Luận văn thạc sĩ: Tác động của dự án nâng cấp quốc lộ 4 tới hệ sinh thái khu bảo tồn Tây Côn Lĩnh

Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động của dự án nâng cấp quốc lộ 4 đến hệ sinh thái khu bảo tồn Tây Côn Lĩnh và đề xuất giải pháp giảm thiểu.

• Tác giả: Nguyên Đình
• Người hướng dẫn: PGS. Trân
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Dự Án Nâng Cấp Quốc Lộ 4 Đến Hệ Sinh Thái Tây Côn Lĩnh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm
• 1.1.1. Hệ sinh thái
• 1.1.1.1. Khái niệm về hệ sinh thái (HST)
• 1.1.1.2. Cấu trúc của hệ sinh thái
• 1.1.1.3. Đặc trưng của hệ sinh thái
• 1.1.2. Khu bảo tồn
• 1.1.2.1. Khái niệm về khu bảo tồn
• 1.1.2.2. Vai trò của khu bảo tồn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.2.3. Phương pháp điều tra, phỏng vấn
• 2.2.4. Phương pháp thống kê
• 2.2.5. Phương pháp so sánh đối chứng
• 2.2.6. Phương pháp đánh giá nhanh
• 2.2.7. Phương pháp danh mục
• 2.2.8. Phương pháp mô hình
• 2.2.9. Phương pháp trình bày số liệu
• 2.2.10. Phương pháp chuyên gia
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả tóm tắt Dự án
• 3.2. Xuất xứ của Dự án và các nội dung chính
• 3.3. Khối lượng và quy mô các hạng mục chính của Dự án
• 3.4. Tổ chức quản lý và thực hiện Dự án
• 3.5. Điều kiện tự nhiên và xã hội khu vực Dự án
• 3.5.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.5.2. Điều kiện xã hội
• 3.6. Nghiên cứu các ảnh hưởng của Dự án tới hệ sinh thái khu bảo tồn
• 3.6.1. Ảnh hưởng trong giai đoạn chuẩn bị của Dự án
• 3.6.2. Ảnh hưởng trong giai đoạn xây dựng
• 3.6.3. Ảnh hưởng trong giai đoạn vận hành
• 3.6.4. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu ảnh hưởng đến hệ sinh thái KBTTN Tây Côn Lĩnh
• 3.6.4.1. Giảm thiểu tác động trong giai đoạn chuẩn bị và xây dựng
• 3.6.4.2. Giảm thiểu tác động trong giai đoạn vận hành
• PHỤ LỤC
• appendix.1. Phụ lục 1: Ảnh
• appendix.2. Phụ lục 2: Đa dạng sinh học
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của dự án nâng cấp quốc lộ 4

Dự án nâng cấp quốc lộ 4, đoạn qua Hà Giang - Lào Cai, có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển hạ tầng giao thông. Tuy nhiên, việc nâng cấp này cũng đặt ra nhiều thách thức cho hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh. Đánh giá tác động môi trường là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm về hệ sinh thái và khu bảo tồn

Hệ sinh thái là tổ hợp của các sinh vật và môi trường vật lý mà chúng tồn tại. Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh là nơi bảo vệ đa dạng sinh học và các tài nguyên thiên nhiên quý giá.

1.2. Tầm quan trọng của hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh

Khu bảo tồn Tây Côn Lĩnh không chỉ là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quý hiếm mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và bảo vệ môi trường.

II. Vấn đề và thách thức từ dự án nâng cấp quốc lộ 4

Việc nâng cấp quốc lộ 4 có thể gây ra nhiều tác động môi trường tiêu cực. Các vấn đề như ô nhiễm không khí, tiếng ồn và sự xáo trộn của hệ sinh thái là những thách thức lớn cần được giải quyết.

2.1. Tác động do ô nhiễm không khí và tiếng ồn

Hoạt động thi công có thể phát sinh bụi và khí thải, ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Tiếng ồn từ máy móc cũng có thể làm xáo trộn đời sống động vật trong khu vực.

