Đầu Tư Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Trong Ngân Hàng Thương Mại

Khám phá chiến lược đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam Eximbank để phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Đầu Tư Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Trong Ngân Hàng Thương Mại
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
• 1.1.1. Khái niệm cạnh tranh
• 1.1.2. Vai trò của cạnh tranh đối với sự phát triển
• 1.1.3. Năng lực cạnh tranh
• 1.1.3.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh
• 1.1.3.2. Các nhân tố tác động đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.1.3.2.1. Các nhân tố bên trong doanh nghiệp
• 1.1.3.2.2. Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp
• 1.2. ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh
• 1.2.2. Đặc điểm của đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Nội dung cơ bản của đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong Ngân hàng thương mại
• 1.2.3.1. Đầu tư phát triển mạng lưới
• 1.2.3.2. Đầu tư phát triển các sản phẩm dịch vụ
• 1.2.3.3. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực
• 1.2.3.4. Đầu tư nghiên cứu và phát triển công nghệ
• 1.2.3.5. Đầu tư cho hoạt động Marketing
• 1.2.4. Nguồn vốn đầu tư của ngân hàng thương mại
• 1.2.4.1. Khái niệm vốn đầu tư
• 1.2.4.2. Nguồn vốn đầu tư trong ngân hàng thương mại
• 1.3. MỘT SỐ CHỈ TIÊU CƠ BẢN ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ VÀ HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Các chỉ tiêu đánh giá kết quả của đầu tư năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương mại
• 1.3.1.1. Các chỉ tiêu về năng lực tài chính
• 1.3.1.2. Các chỉ tiêu về năng lực kinh doanh
• 1.3.1.3. Các chỉ tiêu về năng lực về công nghệ
• 1.3.1.4. Các chỉ tiêu về năng lực tổ chức quản lý và điều hành
• 1.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại
• 1.3.2.1. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế tài chính đối với hoạt động đầu tư phát triển
• 1.3.2.2. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của hoạt động đầu tư phát triển
• 1.4. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.4.1. Các nhân tố ảnh hưởng bởi môi trường vĩ mô
• 1.4.2. Các nhân tố ảnh hưởng bởi môi trường vi mô
• 1.4.3. Nhân tố ảnh hưởng từ phía khách hàng
• 1.4.4. Nhân tố ảnh hưởng từ các ngân hàng thương mại
• 1.4.5. Nhân tố ảnh hưởng từ nội bộ ngân hàng
• 1.4.5.1. Sự ra đời các sản phẩm, dịch vụ mới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ NGÂN HÀNG TMCP XNK VIỆT NAM
• 2.1.1. Sơ lược về lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Các hoạt động của Eximbank
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức bộ máy hoạt động của Eximbank
• 2.2. THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG TMCP XNK VIỆT NAM
• 2.2.1. Nguồn vốn đầu tư của Eximbank
• 2.2.2. Thực trạng đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 2.2.2.1. Đầu tư phát triển mạng lưới
• 2.2.2.2. Đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ
• 2.2.2.3. Đầu tư phát triển các sản phẩm dịch vụ
• 2.2.2.4. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực
• 2.2.2.5. Đầu tư cho hoạt động Marketing
• 2.2.3. Đánh giá những kết quả của việc đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 2.2.4. Những kết quả của đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 2.2.5. Một số chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh trong Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 2.2.6. Những tồn tại và nguyên nhân của việc đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG TMCP XNK VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA EXIMBANK
• 3.1.1. Định hướng chung
• 3.1.2. Kế hoạch kinh doanh nhằm đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 3.2. GIẢI PHÁP ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG TMCP XNK VIỆT NAM
• 3.2.1. Giải pháp về đầu tư phát triển mạng lưới trong Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 3.2.2. Giải pháp về đầu tư phát triển sản phẩm dịch vụ
• 3.2.3. Giải pháp về đầu tư phát triển công nghệ
• 3.2.4. Giải pháp về đầu tư cho hoạt động Markting và phát triển thương hiệu
• 3.2.5. Giải pháp về đầu tư cho tổ chức nhân sự
• 3.2.6. Giải pháp khác đầu tư nâng cao khả năng cạnh tranh trong ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 3.2.7. Xây dựng văn hóa Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• 3.2.8. Đầu tư xây dựng hệ thống quy chuẩn ISO cho ngân hàng
• 3.2.9. Kiến nghị đối với Chính phủ và NHNN
• 3.2.10. Kiến nghị đối với Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đầu Tư Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng trở thành yếu tố sống còn đối với các ngân hàng thương mại. Việc đầu tư vào ngân hàng thương mại không chỉ là tăng trưởng về quy mô mà còn là cải thiện chất lượng dịch vụ, ứng dụng công nghệ mới và phát triển nguồn nhân lực. Cạnh tranh trong ngành ngân hàng ngày càng gay gắt, đòi hỏi các ngân hàng phải liên tục đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động. Theo Aldington Report (1985), một doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh là doanh nghiệp có thể sản xuất sản phẩm và dịch vụ với chất lượng vượt trội và giá cả thấp hơn các đối thủ khác trong nước và quốc tế. Điều này đặc biệt đúng với ngành ngân hàng, nơi sự khác biệt về dịch vụ và chi phí có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể. Đầu tư hiệu quả sẽ giúp ngân hàng thu hút khách hàng, mở rộng thị phần và tăng cường vị thế trên thị trường.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò Của Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng

