tiêu chuẩn kỹ thuật: Tổng hợp từ Quy tắc Hague 1924, Công ước 1996, Điều 13 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 và các công ước cốt lõi của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (SOLAS 74, MARPOL 73/78, STCW 78, MLC 2006). Tàu vận tải biển được xác định là phương tiện tự hành nổi di động chuyên dùng chở hàng hóa/hành khách trên biển, có chiều dài từ 20 mét trở lên, tổng trọng tải từ 150 tấn trở lên, đăng ký mang cờ quốc gia và được cấp đầy đủ hồ sơ kiểm tra an toàn kỹ thuật, phòng ngừa ô nhiễm môi trường (mang tên tàu, cảng đăng ký, số IMO, năm/nơi đóng, cấp đăng kiểm).
• Khái niệm vận tải biển: Khảo cứu quá trình hoàn thiện pháp lý Việt Nam qua các văn bản: Nghị định số 10/2001/NĐ-CP, Nghị định số 57/2001/NĐ-CP, Nghị định số 115/2007/NĐ-CP, Nghị định số 30/2014/NĐ-CP và Nghị định số 160/2016/NĐ-CP; đồng thời đối chiếu định nghĩa của GFP, OECD, WTO. Tác giả định nghĩa: Vận tải biển là một ngành kinh doanh có sử dụng tàu biển để vận chuyển hàng hóa, hành khách, hành lý từ cảng biển này đến cảng biển khác.
• Đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển: Tác giả xác lập quan niệm: "Đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển là việc chi dùng vốn trong hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm gia tăng quy mô, chất lượng đội tàu biển hiện đại, đồng bộ, thuận lợi cho quá trình vận chuyển hàng hóa".
• Khung nguồn lực đầu vào:
  • Nguồn vốn: Vốn ngân sách nhà nước, ODA, FDI, vốn tự có của doanh nghiệp vận tải biển, vốn tư nhân trong nước, vốn vay thương mại, vốn tín dụng thuê mua.
  • Nguồn nhân lực: Đội ngũ sĩ quan và thuyền viên trực tiếp vận hành tàu biển theo tiêu chuẩn STCW.
  • Nguồn lực khoa học công nghệ: Mức độ hiện đại hóa thân tàu, động cơ tiết kiệm nhiên liệu, thiết bị hàng hải, số hóa quản lý khai thác.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp phân tích hệ thống: Đặt hoạt động đầu tư phát triển đội tàu trong mối quan hệ hữu cơ với nền kinh tế quốc dân, quan hệ ngoại thương và các phương thức giao thông vận tải khác.
• Phương pháp phân tích thống kê và phân tích chỉ số: Xử lý dữ liệu định lượng thứ cấp để tính toán các chỉ tiêu tăng trưởng quy mô, cơ cấu, tuổi tàu, trọng tải bình quân, tỷ suất sinh lời, suất đầu tư và mức nộp ngân sách.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu hiện trạng đội tàu Việt Nam với số liệu đội tàu thế giới từ báo cáo UNCTAD và các chỉ tiêu trong Quy hoạch phát triển vận tải biển được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
• Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Thu thập ý kiến đánh giá sơ cấp từ các nhà quản lý, chuyên gia hàng hải và lãnh đạo doanh nghiệp vận tải biển tại Việt Nam.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thường niên của Cục Hàng hải Việt Nam, Báo cáo Vận tải biển quốc tế của UNCTAD (Review of Maritime Transport), dữ liệu điều tra doanh nghiệp vận tải biển hàng năm của Tổng cục Thống kê, báo cáo tài chính của các doanh nghiệp vận tải biển niêm yết trên thị trường chứng khoán.
• Dữ liệu sơ cấp: Thông tin tổng hợp qua phỏng vấn chuyên sâu chuyên gia ngành vận tải biển.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài

Chương 1 tổng hợp, phân loại các công trình nghiên cứu liên quan đến đầu tư phát triển, kinh tế cảng biển, nguồn lực vốn - lao động - công nghệ và thực trạng ngành hàng hải trong nước cũng như quốc tế. Tác giả chỉ ra các kết quả nghiên cứu đã đạt được ở những công trình trước (khái niệm đầu tư phát triển, mô hình tăng trưởng Harrod - Domar, phân tích năng lực cảng biển, mô hình thị phần) và xác định rõ khoảng trống: chưa có nghiên cứu nào phân tích toàn diện việc đầu tư phát triển đội tàu biển Việt Nam gắn với 3 nguồn lực đầu vào dưới góc độ kinh tế phát triển và đánh giá hệ thống tiêu chí kết quả đầu ra giai đoạn 2011 - 2018.