2.2. Nguy cơ mất đa dạng sinh học

Dự án có thể dẫn đến việc mất môi trường sống của nhiều loài động thực vật, làm giảm đa dạng sinh học trong khu bảo tồn.

III. Phương pháp đánh giá tác động môi trường

Để đánh giá tác động của dự án, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc phân tích dữ liệu và khảo sát thực địa là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin về hiện trạng hệ sinh thái và các yếu tố môi trường liên quan. Đây là bước quan trọng trong việc đánh giá tác động của dự án.

3.2. Phân tích dữ liệu và mô hình hóa

Sử dụng các mô hình phân tích dữ liệu giúp dự đoán các tác động tiềm ẩn của dự án đến hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh.

IV. Giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ dự án, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ bảo vệ đa dạng sinh học mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm

Cần áp dụng các công nghệ tiên tiến để giảm thiểu ô nhiễm bụi và khí thải trong quá trình thi công. Điều này sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

4.2. Bảo vệ môi trường sống của động vật

Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường sống của động vật trong khu bảo tồn, như tạo hành lang sinh thái và giám sát chặt chẽ các hoạt động thi công.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cấp quốc lộ 4 có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh. Tuy nhiên, nếu áp dụng các giải pháp hợp lý, có thể giảm thiểu được những tác động này.

5.1. Đánh giá tác động xã hội

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các tác động xã hội từ dự án có thể ảnh hưởng đến đời sống của người dân địa phương, cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp.

5.2. Ứng dụng các giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn cần được áp dụng đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai

Dự án nâng cấp quốc lộ 4 là cần thiết nhưng cần được thực hiện một cách cẩn trọng để bảo vệ hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh. Tương lai của khu bảo tồn phụ thuộc vào các biện pháp bảo vệ môi trường được thực hiện.

6.1. Tương lai của hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để theo dõi và đánh giá tác động lâu dài của dự án đến hệ sinh thái, từ đó đưa ra các biện pháp điều chỉnh kịp thời.

6.2. Khuyến nghị cho các dự án tương lai

Các dự án tương lai cần được thiết kế với sự tham gia của cộng đồng và các chuyên gia môi trường để đảm bảo tính bền vững và bảo vệ đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quốc lộ 4 đoạn nối Hà Giang - Lào Cai là tuyến giao thông quan trọng nằm trong vùng núi phía Bắc Việt Nam, đi qua khu vực có tài nguyên rừng phong phú và đa dạng sinh học cao. Theo số liệu thống kê, tỉnh Lào Cai có khoảng 278.907 ha rừng, chiếm 43,87% diện tích tự nhiên, trong đó có hơn 229.000 ha rừng tự nhiên; tỉnh Hà Giang có khoảng 262.957 ha rừng tự nhiên, chiếm 36,1% diện tích tự nhiên. Đoạn tuyến dự án nâng cấp Quốc lộ 4 dài khoảng 31 km đi qua vùng đệm phía Bắc của Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh, nơi có hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa dạng với nhiều loài động, thực vật quý hiếm, trong đó có nhiều loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam.