Năng lực cạnh tranh của ngân hàng là khả năng duy trì và nâng cao vị thế trên thị trường, thu hút khách hàng và tạo ra lợi nhuận bền vững. Vai trò của năng lực cạnh tranh của ngân hàng thể hiện ở việc thúc đẩy sự đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm chi phí hoạt động. Một ngân hàng có năng lực cạnh tranh mạnh mẽ sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn với những thay đổi của thị trường và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Cạnh tranh lành mạnh giữa các ngân hàng cũng góp phần vào sự phát triển ổn định và bền vững của hệ thống tài chính quốc gia.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng

Năng lực cạnh tranh của ngân hàng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm cả yếu tố bên trong và bên ngoài. Các yếu tố bên trong bao gồm năng lực quản lý, chất lượng nguồn nhân lực, trình độ công nghệ và khả năng tài chính. Các yếu tố bên ngoài bao gồm môi trường kinh tế vĩ mô, chính sách của nhà nước, sự cạnh tranh từ các ngân hàng khác và nhu cầu của khách hàng. Việc đánh giá và quản lý hiệu quả các yếu tố này là rất quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng.

II. Thách Thức Đầu Tư Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng

Các ngân hàng thương mại đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh. Sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng trong và ngoài nước, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và yêu cầu ngày càng cao của khách hàng đòi hỏi các ngân hàng phải có chiến lược đầu tư phù hợp. Ngoài ra, việc quản lý rủi ro trong đầu tư và đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn cũng là những thách thức lớn. Theo Porter (1990), năng suất lao động là thước đo duy nhất về năng lực cạnh tranh. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực để nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động.

2.1. Rủi Ro Tài Chính và Quản Lý Vốn Trong Đầu Tư Ngân Hàng

Đầu tư vào ngân hàng luôn đi kèm với rủi ro tài chính, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường biến động. Việc quản lý vốn hiệu quả và đảm bảo khả năng thanh khoản là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần có hệ thống quản lý rủi ro chặt chẽ và tuân thủ các quy định của pháp luật để đảm bảo an toàn cho hoạt động đầu tư.

2.2. Áp Lực Cạnh Tranh Từ Các Ngân Hàng Nước Ngoài và Fintech

Sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài và sự phát triển của các công ty fintech (công nghệ tài chính) đang tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với các ngân hàng trong nước. Các ngân hàng cần phải đổi mới và nâng cao chất lượng dịch vụ để cạnh tranh với các đối thủ này. Việc đầu tư vào công nghệ ngân hàng và phát triển các sản phẩm dịch vụ mới là rất quan trọng để duy trì và nâng cao vị thế trên thị trường.

2.3. Thay Đổi Quy Định Pháp Luật và Yêu Cầu Tuân Thủ

Các quy định pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng thường xuyên thay đổi, đòi hỏi các ngân hàng phải liên tục cập nhật và tuân thủ. Việc tuân thủ các quy định này có thể tốn kém và phức tạp, nhưng là điều kiện bắt buộc để duy trì hoạt động kinh doanh. Đầu tư vào tuân thủ quy định ngân hàng là một phần quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh.

III. Cách Đầu Tư Phát Triển Nguồn Nhân Lực Ngân Hàng Hiệu Quả

Nguồn nhân lực là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của một ngân hàng. Đầu tư nguồn nhân lực ngân hàng không chỉ là tuyển dụng nhân tài mà còn là đào tạo, phát triển và giữ chân nhân viên giỏi. Một đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn cao, kỹ năng tốt và thái độ làm việc chuyên nghiệp sẽ giúp ngân hàng nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường hiệu quả hoạt động và tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) đang sử dụng các chỉ tiêu thuộc 5 nhóm yếu tố bên trong doanh nghiệp trong việc xác định năng lực cạnh tranh gồm: năng lực quản lý (triết lý kinh doanh, sự tin tưởng vào quản lý nghiệp vụ, sự hiện diện chuỗi giá trị), chất lượng nhân lực (mở rộng đào tạo nhân viên), năng lực marketing (định hướng khách hàng, đổi mới mẫu mã, tăng cường tiếp thị, mở rộng thị trường quốc tế, kiểm soát hoạt động phân phối ở nước ngoài, mở rộng mạng lưới bán lẻ), khả năng đổi mới, năng lực nghiên cứu và phát triển (chỉ tiêu cho nghiên cứu và phát triển).

3.1. Đào Tạo và Phát Triển Kỹ Năng Chuyên Môn Cho Nhân Viên

Việc đào tạo và phát triển kỹ năng chuyên môn cho nhân viên là rất quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng. Các ngân hàng cần có chương trình đào tạo bài bản và liên tục cập nhật kiến thức mới cho nhân viên. Đào tạo nên tập trung vào các kỹ năng như tư vấn tài chính, quản lý rủi ro, bán hàng và chăm sóc khách hàng.

3.2. Xây Dựng Văn Hóa Học Tập và Chia Sẻ Kiến Thức Trong Ngân Hàng

Xây dựng văn hóa học tập và chia sẻ kiến thức trong ngân hàng sẽ giúp nhân viên không ngừng nâng cao trình độ và kỹ năng. Các ngân hàng nên khuyến khích nhân viên tham gia các khóa học, hội thảo và chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp. Việc tạo ra một môi trường làm việc khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới cũng là rất quan trọng.

3.3. Chính Sách Thu Hút và Giữ Chân Nhân Tài Trong Ngân Hàng

Để thu hút và giữ chân nhân tài, các ngân hàng cần có chính sách đãi ngộ hấp dẫn và tạo cơ hội phát triển cho nhân viên. Chính sách đãi ngộ nên bao gồm lương thưởng cạnh tranh, chế độ phúc lợi tốt và cơ hội thăng tiến. Ngoài ra, việc tạo ra một môi trường làm việc thân thiện, chuyên nghiệp và tôn trọng cũng là rất quan trọng.