Chương 2. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển

Chương này tập trung xác lập cơ sở lý thuyết về đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển:

• Phân tích nội hàm khái niệm đầu tư phát triển đội tàu: mục tiêu (hiện đại hóa, tăng năng lực vận chuyển hàng hóa, bảo đảm an ninh kinh tế), nội dung (chuyển dịch cơ cấu sang tàu chuyên dùng, trẻ hóa đội tàu), chủ thể (doanh nghiệp vận tải biển các thành phần kinh tế dưới sự định hướng, quản lý của Nhà nước).
• Phân tích chi tiết 3 nguồn lực đầu vào: nguồn vốn (đặc thù cần quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài; phân tích ưu thế và hạn chế của vốn ngân sách, vốn FDI, vốn tự có của doanh nghiệp và vốn tư nhân); nguồn nhân lực (vai trò trung tâm của đội ngũ sĩ quan thuyền viên theo luận điểm của Vũ Thị Ngọc Phùng 2005); nguồn lực khoa học công nghệ.
• Xác định hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả phát triển đội tàu: quy mô số lượng, cơ cấu loại tàu, tuổi tàu trung bình, trọng tải bình quân (DWT), sản lượng hàng hóa luân chuyển, thị phần đảm nhận vận tải xuất nhập khẩu, hệ số sinh lời của doanh nghiệp, suất đầu tư, mức đóng góp ngân sách nhà nước.
• Nhận diện các nhân tố ảnh hưởng: môi trường kinh tế vĩ mô, biến động thương mại quốc tế, chính sách quản lý nhà nước, biến động giá nhiên liệu thế giới, năng lực tài chính và quản trị nội bộ doanh nghiệp.
• Tổng kết kinh nghiệm phát triển đội tàu của một số quốc gia có ngành hàng hải phát triển để rút ra bài học cho Việt Nam về chính sách thuế, hỗ trợ tài chính và tiêu chuẩn thuyền viên.

Chương 3. Thực trạng đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về các nguồn lực và kết quả đầu tư phát triển đội tàu biển Việt Nam qua các chuỗi số liệu thực nghiệm:

Về nguồn lực đầu tư (vốn, lao động, công nghệ):

• Nguồn vốn: Phân tích thực trạng huy động vốn của các doanh nghiệp vận tải biển giai đoạn 2013 - 2018 qua Bảng 3.1. Doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào vốn vay ngân hàng thương mại với chi phí lãi vay cao; nguồn vốn FDI và vốn tư nhân đầu tư vào đội tàu còn hạn chế do tỷ suất sinh lời thấp so với đầu tư kết cấu hạ tầng cảng.
• Nguồn nhân lực: Đội ngũ sĩ quan thuyền viên suy giảm về số lượng và chất lượng; chính sách tiền lương và đãi ngộ thấp khiến thuyền viên Việt Nam có xu hướng chuyển nghề, buộc các doanh nghiệp trong nước phải thuê thuyền viên nước ngoài với chi phí cao.
• Nguồn lực khoa học công nghệ: Mức độ ứng dụng công nghệ hiện đại còn hạn chế; đội tàu phần lớn là thế hệ cũ, thiếu trang thiết bị kiểm soát tiêu hao nhiên liệu và tự động hóa cao.

Về kết quả đầu tư phát triển đội tàu: Tác giả tổng hợp thực trạng qua hệ thống các bảng số liệu cụ thể:

STT	Ký hiệu bảng	Tên bảng số liệu trong luận án	Giai đoạn / Thời điểm phản ánh
1	Bảng 3.1	Nguồn vốn đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển của các doanh nghiệp Việt Nam	Giai đoạn 2013 - 2018
2	Bảng 3.2	Cơ cấu đội tàu Việt Nam theo loại tàu	Giai đoạn 2006 - 2018
3	Bảng 3.3	Số lượng và tuổi trung bình đội tàu Việt Nam	Tính đến cuối năm 2018
4	Bảng 3.4	Trọng tải bình quân các loại tàu trong đội tàu VTB Việt Nam	Tính đến tháng 12/2018
5	Bảng 3.5	Lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp VTB Việt Nam	Giai đoạn 2013 - 2018
6	Bảng 3.6	Hệ số sinh lời của doanh nghiệp VTB Việt Nam	Giai đoạn 2013 - 2018
7	Bảng 3.7	Suất đầu tư của đội tàu VTB Việt Nam	Giai đoạn 2013 - 2017
8	Bảng 3.8	Số thuế của các doanh nghiệp VTB Việt Nam	Giai đoạn 2013 - 2018
9	Bảng 3.9	Cơ cấu đội tàu thế giới theo loại tàu	Giai đoạn 2009 - 2018
10	Bảng 3.10	Trọng tải bình quân các loại tàu trong đội tàu VTB thế giới	Năm 2018
11	Bảng 3.11	Tỷ lệ các loại tàu trong đội tàu VTB Việt Nam	Tính đến tháng 12/2018

Các phát hiện chính từ số liệu thực nghiệm:

• Cơ cấu loại tàu mất cân đối: Tàu hàng khô tổng hợp chiếm tỷ trọng chi phối; tàu container chiếm tỷ lệ rất thấp (chiếm dưới 0,1% tổng trọng tải đội tàu container thế giới, trong khi Singapore chiếm 5% đội tàu container và 10% đội tàu dầu thế giới).
• Quy mô trọng tải và tuổi tàu: Trọng tải bình quân của đội tàu Việt Nam thấp hơn nhiều so với mức trung bình của đội tàu thế giới (Bảng 3.4 so với Bảng 3.10); tuổi trung bình của đội tàu tương đối cao (Bảng 3.3).
• Hiệu quả kinh doanh và thị phần: Đội tàu Việt Nam chỉ đảm nhận 10 - 12% thị phần hàng hóa xuất nhập khẩu, trên 80% tàu quốc tế chỉ chạy tuyến gần Đông Nam Á - Trung Quốc; các doanh nghiệp vận tải biển liên tục gặp khó khăn tài chính, tỷ suất lợi nhuận sau thuế và hệ số sinh lời ở mức rất thấp hoặc âm trong giai đoạn 2013 - 2018 (Bảng 3.5, Bảng 3.6).

Chương 4. Giải pháp nâng cao kết quả đầu tư phát triển đội tàu trong VTB Việt Nam

Chương 4 xây dựng định hướng và hệ thống giải pháp nâng cao kết quả đầu tư phát triển đội tàu đến năm 2030:

• Căn cứ quan điểm, mục tiêu phát triển kinh tế biển và quy hoạch ngành vận tải biển; phân tích bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, căng thẳng thương mại quốc tế và các quy định mới về bảo vệ môi trường của IMO.
• Nhóm giải pháp về nguồn vốn: Đa dạng hóa các kênh huy động vốn đầu tư; đẩy mạnh cổ phần hóa và liên doanh liên kết; cơ cấu lại các khoản nợ vay tại các ngân hàng thương mại; tạo điều kiện thu hút nguồn vốn tư nhân trong nước và vốn FDI tham gia đầu tư đổi mới đội tàu chuyên dùng.
• Nhóm giải pháp về nguồn nhân lực: Đổi mới chương trình đào tạo sĩ quan thuyền viên theo chuẩn STCW; ban hành khung chính sách tiền lương, bảo hiểm và chế độ đãi ngộ thỏa đáng nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực thuyền viên Việt Nam.
• Nhóm giải pháp về khoa học công nghệ: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý điều hành khai thác tàu; đầu tư đổi mới trang thiết bị kỹ thuật tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính theo chuẩn quốc tế.
• Các kiến nghị cụ thể:
  • Kiến nghị đối với Nhà nước: Hoàn thiện thể chế chính sách, hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký tàu biển và cơ chế tín dụng ưu đãi cho vận tải biển.
  • Kiến nghị đối với Bộ Giao thông vận tải và Cục Hàng hải Việt Nam: Nâng cao hiệu lực quy hoạch đội tàu, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường công tác kiểm tra nhà nước tại cảng biển.
  • Kiến nghị đối với Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam: Tăng cường liên kết giữa các chủ tàu hội viên, phối hợp đàm phán hợp đồng vận chuyển nguồn hàng lớn trong nước để tránh cạnh tranh phá giá.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận về đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế phát triển. Luận án làm rõ nội dung đầu tư phát triển đội tàu thông qua phân tích tương tác giữa 3 nguồn lực đầu vào (vốn, lao động, khoa học công nghệ) với hệ thống tiêu chí kết quả đầu ra.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động của đội tàu biển quốc gia bao gồm cả khía cạnh kỹ thuật (quy mô, cơ cấu, tuổi tàu, trọng tải) và khía cạnh kinh tế - tài chính (sản lượng luân chuyển, thị phần đảm nhận, tỷ suất sinh lời, suất đầu tư, mức đóng góp ngân sách).