Dự án nâng cấp nhằm mục tiêu thông tuyến đường vành đai biên giới số 1, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội cho hai tỉnh và các huyện lân cận, đồng thời nâng cao an toàn giao thông. Tuy nhiên, việc mở rộng và nâng cấp tuyến đường có thể gây ra các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái khu bảo tồn, như ô nhiễm bụi, tiếng ồn, ô nhiễm nước, phá hủy môi trường sống của các loài quý hiếm và làm phân mảnh sinh cảnh.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá các ảnh hưởng của dự án đến hệ sinh thái khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực. Phạm vi nghiên cứu bao gồm đoạn tuyến Quốc lộ 4 từ Km383 đến Km414, thuộc vùng đệm của khu bảo tồn, với thời gian khảo sát và phân tích dữ liệu từ năm 2005 đến 2010. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững vùng núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hệ sinh thái và khu bảo tồn thiên nhiên. Khái niệm hệ sinh thái được định nghĩa là tổ hợp của quần xã sinh vật và môi trường vật lý tương tác tạo nên chu trình vật chất và chuyển hóa năng lượng. Hệ sinh thái bao gồm các thành phần chính: sinh vật sản xuất (thực vật tự dưỡng), sinh vật tiêu thụ (động vật dị dưỡng), sinh vật phân hủy (vi sinh vật hoại sinh) và các yếu tố vô cơ như CO₂, O₂, nước, ánh sáng, nhiệt độ.

Ngoài ra, khái niệm khu bảo tồn thiên nhiên được hiểu là vùng đất được quản lý nhằm bảo vệ đa dạng sinh học, tài nguyên thiên nhiên và văn hóa theo quy định pháp luật. Vai trò của khu bảo tồn bao gồm duy trì mẫu điển hình thiên nhiên, bảo vệ vốn gen, điều hòa khí hậu, phòng chống xói mòn và lũ lụt, đồng thời là nơi nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch sinh thái.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: đa dạng sinh học, phân mảnh sinh cảnh, ô nhiễm môi trường (bụi, tiếng ồn, nước), chu trình sinh địa hóa, và các chỉ số đánh giá tác động môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập tài liệu kế thừa, khảo sát thực địa, điều tra phỏng vấn, thống kê và mô hình hóa. Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm các điểm lấy mẫu đa dạng sinh học, khí tượng thủy văn và xã hội tại 18 xã thuộc hai tỉnh Lào Cai và Hà Giang, đặc biệt tập trung đoạn tuyến qua vùng đệm Khu bảo tồn Tây Côn Lĩnh dài khoảng 31 km.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số tại các điểm đại diện cho các kiểu sinh cảnh khác nhau như rừng thứ sinh, rừng trồng, nương rẫy và khu dân cư. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm thống kê Excel và mô hình dự báo môi trường như mô hình Gauss để dự báo phân bố bụi và khí thải, mô hình ASJ để dự báo mức suy giảm tiếng ồn.

Timeline nghiên cứu kéo dài 30 tháng, bao gồm các giai đoạn: thu thập và phân tích tài liệu (6 tháng), khảo sát thực địa và thu thập số liệu (12 tháng), phân tích dữ liệu và mô hình hóa (6 tháng), đề xuất giải pháp và hoàn thiện báo cáo (6 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng đến đa dạng sinh học: Đoạn tuyến dự án đi qua vùng đệm Khu bảo tồn Tây Côn Lĩnh làm phân mảnh sinh cảnh rừng, ảnh hưởng đến 546 loài thực vật, 212 loài côn trùng, 104 loài chim, 53 loài thú và 35 loài bò sát - ếch nhái. Trong đó, có 9 loài thực vật, 6 loài chim, 15 loài thú và 12 loài bò sát thuộc danh sách quý hiếm cần bảo tồn. Mức độ ảnh hưởng được đánh giá qua giảm diện tích rừng tự nhiên khoảng 0,5 ha và tăng nguy cơ săn bắn trái phép.

2. Ô nhiễm bụi và khí thải: Hoạt động thi công và vận chuyển vật liệu dự kiến phát sinh tổng tải lượng bụi và khí thải lớn, với tải lượng bụi từ hoạt động đào đắp và vận chuyển ước tính khoảng 150 tấn/tháng. Mô hình Gauss dự báo phạm vi phát tán bụi lan rộng đến 500 m từ tuyến đường, ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong vùng đệm.

