ĐẶT VẤN ĐỀ Đảm bảo điều kiện lao động tốt cho người lao động là mục tiêu lớn của Nhà nước ta trên con đường Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước. Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra chỉ thị số 29-CT/TW ngày 18 tháng 9 năm 2013 về đẩy mạnh công tác an toàn lao động, vệ sinh lao động trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Ngày 25/6/2015, Quốc hội ban hành Luật số 84/2015/QH13 về an toàn, vệ sinh lao động. Theo đó, Luật này quy định việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động; chính sách, chế độ đối với người bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; trách nhiệm và quyền hạn của các tổ chức, cá nhân liên quan đến công tác an toàn, vệ sinh lao động và quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động.
Điều đó là vô cùng quan trọng, bởi trong công cuộc đổi mới của đất nước muốn nâng cao hiệu quả sản xuất thì phải phát huy hết khả năng lao động sáng tạo của con người mà muốn làm được điều đó lại phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện lao động có thuận lợi hay không, điều kiện lao động thuận lợi không những giúp đạt năng suất cao mà còn tạo tiền đề cho sự phát triển toàn diện của người lao động, và trong sự phát triển toàn diện đó sức khỏe là cái quan trọng nhất. Vì vậy trong công cuộc đổi mới của nước ta hiện nay chiến lược con người có ý nghĩa rất quan trọng. Thực tế hiện nay có nhiều người lao động đang làm việc tại nhiều ngành sản xuất độc hại mà điều kiện lao động chưa đảm bảo gây tác động trực tiếp tới sức khỏe người lao động trong các lĩnh vực như: Dệt may, vệ sinh môi trường, thủy sản… Trong sự nghiệp phát triển của đất nước ngành thủy sản đóng một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và giải quyết việc làm cho người lao động. Đồng bằng sông Cửu Long với lợi thế mặt nước ngọt sẵn có nên những năm gần đây nghề nuôi cá tra, cá basa chế biến xuất khẩu rất phát triển.
Tại tỉnh Đồng Tháp chế biến thủy sản đông lạnh xuất khẩu là một trong những ngành công nghiệp chế biến mũi nhọn trong giai đoạn phát triển kinh tế hiện nay, nhiều nhà máy, công ty chế biến thủy sản được đầu tư, xây dựng và mở rộng sản xuất để đáp ứng nhu cầu phát triển và hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó cũng đặt ra những yêu cầu với những người lao động trong lĩnh vực này. Đặc thù của loại hình lao động trong ngành chế biến thủy sản là thường xuyên tiếp xúc với nước, nhiệt độ thấp, phải đứng liên tục trong thời gian làm việc, cường độ lao động cao phải tăng ca, làm thêm giờ đã trở thành hiện tượng khá phổ biến để đáp 2 ứng các đơn hàng xuất khẩu. Những điều kiện lao động như vậy đã ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động, gây ra một số bệnh đặc trưng của ngành và bệnh nghề nghiệp.
Việc tìm hiểu điều kiện lao động và sức khỏe của công nhân tại các công ty, doanh nghiệp đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, tuy nhiên ở từng thời điểm, từng địa điểm sẽ có sự khác biệt cho nên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này tại Công ty cổ phần chế biến và xuất nhập khẩu thủy sản CadovimexII nhằm trả lời câu hỏi trong giai đoạn hiện nay tình hình sức khỏe của công nhân ra sao? Những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe của họ… Kỳ vọng của đề tài này là sẽ có cơ sở để tham mưu cho các nhà quản lý đưa ra kế hoạch quản lý sức khỏe người lao động được tốt hơn; vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến sức khỏe, điều kiện lao động của công nhân chế biến thủy sản tại công ty Cadovimex II, khu công nghiệp Sa Đéc tỉnh Đồng Tháp năm 2015”. Mô tả thực trạng sức khỏe và điều kiện làm việc của công nhân chế biến thủy sản tại Công ty CadovimexII, khu công nghiệp Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp năm 2015. Xác định một số yếu tố bất lợi của công nhân chế biến thủy sản tại Công ty CadovimexII, khu công nghiệp Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp năm 2015. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số khái niệm có liên quan: Theo Tổ chức Y tế Thế giới: Sức khỏe là “Trạng thái thoải mái hoàn toàn về thể chất, tâm thần và xã hội, chứ không chỉ là tình trạng không có bệnh hay thương tật”.
+ Thoải mái về thể chất: cơ thể không chịu đựng một thiếu thốn gì, được phát triển và đạt những khả năng cao nhất. + Thoải mái về tâm thần: trí tuệ, trí nhớ, khả năng học nghề hoạt động tốt nhất, tâm lý được thăng bằng cho phép tìm được một dạng hạnh phúc nào đó. + Thoải mái xã hội: hoà hợp trong quan hệ gia đình, cộng đồng mà ta sống. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe và sự thoải mái của công nhân và chúng tác động hỗ trợ với nhau.
Các yếu tố nơi làm việc như môi trường vật lý, thể chất và điều kiện vệ sinh, các yếu tố tổ chức và văn hóa nơi làm việc, nhiệm vụ của từng cá nhân và các hoạt động công việc, tất cả đều có ảnh hưởng đến sức khỏe công nhân. Các yếu tố về lối sống và điều kiện sống của công nhân cũng ảnh hưởng đến sức khỏe [13]. Bảo hộ lao động là thuật ngữ chỉ việc đảm bảo an toàn và vệ sinh lao động, chăm lo cải thiện điều kiện lao động, phòng chống tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. BHLĐ ra đời và phát triển cùng với quá trình phát triển sản xuất và những yêu cầu khách quan về bảo vệ sức khỏe, tính mạng của người lao động.