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp nguồn số liệu thực nghiệm được xử lý hệ thống về các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam và cơ cấu đội tàu giai đoạn 2011 - 2018; chỉ rõ thực trạng mất cân đối cơ cấu tàu, quy mô tàu nhỏ, tuổi tàu cao và năng lực tài chính yếu kém của các doanh nghiệp.
• So sánh định lượng giữa cơ cấu, trọng tải đội tàu Việt Nam với đội tàu thế giới và chỉ tiêu quy hoạch phát triển vận tải biển quốc gia.
• Đề xuất hệ thống nhóm giải pháp đồng bộ và các kiến nghị cụ thể gửi tới Nhà nước, Bộ Giao thông vận tải, Cục Hàng hải Việt Nam và Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển đội tàu đến năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu ở đội tàu chở hàng hóa, chưa khảo sát mảng đội tàu chở khách. Về mặt số liệu tài chính đầu tư, do Cục Hàng hải Việt Nam không trực tiếp theo dõi chỉ tiêu vốn đầu tư chi tiết của từng tàu nên tác giả phải sử dụng dữ liệu điều tra doanh nghiệp tổng hợp từ Tổng cục Thống kê và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục mở rộng đánh giá chuyên sâu tác động của các cam kết môi trường quốc tế mới (IMO 2020) và chuyển đổi số toàn diện trong chuỗi logistics đa phương thức đối với hiệu quả đầu tư đội tàu biển Việt Nam trong giai đoạn sau năm 2020.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giao thông vận tải, Cục Hàng hải Việt Nam, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Tham khảo số liệu thực trạng và các luận cứ khoa học để điều chỉnh quy hoạch đội tàu biển, xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính, thuế và đào tạo thuyền viên.
• Các doanh nghiệp vận tải biển và Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam: Tham khảo hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư, cơ cấu vốn vay và các giải pháp liên kết khai thác nguồn hàng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế vận tải, Logistics và Quản trị kinh doanh hàng hải: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu về phương pháp phân tích nguồn lực đầu tư và kinh tế vận tải biển.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận nghiên cứu đầu tư phát triển đội tàu vận tải biển dưới góc độ chuyên ngành nào và tập trung vào những nguồn lực nào?
Luận án tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế phát triển. Khung phân tích tập trung khảo sát 3 nguồn lực đầu vào cơ bản: nguồn vốn đầu tư, nguồn nhân lực (sĩ quan, thuyền viên) và nguồn lực khoa học công nghệ.

2. Thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu của đội tàu biển Việt Nam đạt mức bao nhiêu theo số liệu của luận án?
Theo số liệu của Cục Hàng hải được dẫn trong luận án, đội tàu biển trong nước chỉ đáp ứng được khoảng 10 - 12% nhu cầu vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển của Việt Nam; hơn 80% đội tàu đăng ký hoạt động tuyến quốc tế chỉ hoạt động trên các tuyến ngắn nội Á (Đông Nam Á, Trung Quốc).

3. Đội tàu container của Việt Nam chiếm tỷ trọng bao nhiêu trong tổng trọng tải đội tàu container thế giới theo báo cáo UNCTAD được dẫn trong luận án?
Theo Báo cáo hàng năm của UNCTAD về vận tải biển được dẫn trong luận án, đội tàu container của Việt Nam chiếm chưa tới 0,1% tổng trọng tải đội tàu container thế giới (trong khi Singapore chiếm 5% đội tàu container và 10% đội tàu dầu thế giới).