3. Ô nhiễm tiếng ồn: Mức độ tiếng ồn tại các công trường thi công và khu dân cư lân cận dao động từ 70 đến 85 dBA, vượt ngưỡng cho phép theo tiêu chuẩn Việt Nam. Mô hình ASJ dự báo mức suy giảm tiếng ồn theo khoảng cách, tuy nhiên tiếng ồn vẫn ảnh hưởng đến các loài động vật nhạy cảm trong khu bảo tồn.

4. Ảnh hưởng đến nguồn nước và đất: Thi công làm tăng tải lượng trầm tích và các chất ô nhiễm trong nước mặt, với lưu lượng nước thải từ hoạt động bảo dưỡng máy móc khoảng 5 m³/ngày. Đất đào đắp khoảng 229.939 m³, trong đó có phần đất không tái sử dụng được vận chuyển đến bãi thải được phê duyệt, tiềm ẩn nguy cơ xói mòn và sạt lở đất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tác động tiêu cực là do hoạt động thi công mở rộng nền đường, xây dựng cầu và hệ thống thoát nước, cùng với vận chuyển vật liệu và khai thác đất đá. So với các nghiên cứu tương tự về tác động của giao thông đến khu bảo tồn, mức độ ảnh hưởng tại Tây Côn Lĩnh tương đối cao do địa hình đồi núi hiểm trở, đa dạng sinh học phong phú và mật độ dân cư thưa thớt.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tải lượng bụi và khí thải theo tháng, bảng thống kê số lượng loài quý hiếm bị ảnh hưởng, biểu đồ mức độ tiếng ồn tại các điểm khảo sát và bản đồ phân bố ô nhiễm trầm tích trong nước. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp giảm thiểu để bảo vệ hệ sinh thái và duy trì sự phát triển bền vững của dự án.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng biện pháp giảm bụi thi công: Sử dụng phun nước định kỳ tại các công trường và đường vận chuyển, che phủ bãi vật liệu và đất đào để giảm phát tán bụi, nhằm giảm tải lượng bụi phát sinh xuống dưới 50 tấn/tháng trong vòng 12 tháng thi công. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý dự án phối hợp với nhà thầu thi công.

2. Kiểm soát tiếng ồn: Lắp đặt các thiết bị giảm tiếng ồn tại máy móc, bố trí thi công vào giờ hành chính, xây dựng tường chắn âm thanh tại các khu dân cư gần tuyến đường, giảm mức tiếng ồn xuống dưới 70 dBA trong vòng 18 tháng. Chủ thể thực hiện: Nhà thầu thi công và cơ quan quản lý môi trường.

3. Quản lý nước thải và trầm tích: Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải, thiết kế các công trình phòng hộ chống xói mòn, kiểm soát tải lượng trầm tích không vượt quá 10 mg/l trong nước mặt. Thời gian thực hiện: trong suốt quá trình thi công và vận hành. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý dự án và đơn vị tư vấn môi trường.

4. Bảo vệ đa dạng sinh học: Thiết lập vùng đệm bảo vệ nghiêm ngặt quanh khu vực rừng nguyên sinh, tăng cường tuần tra chống săn bắn trái phép, tổ chức các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường trong vòng 24 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý khu bảo tồn phối hợp với chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về giao thông và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để đánh giá tác động môi trường của các dự án giao thông, từ đó xây dựng chính sách và quy định phù hợp nhằm bảo vệ hệ sinh thái.

2. Nhà thầu và tư vấn xây dựng công trình giao thông: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và biện pháp giảm thiểu tác động môi trường trong quá trình thi công, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường.

3. Các tổ chức bảo tồn và nghiên cứu khoa học: Tham khảo dữ liệu đa dạng sinh học và đánh giá tác động để phát triển các chương trình bảo tồn, giám sát và nghiên cứu tiếp theo tại khu vực Tây Côn Lĩnh.

4. Cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về tác động của dự án đến môi trường, tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng và phát triển bền vững, đồng thời giám sát việc thực hiện các biện pháp giảm thiểu.