Trong nhiều trường hợp hai thuật ngữ an toàn – vệ sinh lao động và BHLĐ thường được sử dụng với ý nghĩa và nội dung tương tự, có thể thay thế cho nhau trong một số trường hợp cụ thể [18]. Điều kiện lao động được hiểu là tổng thể các yếu tố tự nhiên, xã hội, kinh tế, kỹ thuật được biểu hiện thông qua các công cụ và phương tiện lao động, đối tượng lao động, quá trình công nghệ, môi trường lao động và sự sắp xếp bố trí chúng trong không gian, sự tác động qua lại của chúng trong mối quan hệ với người lao động tại nơi làm việc, tạo nên một điều kiện nhất định cho con người trong quá trình lao động [18]. Các yếu tố nguy hiểm và có hại: Là khái niệm chỉ những yếu tố vật chất hoặc phi vật chất có ảnh hưởng xấu hoặc có hại và nguy hiểm, có nguy cơ gây nên tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp cho người lao động. Các yếu tố đó thường được gọi 5 chung là những tác hại nghề nghiệp, chúng tương đối phức tạp và đa dạng có thể phân ra các loại sau: + Các yếu tố tác hại nghề nghiệp liên quan đến tổ chức lao động không hợp lý: Tổ chức lao động không hợp lý có thể gây rất nhiều tác hại lên sự cân bằng trạng thái sinh lý, sinh hóa của cơ thể người lao động, từ đó sinh ra các rối loạn bệnh lý.
Thời gian lao động quá lâu dài có thể gây nên sự căng thẳng về thần kinh, thể chất bởi sự đáp ứng quá ngưỡng. Cường độ lao động quá nặng nhọc và khẩn trương sẽ huy động khối lượng cơ bắp, thần kinh lớn tham gia nhiều trong một thời gian ngắn, điều này sẽ làm tăng nhanh sự tiêu hao nặng lượng và hoạt động của các cơ quan. Khi sự đáp ứng vượt quá ngưỡng bình thường có thể không đáp ứng kịp. Do lao động quá khẩn trương, sự phối hợp giữa các cơ, các bộ phận không hợp lý dễ gây nên tai nạn lao động hoặc tăng nhanh quá trình mệt mỏi.
Chế độ lao động và nghỉ ngơi không hợp lý dễ làm tăng nhanh quá trình mệt mỏi, phát sinh các bệnh nghề nghiệp. Tư thế lao động không phù hợp cũng là một vấn đề đáng quan tâm. + Các yếu tố tác hại nghề nghiệp liên quan đến sản xuất: Trong quá trình sản xuất các yếu tố tác hại nghề nghiệp mang đặc trưng vật lý, hóa học, vi sinh vật. có thể phát sinh hoặc tăng tác dụng xấu lến cơ thể người lao động.
Ngày nay người ta đã thống kê được hơn 200.000 các hóa chất và dung môi gây hại cho người lao động. Ở nước ta cũng đang sử dụng hàng trăm các tác nhân độc hại. + Các yếu tố tác hại nghề nghiệp khác trong lao động: Điều kiện vệ sinh lao động kém trong môi trường lao động gây nên nhiều tác hại đối với người lao động. Ví dụ như mật độ thông thoáng kém, ẩm thấp, cơ sở sản xuất bẩn, mất vệ sinh… của môi trường, các thiết bị vệ sinh và phương tiện bảo vệ cá nhân: Khẩu trang, giày dép, các loại máy hút bụi đôi khi trở nên bất lợi cho sức khỏe nếu không đảm bảo tiêu chuẩn [18].
Như vậy, các yếu tố nguy hiểm và có hại là những yếu tố có ảnh hưởng xấu, có hại và nguy hiểm, có nguy cơ gây ra tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp cho người lao động. Các yếu tố nguy hiểm và có hại phát sinh trong sản xuất thường rất đa dạng, nhiều yếu tố như: Các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học… Tai nạn lao động là tai nạn xảy ra trong quá trình trực tiếp lao động hoặc liên quan đến lao động, do tác động đột ngột của các yếu tố nguy hiểm từ bên ngoài làm chết người hoặc làm tổn thương, hủy hoại chức năng hoạt động bình thường một bộ 6 phận nào đó của cơ thể. Tai nạn lao động được chia ra làm 03 loại: chết người, nặng và nhẹ [18]. Bệnh nghề nghiệp là loại bệnh lý phát sinh do các yếu tố tác hại nghề nghiệp.
Bệnh nghề nghiệp là một khái niệm chỉ thực trạng bệnh lý mang tính đặc trưng nghề nghiệp hoặc liên quan đến nghề nghiệp mà nguyên nhân sinh bệnh là do các tác hại thường xuyên, kéo dài của điều kiện lao động xấu, các yếu tố tác hại nghề nghiệp. Có rất nhiều bệnh nghề nghiệp nên người ta thường phải chia ra thành 05 nhóm để dễ phân biệt (Phân loại theo Izmerob & Dozenkin/Cộng hòa liên bang Nga/2006).