4. Luận án sử dụng những nguồn dữ liệu nào để phân tích thực trạng tài chính và cơ cấu đội tàu Việt Nam?
Tác giả sử dụng dữ liệu đăng ký phương tiện của Cục Hàng hải Việt Nam (cho cơ cấu, số lượng, trọng tải tàu), dữ liệu điều tra doanh nghiệp hàng năm của Tổng cục Thống kê và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết (cho dữ liệu nguồn vốn, doanh thu, lợi nhuận, thuế), cùng các báo cáo thường niên của UNCTAD và kết quả phỏng vấn chuyên gia hàng hải.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp nào để nâng cao kết quả đầu tư phát triển đội tàu đến năm 2030?
Luận án đề xuất 3 nhóm giải pháp nguồn lực (giải pháp về nguồn vốn, giải pháp về nguồn nhân lực, giải pháp về khoa học công nghệ) kèm theo hệ thống các kiến nghị cụ thể đối với Nhà nước, Bộ Giao thông vận tải, Cục Hàng hải Việt Nam và Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam.

Kết luận

Luận án "Đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển Việt Nam" của tác giả Vũ Thị Hoàng Yến là công trình nghiên cứu hệ thống về hoạt động đầu tư phát triển đội tàu hàng hóa dưới góc độ kinh tế phát triển. Dựa trên việc phân tích chuỗi dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2011 - 2018, công trình đã làm rõ những điểm nghẽn về cơ cấu tàu nhỏ lẻ, tuổi tàu cao, thiếu tàu chuyên dùng và năng lực tài chính hạn chế của các doanh nghiệp vận tải biển trong nước. Hệ thống các giải pháp và kiến nghị được xây dựng trong luận án cung cấp căn cứ khoa học phục vụ công tác hoạch định chính sách và tái cơ cấu ngành vận tải biển Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 1.Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước Trong thời gian qua, việc đầu tư phát triển lĩnh vực vận tải biển nói chung và đội tàu trong vận tải biển nói riêng là một vấn đề càng ngày nhận được càng nhiều sự quan tâm của nhà nước cũng như các nhà nghiên cứu khoa học. Tác giả xin đưa ra một số công trình nghiên cứu về đầu tư phát triển đội tàu trong vận tải biển của các tác giả trong nước, cụ thể như sau: 1. Các nghiên cứu về đầu tư, phát triển Thứ nhất, những nghiên cứu trên phương diện lý thuyết về đầu tư, đầu tư phát triển.

Bàn về khái niệm đầu tư phát triển, theo cuốn “Lập dự án đầu tư” của do Nguyễn Bạch Nguyệt (Đại học Kinh tế quốc dân) chủ biên năm 2005 đã đưa ra khái niệm “Đầu tư là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm thu được kết quả, thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai” (tr5) và “Đầu tư phát triển là một phương thức của đầu tư trực tiếp. Hoạt động đầu tư này nhằm duy trì và tạo ra năng lực mới trong sản xuất kinh doanh dịch vụ và sinh hoạt đời sống của xã hội” (tr6). Như vậy, theo tác giả, đầu tư phát triển là một hình thức đầu tư trực tiếp và nó là tiền đề, cơ sở cho các hoạt động đầu tư khác. Với cách tiếp cận trên quan điểm triết học, tác giả Ngô Doãn Vịnh với cuốn “Đầu tư phát triển” (NXB Chính trị quốc gia, 2011) đã luận giải về phát triển, những nhân tốt hình thành, biểu hiện của phát triển.

Nghiên cứu về phát triển là tiền để để tác giả đưa ra những nhận định, phân tích về đầu tư phát triển. Theo tác giả, khi nghiên cứu về phát triển thì phải nghiên cứu 3 yếu tố chính là nguồn lực, động lực và chủ thể phát triển. Trong nguồn lực phát triển thì thành phần rất quan trọng đó chính là vốn đầu tư và nguồn lực đầu tư. Đầu tư phát triển chịu sự chi phối bởi các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội.

