phần mở đầu và kết luận, kiến nghị, nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và tổng quan tài liệu. Chƣơng 2: Tình hình và tiềm năng du lịch sinh thái tại huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế. Chƣơng 3: Đề xuất định hƣớng và giải pháp thực hiện nhằm phát triển du lịch sinh thái tại huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Những khái niệm liên quan tới nội dung của luận văn 1. Du lịch Hoạt động du lịch đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử phát triển của loài ngƣời. Sự ra đời của sự kiện Olympic vào năm 776 TCN tại Hy Lạp cổ đại đã dấy lên một làn sóng kéo rất nhiều ngƣời từ những khu vực khác nhau đến tham gia. Năm 1271, Marco Polo đã cùng cha và chú sang Trung Quốc trong một chuyến buôn.
Năm 1492, Colombus đã cùng đoàn thủy thủ đặt chân lên đảo Guanahani (San Sanvador), Haiti và CuBa. Năm 1493, ông đến đảo Ăngti nhỏ, Puertorico, Jamaica. Điều đó chứng tỏ một điều là: từ xa xƣa con ngƣời đã luôn có tính tò mò và muốn tìm hiểu về thế giới xung quanh bên ngoài nơi họ sinh sống. Ngày nay du lịch đã trở thành một hiện tƣợng kinh tế - xã hội phổ biến.
WTTC đã công nhận du lịch là một ngành kinh tế lớn nhất, vƣợt trên cả ngành sản xuất ô tô, thép, điện tử và nông nghiệp. Mặc dù hoạt động du lịch đã có nguồn gốc hình thành từ rất lâu và phát triển với tốc độ nhanh nhƣ vậy, song cho đến nay khái niệm “Du lịch” đƣợc hiểu rất khác nhau trên các cơ sở và góc độ tiếp cận khác nhau. Theo Nguyễn Văn Đính (2004) cũng đã kể ra một số định nghĩa tiêu biểu về du lịch. Ở Anh năm 1811 có định nghĩa về du lịch nhƣ sau: “Du lịch là sự phối hợp nhịp nhàng giữa lý thuyết và thực hành của (các) cuộc hành trình với mục đích giải trí”.15-16] Giáo sƣ, tiến sỹ Hunziker và giáo sƣ, tiến sỹ Krapf: “Du lịch là tập hợp các mối quan hệ và các hiện tượng phát sinh trong các cuộc hành trình và lưu trú của những người ngoài địa phương, nếu việc lưu trú đó không 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành cư trú thường xuyên và không liên quan đến hoạt động kiếm lời”.15-16] Định nghĩa của Hội nghị Quốc tế về thống kê du lịch ở Otawa Canada diễn ra vào tháng 6/1991: “Du lịch là hoạt động của con người đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên (nơi ở thường xuyên của mình), trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã được các tổ chức du lịch quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm”.19] Pháp lệnh Du lịch của Việt Nam, tại điều 10 thuật ngữ “Du lịch” đƣợc hiểu “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.
15-20] Nhƣ vậy, du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp. Hoạt động du lịch vừa có đặc điểm của ngành kinh tế, lại có đặc điểm của ngành văn hóa - xã hội. Du lịch sinh thái Du lịch sinh thái (Ecotourism) là một khái niệm mới và có nội hàm rộng. Tùy vào từng góc độ tiếp cận mà khái niệm về DLST lại đƣợc thể hiện một cách khác nhau.
Đối với một số ngƣời, DLST đơn giản đƣợc hiểu là sự kết hợp ý nghĩa của 2 từ ghép “du lịch” và “sinh thái” vốn đã quen thuộc. Song đứng ở góc nhìn rộng hơn, tổng quan hơn thì một số ngƣời quan niệm DLST nghĩa là du lịch thiên nhiên. Trong công trình nghiên cứu về đề tài “DLST những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển ở Việt Nam” (2002), tác giả Phạm Trung Lƣơng đã đề cập và liệt kê một số loại hình khác nhau, cùng với các quan điểm, khái niệm của các cá nhân, tổ chức, hiệp hội, các quốc gia trong và ngoài nƣớc liên quan đến DLST. Cụ thể: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về một số loại hình khác nhau của DLST.
Theo tác giả DLST còn đƣợc biết đến dƣới nhiều loại hình khác nhau nhƣ: - Du lịch thiên nhiên (Natural tourism) - Du lịch dựa vào thiên nhiên (Natural-based tourism) - Du lịch môi trƣờng (Environmental tourism) - Du lịch đặc thù (Particular tourism) - Du lịch xanh (Green tourism) - Du lịch thám hiểu (Adventure tourism) - Du lịch bản xứ (Indigenous tourism) - Du lịch có trách nhiệm (Responsible tourism) - Du lịch nhạy cảm (Sensitized tourism) - Du lịch nhà tranh (Cottage tourism) - Du lịch bền vững (Sustainable tourism) Về các quan điểm, khái niệm của các cá nhân, tổ chức, hiệp hội, các quốc gia trong và ngoài nƣớc liên quan đến DLST. Ở phạm vi cá nhân Theo Hector Ceballos - Lascurain đƣa ra năm 1987: “DLST là du lịch đến những khu vực tự nhiên còn ít bị thay đổi, với những mục đích đặc biệt: nghiên cứu, tham quan với ý thức trân trọng thế giới hoang dã và những giá trị văn hóa được khám phá”.8] Theo Wood (1991): “DLST là du lịch đến các khu vực còn tương đối hoang sơ với mục đích tìm hiểu về lịch sử môi trường tự nhiên và văn hóa mà không làm thay đổi sự toàn vẹn của các hệ sinh thái. Đồng thời tạo những cơ hội về kinh tế để ủng hộ về bảo tồn tự nhiên và mang lại lợi ích về tài chính cho người dân địa phương”.9] Theo Allen (1993): “DLST được phân biệt với loại hình du lịch tự nhiên khác về mức độ giáo dục cao đối với môi trường và sinh thái, thông qua 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những hướng dẫn viên có nghiệp vụ lành nghề. DLST tạo ra mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên hoang dã cùng với ý thức được giáo dục để biến bản thân khách du lịch thành những người đi đầu trong công tác bảo vệ môi trường.