IV. Bí Quyết Đầu Tư Công Nghệ Ngân Hàng Để Tăng Trưởng

Đầu tư công nghệ ngân hàng là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện trải nghiệm khách hàng và tạo ra lợi thế cạnh tranh. Các ngân hàng cần đầu tư vào các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, điện toán đám mây và an ninh mạng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp ngân hàng tự động hóa quy trình, giảm chi phí, tăng cường bảo mật và cung cấp các sản phẩm dịch vụ mới. Theo một nghiên cứu của McKinsey, các ngân hàng đầu tư mạnh vào công nghệ có tốc độ tăng trưởng doanh thu cao hơn gấp đôi so với các ngân hàng khác.

4.1. Ứng Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo AI Trong Dịch Vụ Ngân Hàng

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được ứng dụng rộng rãi trong các dịch vụ ngân hàng, từ tư vấn tài chính đến quản lý rủi ro và phát hiện gian lận. AI có thể giúp ngân hàng tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu lớn và đưa ra quyết định nhanh chóng và chính xác. Ví dụ, chatbot AI có thể cung cấp dịch vụ khách hàng 24/7 và giúp ngân hàng giảm chi phí nhân sự.

4.2. Sử Dụng Blockchain Để Tăng Cường Bảo Mật và Minh Bạch

Blockchain là một công nghệ sổ cái phân tán có thể giúp tăng cường bảo mật và minh bạch trong các giao dịch ngân hàng. Blockchain có thể được sử dụng để xác thực danh tính khách hàng, theo dõi giao dịch và ngăn chặn gian lận. Ngoài ra, blockchain cũng có thể giúp ngân hàng giảm chi phí giao dịch và tăng tốc độ thanh toán.

4.3. Điện Toán Đám Mây Để Tối Ưu Hóa Chi Phí và Nâng Cao Linh Hoạt

Điện toán đám mây có thể giúp ngân hàng tối ưu hóa chi phí và nâng cao tính linh hoạt trong hoạt động. Điện toán đám mây cho phép ngân hàng lưu trữ dữ liệu, chạy ứng dụng và cung cấp dịch vụ từ xa. Điều này giúp ngân hàng giảm chi phí đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dễ dàng mở rộng quy mô khi cần thiết.

V. Chiến Lược Đầu Tư Marketing Ngân Hàng Để Thu Hút Khách

Đầu tư vào marketing ngân hàng là rất quan trọng để xây dựng thương hiệu, thu hút khách hàng và tăng doanh thu. Các ngân hàng cần có chiến lược marketing toàn diện, bao gồm cả marketing truyền thống và marketing kỹ thuật số. Việc sử dụng các kênh marketing phù hợp và tạo ra nội dung hấp dẫn sẽ giúp ngân hàng tiếp cận được nhiều khách hàng tiềm năng. Theo một nghiên cứu của HubSpot, các công ty có chiến lược marketing nội dung hiệu quả có tỷ lệ chuyển đổi khách hàng cao hơn gấp 6 lần so với các công ty khác.

5.1. Xây Dựng Thương Hiệu Ngân Hàng Mạnh Mẽ và Uy Tín

Xây dựng thương hiệu ngân hàng mạnh mẽ và uy tín là rất quan trọng để thu hút khách hàng và tạo dựng lòng tin. Các ngân hàng cần đầu tư vào việc xây dựng hình ảnh thương hiệu chuyên nghiệp, truyền tải thông điệp rõ ràng và nhất quán. Việc tham gia các hoạt động xã hội và tài trợ cho các sự kiện cộng đồng cũng giúp nâng cao uy tín của ngân hàng.

5.2. Sử Dụng Marketing Kỹ Thuật Số Để Tiếp Cận Khách Hàng Trực Tuyến

Marketing kỹ thuật số là một kênh marketing hiệu quả để tiếp cận khách hàng trực tuyến. Các ngân hàng cần sử dụng các công cụ marketing kỹ thuật số như SEO, quảng cáo trên mạng xã hội, email marketing và marketing nội dung để thu hút khách hàng tiềm năng. Việc phân tích dữ liệu và đo lường hiệu quả của các chiến dịch marketing kỹ thuật số là rất quan trọng để tối ưu hóa chi phí và tăng doanh thu.

5.3. Cải Thiện Trải Nghiệm Khách Hàng Để Tạo Sự Trung Thành

Cải thiện trải nghiệm khách hàng là một yếu tố quan trọng để tạo sự trung thành và thu hút khách hàng mới. Các ngân hàng cần lắng nghe phản hồi của khách hàng, giải quyết khiếu nại nhanh chóng và cung cấp dịch vụ cá nhân hóa. Việc tạo ra một trải nghiệm khách hàng tích cực sẽ giúp ngân hàng xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng.

VI. Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Việc đánh giá hiệu quả đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh là rất quan trọng để đảm bảo rằng các khoản đầu tư mang lại lợi ích thực tế cho ngân hàng. Các ngân hàng cần sử dụng các chỉ số đánh giá phù hợp để đo lường hiệu quả của các khoản đầu tư vào công nghệ, nguồn nhân lực, marketing và các lĩnh vực khác. Việc phân tích dữ liệu và so sánh kết quả với các ngân hàng khác cũng giúp ngân hàng xác định điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra các quyết định đầu tư tốt hơn. Theo Buckley (1988), năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cần được gắn kết với việc thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp với 3 yếu tố: các giá trị chủ yếu của doanh nghiệp, mục đích chính của doanh nghiệp và các mục tiêu giúp các doanh nghiệp thực hiện chức năng của mình.