“Trong kinh tế học, đầu tư phát triển là một hiện tượng kinh tế, nó tồn tại vì con người và do con người… Đầu tư phát triển là hoạt động kinh tế mang tính liên ngành, liên vùng, mang tính thoả thuận, thoả hiệp rất rõ.” Và để làm rõ về đầu tư phát triển, tác giả đã đi sâu phân tích các nhân tố như: vốn đầu tư, việc đầu tư, hình 9 luan an thái đầu tư, nhà đầu tư, đối tượng đầu tư, môi trường đầu tư. Khi bàn đến vấn đề đầu tư phát triển thì điều rất quan trọng đó chính là phải đánh giá được xem kết quả và hiệu quả của việc đầu tư đã đạt được đến đâu. Để làm được điều đó, cần phải có những bộ chỉ tiêu cụ thể để đánh giá. Phân tích về đầu tư phát triển, Ngô Doãn Vịnh (2011) đã đứng trên quan điểm khác nhau (quan điểm tổng hợp, quan điểm đánh giá, quan điểm hiệu quả) và với các phương pháp khác nhau (phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp phân tích các chỉ số, phương pháp chứng minh bác bỏ, phương pháp sử dụng chuyên gia…) để đưa ra những lĩnh vực và trên thế giới.

Theo tác giả, khi xem xét hiệu quả đầu tư thì cần chú trọng các mặt: hiệu quả kinh tế (đối với cả nền kinh tế thì đó là giá trị gia tăng trên một đơn vị vốn đầu tư hoặc số vốn đầu tư cần thiết để tạo ra một đơn vị giá trị gia tăng; đối với doanh nghiệp hay hộ gia đình thì là lợi nhuận/vốn đầu tư và thời gian thu hồi vốn); hiệu quả xã hội (thông qua các chỉ tiêu tiêu biểu như số vốn đầu tư trên một chỗ việc làm, số người được tạo công ăn việc làm, số người thoát nghèo do đầu tư, văn minh cộng đồng tăng lên do đầu tư); hiệu quả môi trường (mức độ cải thiện môi trường, mức giảm tác hại đối với môi trường sống do đầu tư mới …). Bên cạnh đó, cuốn sách “Quản trị dự án đầu tư trong vận tải biển” – NXB Giao thông vận tải của PGS.TS Phạm Văn Cương năm 2013 đã trình bày một cách rất chi tiết và cụ thể về các vấn đề cũng như quy trình của dự án đầu tư trong lĩnh vực vận tải biển. Cụ thể, tác giả đã trình bày về vấn đề vốn đầu tư và hoạt động đầu tư trong ngành vận tải biển. Tác giả đã nếu tổng quan về vấn đề dự án đầu tư, sau đó đi cụ thể chi tiết vào từng nội dung như trình tự lập dự án đầu tư, phân tích tình hình tài chính, phân tích các chỉ tiêu kinh tế xã hội, thẩm định dự án đầu tư, tổ chức quản lý dự án đầu tư và đấu thầu dự án đầu tư.

Tác giả đã đưa ra các chỉ tiêu xác định ảnh hưởng của dự án đầu tư đối với nền kinh tế (chỉ tiêu giá trị gia tăng, vấn đề tạo công ăn việc làm của dự án, tác động điều tiết thu nhập, hiệu quả tiết kiệm ngoại tệ và khả năng cạnh tranh quốc tế) và ảnh hưởng của dự án đối với môi trường sinh thái (ảnh hưởng tích cực và ảnh hưởng tiêu cực). Thứ hai, nhóm các nghiên cứu về thực tiễn đầu tư phát triển. Nghiên cứu về đầu tư phát triển cụ thể đối với hệ thống cảng biển Việt Nam, 10 luan an luận án “Đầu tư phát triển cảng biển Việt Nam giai đoạn 2005 – 2020” của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà (Đại học Kinh tế quốc dân) năm 2013 đã đi sâu phân tích rất chi tiết về tình hình đầu tư cảng biển ở Việt Nam giai đoạn 2005 – 2011. Theo tác giả, “Đầu tư phát triển cảng biển là hoạt động sử dụng vốn cùng các nguồn lực khác để xây dựng cảng biển, tạo ra tài sản là những công trình và thiết bị cần thiết cho sự hoạt động của cảng biển, nhằm đáp ứng yêu cầu vận tải qua cảng” (tr20).