Câu hỏi thường gặp

1. Dự án nâng cấp Quốc lộ 4 ảnh hưởng như thế nào đến hệ sinh thái Tây Côn Lĩnh?
   Dự án gây phân mảnh sinh cảnh, ô nhiễm bụi, tiếng ồn và ô nhiễm nước, ảnh hưởng đến nhiều loài quý hiếm. Ví dụ, diện tích rừng tự nhiên bị giảm khoảng 0,5 ha và tải lượng bụi phát sinh lên đến 150 tấn/tháng.

2. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá tác động môi trường trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng khảo sát thực địa, phỏng vấn, thống kê, mô hình Gauss dự báo bụi và khí thải, mô hình ASJ dự báo tiếng ồn, cùng các phương pháp so sánh đối chứng với tiêu chuẩn Việt Nam và quốc tế.

3. Giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực nào được đề xuất?
   Các giải pháp gồm phun nước giảm bụi, kiểm soát tiếng ồn, xử lý nước thải và trầm tích, bảo vệ đa dạng sinh học qua vùng đệm và tăng cường tuần tra chống săn bắn.

4. Ai là chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện các giải pháp giảm thiểu?
   Ban quản lý dự án, nhà thầu thi công, cơ quan quản lý môi trường và Ban quản lý khu bảo tồn phối hợp thực hiện các biện pháp trong suốt quá trình thi công và vận hành.

5. Nghiên cứu có ý nghĩa gì đối với phát triển bền vững khu vực?
   Nghiên cứu giúp cân bằng giữa phát triển hạ tầng giao thông và bảo vệ môi trường, góp phần duy trì đa dạng sinh học, ổn định sinh thái và phát triển kinh tế xã hội bền vững vùng núi phía Bắc.

Kết luận

• Đoạn tuyến nâng cấp Quốc lộ 4 đi qua vùng đệm Khu bảo tồn Tây Côn Lĩnh có ảnh hưởng đáng kể đến đa dạng sinh học và môi trường tự nhiên.
• Các tác động chính gồm phân mảnh sinh cảnh, ô nhiễm bụi, tiếng ồn và ô nhiễm nước, ảnh hưởng đến nhiều loài quý hiếm trong Sách Đỏ Việt Nam.
• Nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp khảo sát thực địa, mô hình dự báo và phân tích thống kê để đánh giá toàn diện tác động.
• Đề xuất các giải pháp giảm thiểu cụ thể, khả thi nhằm bảo vệ hệ sinh thái và đảm bảo tiến độ thi công dự án.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nhà thầu và cộng đồng địa phương phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả các biện pháp bảo vệ môi trường trong giai đoạn thi công và vận hành.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình giám sát môi trường định kỳ và cập nhật dữ liệu đa dạng sinh học để điều chỉnh kịp thời các biện pháp quản lý. Đề nghị các bên liên quan chủ động phối hợp nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của dự án và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên quý giá của khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Ly do chọn đề tài Lào Cai và Hà Giang là những tỉnh miền núi phía bắc có tài nguyên rừng thuộc loại phong phú nhất ở Việt Nam. Theo niên giám thông kê của các tỉnh, hiện nay, Lào Cai có 278.907ha rừng, chiếm 43,87% tổng diện tích tự nhiên, trong đó có 229.296,6 ha rừng tự nhiên và 49.604 ha rừng trồng; Lào Cai có Vườn quốc gia Hoàng Liên (Sa Pa) với hệ sinh thái tự nhiên rất phong phú (có trên 2.000 loài thực vật, trên 400 loài chim, thú, lưỡng cư và bò sát. Trong đó, có rất nhiều loài động, thực vật quý hiếm có trong sách đỏ Việt Nam.