6.1. Các Chỉ Số Đánh Giá Năng Lực Tài Chính và Hiệu Quả Kinh Doanh

Các chỉ số đánh giá năng lực tài chính và hiệu quả kinh doanh bao gồm lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) và tỷ lệ nợ xấu. Các chỉ số này giúp ngân hàng đánh giá khả năng sinh lời, hiệu quả sử dụng vốn và quản lý rủi ro.

6.2. Đo Lường Mức Độ Hài Lòng và Trung Thành Của Khách Hàng

Mức độ hài lòng và trung thành của khách hàng là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả của các khoản đầu tư vào dịch vụ khách hàng và marketing. Các ngân hàng có thể sử dụng các khảo sát, phỏng vấn và phân tích dữ liệu để đo lường mức độ hài lòng và trung thành của khách hàng.

6.3. Đánh Giá Tác Động Của Đầu Tư Công Nghệ Đến Năng Suất

Việc đánh giá tác động của đầu tư công nghệ đến năng suất là rất quan trọng để xác định xem các khoản đầu tư có mang lại lợi ích thực tế hay không. Các ngân hàng có thể sử dụng các chỉ số như số lượng giao dịch trên mỗi nhân viên, thời gian xử lý giao dịch và chi phí hoạt động để đo lường tác động của đầu tư công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) với tư cách thành viên thứ 150, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam bước vào giai đoạn tái cấu trúc và cạnh tranh khốc liệt. Sự thâm nhập của các định chế tài chính toàn cầu tạo ra áp lực đào thải mạnh mẽ, buộc các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước phải tìm kiếm động lực tăng trưởng nội tại. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (Eximbank) đứng trước yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh toàn diện nhằm duy trì vị thế dẫn đầu trong mảng tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế. Mặc dù tổng tài sản của Eximbank đã tăng trưởng vượt bậc 653% trong giai đoạn 2003–2008, ngân hàng vẫn đối mặt với những thách thức lớn về tối ưu hóa chi phí đầu tư và kiểm soát rủi ro vận hành.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa nguồn lực tài chính thành lợi thế cạnh tranh bền vững thông qua các hoạt động đầu tư phát triển. Mục tiêu của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về cạnh tranh ngân hàng, đo lường thực trạng đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại Eximbank, và thiết lập các giải pháp chiến lược khả thi cho giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động của Eximbank tại trụ sở chính và 111 điểm giao dịch trên phạm vi cả nước trong khung thời gian từ năm 2003 đến năm 2008, định hướng kế hoạch năm 2009. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ chỉ tiêu đo lường hiệu quả vốn đầu tư phát triển và đề xuất mô hình tăng trưởng bền vững cho các ngân hàng thương mại trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của lý thuyết cạnh tranh hiện đại, kết hợp mô hình Kim cương của Michael Porter về lợi thế cạnh tranh quốc gia và doanh nghiệp. Theo mô hình này, năng lực cạnh tranh của ngân hàng chịu tác động tương hỗ từ 6 nhóm yếu tố: điều kiện các yếu tố đầu vào, điều kiện về cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ, chiến lược và cấu trúc cạnh tranh ngành, cùng với vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước và các cơ hội ngẫu nhiên. Đồng thời, nghiên cứu tiếp thu quan điểm từ Báo cáo Aldington (1985) và Sách trắng về năng lực cạnh tranh của Vương quốc Anh (1994, 1998), định nghĩa năng lực cạnh tranh là khả năng cung ứng sản phẩm, dịch vụ với chất lượng vượt trội, giá cả hợp lý tại đúng thời điểm nhằm tối đa hóa giá trị lâu dài cho tổ chức.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Năng lực cạnh tranh ngân hàng thương mại: Khả năng duy trì, phát triển thị phần và tạo ra mức sinh lời vượt trội thông qua việc huy động, sử dụng tối ưu nguồn lực.
• Đầu tư phát triển nâng cao năng lực cạnh tranh: Quá trình chi dùng vốn hiện tại để hình thành tài sản vật chất và tài sản vô hình (công nghệ, nguồn nhân lực, thương hiệu).
• Tỷ lệ an toàn vốn (CAR): Chỉ số đo lường khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng theo quy định an toàn vốn tối thiểu tại Quyết định số 457/2005/QĐ-NHNN ngày 19/04/2005.
• Hiệu quả kinh tế - xã hội của vốn đầu tư: Hệ số phản ánh tỷ lệ sinh lời gia tăng, mức đóng góp ngân sách và số việc làm mới được tạo ra trên một đơn vị vốn đầu tư phát triển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo tài chính kiểm toán thường niên của Eximbank, báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và dữ liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê trong giai đoạn 2003–2008. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 111 điểm giao dịch đang vận hành tại 3 miền Bắc, Trung, Nam của Eximbank tính đến cuối năm 2008. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ, khách quan sự biến động của toàn hệ thống mà không làm sai lệch tính đại diện vùng miền.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính bắt nguồn từ đặc thù kinh doanh tiền tệ. Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối, cùng kỹ thuật phân tích hệ số tài chính để đo lường tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), và các hệ số gia tăng doanh thu trên vốn đầu tư. Phương pháp này cho phép nhận diện chính xác mối quan hệ nhân quả giữa quy mô vốn phân bổ và tốc độ tăng trưởng thị phần, từ đó bảo đảm tính chuẩn xác và độ tin cậy cao cho các luận điểm khoa học trong toàn bộ timeline nghiên cứu từ năm 2006 đến năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm tại Eximbank làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, quy mô vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ đạt mức tăng trưởng đột phá. Vốn điều lệ của Eximbank tăng mạnh từ mức 300 triệu đồng năm 2003 lên 1.220 triệu đồng năm 2006, đạt 2.800 tỷ đồng năm 2007 và vươn tới mức 7.220 tỷ đồng vào năm 2008, tương đương mức tăng 158% so với năm 2007. Quá trình phát hành cổ phần cho đối tác chiến lược nước ngoài là Tập đoàn Sumitomo Mitsui Banking Corporation đã tạo ra khoản thặng dư vốn lên tới 5.292 tỷ đồng, nâng tổng nguồn vốn đầu tư phát triển năm 2008 lên 1.080.000 triệu đồng.