Vốn sử dụng để đầu tư phát triển cảng biển có thể là nguồn vốn ngân sách nhà nước, nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nguồn vốn doanh nghiệp cảng và nguồn vốn tư nhân. Tác giả đã đưa ra hệ thống chỉ tiêu đánh giá khá đầy đủ và chi tiết, đặc biệt là các chỉ tiêu trên góc độ vĩ mô như: suất đầu tư, tỷ lệ vốn đầu tư đã thực hiện trở thành tài sản, hệ số khai thác cảng, tăng khối lượng hàng hóa vận chuyển và thúc đẩy xuất khẩu, giảm chi phí vận chuyển và thời gian vận chuyển nhờ đó tăng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, tạo việc làm và tăng năng suất lao động, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, hiệu suất sử dụng vốn đầu tư của ngành cảng biển và các doanh nghiệp cảng. Có thể thấy, tác giả đã gắn đầu tư phát triển vào đối tượng cụ thể là cảng biển và đưa ra bộ chị tiêu đánh giá dựa trên những đặc tính riêng của hệ thống cảng biển. Đề tài cấp Bộ “Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư cảng biển” do Vụ kết cấu hạ tầng – Bộ Kế hoạch Đầu tư thực hiện năm 2009.

Đề tài đã thực hiện nghiên cứu vấn đề huy động vốn đầu tư cho phát triển cảng biển, các dự án đầu tư cảng biển triển khai trước năm 2009 và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy hoạch hệ thống cảng biển Việt Nam, tăng cường huy động vốn đầu tư phát triển cảng biển và nâng cao năng lực quản lý cảng biển. Tuy nhiên, đề tài mới chỉ phân tích về thực trạng đầu tư cảng biển một cách khái quát, chưa chi tiết và rõ ràng, chưa đưa ra hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư phát triển cảng biển. Các giải pháp mà tác giả đưa ra mới chỉ chú trọng nhiều đến giải pháp huy động vốn đầu tư mà chưa đi sâu vào các giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn vốn đó. Báo cáo “Thúc đẩy Thương mại thông qua Giao thông Vận tải có sức cạnh tranh và ít khí thải: Tuyến đường thuỷ nội địa và đường biển ở Việt Nam” thực hiện bởi Luis C.Baher El-Hifnawi trong chương trình “Định hướng phát 11 luan an triển các nước và khu vực” của World Bank đã chỉ ra rằng, trong hơn 15 năm phát triển, điều kiện kinh tế và tính bền vững môi trường của phương thức giao thông vận tải biển đang bị suy yếu do chưa có đầu tư đầy đủ để mở rộng, cải tiến, duy trì mạng lưới giao thông và các vị trí then chốt như cảng biển mặc dù nền kinh tế của Việt Nam đã có những phát triển nhanh chóng.

Điều này đã làm giảm hiệu quả của vận tải hàng hoá bằng đường thuỷ, ít khuyến khích các hãng vận tải đầu tư mua sắm tàu thuyền lớn hơn. Báo cáo đã dựa trên cả kết quả định tính và định lượng để xác định những vướng mắc về thể chế, quy định quản lý và cơ sở hạ tầng làm giảm tính hiệu quả của giao thông vận tải biển; phân tích nguyên nhân gốc rễ của những vướng mắc đó và đánh giá đề xuất các biện pháp can thiệp dựa trên chính sách và cơ sở hạ tầng để giải quyết. Báo cáo cũng nhận thấy để cải thiện hiệu quả và tăng sức hút của giao thông vận tải biển cần phải có cách tiếp cận đa chiều dựa trên các biện pháp can thiệp có chủ đích nhằm (1) nâng cấp và duy trì bền vững các hành lang và các điểm nút quan trọng trong mạng lưới đường thuỷ chính, (2) tạo thuận lợi cho việc phát triển giao thông vận tải đa phương tiện và các dịch vụ hậu cần (ví dụ, bốc xếp và lưu kho), (3) mang lại nhận thức sâu rộng hơn cho các công ty tàu biển – đặc biệt các doanh nghiệp vừa và nhỏ - về việc cân nhắc lựa chọn phương thức vận tải và (4) đưa ra các cơ chế thúc đẩy hiện đại hoá ngành hàng hải. Luận án tiến sỹ “Phát triển cảng Container đầu mối khu vực phía Nam” của tác giả Nguyễn Văn Khoảng (Đại học Hàng hải) năm 2011 đã tập trung nghiên cứu về cảng container tại khu vực phía Nam.

Trong luận án của mình, đầu tiên tác giả đã đưa ra một số những lý thuyết cơ bản về phát triển cảng container đầu mối. Tác giả tiến hành đánh giá hệ thống cảng container khu vực phía Nam theo tiêu chí phát triển cảng container đầu mối. Bên cạnh đó, tác giả còn đánh giá cơ chế chính sách phát triển cảng container trong thời gian qua ra sao.