Đây cũng là nơi tập trung kho tàng quỹ gen thực vật quý hiếm, chiếm 50% số loài thực vật quý hiếm của Việt Nam).537 ha rừng, chiếm 36,1% tổng diện tích tự nhiên, trong đó có 262.957 ha rừng tự nhiên và 21.580 ha rừng trồng; Hà Giang có nhiều khu rừng nguyên sinh, nhiều loài động vật quý hiém như gấu ngựa, sơn dương, gà lôi, đại bàng., các loại gỗ quý hiếm như ngọc am (hoảng dan rủ), po mu, lát chun, định, cho chỉ. và có 5 Khu BTTN là Tây Côn Lĩnh, Phong Quang huyện VỊ Xuyên; Căng Bắc Mê huyện Bắc Mê; Bát Đại Sơn huyện Quan Ba; Du Gia huyện Yên Minh. Đoạn QL4 dự kiến mở rộng nâng cấp nằm trong vùng có khí hậu mùa đông lạnh, mùa hè nhiều mưa và qua vùng núi phía bắc của 2 tỉnh, bắt đầu từ Simaca (Lào Cai), chạy trên cao nguyên đá vôi Bắc Hà đến Xin Man (Hà Giang) rồi vượt qua dãy núi cao thượng nguồn sông Chảy nơi có hệ sinh thái bảo tồn Tây Côn Lĩnh phát triển trên vỏ phong hóa đá granit và đá phiến dé đến QL2 (Ha Giang). Tương thích với đặc điểm khí hậu và sự đa dang của các thành tạo địa chất là sự đa dạng của các hệ sinh thái, hệ động thực vật đai cao.

Từ Km383 + Km414, tuyến Dự án được thiết kế mở rộng trên cơ sở đường cũ với chiều dài khoảng 31km di cắt qua vùng đệm phía bắc Khu BTTN Tây Côn Lĩnh, có điểm gần nhất cách vùng lõi của Khu BTTN khoảng 1,5km về phía Tây Bắc. Doan tuyến đi cắt ngang sườn dốc phía Bắc của khối núi cao thượng nguồn sông Chay, nơi tiềm ẩn nguy cơ sat lở lớn nếu lớp phủ mặt bị bóc lộ. Dọc đoạn tuyên là các điêm định cư, canh tác của dân cư các xã Thanh Thủy, Lao Chải, Thanh Đức, Xin Chải, Tân Tiến, Tung San. Tuy nhiên, do QL4 đã hình thành rất nhiều năm nên doc hành lang này, rừng tự nhiên bị biến cải nhiều đo người dân khai thác đất rừng đề định cư và canh tác.

QL4 được đầu tư, nâng cấp sẽ gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái nơi đây, đặc biệt là khu vực tuyến đi qua vùng đệm của khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh. Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài luận văn “Đánh giá ảnh hưởng của dự án dau tư nâng cấp Quốc lộ 4, đoạn nổi Hà Giang - Lào Cai tới hệ sinh thái khu bảo ton thiên nhiên Tây Côn Lĩnh và dé xuất các giải pháp giảm thiểu ” được thực hiện nhằm đánh giá những thiệt hại có thể gây ra bởi Dự án đến hệ sinh thái và đưa ra những giải pháp nhằm tránh hoặc giảm nhẹ các tác động này. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu vào các mục tiêu sau: — Đánh gia ảnh hưởng từ các hoạt động của Du án đến hệ sinh thái khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh; — Đề xuất các giải pháp giảm thiểu các ảnh hưởng tiêu cực gây ra bởi Dự án đến hệ sinh thái KBTTN Tây Côn Lĩnh. TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU 1.

Cac khái niệm 1. Hệ sinh thái a. Khai niệm về hệ sinh thái (HST) Hệ sinh thái được nghiên cứu từ lâu và vì vậy, khái niệm này đã ra đời ở cuối thế kỷ thứ XIX dưới các tên goi khác nhau như “Sinh vật quần lạc” (Dakuchaev, 1846, 1903; Mobius,1877). Thuật ngữ hệ sinh thái được A.