Thứ hai, vốn đầu tư thực hiện chuyển dịch mạnh mẽ sang phát triển mạng lưới và hạ tầng công nghệ. Vốn đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh đã thực hiện tăng vọt từ 459.027 triệu đồng năm 2006 lên 1.919.000 triệu đồng năm 2007, tăng 190%. Trong cơ cấu phân bổ, đầu tư phát triển mạng lưới năm 2007 tăng 670% so với năm 2006, nâng số điểm giao dịch từ 15 lên 66 điểm vào năm 2007 và đạt 111 điểm năm 2008 (tăng thêm 45 điểm giao dịch chỉ trong 12 tháng).

Thứ ba, công nghệ ngân hàng lõi (Core Banking) và sản phẩm dịch vụ hiện đại tạo lợi thế cạnh tranh riêng biệt. Eximbank dành 145.272 triệu đồng đầu tư cho công nghệ năm 2006, duy trì kết nối tự động toàn hệ thống, tạo tiền đề để trở thành ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam phát hành thẻ quốc tế Visa Debit từ năm 2005.

Thứ tư, hiệu quả phân bổ nguồn lực cho đào tạo và tiếp thị còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn. Vốn đầu tư phát triển nguồn nhân lực đạt 70.626 triệu đồng và đầu tư marketing đạt 79.888 triệu đồng năm 2006, chưa tương xứng với tốc độ mở rộng mạng lưới vật lý, gây áp lực trực tiếp lên chất lượng dịch vụ khách hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính giúp Eximbank đạt tốc độ tăng trưởng tổng tài sản 653% xuất phát từ chiến lược gia tăng vốn tự có kịp thời, tận dụng tối đa cơ hội bùng nổ của thị trường chứng khoán và làn sóng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài sau khi gia nhập WTO. Khi so sánh với mặt bằng chung của khối ngân hàng thương mại cổ phần cùng thời kỳ, việc thu hút thành công đối tác chiến lược Sumitomo Mitsui giúp Eximbank gia tăng uy tín quốc tế và tiếp nhận chuyển giao công nghệ quản trị tiên tiến.

Để trực quan hóa các phát hiện trên, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn qua biểu đồ cột chồng minh họa cơ cấu phân bổ 5 trụ cột đầu tư (Mạng lưới, Công nghệ, Sản phẩm, Nhân lực, Marketing) qua từng năm, giúp các nhà quản trị thấy rõ sự dịch chuyển chiến lược. Bên cạnh đó, một bảng so sánh đối sánh giữa tốc độ mở rộng điểm giao dịch (từ 15 lên 111 điểm) với chỉ số ROE và hệ số sinh lời trên vốn đầu tư sẽ làm nổi bật hiệu suất khai thác tài sản tại từng khu vực địa lý: 22 điểm miền Bắc, 35 điểm miền Trung và 54 điểm miền Nam.

Tuy nhiên, việc tăng trưởng mạng lưới quá nhanh trong giai đoạn 2007–2008 bộc lộ nguy cơ gia tăng chi phí quản lý và rủi ro tín dụng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Điều này khẳng định rằng quy mô vốn lớn chỉ là điều kiện cần, còn năng lực quản trị rủi ro và chất lượng nhân sự mới là điều kiện đủ để bảo đảm năng lực cạnh tranh dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 5 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tối ưu hóa hiệu quả đầu tư tại Eximbank:

Thứ nhất, tối ưu hóa mạng lưới chi nhánh và mở rộng điểm giao dịch mềm. Khối Hỗ trợ và Phát triển mạng lưới Eximbank cần tiến hành đánh giá hiệu quả kinh doanh của 111 điểm giao dịch hiện hữu, đặt mục tiêu nâng mức sinh lời bình quân mỗi phòng giao dịch tăng ít nhất 20% trong vòng 12 đến 18 tháng, đồng thời phát triển mạng lưới ngân hàng điện tử (ATM, POS) đạt độ phủ tăng 35% tại các đô thị trọng điểm.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng công nghệ và bảo mật hệ thống thanh toán. Khối Công nghệ thông tin cần tập trung nguồn vốn đầu tư giải pháp Core Banking phiên bản nâng cao, hoàn thiện nền tảng Internet Banking và Mobile Banking trong lộ trình 24 tháng, hướng tới mục tiêu 99,99% giao dịch điện tử được xử lý an toàn và giảm thời gian xử lý giao dịch tại quầy xuống dưới 5 phút.