Phát triển du lịch sinh thái sẽ làm giảm thiểu tác động của khách du lịch đến văn hóa và môi trường, đảm bảo cho địa phương được hưởng nguồn lợi tài chính do du lịch mang lại và chú trọng đến những đóng góp tài chính của việc bảo tồn thiên nhiên”.9] Ở phạm vi quốc gia Định nghĩa của Nêpan: “DLST là loại hình du lịch đề cao sự tham gia của nhân dân vào việc hoạch định và quản lý các tài nguyên du lịch để tăng cường phát triển cộng đồng, liên kết giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch, đồng thời sử dụng thu thập từ du lịch để bảo vệ các nguồn lực mà ngành du lịch phụ thuộc vào”.10-12] Định nghĩa của Malaysia: “DLST là hoạt động du lịch và thăm viếng một cách có trách nhiệm về mặt môi trường, tới những khu thiên nhiên còn nguyên vẹn, nhằm tận hưởng và trân trọng các giá trị của thiên nhiên (và những đặc tính văn hóa kèm theo, trước đây cũng như hiện nay), mà hoạt động này sẽ thúc đẩy công tác bảo tồn, có ảnh hưởng của du khách không lớn và tạo điều kiện cho dân chúng địa phương được tham dự một cách tích cực, có lợi về xã hội và kinh tế”.10-12] Định nghĩa của Australia: “DLST là du lịch dựa vào thiên nhiên, có liên quan đến sự giáo dục và diễn giải về môi trường thiên nhiên, được quản lý vững về mặt sinh thái”.10-12] Định nghĩa của Việt nam, trong lần hội thảo về “Xây dựng chiến lược phát triển DLST ở Việt Nam” từ 7/9/1999 đến 9/9/1999 đã đưa ra định nghĩa về DLST: “DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo vệ và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương”. Ở phạm vi hiệp hội, tổ chức Theo định nghĩa của Hiệp hội DLST Quốc tế: “DLST là việc đi lại có trách nhiệm tới các khu vực thiên nhiên mà bảo tồn được môi trường và cải thiện phúc lợi cho người dân địa phương”. 5-11] Theo Hiệp hội DLST Hoa Kỳ (1998): “DLST là du lịch có mục đích với các khu vực tự nhiên, hiểu biết về lịch sử văn hóa và lịch sử tự nhiên của môi trường, không làm biến đổi tình trạng của hệ sinh thái, đồng thời ta có cơ hội để phát triển kinh tế, bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên và lợi ích tài chính cho cộng đồng địa phương”. 79] Và còn nhiều quan điểm và khái niệm khác nữa.
Tuy nhiên, qua các khái niệm nêu trên chúng ta thấy rằng, dù mỗi khái niệm có cách diễn đạt khác nhau nhƣng về cơ bản giữa chúng đều có sự thống nhất một số nội dung: - DLST đƣợc thực hiện trên nền tảng thiên nhiên gắn với những giá trị của văn hóa bản địa. - DLST tạo điều kiện cho việc bảo tồn và phát triển các giá trị tự nhiên, văn hóa và xã hội một cách bền vững. - DLST nâng cao nhận thức và trách nhiệm của con ngƣời đối với môi trƣờng. - DLST tạo điều kiện cho cộng đồng cƣ dân địa phƣơng đƣợc tham gia và hƣởng lợi ích từ đó.
Từ đó, có thể tổng quát rằng: DLST là một loại hình du lịch, hướng đến một sự phát triển bền vững. Nội dung của nó có thể được thực hiện trên nền tảng thiên nhiên gắn với những giá trị của văn hóa bản địa, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của con người đối với môi trường, tạo điều kiện cho cộng đồng cư dân địa phương được tham gia và hưởng lợi ích từ đó. Đặc 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biệt là tạo điều kiện cho việc bảo tồn và phát triển các giá trị tự nhiên, văn hóa và xã hội một cách bền vững. Du lịch sinh thái bền vững Khái niệm phát triển bền vững (sustainable development) ra đời muộn màng, lần đầu tiên xuất hiện trong báo cáo “tƣơng lai của chúng ta” của ủy ban môi trƣờng và phát triển của WB vào năm 1987.
Trong phát triển bền vững, điều cần chú ý nhất là thỏa mãn các nhu cầu hiện tại và không làm tổn hại đến sự thỏa mãn các nhu cầu trong tƣơng lai, đảm bảo sử dụng đúng mức và ổn định tài nguyên thiên nhiên, môi trƣờng sống. Du lịch bền vững là loại hình du lịch khi hoạt động không làm tổn hại đến thiên nhiên, không làm ô nhiễm môi trƣờng.