Tansley đưa ra và định nghĩa năm 1935 trong bài báo với tiêu đề: “The use and the abuse of Vegetational concepts andterms”, đăng ở tạp chi Ecology số 16, trang 284-307. Từ đó đến nay, thuật ngữ này được diễn giải và trình bày tuy có khác nhau, nhưng nội dung căn bản vẫn giống nhau. Cụ thé, khái niệm về HST là: — Hệ sinh thai (ecosystem) là tổ hợp của một quan xã sinh vat và môi trườngvật lý mà quan xã đó tồn tại, trong đó các sinh vật tương tác với nhau và với môi trường để tạo nên chu trình vật chất va sự chuyển hoá năng lượng. — Nói cách khác, HST bao gồm các sinh vật sống và các điều kiện tự nhiên (môi trường vật lý) như ánh sáng, nước, nhiệt độ, không khí.

Điều quan trọng là tất cả các điều kiện hữu sinh (biotic component) và vô sinh (abioticcomponent) tac động tương hỗ với nhau và giữa chúng luôn xảy ra quá trình trao đổi năng lượng, vật chất và thông tin. Các khái nhiệm liên quan: — Sinh cảnh (biotope): là một phần của môi trường vat lý mà ở đó có sự thống nhất của các yếu tố cao hơn so với môi trường, tác động tới đời sống của sinh vật. — Nơi sống (habitat): là không gian cư trú của các sinh vật hoặc là không gian mà ở đó thường hay gặp sinh vật đó. Cấu trúc của hệ sinh thái Một HST hoàn chỉnh bao gồm các thành phần sau: Sinh vật sản xuất: Là những sinh vật tự dưỡng (autotrophy), gồm các loài thực vật có màu, một số nam, vi khuẩn có khả năng quang hợp hoặc hoá tông hợp.

Chúng là thành phần không thê thiếu của bất kỳ hệ sinh thái nào. Nhờ quá trình quang hợp và hoá tổng hợp của chúng mà nguồn thức ăn ban đầu của hệ sinh thái được tạo thành đề nuôi sống trước tiên là chính sinh vật sản xuất, sau đó là cả thế giới sinh vật - trong đó có cả con người. Sinh vật tiêu thụ: Là những sinh vật dị dưỡng (heterotrophy) gồm tất cả các loài động vật và những vi sinh vật không có khả năng quang hợp và hoá tông hợp. Chúng tồn tại được là nhờ nguồn thức ăn do sinh vật tự dưỡng tạo ra.

Sinh vật phân huỷ: Là tat cả các vi sinh vật di dưỡng, sống hoại sinh. Trong quá trình phân huỷ các chat, chúng tiếp nhận nguồn năng lượng hoá học dé tồn tại và phát triển, đồng thời giải phóng các chất từ các hợp chất phức tạp ra môi trường dưới dạng những khoáng chất đơn giản hoặc những nguyên tổ hoá học ban dau. Các chất vô cơ: CO;, O2, H;O,. Các hợp chất hữu cơ: protein, lipit, gluxit, vitamin,.

Các yêu tô khí hậu: nhiệt độ, anh sáng, độ âm, lượng mua,. Ngoài cấu trúc theo thành phần, HST còn có kiểu cấu trúc theo chức năng.Odum (1983), cau trúc của hệ gồm các phạm trù sau: Quá trình chuyên hoá năng lượng của hệ. Xích thức ăn trong hệ Các chu trình sinh địa hoá diễn ra trong hệ Sự phân hoá trong không gian và theo thời gian. Các quá trình phát triển và tiến hoá của hệ.