Thứ ba, chuẩn hóa chất lượng nguồn nhân lực và áp dụng hệ thống quản lý ISO. Khối Quản trị Nguồn nhân lực phối hợp với các đơn vị tư vấn quốc tế triển khai quy trình chuẩn ISO 9001:2000 trên toàn hệ thống trong thời gian 18 tháng, cam kết dành tối thiểu 15% tổng ngân sách đầu tư phát triển hằng năm cho công tác đào tạo chuyên sâu về quản trị rủi ro tín dụng và kỹ năng bán hàng cho 100% cán bộ nhân viên.

Thứ tư, đẩy mạnh định vị thương hiệu và marketing hướng tới khách hàng xuất nhập khẩu. Khối Khách hàng Doanh nghiệp và Khối Khách hàng Cá nhân cần tái cấu trúc danh mục sản phẩm, đặt mục tiêu gia tăng thu nhập thuần từ phí dịch vụ phi tín dụng lên mức 25% trong tổng cơ cấu doanh thu giai đoạn 2009–2012.

Thứ năm, kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ. Cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn mực Basel, duy trì chính sách tiền tệ linh hoạt và tạo lập môi trường cạnh tranh minh bạch để hỗ trợ các ngân hàng thương mại cổ phần phát huy tối đa vai trò trung gian tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Luận văn cung cấp case study thực chứng về mô hình mở rộng quy mô vốn từ 300 triệu đồng lên 7.220 tỷ đồng, kinh nghiệm đàm phán thặng dư vốn 5.292 tỷ đồng với đối tác quốc tế, và bài học quản trị 111 điểm giao dịch trong thời kỳ chuyển đổi số.
2. Chuyên viên phân tích tài chính và tư vấn đầu tư: Tài liệu cung cấp phương pháp luận và hệ thống công thức đo lường hiệu quả vốn đầu tư phát triển (Hs, Hb, Ht, Hf), hỗ trợ xây dựng mô hình định giá và dự báo tăng trưởng cho các định chế tài chính.
3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Đây là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về ứng dụng mô hình Kim cương của Michael Porter và các chỉ số CAR, ROA, ROE trong phân tích ngành ngân hàng tại các thị trường mới nổi.
4. Cơ quan hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Luận văn cung cấp góc nhìn thực tiễn về tác động của Quyết định số 457/2005/QĐ-NHNN đối với hành vi đầu tư của các ngân hàng thương mại cổ phần, hỗ trợ quá trình hoàn thiện chính sách tiền tệ.

Câu hỏi thường gặp

Động lực chính nào giúp Eximbank gia tăng vốn điều lệ đột biến trong giai đoạn 2007–2008?

Động lực xuất phát từ quyết định tăng vốn điều lệ lên 7.220 tỷ đồng (tăng 158% so với năm 2007) nhằm đón đầu cơ hội mở cửa thị trường tài chính sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Việc ký kết hợp tác chiến lược với Sumitomo Mitsui Banking Corporation đã đem lại khoản thặng dư vốn lên tới 5.292 tỷ đồng, củng cố nền tảng tài chính vững chắc.

Cơ cấu phân bổ vốn đầu tư của Eximbank tập trung vào những lĩnh vực nào?

Nguồn vốn đầu tư được phân bổ đồng bộ vào 5 trụ cột then chốt: phát triển mạng lưới (tăng 670% trong năm 2007), hiện đại hóa công nghệ ngân hàng (145.272 triệu đồng năm 2006), phát triển sản phẩm dịch vụ (82.377 triệu đồng), nâng cao chất lượng nguồn nhân lực (70.626 triệu đồng) và mở rộng marketing thương hiệu (79.888 triệu đồng).

Tốc độ mở rộng từ 15 lên 111 điểm giao dịch mang lại lợi ích và rủi ro gì?

Việc gia tăng 96 điểm giao dịch trong 2 năm giúp Eximbank nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần huy động vốn tại 22 điểm miền Bắc, 35 điểm miền Trung và các tỉnh phía Nam. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng nóng tạo ra rủi ro về áp lực chi phí mặt bằng và kiểm soát chất lượng thẩm định tín dụng.

Luận văn sử dụng hệ thống chỉ tiêu nào để đánh giá hiệu quả đầu tư phát triển?

Nghiên cứu áp dụng hệ thống chỉ tiêu kép gồm hiệu quả tài chính (hệ số doanh thu tăng thêm Hs, hệ số lợi nhuận tăng thêm, ROA, ROE) và hiệu quả kinh tế - xã hội (mức đóng góp ngân sách Hb, số chỗ việc làm mới tạo ra Ht, mức thu nhập thuần của người lao động Hf).

Hợp tác chiến lược với đối tác quốc tế đóng vai trò gì trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh?

Liên minh chiến lược với 17 đối tác trong và ngoài nước, tiêu biểu là Sumitomo Mitsui, không chỉ cung cấp nguồn thặng dư vốn 5.292 tỷ đồng mà còn hỗ trợ trực tiếp về chuyển giao công nghệ thanh toán quốc tế, quản trị rủi ro và mở rộng mạng lưới khách hàng doanh nghiệp FDI.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về cạnh tranh và các chỉ tiêu định lượng đo lường hiệu quả vốn đầu tư phát triển trong hệ thống ngân hàng thương mại.
• Phân tích chi tiết bước nhảy vọt về quy mô của Eximbank với tổng tài sản tăng 653% và vốn điều lệ đạt 7.220 tỷ đồng trong giai đoạn 2003–2008.
• Đánh giá toàn diện thực trạng phân bổ vốn trên 5 trụ cột, làm nổi bật thành tựu mở rộng 111 điểm giao dịch và tiên phong phát hành thẻ Visa Debit từ năm 2005.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn về chất lượng nhân sự và cơ chế vận hành cần tháo gỡ khi tốc độ mở rộng mạng lưới vật lý diễn ra quá nhanh.
• Thiết lập lộ trình 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp kiến nghị chính sách, định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh cho Eximbank trong chu kỳ kinh tế mới.