Các quá trình tự điều chỉnh. Đặc trưng của hệ sinh thái Hệ sinh thái có các đặc trưng sau đây: Hệ sinh thái là một hệ thống, luôn vận động và biến đổi không ngừng, trạng thái tĩnh chỉ là tương đối và tạm thời. Hệ sinh thái là một hệ thống cân bằng động và có khả năng tự điều chỉnh, cơ chế điều chỉnh thông qua sự điều chỉnh về số lượng sinh vật trong quần xã và điều chỉnh tốc độ của chu trình vật chất và dòng năng lượng. Hệ sinh thái có tính đa dang càng cao thì tính bền vững càng lớn.

Khu bảo tồn a. Khái niệm về khu bảo tôn Có nhiêu khái niệm vê vê KBT, có thê kê đên một vài khái niệm như sau: Theo Công ước Quốc tế về da dạng sinh hoc: Khu bảo tồn là một vùng địa lý được chọn và được quản lý nhăm mục dich đạt được một số mục tiêu về bảo tồn”. Tại Đại hội lan thứ tư về Vườn Quốc gia và Khu bảo ton, tổ chức tai Caracas, Vênêduêla năm 1992 (IUCN 1994): Khu bảo tồn là vùng đất và/ hay biển được sử dụng đặc biệt cho bảo vệ, lưu giữ đa dạng sinh học, các tài nguyên thiên nhiên và văn hoá, và được quản lý bằng pháp luật và các biện pháp hữu hiệu khác. Theo chiến lược toàn cầu về Đa dạng sinh học (WRI/IUCN/UNEP1992): Khu bảo tồn là một vùng đất hay nước được thành lập một cách hợp pháp thuộc nhà nước hay tư nhân, được điều chỉnh và quản lý nhằm bảo tồn các mục tiêu nhất định.

Vai trò của KBT: Là nơi duy trì lâu dai những mẫu điển hình thiên nhiên có diện tích đủ rộng lớn và đó là hệ sinh thái đang hoạt động. Là nơi duy trì tính đa dạng sinh học, có tác dụng điều chỉnh môi trường nhờ các quần xã sinh vật có khả năng phân giải các chất ô nhiễm. Nơi duy trì các vốn gen di truyền, là nơi cung cấp nguyên liệu cho công tác tuyển chọn vật nuôi cây trồng hiện nay và sau này ké cả cho các mục đích khác. Đóng vai trò duy trì cân bằng sinh thái cho từng vùng nhất định, điều hoà khí hậu, mực nước, bảo vệ các tài nguyên sinh vật dé chúng phát triển bình thường, hạn chế xói mòn, lũ lụt, hạn hán.

Bảo vệ được phong cảnh, nơi giải trí và du lịch cho nhân dân, bảo vệ được các di sản văn hoá, khảo cô, lịch sử dân tộc. — Nơi nghiên cứu khoa học, học tập, giáo dục va dao tạo. Nhiều sách giáo khoa được biên soạn, nhiều chương trình vô tuyến, phim ảnh được xây dựng về chủ đề Khu bảo tồn thiên nhiên với mục đích giáo dục và giải trí. — Tăng thu nhập do thu tiền khách du lịch trong và ngoài nước, tạo công ăn việc làm cho người dân trong vùng.

CHƯƠNG 2: ĐÓI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2. Đối tượng nghiên cứu Đề tài sẽ nghiên cứu các van dé sau đây: — Các hoạt động của Dự án; — Hiện trạng hệ sinh thái KBTTN Tây Côn Lĩnh tại khu vực Dự án; — Các ảnh hưởng có thể gây ra bởi các hoạt động của Dự án đến KBTTN Tây Côn Lĩnh; — Các giải pháp giảm thiểu. Pham vi nghiên cứu Khu vực nghiên cứu của luận văn nằm dọc theo chiều dải QL4 đoạn qua KBTTTN Tây Côn Lĩnh với chiều dài khoảng 26km từ Km388 (tọa độ 22°51'32"N; 104°47210”E) đến Km414 (tọa độ 20°55°307N; 104°46’30”E).

Phạm vi nghiên cứu của Dự án được trình bay tại hình 1. Các phương pháp nghiên cứu 2.