Lộ trình triển khai chiến lược tiếp theo cần được thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2009–2015, tập trung vào số hóa toàn diện quy trình nghiệp vụ và hoàn thành chuẩn hóa ISO. Hãy tham khảo toàn văn luận văn để nắm bắt chi tiết mô hình tối ưu hóa năng lực cạnh tranh và phương pháp quản trị nguồn vốn hiệu quả trong ngành ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH 1. Khái niệm cạnh tranh Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là hiện tượng phổ biến và có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế ở các quốc gia. Việc nghiên cứu hiện tượng cạnh tranh đã từ rất sớm với các các trường phái nổi tiếng như: lý thuyết cạnh tranh cổ điển, lý thuyết cạnh tranh tân cổ điển và lý thuyết cạnh tranh hiện đại.

Trong điều kiện hiện nay, cạnh tranh chuyển từ quan điểm đối kháng sang cạnh tranh trên cơ sở hợp tác, cạnh tranh không phải là khi nào cũng đồng nghĩa với việc tiêu diệt lẫn nhau, triệt hạ nhau. Trên thực tế, các thủ pháp cạnh tranh hiện đại dựa trên cơ sở cạnh tranh bằng chất lượng, mẫu mã, giá cả và các dịch vụ hỗ trợ. Bởi lẽ, khi mà các đối thủ cạnh tranh quá nhiều thì việc tiêu diệt các đối thủ khác là vấn đề không đơn giản. Như đã điểm qua ở trên, các quan niệm về cạnh tranh là rất nhiều và cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm nhất định, thống nhất về cạnh tranh.

Tuy nhiên, các quan niệm đưa ra trên đây cũng góp một phần làm sáng tỏ cạnh tranh là gì. Tập hợp những quan điểm trên xin đưa ra một khái niệm về cạnh tranh trong kinh tế, đặc biệt là cạnh tranh giữa doanh nghiệp: “Trong hoạt động kinh tế, cạnh tranh luôn liên quan đến quyền sở hữu. Nói cách khác, sở hữu là điều kiện để cạnh tranh kinh tế diễn ra. “Cạnh tranh” là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế (giữa các quốc 4 gia, doanh nghiệp) trên cơ sở sử dụng hiệu quả các nguồn lực kinh tế kết hợp áp dụng khoa học công nghệ trong sản xuất cũng như dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu khách hàng bằng sản phẩm chất lượng và giá cả hợp lý và “cạnh tranh” cũng tạo ra sự sai biệt giữa các sản phẩm cùng loại thông qua các giá trị vô hình mà doanh nghiệp tạo ra.

Qua đó, doanh nghiệp sẽ giành lấy những vị thế tương đối trong sản xuất, tiêu thụ hàng hóa để tối đa hóa lợi nhuận” 1. Vai trò của cạnh tranh đối với sự phát triển Cạnh tranh có vai trò quan trọng trong nền sản xuất hàng hóa nói riêng và trong lĩnh vực kinh tế nói chung. Cạnh tranh không những có mặt tác động tích cực mà còn có những tác động tiêu cực. Về mặt tích cực: Ở tầm vĩ mô, cạnh tranh mang lại:  Động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, góp phần vào sự phát triển kinh tế, giúp đất nước hội nhập tốt kinh tế toàn cầu.

Ở tầm vi mô, đối với một doanh nghiệp cạnh tranh được xem như công cụ hữu dụng để:  Người sản xuất phải tìm mọi cách để làm ra sản phẩm có chất lượng hơn, đẹp hơn, có chi phí sản xuất rẻ hơn, có tỷ lệ tri thức khoa học, công nghệ trong đó cao hơn. để đáp ứng với thị hiếu của người tiêu dùng.  Người tiêu dùng được hưởng những sản phẩm hay dịch vụ tốt hơn với giá thành hợp lý. Ngoài mặt tích cực, cạnh tranh cũng đem lại những hệ quả không mong muốn về mặt xã hội cũng như kinh tế.

 Làm thay đổi cấu trúc xã hội trên phương diện sở hữu của cải, gây ra hiện tượng độc quyền, làm phân hóa mạnh mẽ giàu nghèo.  Dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh, dùng các thủ đoạn vi phạm pháp luật hay bất chấp pháp luật. 5 Vì lý do trên, cạnh tranh kinh tế bao giờ cũng phải được điều chỉnh bởi các định chế xã hội, sự can thiệp của nhà nước.“Bên cạnh đó, cần thay đổi tư duy cạnh tranh từ đối đầu sang hợp tác cùng có lợi. Năng lực cạnh tranh 1.

Khái niệm năng lực cạnh tranh Khái niệm năng lực cạnh tranh được đề cập đầu tiên ở Mỹ vào đầu những năm 1990. Theo Aldington Report (1985): “Doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh là doanh nghiệp có thể sản xuất sản phẩm và dịch vụ với chất lượng vượt trội và giá cả thấp hơn các đối thủ khác trong nước và quốc tế. Khả năng cạnh tranh đồng nghĩa với việc đạt được lợi ích lâu dài của doanh nghiệp và khả năng bảo đảm thu nhập cho người lao động và chủ doanh nghiệp”. Định nghĩa này cũng được nhắc lại trong “Sách trắng về năng lực cạnh tranh của Vương quốc Anh” (1994).

Năm 1998, Bộ thương mại và Công nghiệp Anh đưa ra định nghĩa “Đối với doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh là khả năng sản xuất đúng sản phẩm, xác định đúng giá cả và vào đúng thời điểm. Điều đó có nghĩa là đáp ứng nhu cầu khách hàng với hiệu suất và hiệu quả hơn các doanh nghiệp khác” Tuy nhiên, khái niệm năng lực cạnh tranh đến nay vẫn chưa được hiểu một cách thống nhất. Theo Buckley (1988), năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cần được gắn kết với việc thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp với 3 yếu tố: các giá trị chủ yếu của doanh nghiệp, mục đích chính của doanh nghiệp và các mục tiêu giúp các doanh nghiệp thực hiện chức năng của mình. Điểm lại các tài liệu trong và ngoài nước, có nhiều cách quan niệm về năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

Dưới đây là một số cách quan niệm về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đáng chú ý. Một là, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp. Đây là cách quan niệm khá 6 phổ biến hiện nay, theo đó năng lực cạnh tranh là khả năng tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ so với các đối thủ và khả năng “thu lợi” của các doanh nghiệp. Hai là, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng chống chịu trước sự tấn công của doanh nghiệp khác.

Chẳng hạn, Hội đồng Chính sách năng lực cạnh tranh của Mỹ đưa ra định nghĩa: năng lực cạnh tranh là năng lực kinh tế về hàng hóa và dịch vụ trên thị trường thế giới… Ủy ban Quốc gia về hợp tác kinh tế có trích dẫn khái niệm năng lực cạnh tranh theo Từ điển Thuật Ngữ chính sách thương mại (1997), theo đó, năng lực cạnh tranh là năng lực của một doanh nghiệp “không bị doanh nghiệp khác đánh bại về năng lực kinh tế”. Quan niệm về năng lực cạnh tranh như vậy mang tính chất định tính, khó có thể định lượng. Ba là, năng lực cạnh tranh đồng nghĩa với năng suất lao động. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là sức sản xuất ra thu nhập tương đối cao trên cơ sở sử dụng các yếu tố sản xuất có hiệu quả làm cho các doanh nghiệp phát triển bền vững trong điều kiện cạnh tranh quốc tế.

Porter (1990), năng suất lao động là thước đo duy nhất về năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, các quan niệm này chưa gắn với việc thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ của doanh nghiệp. Bốn là, năng lực cạnh tranh đồng nghĩa với duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh. Chẳng hạn, tác giả Vũ Trọng Lâm (2006) cho rằng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng tạo dựng, duy trì, sử dụng và sáng tạo mới các lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, tác giả Trần Sửu (2005) cũng có ý kiến tương tự: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh, có khả năng tạo ra năng suất và chất lượng cao hơn đối thủ cạnh tranh, chiếm lĩnh thị phần lớn, tạo ra thu nhập cao và phát triển bền vững”.

7 Ngoài ra, không ít ý kiến đồng nhất năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp với năng lực kinh doanh. Như vậy, cho đến nay quan niệm về năng lực cạnh tranh vẫn chưa được hiểu thống nhất. Để có thể đưa ra quan niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phù hợp, cần lưu ý những đặc thù khái niệm này như Henricsson và các cộng sự (2004) chỉ ra: đó là tính đa nghĩa (có nhiều định nghĩa), đa trị (có nhiều cách đo lường), đa cấp (với các cấp độ khác nhau), phụ thuộc, có tính quan hệ qua lại, tính chất động và là một quá trình Từ những yêu cầu trên, có thể đưa ra khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp như sau: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh trong việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mạng lưới tiêu thụ, thu hút và sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất nhằm đạt lợi ích kinh tế cao và bền vững. Như vậy, năng lực cạnh tranh không phải là chỉ tiêu đơn nhất mà mang tính tổng hợp, bao gồm nhiều chỉ tiêu cấu thành và có thể xác định được cho nhóm doanh nghiệp (ngành) và từng doanh nghiệp.

Các nhân tố tác động đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Cũng như bản thân doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chịu tác động của rất nhiều nhân tố khác nhau. Theo mô hình Kim cương của M. Porter có thể thấy, có ít nhất 6 nhóm yếu tố tác động tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, điều kiện cầu (thị trường), điều kiện yếu tố (nguồn lực đầu vào), các ngành cung ứng và liên quan (cạnh tranh ngành), các yếu tố ngẫu nhiên và yếu tố nhà nước. Tuy nhiên, có thể chia các nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp làm hai nhóm: các yếu tố bên trong doanh nghiệp và các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp.

8 a) Các nhân tố bên trong doanh nghiệp Có nhiều yếu tố bên trong doanh nghiệp tác động tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) đang sử dụng các chỉ tiêu thuộc 5 nhóm yếu tố bên trong doanh nghiệp trong việc xác định năng lực cạnh tranh gồm: năng lực quản lý (triết lý kinh doanh, sự tin tưởng vào quản lý nghiệp vụ, sự hiện diện chuỗi giá trị), chất lượng nhân lực (mở rộng đào tạo nhân viên), năng lực marketing (định hướng khách hàng, đổi mới mẫu mã, tăng cường tiếp thị, mở rộng thị trường quốc tế, kiểm soát hoạt động phân phối ở nước ngoài, mở rộng mạng lưới bán lẻ), khả năng đổi mới, năng lực nghiên cứu và phát triển (chỉ tiêu cho nghiên cứu và phát triển).